Trang chính » Hình bìa nghệ thuật của Da Màu, Thư Tòa Soạn, Tòa Soạn Email bài này

tuần lễ 6/7–12/7. 2020: “Kẻ Lạ” trong Hội Họa Orientalism của Jean-Baptiste Le Paon và Maupérin

 

Jean-Baptiste Le Paon - J. Armistead LafayetteJean-Baptiste Le Paon, Tướng Lafayette và người hầu James Armistead Lafayette (1783)

Bức tranh trên được họa sĩ Pháp Jean-Baptiste Le Paon vẽ năm 1783, tả cảnh Tướng Lafayette chỉ ngón tay về hướng Yorktown, Virginia (là một chiến thắng quyết định của lực lượng quân đội Mỹ được Tướng George Washington và quân đội Pháp do Bá tước Rochambeau chỉ huy, đánh bại quân đội Anh dưới quyền lãnh đạo của Trung tướng Charles Cornwallis). Đứng phía trái tướng Lafayette (ở góc phải của bức tranh) là James Armistead Lafayette (1748-1832), người hầu da đen của ông. James là nô lệ, xung phong làm điệp viên nhị trùng, giả làm tay sai cho quân đội của Cornwallis để lấy tin và đồng thời cung cấp thông tin sai lạc từ phía Mỹ cho quân Anh, về sau lấy tên họ của Lafayette vì quý mến vị tướng người Pháp. Tuy lịch sử chứng minh rằng chiến thắng Yorktown đã lệ thuộc phần lớn vào tài năng tình báo của James, vào năm 1787, hơn một thập kỷ sau ngày Tuyên Ngôn Độc Lập Hoa Kỳ, và phải sau nhiều lần đệ đơn vận động, người chiến sĩ da đen mới được Đại hội đồng tiểu bang Virginia giải phóng khỏi ách nô lệ và thưởng tiền hưu trí $40 hàng năm (tương đương với $750 vào năm 2020). Bức tranh của Le Paon cho ta thấy hình ảnh James tay cầm cương ngựa bên cạnh chiến mã của Lafayette, có khuôn mặt đen tím gần như vô hình, với mũ hoa hòe và quần áo diêm dúa bóng bẩy theo thời trang có vẻ của thành phố Florence hoặc một xứ Trung Đông, như diễn viên phụ, như một phần của phông, là tài sản phục vụ, chỉ để trang trí hoặc làm nổi bật sự uy nghi của ông tướng da trắng trong quân phục thanh nhã, chỉnh tề.

Prince Canh - Mauperin
Maupérin, Hoàng tử An-nam Nguyễn Phúc Cảnh (1787)
(hiện trưng bày tại Séminaire des Missions Étrangères [Hội Thừa Sai Paris])

Chân dung Hoàng tử Cảnh được Maupérin vẽ năm 1787 (họa sĩ thường vẽ chân dung cho hoàng tộc Bourbon của các vua Louis, và đã vẽ bức này vào thời gian vua Gia Long gửi con trai mình là Thái tử Nguyễn Phúc Cảnh (1780-1801) với cha Bá Đa Lộc sang cung điện Versailles, Pháp, xin viện trợ. Như chân dung vẽ James Armistead, chân dung Hoàng tử Cảnh cũng có không khí Orientalist, na ná Ấn độ hay Trung Đông, không phải của Việt nam. Nguyễn Phúc Cảnh, tuy là Thái tử của một vương quốc chứ không phải là một nô lệ hay người hầu, dưới mắt người da trắng vẫn là một con tin đi xin ân huệ từ một cường quốc (tuy sắp sụp đổ vì cuộc Cách mạng Pháp), và lúc đó chỉ mới 7 tuổi nên được coi là đồ chơi exotic và linh hoạt của Marie Antoinette và các công chúa, hoàng tử, và bá tước trong hoàng gia Louis XVI; cũng không phản đối khi Maupérin yêu cầu mặc trang phục không có nét gì trung thực hay liên hệ đến văn hóa, tục lệ Việt Nam.

Cả hai bức tranh minh họa cho thuyết pouvoir/savoir (sức mạnh định nghĩa kiến thức) của Michel Foucault—mà theo sự diễn dịch của Edward Said là cách Phương Tây (Occident) đã dùng những biểu trưng, qua hội họa, văn chương, học thuật, chính trị, thương mại, để củng cố quyền lực và từ đó mãi mãi định nghĩa “Phương Đông” (Orient) là xa lạ, bí hiểm, màu mè, lạc hậu, trẻ con, không minh bạch, và không có chủ quyền định đoạt cho vận mệnh của  mình.

Do đó, hai chân dung trên cũng mỉa mai/mâu thuẫn vì được vẽ trong thời đại Cách Mạng/Lãng Mạn của Phương Tây, lúc lý thuyết bình đẳng đang lôi cuốn thành phần trí thức và nghệ sĩ Âu châu—nhưng thuyết bình đẳng chỉ áp dụng cho người da trắng, ở Tây Âu và Bắc Mỹ, và vì thế đã mở màn cho thời đại đế quốc thực dân.

***

Sáng Tác

“Buồng Trứng” và “Cứt Thỏ”- truyện ngắn của Cung Tích Biền
”Cái Gương Hỏng”- truyện ngắn của Đỗ Quý Dân
”Căn Nhà Mộng Mị”- truyện ngắn Nguyễn Đạt

Chuyên đề Chống Bạo Lực/Chống Kỳ Thị

“Bệnh Anh Hùng Lan Tới Mỹ” – bình luận chính trị của Đinh Từ Thức
“Con Chuồn Ớt”- truyện ngắn Nguyễn Tiến Đức
”Tạo Chỗ” thơ của Claudia Rankine/Nguyễn Nhân Trí chuyển ngữ
”Gọi Điện Thoại Trước Nhà”- truyện chớp của Claudia Rankine/Đặng Thơ Thơ chuyển ngữ

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)