Trang chính » Giới thiệu tác phẩm Email bài này

Vài ý nghĩ cuối cùng của nhà văn Tâm Thanh qua tác phẩm Lệnh Triệu Ban Rồi

 

Chúng tôi được hân hạnh quen biết anh Ngô Thanh Tâm qua các truyện ngắn đăng ở báo Văn Học. Năm 2014, tháng 7, chúng tôi có dịp qua Na-Uy thăm viếng anh chị Thanh Tâm và nhà thơ Khánh Hà . Vào ngày 9 tháng 4 năm 2015, anh Ngô Thanh Tâm đã ra đi, vĩnh biệt cõi trần thế.

Anh Ngô Thanh Tâm viết văn dưới bút hiệu Tâm Thanh, những tác phẩm đã xuất bản của anh: Thiên Nga Giữa Cõi Người (1999), Gỗ Thức Trên Rừng (2003), Kịch Thơ Peer Gynt của Henrik Ibsen (dịch chung với Khánh Hà năm 2006), Thiên Hương Về Trời (2010). Tác phẩm cuối có tựa đề Lệnh Triệu Ban Rồi (2013) gồm những mảnh nhớ, những tảng suy nghĩ, sau khi biết căn bệnh ung thư của mình đến hồi chung kết. Cuốn sách này chỉ được in ra một số ít dành tặng bạn hữu, gây xúc động sâu xa trong lòng độc giả sau khi đọc những ý tưởng của anh về sự sống, cái chết. Đối mặt với căn bệnh ung thư hiểm nghèo, anh đã viết. Sau đây là một vài trích đoạn trong Lệnh Triệu Ban Rồi… /

TT Diệu Tâm.

 

Trong Búp Sen Đỏ Chót Đau Thương

"Nguồn vui ngồi im lặng, mắt vướng lệ,
trong búp sen đỏ chót đau thương"/ Tagore, Lời Dâng.

Tháng Hai năm 2013, mổ Whippel xong, bạn mới biết rằng may mắn bạn đã sớm cảm thấy đau đớn. Những năm trước bạn chỉ đau bụng sơ sơ mỗi khi ăn đồ béo hay uống món ưa chuộng cà phê sữa đá. Được cái đi tiêu chảy xong là xong, không khó chịu chi nữa. Bạn cũng hay mệt, xúc tuyết chừng mươi phút đã thở dốc và phải tạm nghỉ mươi phút trước khi làm tiếp. Từ những năm mới định cư, bạn thử trượt tuyết không khá, chỉ còn xúc tuyết để xứng danh là người đàn ông Bắc Âu. Nhưng bạn càng gắng sức càng mau mệt và đau dọc sống lưng. Bạn thường bị đau lưng nhiều nhất khi đứng rửa chén. Cái lưng của bạn cũng kỳ cục lắm: Bạn có thể đứng xếp hàng cả giờ trước quầy in-checking ở phi trường hoặc rảo trong Louvre vài giờ đồng hồ không mỏi. Nhưng đứng rửa chén nửa giờ thì đau buốt sống lưng và vùng thận. Nghĩ đó là cái bệnh lười, bạn vừa ưỡn lưng cho thẳng, vừa tiếp tục rửa cho xong, vừa nghĩ vợ bạn làm 90% việc nhà, bạn mà bỏ việc rửa chén thì trở thành thất nghiệp toàn phần. Thực ra bạn chẳng mấy khi rửa chén, bạn chỉ biểu diễn khi có khách – tráng chén dĩa bỏ vô máy. Thường ngày đó là việc của vợ bạn, "chỉ có mấy cái ấy mà", nàng nói. Mặc cảm vô dụng khiến bạn đứng lâu thêm, nhưng thật nhanh tay trước khi lưng buốt muốn toát mồ hôi.

