Lưu Diệu Vân & Hoàng Chính chuyển ngữ

Chương 1

Lẽ ra hắn phải biết chuyện đó sẽ xảy đến cho mình.

Đời sống hắn là một chuỗi tai ương này đến bất trắc kia. Thành thử lẽ ra hắn phải biết chuẩn bị cho lần này.

Hắn là người nhìn xa biết trước. Không chỉ những cảnh báo mịt mờ trước và sau giấc ngủ, mà là những hiểm nguy có thật trong hiện tại giữa thanh thiên bạch nhật. Những cột đèn và cây cối thình lình chồm tới, đập gẫy vụn xương ống chân hắn. Xe chạy quá vận tốc lạc tay lái dạt lên vỉa hè, biến hắn thành một đống thịt nát bấy và xương xẩu gẫy vụn. Những vật nhọn từ các dàn giáo rơi xuống xuyên qua sọ hắn.

Phụ nữ là thứ tệ nhất. Khi một người đàn bà thuộc loại mà Treslove coi là đẹp xuất hiện thì thân thể hắn không phải là thứ lãnh hậu quả mà là đầu óc hắn. Nàng làm tan nát sự yên ổn của hắn.

Đúng, hắn không có sự yên ổn, nhưng nàng phá tan sự yên ổn thiết yếu để có thể mong mỏi về một tương lai. Nàng chính là tương lai.

Những ai thấy trước được những gì sẽ xảy ra thì chẳng qua là họ sỡ hữu loại thứ tự thời gian sai lệch, chỉ có vậy thôi. Những chiếc đồng hồ của Treslove đều sai bét. Hắn thấy người đàn bà không sớm hơn việc hắn thấy những hậu quả nàng để lại – chuyện hắn ngỏ lời cầu hôn và việc nàng nhận lời, mái nhà họ sẽ tạo dựng chung, những cái màn lụa vén hai bên đón ánh sáng tím lọt vào, những tấm khăn trải giường phồng như mây, làn khói thơm tho uốn éo từ ống khói lò sưởi – cũng chỉ để tiêu tan đấy thôi – mái ngói đỏ như son đan vào nhau, những đầu hồi và những cánh cửa sổ cận mái nhà, hạnh phúc của hắn, tương lai của hắn – đổ ập xuống theo sự ra đi của nàng.

Nàng không bỏ hắn để đi theo người đàn ông khác, hoặc bảo hắn rằng nàng đã chán ngấy hắn và cuộc sống chung của hai người, nàng từ trần trong một giấc mơ hoàn hảo của một tình yêu bi đát – tàn phá, mi mắt ướt, và hát như nàng vẫn thường hát bài từ biệt bằng những câu mượn từ vở nhạc kịch phổ biến của Ý.

Họ không có con. Trẻ con làm hỏng câu chuyện.

Ở khoảng giữa những cây cột đèn đổ xuống cùng với gạch đá rơi từ trên cao, đôi khi hắn bắt gặp mình diễn tập lời trăn trối với nàng – cũng thường mượn từ những vở nhạc kịch Ý kinh điển – như thể thời gian đã gập xếp lại, trái tim hắn bị đập nát, và nàng đang hấp hối ngay cả trước khi hắn gặp nàng.

Có điều gì đó thật thanh cao đối với Treslove trong linh cảm về việc người đàn bà hắn yêu trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay hắn. Đôi khi hắn chết trong tay nàng, nhưng việc nàng chết trong vòng tay hắn thì thú vị hơn nhiều. Nhờ thế mà hắn biết hắn đang yêu: không có sự linh cảm về kết cuộc của nàng, không có chuyện ngỏ lời cầu hôn.

Điều đó chỉ là mộng mơ của đời hắn. Thực tế thì bao giờ cũng là những người phụ nữ kết tội hắn bóp ngẹt khả năng sáng tạo của họ rồi bỏ hắn mà đi.

Trong thực tại họ còn có con với nhau nữa.

Nhưng ngoài tầm hiện thực còn có điều gì đó đang vẫy gọi.

Vào một ngày lễ nghỉ học của Barcelona, hắn trả tiền cho bà thầy tướng số để nhờ coi chỉ tay.

“Tôi thấy một người đàn bà,” bà ta bảo hắn.

Treslove phấn khởi. “Cô ta đẹp không?”

“Với tôi thì không,” bà thầy bói nói với hắn. “Nhưng với anh thì… có thể. Tôi cũng nhìn thấy hiểm nguy.”

Treslove càng thấy nôn nóng. “Làm sao tôi biết khi nào tôi gặp được cô ta?”

“Anh sẽ biết.”

“Cô ta có tên không?”

“Theo nguyên tắc, muốn biết tên phải trả thêm tiền,” bà thầy bói trả lời, bẻ ngược ngón tay cái của hắn. “Nhưng tôi miễn phí cho anh vì anh còn trẻ. Tôi thấy một cô Juno – Anh có quen ai tên Juno không?”

Bà thầy phát âm cái tên thành ‘Huno’. Nhưng chỉ khi nào bà ta sực nhớ.

Treslove nhắm một mắt lại. Juno? Hắn có quen Juno nào không nhỉ? Có ai quen một Juno nào đó không? Không, rất tiếc, là không, hắn không có quen. Nhưng hắn có quen một cô tên June.

“Không, không, lớn hơn June kìa.” Bà ta có vẻ bực bội với hắn vì hắn không thể quen ai lớn hơn June. “Judy… Julie… Judith. Ông có quen ai tên Judith không?”

