Đinh Từ Bích Thúy, After Morandi (2016)

Trong mười năm vừa qua, với những thăng trầm, từ những say mê, nhiệt thành, tới những băn khoăn, dằn vặt, tang thương – nhiều khuôn mặt của mười năm trước, bao gồm Phùng Nguyễn – người anh cả và đồng sáng lập viên của Da Màu – đã lần lượt bỏ cuộc chơi, điều luôn luôn làm chúng tôi hy vọng, hứng khởi, và khắng khít – vẫn là chân dụng đa nguyên của Da Màu qua bối cảnh Việt ngữ đối chiếu với nhiều ngôn ngữ khác, trong một không gian siêu địa lý. Trong bài thuyết trình, “Da Màu, Một Chặng Đường” cho buổi hội thảo “Thực trạng và xu hướng của văn học Việt nam hiện nay” vào năm 2010 tại tòa soạn Việt Báo, nhà văn Phùng Nguyễn đã định nghĩa “Nghệ thuật Lên Tiếng” của Da Màu:

Là một tạp chí mạng, Da màu không tự giới hạn mình trong các biên giới địa lý. Tuy vậy điều này không có nghĩa là Da Màu chọn tách rời khỏi cái tập thể Cộng đồng người việt Hải ngoại, ở cái nghĩa rộng nhất của nó.

Chuyên đề Văn Chương Nam Mỹ gần đây là một trong nhiều cách chúng tôi khẳng định lại nghịch lý cũng chính là sứ mệnh của Da Màu, là dùng Việt ngữ như một tấm gương phản chiếu những nền văn hóa khác. Sự bấp bênh giữa “nguyên bản,” “bản dịch,” “tâm điểm,” “ngoại vi,” “dòng chính,” “ngoài luồng,” “dọc,” “ngang,” “trên,” “xuống,” chính là khái niệm tự do mà chúng tôi trong mười năm nay vẫn liên tục khai phá trong văn chương, nơi ảo thuật và chiêm bao là những yếu tố chất vấn sự cố định của các thể chế ngôn ngữ, văn hóa, xã hội và chính trị. Hơn bao giờ hết, chúng tôi thấm thía truyện “Ảo thuật đường Bourbon” của Phùng Nguyễn, nơi mà các quán bar, với những cô gái khỏa thân của nhiều chủng tộc và màu da có thể chỉ là một quán bar duy nhất với nhiều phông quay trên cái trục luân hồi:

Gã đàn ông đi qua một “bar” rượu có nhạc sống, một quán ăn nhanh (hình như món ăn chính là “pizza”), một cửa hiệu có treo hình đàn bà cởi truồng (không biết có nhạc sống và rượu hay không vì không thể nhìn vào trong nhưng chắc là không quan trọng vì đã có một cô gái tóc nâu da nâu mắt nâu gần như trần truồng ở cửa ra vào), một tiệm bán đồ phù thủy và các món kỷ vật lắt nhắt khác (đã đóng cửa), một “bar” rượu có nhạc sống, một quán ăn nhanh (hình như món ăn chính là “po’ boy”), một cửa hiệu có treo hình đàn bà cởi truồng (không biết có nhạc sống và rượu hay không vì không thể nhìn vào trong nhưng chắc là không quan trọng vì đã có một cô gái tóc đen da đen mắt đen gần như trần truồng ở cửa ra vào), một tiệm bán đồ phù thủy và các món kỷ vật lắt nhắt khác (đã đóng cửa), lại một tiệm bán đồ phù thủy và các món kỷ vật lắt nhắt khác (đã đóng cửa), một cửa hiệu có treo hình đàn bà cởi truồng (không biết có nhạc sống và rượu hay không vì không thể nhìn vào trong nhưng chắc là không quan trọng vì đã có một cô gái tóc vàng da trắng mắt xanh trần truồng ở cửa ra vào).

Quán bar dị ảo trên đường Bourbon của Phùng Nguyễn có lẽ cũng không khác khái niệm Aleph (“một trong nhiều điểm trong không gian cưu mang tất cả mọi điểm”) của Jorge Luis Borges mà chúng tôi  đã chọn đăng như truyện kết thúc và đóng khung chuyên đề Văn Chương Nam Mỹ. “Aleph” ra đời ở Buenos Aires, một địa danh heo hút bên lề văn minh Tây Âu vào năm 1949, nhưng hiện nay là thủ đô nổi tiếng hoàn cầu của Argentina – và cũng là nơi Bùi Chát đã nhận giải thưởng tự do xuất bản vào năm 2011 của Hiệp Hội Các Nhà Xuất Bản Quốc Tế. Tuy Borges có thể nghĩ rằng sự bí ẩn lớn nhất của vũ trụ là thời gian thay vì không gian, chúng tôi – vì không thể tìm lại thời gian đã mất – nhìn nhận không gian ảo của văn chương là cứu cánh duy nhất. Ở đây, chúng tôi hy vọng, cùng với bạn đọc, sẽ luôn có dịp trực diện với quá khứ, hiện tại, và tương lai. Do đó, cách chúng ta tưởng niệm Dương Nghiễm Mậu, Phùng Nguyễn, hay bất cứ một nhà văn Việt Nam nào đã vượt ra khỏi thời gian, cũng có thể là một cách tái sinh/cấy óc nhà văn. Dù biết rằng nỗ lực tái sinh/cấy óc nhà văn vẫn đầy gian nan, chúng ta không thể mất niềm tin. Bài viết “Dương Nghiễm Mậu và Một Thế Hệ Bất Khuất” của Lưu Thủy Hương cho ta thấy rằng quá khứ của một nền văn học, dù đã bị áp chế và kiểm duyệt, vẫn có khả năng hun đúc những sự nghiệp văn học của hôm nay và ngày mai. Truyện “Sáng Mùa Xuân” của Dương Nghiễm Mậu sẽ đăng trong tuần cũng thể hiện tinh thần “aleph” vô tận và vĩnh cửu của văn chương: một người đàn ông – có thể là tác giả, có thể là bất cứ một ai – nhìn thấy trong một buổi sáng mùa xuân sự tuần hoàn của kiếp người, thời thơ ấu của cậu con trai, đám ma của người bạn, lễ hỏi thay mặt một người lạ đã mất tích hoặc vắng mặt, và cuối cùng là sự tái sinh của người bạn vừa qua đời/kẻ lạ vắng mặt và cũng chính là đứa con trai của nhân vật.

*****

Biên Khảo/Nhận Định
“Dương Nghiễm Mậu và Một Thế Hệ Bất Khuất” – nhận định của Lưu Thủy Hương
“Ông Dương, Ông đã về Trời” – nhận định của Cung Tích Biền

Sáng Tác
Các truyện ngắn của Dương Nghiễm Mậu sẽ đăng lần lượt trong tuần:
“Cũng Đành”
“Sáng Mùa Xuân”
“Tiếng Động Buổi Trưa”

   và
“Chiếc Răng”- truyện ngắn Tru Sa
“Trái Tim”    –  thơ xuôi của Nguyễn  Đức Tùng

Chụp và Chép
“Neon, Ánh Sáng Thiêu Thân của Las Vegas” – Du ký của Trịnh Thanh Thủy