 

Đèn báo động

Bạn không lắng nghe, bạn coi thường những triệu chứng trên, cho tới khi sụt cân từ 55 ký xuống 49 ký, và đau nhói ở vùng bụng. cái hôm gắn đèn để chơi bóng bàn trong nhà, bạn nhấc thùng đồ nghề nặng chừng 10 ký đặt trổ lại vào kệ, bỗng đau nhói như chưa bao giờ đau như vậy. Cơn đau dữ dội nhưng ngắn gọn như đạn xuyên, nhanh đến nỗi bạn không nhớ đau chính xác ở thận, ở bao tử hay ruột, chỉ biết ở vùng bụng. Vợ bạn nhiều lần nhắc bạn đi bác sĩ, bạn không nghe, lần này bạn phải nghe. Cô bác sĩ riêng, người luôn luôn mở đầu câu nói, "Tâm ạ, cái này…", gửi bạn đi một loạt thử nghiệm, chụp hình rọi kiếng.

Trong bệnh viện Rikshospitalet bạn làm quen với nhiều người đồng bệnh, trong số đó có hai người làm bạn giật mình. Một ông bị cắt luôn tụy tạng vì cục u lớn 7 cm và một bà bị nhà thương cho về vì hết thuốc chữa. Cả hai người đều thấy giống nhau ở một điểm là không thấy đau đớn chi hết. Ngược lại bạn đau, vì cục u 1,5 cm nằm ở đầu tụy tạng, ngã ba nối với túi mật và thập nhị chỉ tràng, nên mỗi khi có rục rịch gì trong hệ tiêu hóa, bạn đau. Có lần đau đến không há miệng cầu cứu vợ được. Đó là cái may của bạn, vì nhờ đau, bệnh được phát giác kịp thời.

Về phương diện thể lý, đau là một dấu hiệu cảnh báo nguy cơ, một cảnh báo rất tử tế của Tạo hóa. Cơ thể không biết đau có thể ví như chiếc xe hơi không có đèn báo thiếu nhớt, cạn dầu thắng, cứ chạy cho tới khi lao xuống vực thẳm. Sau khi mổ bạn hết đau, sung sướng nhẹ nhõm lắm. Nhưng cái hôm chuyển viện từ Rik sang Ahus, buổi tối bạn thấy nhoi nhói trong bụng. Đêm hôm không muốn làm phiền y tá, bạn ráng quên đi, nhưng càng lúc càng đau, không chịu đựng được bạn mới giật sợi dây đỏ, cô y tá trực vào ban cho bạn 2 viên paracet 1gr (ban ngày đã 4 viên 500mg rồi). Vẫn đau, bạn kéo dây chuông, cô y tá vào cho thêm 2 viên targiniq 5mg. Tiếp tục đau và đau hơn, cô y tá vào có bà y tá trưởng theo, chích cho bạn một mũi thuốc gì bạn không biết. Thấy bạn tiếp tục đau, cô quỳ xuống cạnh giường, đặt tay lên vai bạn nói, "Tôi làm hết cách rồi". Khi cô đi ra hơi ấm bàn tay của cô như vẫn còn trên vai bạn, nhưng bụng bạn càng đau hơn. Bạn buộc kéo dây chuông lần thứ tư, bà y tá trưởng phải điện thoại cho bác sĩ thỉnh ý, chừng 15 phút sau nhà thuốc mang lên một loại thuốc mạnh nhất, mũi thuốc này làm bạn thiếp đi cho tới sáng. Trước khi đổi phiên trực cô y tá vào hỏi thăm bạn và dặn lần sau phải báo ngay khi chớm đau, lúc đó dễ chữa hơn, vì càng đễ đau nhiều càng khó trị. Bạn tự cười mình, nhẹ không ưa ưa nặng. Cứ tưởng nhịn đau là giỏi.