Hudith.

Treslove lắc đầu. Nhưng hắn thích âm thanh của cái tên ấy – Julian và Judith. Hulian và Hudith Treslove.

“Ừ, cô ta đang chờ anh đấy, cái cô Julie hay Judith hay Juno… tôi vẫn nhìn thấy một cô tên là Juno.”

Treslove nhắm con mắt kia lại. Juno, Juno…

“Cô ta sẽ chờ tôi bao lâu?” hắn hỏi.

“Cho đến khi nào anh tìm ra cô ấy.”

Treslove hình dung mình bôn ba khắp chân trời góc biển để tìm. “Bà nói bà nhìn thấy sự hiểm nguy. Cô ta nguy hiểm ra sao?”

Hắn thấy cô ta rón rén từ phía sau, kề dao vào cổ hắn – Addio, mío bello, addio.

“Tôi không nói là cô ta nguy hiểm. Tôi chỉ nhìn thấy sự nguy hiểm. Cũng có thể anh là mối hiểm nguy cho cô ấy. Hoặc có kẻ thứ ba nào đó gây nguy hiểm cho cả anh lẫn cô ta.”

“Tôi có nên né tránh cô ta không?” Treslove hỏi.

Người đàn bà nhún vai bằng cái nhún vai của những bà thầy bói. “Anh không thể trốn tránh cô ta được.”

Bà ta cũng rất đẹp. Ít nhất trong mắt nhìn của Treslove. Gầy nhom và đầy kịch tính với bông tai vòng vàng to bản và mang một chút âm hưởng, hắn nghĩ, của miền tây Midlands trong giọng nói. Nếu không vì giọng nói ấy chắc hắn đã đem lòng yêu bà ta rồi.

Bà ta chẳng mách gì cho hắn ngoài những điều gì mà hắn đã biết trước. Một người nào đó, một điều gì đó, đã dành sẵn cho hắn.

Một điều gì đó quan trọng hơn cả một tai ương.

Hắn đã bị đóng khung sẵn dành cho tai ương và sự buồn thảm nhưng mỗi khi một trong hai điều ấy xảy đến hắn hầu như không ở đó. Một lần kia, thân cây đổ xuống và đè nát một người đang tản bộ chỉ nửa yard phía sau hắn. Treslove nghe tiếng kêu đau và tự hỏi đấy có phải là tiếng la của mình. Hắn tránh được viên đạn của một tên sát thủ nổi khùng dưới trạm xe điện ngầm ở London chỉ cách hắn khoảng chiều dài của một toa xe. Cảnh sát cũng chẳng thèm phỏng vấn hắn về vụ đó. Và cô gái mà hắn yêu với niềm mong ước vô vọng của một cậu học trò – con gái của một trong những người bạn của ba hắn, một thiên thần với làn da mịn màng như những cánh hoa hồng cuối mùa hạ và đôi mắt dường như lúc nào cũng ngàn đời ướt át – chết vì ung thư máu năm mười bốn tuổi khi Treslove đang ở Barcelona, nhờ bà thầy bói xem chỉ tay. Gia đình hắn không báo cho hắn để về gặp cô trong giây phút cuối cùng, ngay cả việc dự đám tang cũng không. Họ không muốn làm hỏng chuyến nghỉ hè của hắn, họ nói với hắn như thế, nhưng sự thực là họ không mấy tin vào sức chịu đựng của hắn. Những người biết rõ về Treslove luôn suy đi tính lại trước khi lôi Treslove đến bên giường người hấp hối hay kéo hắn đi dự lễ hạ huyệt.

Thành ra hắn còn nguyên vẹn đời sống để mất mát. Ở tuổi bốn mươi chín, với thể chất tráng kiện, chưa hề bị một vết bầm nào kể từ ngày ngã vập vào đầu gối mẹ lúc bé, đồng thời cũng chưa bị thành người đàn ông góa vợ. Theo như hắn biết, chưa có người đàn bà nào hắn yêu – hoặc có dan díu chuyện xác thịt – qua đời, ít người dính với hắn đủ lâu dài để cái chết của họ có thể biến cuộc tiễn đưa cuối cùng thành một biến cố vĩ đại. Cái sự mong đợi chưa thành hiện thực về một biến cố bi thảm đã tạo cho hắn vẻ trẻ trung khác thường. Cái vẻ mà những người tái sinh trong niềm tin của mình đôi khi có được.

Chương 2

Đó là một buổi tối nóng bức cuối mùa hạ, vầng trăng cao và hiếu động. Treslove trở về nhà sau bữa ăn tối u uẩn với vài tên bạn già, một người cùng tuổi hắn, một người già hơn nhiều, cả hai cùng vừa mới góa vợ. Mặc dầu bất trắc đầy đường phố, hắn đã quyết định đi dạo vòng quanh một khu London mà hắn biết rành, trầm tư hồi tưởng lại cái u uẩn của buổi tối, trước khi đón taxi về nhà. Taxi chứ không phải xe điện ngầm dù hắn chỉ ở cách trạm ngừng xe điện vài trăm yard. Một người lúc nào cũng sợ hãi như Treslove về những điều có thể xảy ra cho mình trên mặt đất thì sẽ rất khó lòng mạo hiểm dưới lòng đất. Nhất là sau cú chết hụt với tên sát thủ mang súng.

