Iya Kiva là nhà văn, nhà báo Ukraine, làm thơ và dịch thuật. Sinh ra và lớn lên trong vùng nói tiếng Nga ở Donetsk, tốt nghiệp đại học tại địa phương. Cô và gia đình có cùng quan điểm ủng hộ Ukraine trong những xung đột với Nga.

Mùa hè năm 2014, Kiva trốn chạy ra khỏi Donetsk, trở thành người tị nạn ở thủ đô Kyiv. Hoàn cảnh này khiến cô thay đổi hoàn toàn cách viết. Trong thời chiến, cô cho biết, “những phép ẩn dụ xa hoa dường như lừa dối tôi. Thời buổi khó khăn, đòi hỏi sự đơn giản trong cách nói. Ý tôi không phải đơn giản hóa ngữ nghĩa, nhưng là sự giản thiểu về mặt hình thức. Ý tôi là không thể mặc chiếc váy đẹp, đắt tiền nếu mọi người chung quanh là đám ăn xin.”

Về mặt thi ca, Kiva có điều mâu thuẫn: Một nhà thơ đương đại của Ukraine lại thể hiện thơ bằng tiếng Nga. Cô thường xuyên sử dụng kỹ thuật thơ tự do, cắt dán, và dựng phim.

(WWB Daily, Katherine E. Young, “Women Writing War Redux: Ukraine’s Kiva”)

Tác phẩm:
– Heaven (Podal’she ot raya, 2018)
– The First Page of Winter (Persha storinka zimy, 2019)

Một trong sở thích của Kiva: tạo ra thú vị cho người nghệ sĩ là khoảnh khắc khi mọi thứ đi sai qua hướng khác, ra khỏi các tiêu chuẩn nhận thức, ra khỏi quy ước. Cô viết, “Những bài thơ của tôi trông rất giống cuộc đời tôi.”

 

 

 

Vô đề 1

 

Em đứng giữa thành phố hoàn toàn xa lạ
giữa một nghĩa địa nổi tiếng
đọc những dòng chữ Ba Lan
nghe tiếng nói người Ba Lan du lịch
bia mộ  mộ bia  bia mộ
họ tìm nơi chết một người nào
bằng ngôn ngữ Ba Lan
em tìm kiếm một người chết
bằng tiếng Ukraine
Họ hàng em có thể chôn ở đây
nếu họ chưa bị bắt buộc trở thành vang vọng
để lang thang Donbas tìm chết bằng tiếng Nga
để tất cả thời gian ở bên kia Ukraine
một cô gái tóc đen dài
cử động đôi môi dịch ngôn ngữ chết
đọc những dòng viết trên bia
tìm gia đình em trong nghĩa địa

 

 

 

Điểm tâm

 

Ổ bánh mì anh bẻ làm đôi
biết nói tiếng người
một nửa thành giọng nói của mẹ
khẳng định rất yêu con
tình yêu chết từ người mẹ chết
người chết yêu anh

anh ngồi lặng lẽ rồi nấc cụt
tìm thấy xác chết Yuri Gagarin trong túi quần
anh đốt điếu thuốc lá

Một nửa kia nói giọng cô gái anh hãm hiếp
chắc chắn, không bao giờ, không đời nào
cô ta yêu anh
cô nguyền rủa anh chết và mẹ anh
bà mẹ khốn kiếp
cô gái tổn thương gửi lời chào
bà mẹ khốn nạn đã chết
trên làn sóng mỗi sáng phát thanh

anh ngồi lặng lẽ rồi nấc cụt
tìm thấy xác chết Yuri Gagarin trong túi quần
anh đốt điếu thuốc lá

chờ công tố viên tổng kết tội hình

 

 

 

Vô đề 2

 

Nếu anh nhắm mắt lại
có thể nghe sóng biển
dù Đen hoặc biển Đen
không thể trả lời liền

âm thanh chiến thắng
sai mùa
bãi biển trần trụi
chúng ta hít vào
giữ trong lồng ngực
lặng im
sợ hát ra lạc giọng

nhả ra nốt này đến nốt khác
trong làn sóng hòa âm
đám cây dương bơi xa
xa thiên đàng hơn một chút
xa bài hát phổ thơ

hạt rơi xuống đất
va vào đầu họ
và khóc thảm thương

 

Nguồn: Ba bài thơ “Untitled,” “Breakfast,” và “[Untitled] ‘if you close your eyes’” trong “Febuary. Get the Ink and Weep” (Tháng Hai. Mực Và Nước Mắt), bản Anh ngữ của Yuliya Ilchuck đăng trên Literay Hub, số 25, tháng 2 năm 2022

 

 

 

1.

Cậu bé, chiếc quan tài này dành cho em, đừng sợ, hãy nằm xuống.
Viên đạn gọi đời sống nắm chặt trong tay,

Chúng ta không tin cái chết, nhìn kìa – những thánh giá bằng giấy thiếc.
Em nghe không – tất cả tháp chuông đều rách lưỡi?

Chúng tôi sẽ không quên em, hãy tin điều đó, hãy tin điều đó, hãy tin…
Niềm tin chảy máu dọc đường may trong tay áo,

Những thánh ca, những nguyện cầu, những thánh thi vang trong cổ họng em
Giữa mùa đông khốn kiếp tất cả mặc áo quần kaki,

Thánh Hai, lấy mực, là thổn thức.
Ngọn nến nhỏ giọt trên bàn, cháy, cháy, và cháy…

 

2.

Rồi đến lượt tôi bị giết
mọi người bắt đầu nói tiếng Lithuania
mọi người bắt đầu gọi tôi là Yanukas
triệu hồi tôi đến quê hương họ

Chúa ơi, con nói con không phải người Lithuania
Chúa ơi, con nói với họ, con nói tiếng Yiddish
Chúa ơi, con nói với họ, con nói tiếng Nga
Chúa ơi, con nói với họ bằng tiếng Ukraine

Ở đó, nơi sông Kalmius chảy vào sông Neman
một đứa trẻ đang khóc trong nhà thờ

 

3.

ngậm một cái kim của im lặng trong miệng
khâu chữ nghĩa bằng chỉ trắng tinh
rên rỉ khi chết đuối trong nước bọt
nén không hét lên khạc ra máu
giữ nước ngôn ngữ trên lưỡi
sửa chữa những thứ vẫn còn dùng
may thánh giá vào những nơi hiểm yếu
như băng bó vết thương trong bệnh viện
học cách tìm kiếm cội nguồn của cuộc đời
vẫn chưa học được tên nó

 

Nguồn: Theo bản dịch tiếng Nga của Amelia Glaser và Yuliya Ilchuk, 2014