Trang chính » Đó Đây, Sinh Hoạt, Tin văn học Email bài này

Lời Cáo Buộc về Nhà Văn Làm Khơi Lại Quá Khứ Đau Buồn ở Czech

0 bình luận ♦ 21.10.2008

Nguyễn thị Hải Hà chuyển ngữ

Prague – Cuộc đời hình như bắt chước nghệ thuật trong một vở kịch đang rúng động nước Cộng Hòa Czech: Milan Kundera, một trong những nhà văn nổi tiếng nhất của châu Âu, bị cáo buộc là đã tố giác một điệp báo viên Tây phương với Cảnh sát Cộng sản của Czechoslovakia khi ông còn là một sinh viên 21 tuổi. Người điệp viên, Miroslav Dvoracek, đã phải ngồi tù 14 năm, và lao động khổ sai trong hầm mỏ uranium.

Milan_Kundera Trong tác phẩm đầu tay của Kundera, “The Joke,” (tạm dịch là Chuyện Đùa), một tác phẩm trào phúng mỉa mai nước Czech dưới chế độ Stalin vào những năm 1950; nhân vật chính, Ludvik Jahn, đã bị trục xuất khỏi đảng Cộng Sản và đuổi không được học đại học sau khi bị bạn của anh, Pavel, tố giác. Vì cái tội khó ngờ là có tính khôi hài, Ludvik đã bị bắt đi lao động ở hầm mỏ.

Ít ai không nhìn thấy ngay sự tương đồng đã phủ thêm màu sắc văn học rất phù hợp – cùng với những sự tố cáo và phản bội ám ảnh không khí tác phẩm của Kundera – trên một thời kỳ đã khuấy lên hẳn một đợt trăn trở tự vấn lương tâm dân tộc Lời cáo buộc được đăng trên tờ đặc san chính trị hàng tuần Respekt ngày thứ Hai và ngay lập tức Kundera đã phủ nhận nó.

Kể từ lúc ấy một số sử gia đã nêu lên những nghi ngờ về lời cáo buộc mà cho dù nó có đúng hay không cũng làm tổn thất danh tiếng Kundera, một tác giả mà những tác phẩm lịch sử đi liền với sự chống đối không nhân nhượng chế độ độc tài. Ở mức độ nào đó, sự phản ứng này đã vượt ra khỏi chuyện cá nhân Kundera mà bắt vào tâm tư bất ổn đang gặm nhắm Cộng hòa Czech về quy mô tệ nạn tiếp tay với chính quyền trong suốt 41 năm cai trị của chế độ Cộng sản.

Ngày hôm nay, Cộng Hòa Czech, thành viên của NATO và Hội đồng Liên minh châu Âu, là một trong những thành viên của khối Soviet đã thành công rực rỡ về mặt kinh tế. Tuy thế rất nhiều người không muốn nhìn lại quá rõ vào dĩ vãng.

“Câu chuyện này không phải chỉ riêng với Kundera, nó liên hệ đến lịch sử Cộng hòa Czech,” Petr Tresnak nói; ông là một trong những tác giả của bài báo trên Respekt. “Người dân của quốc gia này cảm thấy khó chịu và ghê tởm những người đã cộng tác với chế độ ấy, và đây là một thí dụ cụ thể của những chuyện xảy ra thời ấy.”

Sự tiết lộ này đã cho quốc gia một cơ hội để bộc lộ sự ganh ghét mang đặc tính Trung Âu rõ rệt đối với sự thành công của người khác, và đặc biệt là đối với Kundera, người từ lâu đã lạnh nhạt xa lánh tổ quốc của ông.

Trong khi ông Kundera là một nhà văn được ngưỡng mộ trong giới sinh viên của toàn thế giới – tác phẩm của ông được khen ngợi vì những phân vân lý luận siêu hình và đầy gợi cảm nhục dục – rất nhiều người Czech đã không tha thứ cho ông tội bỏ xứ đi sang Pháp năm 1975, và càng trở nên nổi tiếng hơn khi ở ngoại quốc. Có nhiều người đơn giản chỉ không thích nổi tác phẩm của ông.

“Sự tiết lộ Kundera đã tố cáo một người, được người Czech xem như đó là sự xác nhận niềm tin của họ là ông đã phản bội họ suốt bao năm qua,” thể theo lời của Petr A. Bilek, một giáo sư của bộ môn văn chương so sánh[1] ở đại học Charles. “Các nhà văn cùng cùng có khuynh hướng chống đối chế độ giống như ông, từ lâu đã xem thường ông như một người viết truyện khiêu dâm với vẻ trí thức để phục vụ số độc giả Tây phương tầm thường.”