“Thật là buồn không nói nên lời,” hắn nói, không lớn lắm. Hắn muốn nói tới cái chết của những bà vợ đám bạn hắn và cái chết của những người đàn bà nói chung. Nhưng hắn cũng nghĩ tới những người đàn ông bị bỏ lại một mình, kể cả hắn trong số đó. Mất đi người đàn bà mình yêu nhất là một điều kinh khủng, nhưng không có được một người đàn bà để ôm trong vòng tay và nâng niu trước khi bi kịch ào xuống cũng là một mất mát chẳng nhỏ nhoi gì…

“Không có nó, mình sống để làm gì?” Hắn tự hỏi mình, bởi hắn là một người đàn ông không thể sống tốt nếu chỉ một mình.

Hắn đi ngang qua đài BBC, nơi trước đây hắn đã làm việc và trân quý những hy vọng đầy lý tưởng nhưng bây giờ hắn thù ghét nơi đó đến độ phi lý. Nếu còn chút lý trí hắn hẳn đã quyết định không đi qua dinh thự ấy như hắn vẫn thường làm. Hắn lầm bầm thầm nguyền rủa nó – [chêm tiếng chửi vào đây] !!!! hắn nói.

Một câu chửi rủa trẻ con.

Đó chính là điều mà hắn ghét về BBC: nó ấu trĩ hóa hắn. Cả nước gọi Công ty ấy một cách trìu mến là ‘Dì”. Nhưng dì là những hình tượng đáng khả nghi của sự quý mến, gian ác và không đáng tin, loại tình cảm giả cách miễn là họ cũng đang thiếu thốn tình yêu, và xong rồi là hết. Treslove tin rằng BBC làm cho những kẻ nghe đài thành nghiện ngập, kéo họ vào một trạng thái lệ thuộc đần độn. Cũng như nó làm với những người nó thuê làm công. Còn tệ hơn cho những người làm công – nó còng tay họ bằng những vụ thăng thưởng và sự kiêu ngạo, khiến họ bất lực với những khía cạnh khác của cuộc sống. Chính Treslove là một trường hợp tiêu biểu. Dù rằng không được thăng thưởng mà chỉ bị vô hiệu hóa.

Những cần trục trên cao chung quanh tòa cao ốc cũng chót vót và chông chênh như mặt trăng. Hắn nghĩ đó có thể là một số phận cân đối: như thuở ban đầu của mình, và cũng như hồi kết cuộc – một cần trục BBC dập xuống đánh văng óc mình. Đồ [chêm tiếng chửi vào đây]. Hắn có thể nghe được tiếng chiếc sọ bị rách toạc, như khe hở của của vỏ ngoài trái đất mở toang trong một cuốn phim về thảm họa. Nhưng cuộc đời là một cuốn phim thảm khốc trong đó những người đàn bà dễ thương lần lượt theo nhau chết. Hắn rảo bước. Một thân cây toan đổ ụp lên hắn. Xoay người né tránh, hắn suýt đạp lên bảng sửa đường bị đổ. NGUY HIỂM. Ống chân hắn đau nhói vì cú va chạm liên tưởng. Đêm nay, ngay cả tâm hồn hắn cũng giao động vì sợ hãi.

Nó không ở chỗ mình tìm kiếm đâu, hắn tự nhủ. Bao giờ nó cũng đến từ một nơi nào khác. Ngay lúc đó một bóng đen hiện lên bên một khung cửa, hóa thành hung thủ, túm lấy cổ hắn, đẩy mặt hắn sát tấm kính cửa tiệm, bảo hắn đừng la hoặc chống cự, và tháo đồng hồ, ví, bút máy và điện thoại di động của hắn.

Chỉ khi đã hoàn hồn, xem lại các túi và nhận ra rằng chúng đã trống trơn hắn mới đoan chắc là chuyện vừa xảy ra đã thực sự xảy ra trên thực tế.

Không ví, không điện thoại di động.

Trong túi áo khoác cũng không còn bút máy.

Trên cổ tay không còn đồng hồ.

Và trong người hắn không còn sự chiến đấu, không bản năng bảo tồn tự ngã, không còn amour de soi, không còn bất cứ thứ, từ ngữ để gọi cái thứ keo giữ người đàn ông bình tĩnh và dạy hắn cách sống phút giây hiện tại.

Nhưng hắn đã bao giờ có cái đó đâu nhỉ?

Hắn là một đơn vị máy móc, loại người chấp vá ở trường đại học, không học bất cứ môn gì được công nhận là môn học chính thống mà học những môn lắp ráp khác biệt của một thành phần liên hệ đến nghệ thuật, chưa thể gọi là chuyên môn, giống những mảnh ráp nối đồ chơi Lego. Khảo Cổ Học, Thi Ca Cụ Thể, Quản Trị Truyền Thông, Quản Trị Lễ hội và Sân khấu, Tôn Giáo Đối Chiếu, Dàn Dựng Và Thiết Kế Sân Khấu, Truyện Ngắn Nước Nga, Chính Trị Và Phái Tính. Sau khi học xong – và cũng hoàn toàn không rõ rệt khi nào và chẳng hay hắn có tốt nghiệp hay chưa, chỉ vì không ai ở trường đại học nắm chắc được là cần phải có bao nhiêu tín chỉ để có thể được coi là hoàn tất môn học – Treslove khám phá ra mình có một tấm bằng đại học không chuyên môn tới mức tất cả những gì hắn có thể làm là chấp nhận chương trình thực tập dành cho sinh viên cao học ở BBC. Về phần nó – phần của bà dì ấy – tất cả những gì BBC có thể làm cho Treslove khi nhận hắn vào làm là tống hắn vào việc biên tập chương trình phát thanh nghệ thuật giữa đêm cho đài số 3.