Lời nhắc nhở dịu dàng

Về mặt tâm lý cũng vậy – buồn phiền, thất vọng, khổ não đều là một tiếng gọi nhân từ, một tiếng "tằng hắng" từ Trên, rằng có một cái gì đó trục trặc, một biên giới nào đó bạn không nên vượt qua. Biên giới này bảo vệ thể xác và tâm thần. Thí dụ ăn quá độ đau bụng; đau mà tiếp mê ăn sinh bệnh. Nói xấu tha nhân, nói dối xảo ngôn, nịnh bợ khoe khoang… mỗi lời đều có hậu quả là đau đớn. Cổ nhân rất khôn ngoan khi nói cái miệng là "cửa khẩu" xuất nhập bệnh tật và tai họa: Bệnh tùng khẩu nhập, họa tùng khẩu xuất (bệnh do miệng mà vào, họa do miệng mà ra). Bớt ăn bớt nói là giảm thiểu bệnh tật và tai họa, nhưng dễ gì, con gà thích gáy, con heo ham ăn, con người không ăn to nói lớn, thấy ngứa ngáy khó chịu… Biết mà không khoe nó ấm ức làm sao! Vì thế Trời thương cho ta một cơ năng tiết chế tự động – cơ năng biết khổ . Khổ là một bộ máy tiêt chế tinh vi, kềm hãm cho tâm khỏi sa đọa.

Bệnh, cây roi của từ phụ

Đau khổ giống như cây roi của một người cha hiền dạy con, thôi con đừng tham sân si nữa. Tham danh lợi, oán nhân, si tình là ba cám dỗ nặng nề nhất trên đời, mà cũng là căn nguyên của mọi mê lầm, hậu qủa là tự hủy diệt. Vì vậy Trời còn thương người, luôn để cho mỗi căn nguyên đó – như một con rắn – luôn phóng ra nọc độc. Lúc đầu nọc độc rất nhẹ, nếu bạn tỉnh táo tiếp nhận, nó sẽ biến thành thuốc ngừa. Bằng không, nó thành thuốc độc.

Hiếu sinh là một bản năng tốt, nhưng bám vào đời sống một cách ham hố, say mê quá đáng, cũng dễ chuốc khổ. Bạn thích ăn ngon, thích nhìn vẻ đẹp, thích nghe âm thanh du dương, thích được nịnh hót, thích được mọi người hâm mộ… Ai chả thế. Nếu ngũ quan không thoái hóa hao mòn đi theo thời gian, buộc bạn dừng lại, "thu quân về" hưu chiến, bạn sẽ trở thành lố bịch khi về già. Hiếu sinh nhưng đừng tham sinh.

Đau khổ, ơn gọi

Bạn được chụp thuốc mê lúc nào không hay, khi "tỉnh dậy" lại tưởng mình chưa được mổ, sờ nắn trong người, dây nhợ, băng bó khắp nơi, tưởng thân xác này của người khác. Bạn vừa chết bảy tiếng đồng hồ! Sống dậy, nhưng không biết có sống thật hay không. Lúc này bạn mới cảm nhận một cách sâu xa ý nghĩa của hai chữ phù du hay vô thường; chứ trước đây bạn nói thuộc lòng, nói làm dáng, nói … chơi. Thực tế bạn là người kém sức khỏe từ lâu, nhưng ngu muội tưởng mình được miễn trừ định luật hủy hoại. Bạn yêu đời, tốt; nhưng sai lầm khi tưởng thực tại này bền vững, bạn sống bằng ảo ảnh.

Tỉnh giấc, bạn cảm thấy mình vừa được kêu gọi về phận làm người.

 

Chung phận người

Tha nhân là một đồng hành chung phận. Những bệnh nhân nằm chung phòng với bạn, những người xách cặp đi ngược xuôi buôn bán ngoài kia, những đứa trẻ đang nô đùa trước viện dưỡng lão… đều sẽ như bạn – già, bệnh, chết. Bạn "khám phá" ra nhiều người bạn xưa nay tưởng khỏe mạnh hạnh phúc, cũng đang xính vính vì bệnh nọ tật kia, bạn âm thầm thông cảm vói họ. Ngược lại, một người quen khác bị bệnh viện chê, cho về nhà chuẩn bị hậu sự trong vòng từ hai tuần tới một tháng, qua hai tháng người ấy còn sống lại ăn uống được, đi lại được, bạn mừng: mỗi bước chân của anh là một niềm vui của bạn. Với mọi người sự đồng cảm gia tăng, nghi kỵ tan biến. Một "thói xấu không chịu được" của một người quen trở thành ngộ nghĩnh dễ thương. Giả như cái "thói" của ai kia có lần xúc phạm trực tiếp tới bạn, nhưng tưởng tượng người ấy ngày mai ngã bệnh, không còn "giở thói" được nữa, bạn có thương không ? Chắc chắn là thương. Bạn mong người ấy sống lâu và tìm được bình an chân thực.

