Cây cối đã được thay một màu xanh mơn mởn tràn đầy sức sống. Bluebonnet, loài hoa tím xanh, biểu tượng cho hoa của Texas, đã rộ đầy, chen cùng cỏ non muợt mà ven bờ những xa lộ ngút ngàn gió lộng. Và thành phố, đâu đâu cũng đầy hoa đua nhau cùng khoe sắc. Hoa cười trên những lối đi. Hoa tươi thắm trên những bờ rào nhà ai. Hoa lả lơi trong gió xuân lành lạnh. Hoa rực rỡ trong sân những ngôi biệt thự giàu có khu Highland Park. Hoa khắp nẻo phố phường của một đất nước văn minh, thịnh vượng.
Ba mươi năm về trước, khi đặt chân tị nạn đến thành phố Dallas này cũng vào đầu tháng Tư. Buổi chiều nhá nhem. Mưa lạnh. Mọi điều đều bỡ ngỡ, mới lạ. Nhưng là một bỡ ngỡ sung sướng. Không còn nghi ngờ gì nữa, rằng mình thật sự đã đứng trên đất Mỹ, rằng thật sự một đất nước tự do đang có trong vòng tay của mình mà từ bao lâu mình đã khao khát. Mà đã từ bao lâu, gần như cả hết dân Viêt Nam đều muốn đến. Thật ra, không chỉ là người Việt, mà còn bao nhiêu sắc dân của bao nhiêu nước khác trên thế giới đều mong muốn được sống trên nước Mỹ.
Buổi chiều xưa đó, mưa lạnh không làm ảm đạm lòng người, không làm tái tê nỗi nhớ, khi từ nay, một quê hương ruột thịt đành gác lại sau lưng, khi từ nay nghìn trùng xa cách. Ngày trở về sẽ rất xa.
Nhân viên của hội IRC, một người Việt, người đã đón gia đình chúng tôi gồm 6 người từ phi trường và chở về một khu apartment nhỏ. Đến căn mang số 111 anh đưa cho tôi chùm chìa khóa có 2 chiếc, bảo tôi “anh mở cửa đi!”. Rồi nói: “Đây là nhà của gia đình anh ở, nhà 3 phòng, cứ 2 người một phòng”.
Mọi người trong nhà cứ chạy theo anh ta, khi anh ta dẫn chỉ mọi nơi trong nhà. “Đây là phòng ngủ, tủ đựng áo quần, đây là phòng tắm, ngoài kia có một phòng tắm nữa, đây là phòng khách”.
Tường nhà sạch sẽ còn thơm mùi sơn mới. Thảm cũ nhưng thật sạch, mịn màng êm ái dưới chân. Phòng tắm, cầu tiêu sáng sủa, đẹp đẽ. Cửa sổ kính. Tủ để áo quần quá rộng, có thể kê giường ngủ được. Nhớ lại căn lá của mình rách nát, mưa dột đầy nhà, đêm nằm thấy sao trời, nền đất gồ ghề, mà cảm khái trong lòng.
Người nhân viên mở cửa tủ lạnh, “Trong đây là thức ăn tạm tối nay cho qúi vị, mai chúng tôi xuống chở đi chợ”. Cả nhà nhìn nhau, đâu có tiền đâu mà đi chợ. Nhìn vào bên trong tủ, một con gà to, một vỉ trứng, một vỉ thịt heo, một vỉ thịt bò, rau xà lách, bắp cải. Có cả môt chai nước mắm. Ôi, sao chính phủ Mỹ biết mình thích ăn nước mắm mà mua để sẵn? Rồi 1 bịch gạo, 1 bịch đuờng, tiêu, muối. Cùng soong, nồi, chén, đũa cũng mới tinh. Ly uống nước cho mỗi người một cái. Lại thêm một thùng mì gói, thứ mà hồi ở Việt Nam, chỉ mua từng gói một. Đường cát mua từng trăm gram. Một bộ bàn ăn, được kê ngay ngắn. Bàn cũ nhưng 6 chiếc ghế mới toanh.
Rồi anh ta dẫn đi giới thiệu những căn apartment kế đó để làm quen, những gia đình HO và Con Lai cũng vừa mới đến trước đó trong tuần hay trong tháng, cũng cùng được hội IRC bảo trợ.
Một trong bốn niềm vui lớn của đời người, trong đó có “tha hương ngộ cố tri”. Ôi! Bất ngờ. Cả nhà đều reo mừng gặp người Việt cùng ở trong khu với mình, và nhất là cùng đi tị nạn như mình, khi mình vừa mới đặt chân xuống một đất nước hoàn toàn xa lạ, lạc lõng này. Còn hơn cả “ngộ cố tri”. Ngày xưa, từ ” tha hương” dùng để chỉ một nơi nào đó, không phải là quê hương nhưng vẫn còn trong cùng một đất nước. Huống chi bây giờ, một nước Mỹ hoàn toàn khác lạ, nhất là ngôn ngữ, phong tục.
Buổi chiều đầu tháng Tư năm xưa, vâng, thật là một đầu tiên không thể phai mờ cùng năm tháng. Có mưa ướt lạnh, có lòng ấm áp. Có ánh mặt trời chiếu sáng lên phía sau ánh đèn vàng trơ trên con đường nhỏ sũng ướt ở bên ngoài. Bên kia đường, ngôi giáo đường nho nhỏ im lìm, với cây thập tự buồn thiu trong mưa, gợi nhớ đường phố Sàigòn vừa mới rời xa trong cùng một ngày lịch.
Mình sẽ làm nghề gì để sống? Và cái căn apartment mình vào ở đây là sao, mình có phải trả tiền không, và tiền đâu mình trả? Trong nhất thời cảm giác vui sướng về một đổi đời, đã lấn át ưu tư kia. Tình cảm thán phục và biết ơn đã lấn át lo lắng kia. Làm sao mà họ chu đáo đến như vậy nhỉ, ly uống nước, bàn chải đánh răng cho từng người. Và nhất là chai nước mắm!
Họ, mà sau đó chúng tôi biết là nhân viên làm việc cho IOM, cơ quan đặc trách về di dân của Liên Hiệp Quốc, cử người tiếp đón, chỉ dẫn ngay từ San Francisco, phi trường đầu tiên chúng tôi đáp xuống nước Mỹ. Ở đó, có người chờ sẵn và mang đúng 6 ổ bánh mì thịt, kiểu bánh mì thịt Việt Nam cho sáu người trong gia đình tôi, sau khi hỏi đúng tên của mình. “Đây là bánh mì mua ở bên ngoài, chứ trong phi trường chỉ toàn đồ Mỹ, quí vị tạm ăn trưa đi”.