Hắn thấy mình như bụi cây còi cọc trong khu rừng nhiệt đới giữa những cây cổ thụ cao nghều nghệu. Chung quanh hắn những đứa thực tập khác lên chức với mức chóng mặt chỉ trong vòng vài tuần lễ sau khi nhận việc. Bọn họ vọt lên cao, bởi vì chẳng còn hướng nào khác để tiến ngoại trừ tiến lên, trừ khi bạn là Treslove người vẫn yên vị nơi đó bởi chẳng ai biết hắn ta đang ở đó. Họ trở thành người lập chương trình, chỉ huy đài, những tay thâu mua, những lãnh đạo đa cương lĩnh, và ngay cả giám đốc tối cao. Chưa từng ai bỏ đi. Chưa có ai bị khai trừ. Tập Đoàn chăm chút nhân viên bằng sự trung kiên mãnh liệt hơn dòng dõi xã hội đen. Hậu quả là việc ai cũng biết ai rõ mồn một – ngoại trừ Treslove, hắn chẳng biết ai – và nói một thứ ngôn ngữ chung – ngoại trừ Treslove, người nói thứ tiếng của mất mát và khổ đau không ai hiểu nổi.

“Vui lên đi nào,” người ta nói với hắn trong phòng ăn. Nhưng điều đó chỉ làm hắn muốn khóc. Đó là một thành ngữ buồn bã, “Vui lên đi.” Không những nó thừa nhận hắn chắc sẽ không bao giờ vui lên được, nó còn chấp nhận ý tưởng rằng không còn việc gì đáng vui vẻ nữa nếu vui vẻ là là điều duy nhất mà ta đón chờ.

Hắn bị khiển trách bằng một lá thư chính thức từ ai đó thuộc Ủy Ban Sáng Tạo – hắn không nhận dạng được tên người cáo tội – là đã nêu lên quá nhiều vấn đề bệnh tật và cho phát quá nhiều bài nhạc ảm đạm trên chương trình phát sóng của hắn. “Đó là phạm vi trách nhiệm của đài số 3,” lá thư kết luận. Hắn viết đáp lại rằng chương trình của hắn nằm trên Đài Số 3. Hắn không nhận được câu trả lời nào.

Sau hơn chục năm lang thang quanh hành lang ma quái của Tòa Nhà Phát Sóng giữa đêm khuya, thừa biết rằng không có ai lắng nghe những gì hắn biên tập – bởi có ai, giữa ba giờ sáng, lại muốn nghe những nhà thơ sinh thời thảo luận về các nhà thơ quá cố, có khi chẳng khác gì là những nhà thơ đã chết thảo luận về các nhà thơ đang còn sống? – hắn từ chức. “Sẽ có ai để ý không nếu chương trình của tôi không còn phát sóng?” hắn viết trong lá thư từ chức. “Sẽ có ai quan tâm đến sự vắng mặt của tôi nếu tôi không xuất hiện nữa?” Một lần nữa, hắn không nhận được câu trả lời nào.

Bà dì cũng đâu có lắng nghe.

Hắn đáp trả một mẩu quảng cáo tìm trợ lý giám đốc cho một đại hội nghệ thuật vừa khởi đầu tại miền nam. “Mới khởi đầu” có nghĩa là một thư viện trường học chưa có sách vở, chỉ có máy vi tính, ba vị khách mời diễn thuyết và không có khán giả. Nó làm hắn liên tưởng đến đài BBC. Giám đốc đương thời đòi viết lại tất cả những lá thư của hắn bằng Anh ngữ thông dụng và làm y như thế với những cuộc nói chuyện của hắn. Họ cãi vả về việc chọn ngôn ngữ cho một tờ rơi.

“Tại sao phải nói hồ hởi khi có thể nói nóng bỏng? cô ta hỏi hắn.

“Bởi vì một đại hội nghệ thuật không nóng bỏng.”

“Và anh biết tại sao thế không? Đó là bởi vì anh cứ khăng khăng dùng những từ ngữ đại loại như hồ hởi.”

“Điều đó có gì không ổn đâu.”

“Đó là ngôn ngữ gián tiếp.”

“Không có gì gián tiếp trong từ hồ hởi cả.”

“Có chứ, trong cách biểu đạt.”

“Chúng ta có thể thỏa hiệp bằng từ phấn khởi không?” Hắn hỏi một cách không thỏa hiệp.

“Chúng ta có thể thỏa hiệp bằng cách anh đi tìm một công việc khác không?”

Họ đã ngủ với nhau. Đâu còn việc gì khác để làm. Họ quấn lấy nhau trên sàn gỗ phòng tập thể dục khi không ai đến tham dự đại hội. Cô mang dép Birkenstocks ngay cả trong lúc họ làm tình. Hắn chỉ nhận ra mình đã có yêu cô sau khi cô sa thải hắn.

Tên cô là Julie và hắn chỉ để ý đến cái tên cũng sau khi cô sa thải hắn.

Hulie.

