Langston Hughes (1943, ảnh Gordon Parks,
nguồn Thư Viện Quốc Hội Mỹ)

 

LTS: Langston Hughes (1901-1967) là nhà thơ, tiểu thuyết gia, kịch tác gia, nhà báo, và nhà hoạt động xã hội Mỹ. Ra đời tại Joplin, Missouri, ông bắt đầu viết từ thời còn rất trẻ, là một trong những nhà khai sáng của phong cách “thơ jazz,” và được xem như một trong những người đi đầu trong phong trào Phục Sinh Harlem trong các thập niên 1920 và 1930. Ông theo học trường Đại Học Columbia tại thành phố New York nhưng bỏ ngang và đi viết báo, làm thơ, viết truyện ngắn và soạn kịch. Rốt cuộc ông tốt nghiệp từ trường Đại Học Lincoln. Trong khi phong trào dân quyền lớn mạnh trong những năm 1940-1960, ông phụ trách viết một cột quan điểm mỗi tuần cho tờ báo hàng đầu của người da đen The Chicago Defender.

Langston Hughes viết bài thơ “Let America Be America Again” (“Hãy để nước Mỹ lại là nước Mỹ”) năm 1935 trong bối cảnh cuộc Đại Khủng Hoảng, với hàng triệu người thất nghiệp khiến cho lý tưởng về “Giấc Mơ Mỹ” xem như bị đổ vỡ. Bài thơ nhắc một cách tượng trưng bằng ngôn ngữ có phần cường điệu về hiện tượng những cuộc biểu tình của người lao động đòi quyền thành lập nghiệp đoàn bị đàn áp tàn bạo: “Triệu người bị bắn gục…” Nhưng tựu chung, bài thơ soi rọi sự tương phản giữa những mục tiêu cao cả được đề ra trong những văn kiện lập quốc và thực trạng bất công xã hội đầy rẫy trong một giai đoạn sụp đổ kinh tế. Bài thơ vừa là tiếng thét bất mãn của những nhóm yếu thế như người nghèo, người da đen, và di dân; vừa là lời kêu gọi tiếp tục tiến bước về phía những lý tưởng tự do, bình đẳng, công lý, và cơ hội cho mọi người dân.

 

 

 

Hãy để nước Mỹ lại là nước Mỹ

 

Hãy để nước Mỹ lại là nước Mỹ.
Hãy để nó là ước mơ như trước kia.
Hãy để nó là kẻ mở đường trên cánh đồng
Đang tìm một quê hương để anh ta sống tự do.

(Nước Mỹ chưa bao giờ là nước Mỹ đối với tôi.)

Hãy để nước Mỹ là ước mơ của kẻ mơ mộng đã mơ –
Hãy để nó là mảnh đất vững chãi bao la của tình yêu
Nơi không bao giờ để bọn vua chúa và kẻ bạo ngược
Đồng lõa hay âm mưu cho kẻ bên trên đè nghiến ai.

(Đó không bao giờ là nước Mỹ đối với tôi.)

Ồ, hãy để đất nước tôi là mảnh đất
Nơi Tự do không bị đội vòng hoa ái quốc giả dối,
Nơi cơ hội có thật, và cuộc sống tự do,
Nơi Bình đẳng có trong không khí chúng tôi hít thở.

(Tôi chưa bao giờ có bình đẳng, cũng như
“Quê hương của tự do” này chưa hề có tự do.)

Này, anh là ai mà lẩm bẩm trong bóng tối?
Anh là ai mà kéo tấm màn che các vì sao?

Tôi là người da trắng nghèo, bị lừa dối và hắt hủi,
Tôi là người da đen mang vết sẹo nô lệ.
Tôi là người da đỏ bị lùa ra khỏi đất,
Tôi là người nhập cư giữ chặt niềm hy vọng tôi tìm –
Nhưng chỉ gặp thứ mưu đồ ngu xuẩn cũ
Của chó ăn thịt chó, của kẻ mạnh đè nghiến kẻ yếu.

Tôi là đứa thanh niên, tràn đầy sinh lực và hy vọng,
Bị vướng vào sợi xích dài vô tận bao đời
Của lời lãi, quyền lực, lợi lộc, của cưỡng chiếm đất đai!
Của giành giật vàng! Của ham hố thỏa mãn nhu cầu!
Của cưỡng bách lao động! Của cướp đoạt tiền công!
Của chiếm hữu mọi thứ cho lòng tham!

Tôi là nông dân, nô lệ của đất.
Tôi là công nhân bán mình cho máy móc.
Tôi là đứa mọi đen, hầu hạ tất cả quý vị.
Tôi là con dân, khúm núm, đói, hèn –
Đói nhưng hôm nay vẫn ước mơ.
Bị đánh đập nhưng hôm nay – Ồ, những người mở đường!
Tôi là kẻ chưa bao giờ tiến được lên trước,
Là công nhân nghèo phải xoay sở biết bao năm.

Nhưng tôi là kẻ đã có ước mơ giản dị của chúng tôi
Khi còn là nông nô của các ông vua ở Cựu thế giới,
Tôi đã mơ giấc mơ mạnh mẽ, dũng cảm, chân thực,
Đến nỗi ngay cả sự táo bạo hùng vĩ của nó vẫn ngân lên
Trong từng viên gạch và hòn đá, trong từng luống cày
Đã làm nước Mỹ trở thành mảnh đất nó đã là.
Ồ, tôi là kẻ giương buồm qua đại dương buổi ban đầu ấy
Để tìm nơi tôi muốn là quê hương của mình –
Vì tôi là kẻ đã ra đi từ bờ biển Ireland u ám,
Từ cánh đồng Ba Lan, và đồng cỏ Anh quốc,
Và bị giằng khỏi bờ Châu Phi Đen,
Tôi đến để xây dựng “quê hương của kẻ tự do.”