Ông Bilek nói ở đấy cái cảm giác nửa thích nửa không về Kundera thật rõ rệt đến độ rất nhiều người trong nhóm người chống đối chế độ vẫn xem tác phẩm nổi tiếng nhất của ông “The Unbearable Lightness of Being,” hay Đời Nhẹ Khôn Kham theo dịch giả Trịnh Y Thư, là một sự “phản bội đầy nhạo báng” bởi vì tác phẩm này đã nói về một bác sĩ giải phẫu chối bỏ chế độ đi tìm cuộc sống mới bằng nghề lau kính cửa sổ cao ốc. Tác phẩm này chỉ mới được xuất bản công khai ở Czech vài năm trước đây, hơn 25 năm sau khi nó xuất hiện ở Pháp. Số bán ra chỉ được 10,000 quyển.

Khi bài báo này xuất hiện, Kundera, hiện nay là công dân Pháp, người chỉ về thăm nước Czech trong sự âm thầm, đã lên án câu chuyện này là “cách ám sát một tác giả.”

Đối với tất cả những lời đả kích về Kundera, rất nhiều học giả và phê bình gia cũng chất chồng những lời đả kích lên bài báo của Respekt, cho đó là một triệu chứng điên cuồng xuất hiện bất cứ lúc nào mà quan hệ với những người Công sản đang bị thù ghét được đem ra xem xét lại.

Họ thách thức tính chân thật của bản báo cáo của cảnh sát đã cố ý tiết lộ ông Kundera như là một người chỉ điểm và cáo buộc các tác giả của bài báo, những người làm việc thân cận với Viện Nghiên Cứu chế độ độc tài, một cơ quan được chính quyền yểm trợ, đã thổi phồng chứng cớ này.

Jiri Pehe, một nhà xã hội học Czech rất nổi tiếng cũng là Giám đốc Đại học New York ở Prague, nói những lời vu cáo này đã chia rẻ xã hội Czech thành hai phái: những người tin ông Kundera có thể có tội, nhưng cũng xem ông là một người bị tế thần trong lãnh vực luân lý cho sự tiếp tay của chính họ; và những người xem bài báo này là một hành động phản bội được thúc đẩy bời lòng ghen tị nhỏ mọn.

Ông nói Czech đã có lịch sử lâu dài chuyên hạ bệ anh hùng, bao gồm cả cựu Tổng thống Vaclav Havel, người lãnh đạo cuộc cách mạng Nhung[2] lật đổ chế độ Cộng sản năm 1989 nhưng vẫn không chiếm được cảm tình của những người cùng quê hương với ông.

Năm 1991, người Czech là một trong những quốc gia của khối đông Âu đầu tiên đã ban hành đạo luật cấm những người nằm trong danh sách nhân viên và điểm chỉ viên trong những bản báo cáo bí mật của Cảnh sát, không được tham gia vào những việc có liên quan đến đời sống công cộng. Đạo Luật này, ông Pehe cho biết đã làm dính bẫy hàng chục ngàn người rất có thể chỉ là những người miễn cưỡng phải hợp tác.

Sự thật là chế độ độc tài được kiến thiết sao cho 99 phần trăm người dân phải cộng tác không cách này cũng bằng cách khác, và trường hợp của Kundera làm họ cảm thấy được gột rửa mọi tội lỗi, như thể họ là người tốt và ông ta là một trong những kẻ xấu,” ông Pehe nói.

Nhiều sử gia thấy chứng cớ này không xác đáng. Người Cảnh sát được dẫn chứng trong bản báo cáo bí mật nhắc đến tên của Kundera đã chết và chữ ký của ông Kundera thì không xuất hiện trên bản báo cáo. Viện nghiên cứu, mới vừa thành lập năm nay bởi cánh thiên hữu của chính quyền Czech để thu thập và xuất bản những hồi sơ thời Cộng sản, bảo vệ bản hồ sơ này.

“Không ai nêu lên những nghi ngờ phải chăng về sự chính xác và thật hay giả của tài liệu này,” Vojtech Ripka phát biểu, ông là trưởng ban tài liệu của viện. “chúng tôi không tham gia vào việc săn phù thủy và cũng không nhằm vào những nhân vật danh tiếng trong xã hội, trong đó có ông Kundera, hồ sơ của ông tình cờ được khám phá.” Ripka nói Kundera đã được mời phát biểu ý kiến nhưng ông từ chối trả lời.