Về sau hắn từ bỏ sự nghiệp nghệ thuật và lấp đầy những khoảng trống không thích hợp và những người đàn bà cũng không tưng xứng, lao vào yêu đương khi hắn nhận một công việc mới và kết thúc cảm tình – hay nói cho đúng hơn là bị cảm tình đá văng – mỗi khi hắn rời khỏi. Hắn lái chiếc xe dọn nhà, yêu người đàn bà đầu tiên hắn giúp dọn, giao sữa bằng xe diễu hành chạy điện, yêu cô thâu ngân thanh toán hóa đơn cho hắn mỗi tối thứ Sáu, làm thợ phụ cho ông thợ mộc người Ý chuyên thay cửa sổ có khung kính trượt cho các ngôi nhà kiểu thời Victoria và thay luôn thiện cảm cô thâu ngân từng dành cho Julian Treslove, quản lý khu giày dép trong một cửa tiệm nổi danh của London, lại yêu người đàn bà quản lý khu chăn gối nệm ở tầng trên, rồi cuối cùng tìm được một công việc lương tồi nhưng tương đối ổn định với công ty môi giới sân khấu chuyên cung cấp người đóng thế những ngôi sao nổi tiếng cho các buổi tiệc, hội nghị cũng như những sự kiện đoàn thể. Treslove trông không giống một người nổi tiếng nào rõ rệt, nhưng lại giống nhiều người nổi tiếng một cách tổng quát nên hắn được nhiều khách chuộng nếu không bởi vì tác dụng của vẻ giống thật thì ít nhất cũng do tác dụng của sự linh hoạt.

Và còn người đàn bà quản lý khu chăn gối nệm? Cô ta bỏ hắn khi hắn không trở thành kẻ thế thân cho một người nổi tiếng đặc thù. “Em không thích việc không biết anh là ai,” cô nói với hắn. “Điều đó ảnh hưởng xấu đến chúng ta.”

“Vậy em chọn một người nào đi,” hắn nói.

“Em không muốn chọn. Em muốn được biết. Em thèm thuồng sự chắc chắn. Em cần biết anh sẽ luôn ở bên em trong hạnh phúc cũng như đau khổ. Em làm việc chung quanh những nùi lông mỗi ngày. Khi em về nhà em muốn điều gì đó vững chắc. Em cần một cục đá rắn chắc chứ không phải một con tắc kè.”

Cô có mái tóc màu đỏ và lớp da nóng nảy. Cô bực bội rất nhanh khiến Treslove luôn sợ hãi khi tiếp cận cô quá gần.

“Anh là một cục đá,” hắn khẳng định, từ xa. “Anh sẽ bên cạnh em cho đến cuối đường.”

“Đấy, ít nhất anh cũng nói đúng một việc,” cô bảo. “Đây là cuối đường. Em sẽ rời xa anh.”

“Chỉ vì anh đang được trọng dụng à?”

“Chỉ vì anh không còn đáng trọng dụng với em nữa.”

“Xin em đừng đi. Nếu trước kia anh không là cục đá thì bắt đầu từ bây giờ anh sẽ là một cục đá.”

“Sẽ không đâu. Đó không phải là bản chất của anh.”

“Khi em bệnh anh cũng từng săn sóc vậy.”

“Thì có. Anh thật tuyệt vời khi em bệnh. Nhưng khi em bình thường thì anh không còn có ích gì nữa.”

Hắn van xin cô đừng đi. Chộp lấy cơ hội và ôm chầm lấy cô, khóc lóc ỉ ôi vào cổ cô.

“Ừ xem kìa, một cục đá đó à,” cô nói.

Tên cô là June.

Nhu cầu là một ý niệm tương đối. Hắn cũng không được ưa chuộng như một người đóng thế lắm đâu bởi vì tất cả mọi người và không một ai có nhiều giờ rảnh rang để nghĩ về những điều đã xảy đến cho hắn, hay nói đúng hơn là những điều chưa xảy ra, về những người đàn bà và sự buồn bã hắn cảm nhận cho họ, về sự cô đơn của chính mình, về khoảng trống bên trong hắn không thể lý giải. Về sự thiếu vắng, sự thiếu gần gũi, sự bắt đầu chờ đợi một kết thúc, hay là sự kết thúc của chờ đợi một bắt đầu, câu chuyện của hắn đang chờ phác họa tình tiết.

Vụ tấn công xảy ra đúng 11:30 tối. Treslove biết chính xác bởi có một điều gì đó đã xui khiến hắn nhìn đồng hồ một giây trước đó. Có lẽ là điềm biết trước của việc hắn sẽ không nhìn lại nó lần nữa. Nhưng thời điểm đó cũng có thể là buổi xế chiều vì ánh sáng của những ngọn đèn đường và những tòa nhà sáng rực, một tiệm cắt tóc và nhà hàng dỉm sấm vẫn còn mở cửa và một quầy báo đang tu sửa. Những con đường không hoang vắng. Ít nhất cũng có cả chục người có thể cứu Treslove, nhưng không một ai giúp. Có lẽ cái trân tráo của cuộc tấn công – chỉ cách đường Regent một vài yard, hầu như gần đài BBC một cách đáng nguyền rủa – làm cho ai chứng kiến cũng phải thấy khó hiểu. Có thể họ cho rằng những người dính líu đang chơi giỡn hoặc đang bị lôi kéo vào cuộc xung đột gia đình ỏm tỏi nào trên đường về từ một quán ăn hay rạp hát. Họ có thể – điều lạ kỳ nằm ở chỗ này – bị ngộ nhận thành một cặp.