Kẻ tự do?

Ai nói ai tự do? Không phải tôi chứ?
Chắc chắn không phải tôi chứ?
Triệu người hôm nay nhận trợ cấp?
Triệu người bị bắn gục khi chúng tôi đình công?
Triệu người không nhận được gì cho cái giá mình trả?
Trả cho mọi ước mơ chúng tôi đã mơ
Cho mọi bài hát chúng tôi đã hát
Cho mọi hy vọng chúng tôi đã mang
Cho mọi lá cờ chúng tôi đã treo,
Triệu người không nhận được gì cho cái giá mình trả –
Ngoại trừ điều mơ ước gần như sắp tắt hôm nay.

Ồ, hãy để nước Mỹ lại là nước Mỹ –
Mảnh đất chưa từng là, nhưng –
Nhưng phải là – mảnh đất nơi mỗi người đều tự do.
Mảnh đất của tôi – của kẻ nghèo, của da đỏ, của da đen, TÔI –
Kẻ đã làm nên nước Mỹ,
Kẻ đổ mồ hôi và máu, kẻ mang niềm tin và nỗi đau,
Kẻ có bàn tay ở lò đúc, kẻ cày ruộng dưới mưa,
Phải mang lại ước mơ hùng vĩ của chúng tôi một lần nữa.

Ừ, cứ chửi tôi bằng cái tên xấu xí nào anh muốn –
Thép của tự do không han rỉ.
Giành lại từ bầy đỉa sống bám vào đời sống dân tộc,
Chúng tôi phải giành lại mảnh đất của mình,
Nước Mỹ!

Ồ, vâng,
Tôi nói thẳng,
Nước Mỹ chưa bao giờ là nước Mỹ đối với tôi,
Nhưng tôi thề rằng –
Nước Mỹ sẽ là!

Từ hoang tàn đổ nát của băng đảng chết chóc,
Từ băng hoại ung thối của nhũng lạm, quỷ quyệt, dối trá,
Chúng tôi, người dân, phải đòi lại
Đất đai, hầm mỏ, rừng rậm, dòng sông.
Rặng núi và đồng bằng vô tận –
Tất cả, tất cả dải đất ở các bang xanh tươi bao la ấy –
Và làm lại nước Mỹ!

 

 

 

Let America Be America Again

 

Let America be America again.
Let it be the dream it used to be.
Let it be the pioneer on the plain
Seeking a home where he himself is free.

(America never was America to me.)

Let America be the dream the dreamers dreamed—
Let it be that great strong land of love
Where never kings connive nor tyrants scheme
That any man be crushed by one above.

(It never was America to me.)

O, let my land be a land where Liberty
Is crowned with no false patriotic wreath,
But opportunity is real, and life is free,
Equality is in the air we breathe.

(There’s never been equality for me,
Nor freedom in this “homeland of the free.”)

Say, who are you that mumbles in the dark?
And who are you that draws your veil across the stars?

I am the poor white, fooled and pushed apart,
I am the Negro bearing slavery’s scars.
I am the red man driven from the land,
I am the immigrant clutching the hope I seek—
And finding only the same old stupid plan
Of dog eat dog, of mighty crush the weak.

I am the young man, full of strength and hope,
Tangled in that ancient endless chain
Of profit, power, gain, of grab the land!
Of grab the gold! Of grab the ways of satisfying need!
Of work the men! Of take the pay!
Of owning everything for one’s own greed!

I am the farmer, bondsman to the soil.
I am the worker sold to the machine.
I am the Negro, servant to you all.
I am the people, humble, hungry, mean—
Hungry yet today despite the dream.
Beaten yet today—O, Pioneers!
I am the man who never got ahead,
The poorest worker bartered through the years.

Yet I’m the one who dreamt our basic dream
In the Old World while still a serf of kings,
Who dreamt a dream so strong, so brave, so true,
That even yet its mighty daring sings
In every brick and stone, in every furrow turned
That’s made America the land it has become.
O, I’m the man who sailed those early seas
In search of what I meant to be my home—
For I’m the one who left dark Ireland’s shore,
And Poland’s plain, and England’s grassy lea,
And torn from Black Africa’s strand I came
To build a “homeland of the free.”

The free?

Who said the free?  Not me?
Surely not me?  The millions on relief today?
The millions shot down when we strike?
The millions who have nothing for our pay?
For all the dreams we’ve dreamed
And all the songs we’ve sung
And all the hopes we’ve held
And all the flags we’ve hung,
The millions who have nothing for our pay—
Except the dream that’s almost dead today.

O, let America be America again—
The land that never has been yet—
And yet must be—the land where every man is free.
The land that’s mine—the poor man’s, Indian’s, Negro’s, ME—
Who made America,
Whose sweat and blood, whose faith and pain,
Whose hand at the foundry, whose plow in the rain,
Must bring back our mighty dream again.

Sure, call me any ugly name you choose—
The steel of freedom does not stain.
From those who live like leeches on the people’s lives,
We must take back our land again,
America!

O, yes,
I say it plain,
America never was America to me,
And yet I swear this oath—
America will be!

Out of the rack and ruin of our gangster death,
The rape and rot of graft, and stealth, and lies,
We, the people, must redeem
The land, the mines, the plants, the rivers.
The mountains and the endless plain—
All, all the stretch of these great green states—
And make America again!

 

 
“Let America Be America Again” đăng lần đầu tiên trên Esquire Magazine năm 1936, trích lại trong The Collected Poems of Langston Hughes, biên tập Arnold Rampersad, nxb Alfred A. Knopf/Vintage, New York, 1994.