Ripka cho biết tin này được đưa ra ánh sáng khi Adam Dradilek, nhân viên của viện đang biên khảo về những người được mệnh danh là “điệp viên đi bộ” của những năm 1950 – những người đã bỏ trốn chế độ rồi trở về làm điệp viên cho các cơ quan tình báo phương Tây. Ông nói Hradilek tình cờ tìm thấy hồ sơ của ông Kundera trong khi thu thập tài liệu để viết câu chuyện của Iva Militka, một người có họ hàng xa với Hradilek, bà vẫn tự trách mình về việc ông Dvoracek bị cầm tù.

Thể theo hồ sơ của cảnh sát xuất bản trên trang Web của Viện ngày 14 tháng Ba năm 1950, ông Kundera đã thông báo với cảnh sát sự hiện diện của Dvoracek ở Prague. Dvoracek đã từ bỏ quân đội Czechoslovak và sau cuộc lật đổ chế độ Cộng sản năm 1948, trốn qua Đức, nơi ông được tình báo Mỹ tuyển mộ.

Ripka nói những tài liệu Hradilek thu thập cho thấy Dvoracek đã đến thăm Militka, một bạn học cũ, và để lại một túi hành lý ở căn chung cư của bà. Bà nói điều này với người yêu và cũng là chồng tương lai của bà, Miroslav Dlask, và ông này đã kể lại cho Kundera nghe. Ông Dvoracek bị bắt khi ông trở lại để lấy túi hành lý của mình. Ông bị tuyên án tù 22 năm và thi hành bản án 14 năm, lao động khổ sai trong hầm mỏ uranium.

Chuyện bí mật này trở nên càng mờ ám hơn khi Zdenek Pesat, một người nghiên cứu về văn học sử và là cựu đảng viên đảng Cộng sản, đã báo cho CTK cơ quan thông tin Czech rằng ông Dlask đã bảo cho ông biết nhiều năm trước đây ông ta đã báo cáo ông Dvoracek với cảnh sát bí mật, có lẽ để cố ngăn ngừa người yêu của ông ta bị trừng phạt.

Ông Trénak, 32 tuổi, một trong những nhà văn đã biết bài báo Respekt, đã cương quyết là những lời cáo buộc về ông Kundera, nếu như có thật, thì về cương vị đạo đức đã rất rõ ràng bởi vì Kundera đã báo cáo về một người nào đó trong những năm 1950, thời kỳ đàn áp mạnh tay theo kiểu Stalin, khi người Cộng sản xử bắn những đối thủ của họ.

Ông ta nói thêm là ông rất bị ngạc nhiên về câu trả lời hung hãn của Kundera. “Tôi không có nghi ngờ nghiêm trọng về tội lỗi của Kundera,” ông nói. “Nhưng phản ứng của ông ấy rất mạnh, và tôi phải tự hỏi là ‘Có thể nào chúng ta chỉ trích một người vô tội không?’”

Ivo Pondelicek, một nhà tiên phong về chuyên môn nghiên cứu về tình dục, đã quen biết ông Kundera cả năm mươi năm, nói bạn ông không thể nào tố cáo ai cả. Ông nói vào những năm 50, Kundera là một người theo lý tưởng Cộng sản nhưng không phải là người cuồng tín mù quáng. Bài báo, ông nói, đã thể hiện lòng ganh tị uy tín và thành công của Kundera.

“Milan luôn luôn là người sống nội tâm – ông không phải là một người Cộng sản cuồng tín, và tôi hoàn toàn loại trừ khả năng ông có thể tố cáo người ta như thế,” Pondelicek nói. “Nó không thích hợp với cung cách của ông ấy.”

Vài tuần trước, Pondelicek nói, Kundera đã nhắn lại trong máy ghi âm điện thoại của ông, “Chúng nó là một lũ heo!´Lúc ấy ông nghĩ Kundera có ý nói về những lời phê bình vở kịch của mình. Bây giờ nghĩ lại, ông nói, ông tin rằng Kundera vừa phát hiện rằng nếp sống riêng tư mà ông cố tình gìn giữ bao nhiêu năm nay đã bắt đầu đến lúc tiêu tan.

 

Source: The New York Times – Accusation Against Milan Kundera


[1] Comparative literature, hay văn chương so sánh là phê bình văn học ác phẩm của các quốc gia trên phương diện ngôn ngữ, văn hóa, phong tục.

[2] Cuộc cách mạng bất bạo động từ 16 tháng 11 cho đến 29 tháng 12 năm 1989 đã dẩn đến lật đổ chính quyền cộng sản Czech

bài đã đăng của Dan Belefsky


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)