Đó là điều Treslove cảm thấy oan ức nhất. Không phải là sự gián đoạn của một trong những mộng-tưởng-thay-thế-trải-nghiệm-thật đắm đuối đã bị cướp mất. Không phải sự bất ngờ đột xuất của vụ tấn công, một bàn tay tóm lấy gáy hắn và xô vào trong cửa sổ tiệm bán vĩ cầm của Guivier mạnh đến độ những sợi giây đàn búng tưng và rung lên đằng sau ô kính vỡ, trừ khi âm thanh mà hắn nghe được lúc ấy là tiếng gãy gập của cái mũi. Cũng không phải vụ trộm cắp của chiếc đồng hồ đeo tay, ví tiền, cây bút máy, điện thoại di động, nhất là cảm tình lưu luyến hắn dành cho vật thứ nhất, và sự phiền phức khi mất vật thứ hai, ba và tư. Không đâu, điều khiến hắn khó chịu nhất, hơn hẳn những cái khác là sự việc người đã cướp bóc hắn, tấn công hắn, và, vâng, đã khiến hắn kinh hãi – người mà hắn đã không chống cự lại dù bằng hành động tối thiểu nhất – là …một phụ nữ.

Trích đoạn tiểu thuyết “The Finker Question” của Howard Jacobson, nxb Bloomsbury, tác phẩm đoạt giải Man Booker của năm 2010.

The Finkler Question

1

He should have seen it coming.

His life had been one mishap after another. So he should have been prepared for this one.

He was a man who saw things coming. Not shadowy premonitions before and after sleep, but real and present dangers in the daylit world. Lamp posts and trees reared up at him, splintering his shins. Speeding cars lost control and rode on to the footpath leaving him lying in a pile of torn tissue and mangled bones. Sharp objects dropped from scaffolding and pierced his skull.

Women worst of all. When a woman of the sort Julian Treslove found beautiful crossed his path it wasn’t his body that took the force but his mind. She shattered his calm.

True, he had no calm, but she shattered whatever calm there was to look forward to in the future. She was the future.

People who see what’s coming have faulty chronology, that is all. Treslove’s clocks were all wrong. He no sooner saw the woman than he saw the aftermath of her — his marriage proposal and her acceptance, the home they would set up together, the drawn rich silk curtains leaking purple light, the bed sheets billowing like clouds, the wisp of aromatic smoke winding from the chimney — only for every wrack of it — its lattice of crimson roof tiles, its gables and dormer windows, his happiness, his future — to come crashing down on him in the moment of her walking past.

She didn’t leave him for another man, or tell him she was sick of him and of their life together, she passed away in a perfected dream of tragic love — consumptive, wet-eyelashed, and as often as not singing her goodbyes to him in phrases borrowed from popular Italian opera.

There was no child. Children spoilt the story.

Between the rearing lamp posts and the falling masonry he would sometimes catch himself rehearsing his last words to her — also as often as not borrowed from the popular Italian operas — as though time had concertinaed, his heart had smashed, and she was dying even before he had met her.

There was something exquisite to Treslove in the presentiment of a woman he loved expiring in his arms. On occasions he died in hers, but her dying in his was better. It was how he knew he was in love: no presentiment of her expiry, no proposal.

That was the poetry of his life. In reality it had all been women accusing him of stifling their creativity and walking out on him.

In reality there had even been children.

But beyond the reality something beckoned.

On a school holiday in Barcelona he paid a gypsy fortune-teller to read his hand.

‘I see a woman,’ she told him.

Treslove was excited. ‘Is she beautiful?’

‘To me, no,’ the gypsy told him. ‘But to you . . . maybe. I also see danger.’

Treslove was more excited still. ‘How will I know when I have met her?’

‘You will know.’

‘Does she have a name?’

‘As a rule, names are extra,’ the gypsy said, bending back his thumb. ‘But I will make an exception for you because you are young. I see a Juno — do you know a Juno?’

She pronounced it ‘Huno’. But only when she remembered.

Treslove closed one eye. Juno? Did he know a Juno? Did anyone know a Juno? No, sorry, no, he didn’t. But he knew a June.

‘No, no, bigger than June.’ She seemed annoyed with him for not being able to do bigger than June. ‘Judy . . . Julie . . . Judith. Do you know a Judith?’

Hudith.

Treslove shook his head. But he liked the sound of it — Julian and Judith. Hulian and Hudith Treslove.

‘Well, she’s waiting for you, this Julie or Judith or Juno . . . I do still see a Juno.’

Treslove closed his other eye. Juno, Juno . . .

‘How long will she wait?’ he asked.

‘As long as it takes you to find her.’

Treslove imagined himself looking, searching the seven seas. ‘You said you see danger. How is she dangerous?’

He saw her rearing up at him, with a knife to his throat — Addio, mio bello, addio.

‘I did not say it was she who was dangerous. Only that I saw danger. It might be you who is dangerous to her. Or some other person who is dangerous to both of you.’

‘So should I avoid her?’ Treslove asked.

She shuddered a fortune-teller’s shudder. ‘You cannot avoid her.’

She was beautiful herself. At least in Treslove’s eyes. Emaciated and tragic with gold hooped earrings and a trace, he thought, of a West Midlands accent. But for the accent he would have been in love with her.

She didn’t tell him anything he didn’t already know. Someone, something, was in store for him.

Something of more moment than a mishap.