Rồi sau đó, họ ân cần dặn dò hướng dẫn để lên một chuyến máy bay nhỏ hơn. Họ cho biết máy bay sẽ dừng ở phi trường Denver, sau đó mới tới phi trường cuối cùng là Dallas. Nhớ tới Denver đừng có xuống, hãy ngồi yên trên máy bay. Xuống lộn là lạc đó. Ở Denver chúng tôi không có người đón đâu nghe qúi vị.

Hoá ra mỗi bước chân của mình đến đâu, họ đều chuẩn bị để giúp mình đến đó. Nhã nhặn, ân cần. Họ là chính phủ Mỹ? Không, họ chẳng một chút gì giống nhân viên chính phủ. Những người của nhà cầm quyền, là nhân viên hành chánh nhà nước, là công an, mình đã biết quá, hách dịch, trịch thượng, vô lễ, tham lam, sẵn sàng hù dọa, khó dễ… Do đó mình sẵn sàng chờ đợi những thái độ, cư xử như vậy, vì mình sẽ chỉ là người ăn nhờ ở đậu nước người. Nhưng không! Cho đến mãi bây giờ, bất kỳ đi đến nơi đâu, ngay cả tại các cơ quan công quyền, người ta luôn được chào hỏi trước: Hi! May I help you…? Một câu đơn giản, chỉ có năm chữ thôi nhưng thế kỷ 20 đã qua đi rất lâu Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam vẫn chưa học được. Tôi nhớ mãi một cô nhân viên rất trẻ của bộ phận sơ vấn thuộc Công an thành phố đường Thái văn Lung, chỉ là kiểm và chuyển hồ sơ xuất cảnh thôi, cũng học rất nhanh thái độ hống hách quyền thế, ganh tị và thù hằn.
Đến ngay cả giờ cuối cùng khám xét hành lý ra đi, họ cũng cố moi cho bằng được vài đồng dollar của đám người phải từ bỏ quê hương. Cuốn băng này kiểm duyệt chưa? Tập sách kia có đóng dấu không v.v. và v.v… Lạnh lùng, hạch sách…chỉ để moi tiền. Đất nước của tôi. Ôi! Đất nước của tôi!
“Tôi yêu đất nước tôi từ khi mới ra đời, mẹ hiền ru những câu xa vời, à ơi… Đất nước tôi bốn ngàn năm ròng rã buồn vui, khóc cười theo mệnh nước nổi trôi, nước ơi….” *
Vì yêu đất nước, vì yêu quê hương, tôi muốn đồng bào của tôi mau sớm được hưởng những điều, mà tôi đang được hưởng ở quê hương thứ hai này. Những thứ, có khi chẳng phải là sản phẩm của một nền công nghiệp hiện đại nào, mà chỉ là cách cư xử của chính quyền với người dân mà thôi, một thứ đạo đức.
Tháng Tư, xui lòng nhớ lại đã đến Tháng Tư, lần thứ 48, kể từ ngày được gọi là “miền nam hoàn toàn giải phóng”. Một công dân của nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam nói rằng: “Đất nước bây giờ có thay đổi, Sàigòn có nhiều kiến trúc hiện đại, cầu đường được mở rộng v.v. Một người bạn trẻ, từ một thành phố tỉnh lẻ, cùng gia đình định cư ở nước Mỹ từ khi người bạn này chưa học hết trung học. Sau mười mấy năm trở về phố cũ, chị bán xôi đầu hẻm vẫn với cái bàn gỗ cũ kỹ bẩn thỉu, vẫn những chiếc ghế xiêu vẹo, gánh xôi nghèo nàn, không gì thay đổi. Có chăng, bây giờ chị đã trở thành bà bán xôi, gầy gò còm cõi hơn xưa.
Vô số người nông dân trên ruộng, vẫn với con trâu với cái cày. Có chăng, miếng ruộng bây giờ hẹp lại hơn, vì phải chia xẻ cho con cái. Vẫn còn những người dân ruộng đồng ngâm mình trên khúc sông cạn với cái cào, cái lưới… Vậy mà 48 năm qua, năm nào Đảng cũng rầm rộ liên hoan, kỷ niệm ngày nhân dân miền Nam được “hoàn toàn giải phóng”.

HĐN
*Tình ca_ Phạm Duy