Bạn còn học thêm một bí quyết phòng bệnh: Khi trời đất nổi cơn gió bụi thì đừng há miệng ra.

Chung phận với loài vật

Sau hai tuần lễ nằm bệnh viện về, vợ con tíu tít vui mừng, bạn có cảm tưởng mấy con cá con tôm cũng chào đón bạn "welcome home". Vợ bạn hỏi đùa nếu ăn con cá đĩa trong hồ cá mà hết ung thư bạn ăn không ? Bạn đáp không. Hồi còn trẻ bạn từng giết gà vịt, bây giờ dù vẫn ăn thịt cá – nhưng kỳ lạ – bạn không thể giết con vật. Bạn đã bỏ câu cá trong trường hợp thương tâm: Gia đình bạn theo một gia đình thân ra Cảng Oslo để học câu cá. Bạn giật lên được một con cá nục. Nó nằm giãy dụa trên sân nhựa đường nóng rát. Bạn lúng túng hoang mang, không biết xử trí ra sao, bạn bảo thằng con trai gỡ nó ra. Nó vâng lời gỡ con cá ra, nó chết trong tay thằng con. Đúng lúc đó một tia chớp lóe trong đầu bạn, soi tỏ hai tội lỗi của bạn: giết con cá và để cho tay con mình nhúng máu. Từ đó bạn thề không bao giờ câu cá hay giết con vật. Bạn càng không thể giết con vật đã quen thân. Dù giết con cá trong hồ cảnh để chữa bệnh, bạn không làm – không phải vì vấn đề luân lý, mà vì tâm lý thôi.

 

Đôi khi khoảnh khắc cũng là thiên thu ( thơ của Khánh Hà)

Quá khứ đã qua, tương lai vô định, chỉ có hiện tại thuộc về bạn. Hiện tại là thiên thu. Nhưng nếu bạn không làm chủ hiện tại, nó cũng vuột mất. Nắm lấy ngày hôm nay ( hay "carpe diem) bằng cách nào ? Nắm bắt ở đây không có nghĩa là vồ lấy.

Sau khi cha mẹ mất, bạn sống trong trường dòng, liên hệ gia đình chỉ còn là những lá thư hằng tuần của người chị. Mỗi lần được thư chị, bạn chộp lấy, xé ra đọc ngấu nghiến. Một linh mục (cha Trần Học Hiệu) quan sát thấy vậy gọi bạn lại nói, "Con nên cầm lá thư trên tay hai ba phút rồi mới mở ra, và mở chứ đừng xé!" . Bạn không hiểu trọn lời thầy, nhưng cứ vâng lời làm theo. Sau này trong năm năm trời trao đổi thư tín với cô gái Mỹ Tho, bạn cũng làm như vậy. Về già, bạn đã hiểu và áp dụng lời dạy của người thầy quá cố vào mọi cử động, kể cả hơi thở. Định tâm vào mỗi hơi thở là bạn nắm được hiện tại. Trì hoãn một giây trước mỗi phản ứng là bạn làm chủ được mình. Đặt tay trên vòi nước, trì hoãn một giây rồi mới từ tốn mở, và chỉ mở nửa cỡ, cần thiết lằm thì hai phần ba, nếu cần nước mạnh, bạn nói, "Tôi mở hết cỡ đây!" Tổng cộng những giây phút khoan thai trong một ngày – những "thì chết" – thực ra lại là "thì sống". Hơn thế nữa, đó là chất xúc tác làm cho trọn thời gian còn lại no đủ sự sống và ý thức.

Với Đấng Thiêng Liêng

Bạn là người Công giáo, dứt khoát bạn tin yêu một đấng, đó là Chúa Giê-su. Nhưng do bệnh tật bạn tìm được sự hài hòa hơn nữa với các tôn giáo khác, đặc biệt Phật giáo- vì bạn thích triết lý Phật giáo từ hồi còn đi học.