He was framed for calamity and sadness but was always somewhere else when either struck. Once, a tree fell and crushed a person walking just a half a yard behind him. Treslove heard the cry and wondered whether it was his own. He missed a berserk gunman on the London Underground by the length of a single carriage. He wasn’t even interviewed by the police. And a girl he had loved with a schoolboy’s hopeless longing — the daughter of one of his father’s friends, an angel with skin as fine as late-summer rose petals and eyes that seemed forever wet — died of leukaemia in her fourteenth year while Treslove was in Barcelona having his fortune told. His family did not call him back for her final hours or even for the funeral. They did not want to spoil his holiday, they told him, but the truth was they did not trust his fortitude. People who knew Treslove thought twice about inviting him to a deathbed or a burial.

So life was still all his to lose. He was, at forty-nine, in good physical shape, had not suffered a bruise since falling against his mother’s knee in infancy, and was yet to be made a widower. To his knowledge, not a woman he had loved or known sexually had died, few having stayed long enough with him anyway for their dying to make a moving finale to anything that could be called a grand affair. It gave him a preternaturally youthful look — this unconsummated expectation of tragic event. The look which people born again into their faith sometimes acquire.

2

It was a warm late-summer’s evening, the moon high and skittish. Treslove was returning from a melancholy dinner with a couple of old friends, one his own age, one much older, both recently made widowers. For all the hazards of the streets, he had decided to walk a little around a part of London he knew well, mulling over the sadness of the night in retrospect, before taking a cab home.

A cab, not a Tube, though he lived only a hundred yards from a Tube station. A man as fearful as Treslove of what might befall him above ground was hardly going to venture beneath it. Not after the close shave with the gunman.

‘How unutterably sad,’ he said, not quite aloud. He meant the death of his friends’ wives and the death of women generally. But he was also thinking of the men who had been left alone, himself included. It is terrible to lose a woman you have loved, but it is no less a loss to have no woman to take into your arms and cradle before tragedy strikes . . .

‘Without that, what am I for?’ he asked himself, for he was a man who did not function well on his own.

He passed the BBC, an institution for which he had once worked and cherished idealistic hopes but which he now hated to an irrational degree. Had it been rational he would have taken steps not to pass the building as often as he did. Under his breath he cursed it feebly — ‘[expletive],’ he said.

A nursery malediction.

That was exactly what he hated about the BBC: it had infantilised him. ‘Auntie’, the nation called the Corporation, fondly. But aunties are equivocal figures of affection, wicked and unreliable, pretending love only so long as they are short of love themselves, and then off. The BBC, Treslove believed, made addicts of those who listened to it, reducing them to a state of inane dependence. As it did those it employed. Only worse in the case of those it employed — handcuffing them in promotions and conceit, disabling them from any other life. Treslove himself a case in point. Though not promoted, only disabled.

There were cranes up around the building, as high and unsteady as the moon. That would be a shapely fate, he thought: as in my beginning, so in my end — a BBC crane dashing my brains out. The [expletive]. He could hear the tearing of his skull, like the earth’s skin opening in a disaster movie. But then life was a disaster movie in which lovely women died, one after another. He quickened his pace. A tree reared up at him. Swerving, he almost walked into a fallen road mender’s sign. DANGER. His shins ached with the imagined collision. Tonight even his soul shook with apprehension.

It’s never where you look for it, he told himself. It always comes from somewhere else. Whereupon a dark shadow materialised from a doorway into an assailant, took him by the neck, pushed him face first against a shop window, told him not to shout or struggle, and relieved him of his watch, his wallet, his fountain pen and his mobile phone.

It was only when he had stopped shaking and was able to check his pockets and find them emptied that he could be certain that what had happened had happened in reality.

No wallet, no mobile phone.

In his jacket pocket no fountain pen.

On his wrist no watch.

And in himself no fight, no instinct for preservation, no amour de soi, no whatever the word is for the glue that holds a man together and teaches him to live in the present.

But then when had he ever had that?

He’d been a modular, bits-and-pieces man at university, not studying anything recognisable as a subject but fitting components of different arts-related disciplines, not to say indisciplines, together like Lego pieces. Archaeology, Concrete Poetry, Media and Communications, Festival and Theatre Administration, Comparative Religion, Stage Set and Design, the Russian Short Story, Politics and Gender. On finishing his studies — and it was never entirely clear when and whether he had finished his studies, on account of no one at the university being certain how many modules made a totality — Treslove found himself with a degree so unspecific that all he could do with it was accept a graduate traineeship at the BBC. For its part — her part — all the BBC could do with Treslove when she got him was shunt him into producing late-night arts programmes for Radio 3.

He felt himself to be a stunted shrub in a rainforest of towering trees. All around him other trainees rose to startling eminence within weeks of their arriving. They shot up, because there was no other direction you could go but up, unless you were Treslove who stayed where he was because no one knew he was there. They became programme controllers, heads of stations, acquisitors, multi-platform executives, director generals even. No one ever left. No one was ever fired. The Corporation looked after its own with more fierce loyalty than a family of mafiosi. As a consequence everyone knew one another intimately — except Treslove who knew no one — and spoke the same language — except Treslove, who spoke a language of loss and sorrow nobody understood.

‘Cheer up,’ people would say to him in the canteen. But all that did was make him want to cry. Such a sad expression, ‘Cheer up’. Not only did it concede the improbability that he ever would cheer up, it accepted that there could be nothing much to cheer up for if cheering up was all there was to look forward to.

He was reprimanded on an official letterhead by someone from the Creative Board — he didn’t recognise the complainant’s name — for addressing too many morbid issues and playing too much mournful music on his programme. ‘That’s the province of Radio 3,’ the letter concluded. He wrote back saying his programme was on Radio 3. He received no reply.