Hồi còn đi học, bạn luôn thắc mắc Ki-tô giáo và Phật giáo có dung hợp với nhau được không. Nay bạn đã có câu trả lời: Những chân lý như Thượng Đế và Phật tính, cứu độ và giải thoát, linh hồn và luân hồi, vân vân, bề ngoài có vẻ mâu thuẫn, loại trừ nhau, ngày nay bạn thấy tất cả được dung hợp, mặc dù bạn chỉ có thể hành một đạo, Ki-tô giáo. Bạn theo Chúa Giê -su, bạn cảm nghiệm một cách êm dịu rằng phải đau khổ để chết, phải chết để phục sinh. Chưa bao giờ bạn thân cận với Chúa của bạn như khi già yếu, như một đứa con xa nhà quay về tổ ấm, càng về gần nhà càng nôn nã chạy mau. Cũng chưa bao giờ niềm tin yêu vào Chúa làm bạn giảm phần ngưỡng mộ Phật.

Bạn quan sát thấy rằng người tín đồ chân chính của Phật hay Chúa, bước lên một cảnh giới nào đó sẽ không coi việc bài xích tôn giáo khác là thước đo thành tựu của mình. Có khi ngược lại.

Như vậy rõ ràng bạn không có khả năng truyền đạo. Bạn thiếu bản lĩnh của một chiến sĩ. Bạn cầu tự giác, không có khả năng giác tha.

Bóc hết từng lớp vỏ củ hành ra (ý của Henrik Ibsen trong kịch Peer Gynt), chỉ còn Chân Như. Đạt được Chân Như bạn có cái nhìn nhất quán và xử thế nhất quán. Bạn ước mong làm người lữ hành đi tới nơi tới chốn một con đường; nhưng bước chân trên một con đường là đi mọi con đường khác về cùng đích. Bạn tin rằng nhân loại có một cứu cánh chung, vì vậy càng phải thương yêu nhau và dìu dắt nhau tiến về phía cứu cánh ấy. Thay vì truyền giáo, hoằng pháp, chỉ đường cho người khác, nên hoằng pháp và truyền giáo cho tín đồ của mình thành tốt lành hơn. Chưa "quét sạch môn hộ" mà lôi kéo thêm người ngoài vào, chỉ làm chật thánh thất tôn nghiêm.

"Nguồn vui đẫm lệ trong búp sen đỏ"

Tagore diễn tả cực đẹp tương quan giữa hạnh phúc và đau khổ! Nước mắt nhỏ xuống thành châu ngọc. Như thế đau khổ còn là một công dụng cao hơn là thanh tẩy và thăng hoa. Còn trẻ bạn ham vui, thích hưởng thụ, nay bạn đón nhận đau đớn bệnh tật như bước vào đường tu khổ hạnh để thanh tẩy. Bạn không phải người siêu thoát đến độ không biết đau, không rên rỉ khi đau, chê thuốc trần. Bạn vẫn uống thuốc giảm đau, lại còn uống cả dược thảo thiên nhiên, nhưng vừa nuốt dược liệu vào, bạn vừa mong cho hết đau, vừa biết ơn đau khổ. Nhiều người đã gọi đau khổ là một mầu nhiệm, thật là chí lý. Trong sự sống đã cài sẵn mầm chết, sống một phút là chết đi một phút. Ngược lại chết là tái sinh.

Tâm Thanh

 

Những vần thơ của Khánh Hà

Chung cuộc

Sống thêm được một ngày
Hay bao nhiêu ngày nữa
Rồi cũng ra đi thôi
Khi lệnh triệu ban rồi
Không còn chi hối tiếc
Khi bữa tiệc đã tan
Lời yêu thương đã nói
Trước khi quá muộn màng /

( Xin cám ơn chị Khánh Hà đã cho phép chúng tôi trích dẫn văn thơ của anh chị./ Trần Thị Diệu Tâm)

bài đã đăng của Trần Thị Diệu Tâm


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)