After more than a dozen years roaming the ghostly corridors of Broadcasting House in the dead of night, knowing that no one was listening to anything he produced — for who, at three o’clock in the morning, wanted to hear live poets discussing dead poets, who might just as well have been dead poets discussing live poets? — he resigned. ‘Would anyone notice if my programmes weren’t aired?’ he wrote in his letter of resignation. ‘Would anyone be aware of my absence if I just stopped turning up?’ Again he received no reply.

Auntie wasn’t listening either.

He answered an advertisement in a newspaper for an assistant director of a newly launched arts festival on the south coast. ‘Newly launched’ meant a school library which had no books in it, only computers, three visiting speakers and no audience. It reminded him of the BBC. The actual director rewrote all his letters in simpler English and did the same with his conversation. They fell out over the wording of a brochure.

‘Why say exhilarating when you can say sexy?’ she asked him.

‘Because an arts festival isn’t sexy.’

‘And you want to know why that is? Because you insist on using words like exhilarating.’

‘What’s wrong with it?’

‘It’s indirect language.’

‘There’s nothing indirect about exhilaration.’

‘There is the way you say it.’

‘Could we try for a compromise with exuberance?’ he asked, without any.

‘Could we try for a compromise with you getting another job?’

They had been sleeping together. There was nothing else to do. They coupled on the gymnasium floor when no one turned up to their festival. She wore Birkenstocks even during lovemaking. He only realised he loved her when she sacked him.

Her name was Julie and he only noticed that when she sacked him, too.

Hulie.

Thereafter he gave up on a career in the arts and filled a succession of unsuitable vacancies and equally unsuitable women, falling in love whenever he took up a new job, and falling out of love — or more correctly being fallen out of love with — every time he moved on. He drove a removal van, falling in love with the first woman whose house he emptied, delivered milk in an electric float, falling in love with the cashier who paid him every Friday night, worked as an assistant to an Italian carpenter who replaced sash windows in Victorian houses and replaced Julian Treslove in the affections of the cashier, managed a shoe department in a famous London store, falling in love with the woman who managed soft furnishings on the floor above, finally finding semi-permanent and ill-paid occupation with a theatrical agency specialising in providing doubles of famous people for parties, conferences and corporate events. Treslove didn’t look like anybody famous in particular, but looked like many famous people in general, and so was in demand if not by virtue of verisimilitude, at least by virtue of versatility.

And the soft-furnishings woman? She left him when he became the double of no one in particular. ‘I don’t like not knowing who you’re meant to be,’ she told him. ‘It reflects badly on us both.’

‘You choose,’ he said.

‘I don’t want to choose. I want to know. I crave certainty. I need to know you’re going to be there through thick and thin. I work with fluff all day. When I come home I want something solid. It’s a rock I need, not a chameleon.’

She had red hair and angry skin. She heated up so quickly Treslove had always been frightened to get too near to her.

‘I am a rock,’ he insisted, from a distance. ‘I will be with you to the end.’

‘Well, you’re right about that at least,’ she told him. ‘This is the end. I’m leaving you.’

‘Just because I’m in demand?’

‘Because you’re not in demand with me.’

‘Please don’t leave. If I wasn’t a rock before, I’ll be a rock from now on.’

‘You won’t. It isn’t in your nature.’

‘Don’t I look after you when you’re ill?’

‘You do. You’re marvellous to me when I’m ill. It’s when I’m well that you’re no use.’

He begged her not to go. Took his chance and threw his arms around her, weeping into her neck.

‘Some rock,’ she said.

Her name was June.

Demand is a relative concept. He wasn’t so much in demand as a lookalike for everybody and nobody that there weren’t many vacant hours in which to think about all that had befallen him, or rather all that hadn’t, about women and the sadness he felt for them, about his loneliness, and about that absence in him for which he didn’t have the word. His incompletion, his untogetherness, his beginning waiting for an end, or was it his end waiting for a beginning, his story waiting for a plot.

It was exactly 11.30 p.m. when the attack occurred. Treslove knew that because something had made him look at his watch the moment before. Maybe the foreknowledge that he would never look at it again. But with the brightness of the street lamps and the number of commercial properties lit up — a hairdresser’s was still open and a dim sum restaurant and a newsagent’s having a refit — it could have been afternoon. The streets were not deserted. At least a dozen people might have come to Treslove’s rescue, but none did. Perhaps the effrontery of the assault — just a hundred yards from Regent Street, almost within cursing distance of the BBC — perplexed whoever saw it. Perhaps they thought the participants were playing or had become embroiled in a domestic row on the way home from a restaurant or the theatre. They could — there was the strange part — have been taken for a couple.

That was what Treslove found most galling. Not the interruption to one of his luxuriating, vicariously widowed reveries. Not the shocking suddenness of the attack, a hand seizing him by the back of his neck and shoving him so hard into the window of Guivier’s violin shop that the instruments twanged and vibrated behind the shattering pane, unless the music he heard was the sound of his nose breaking. And not even the theft of his watch, his wallet, his fountain pen and his mobile phone, sentimental as his attachment to the first of those was, and inconvenient as would be the loss of the second, third and fourth. No, what upset him beyond all these was the fact that the person who had robbed, assaulted and, yes, terrified him — a person against whom he put up not a whisper of a struggle — was . . . a woman.

From "The Finkler Question," copyright 2010 by Howard Jacobson. Excerpt reproduced by permission of Bloomsbury USA.