Vào ngày Thứ Ba, 18 tháng 5, Mục Đối Thoại trên Tiền Vệ đăng bài với tựa đề “THE SMELL OF MONSOON WIND” edited on damau.org  [đối thoại], và kèm lời giới thiệu như sau:

Hôm nay, mục Đối Thoại nhận được một bài viết kèm theo một email từ một người viết ký tên là Phêrô Bùi. Bức email nguyên văn như sau:

Dear Mr/Mrs Editor:

This article should have been sent to damau.org; in fact we did send it there, but the editors, who are perhaps too busy, did not respond to stuff like this, so we guess tienve.org is less busy and more "available" for it.

Sincerely yours,

Phêrô Bùi

Thật ra Tiền Vệ luôn luôn rất bận rộn, nhưng lúc nào chúng tôi cũng sẵn sàng đón nhận và đăng tải những bài viết bổ ích. Bài này là một bài góp ý về bản dịch Anh ngữ (của Phạm Viêm Phương) từ một truyện ngắn của Cung Tích Biền, “Mùi của Gió Mùa” (đã đăng trên trang damau.org). Dịch thuật văn chương là một công việc hết sức cần thiết và thú vị, nhưng cũng hết sức khó khăn. Vì thế, mọi ý kiến đóng góp đều nên được tham khảo và bàn bạc để rút kinh nghiệm.

Nhân đây, chúng tôi cũng xin thưa rằng, khi đọc email của Phêrô Bùi, chúng tôi phát hiện bút danh Ph. B. viết tắc [sic] trước đây chính là bút danh của Phêrô Bùi. Vì thế, chúng tôi xin chuyển hai bài viết trước đây của tác giả Ph. B. vào cùng hồ sơ dưới tên tác giả Phêrô Bùi cho gọn gàng và nhất quán. Xin cảm ơn tác giả Phêrô Bùi.

Nhóm biên tập mục Đối Thoại

Vì bài đăng trên Tiền Vệ ám chỉ đường lối làm việc của Ban Biên Tập Da Màu, chúng tôi cảm thấy cần lên tiếng về câu nói “bóng gió” của người ký tên là Phêrô Bùi: “This article should have been sent to damau.org; in fact we did send it there, but the editors, who are perhaps too busy, did not respond to stuff like this . . .” (dịch: bài này đáng lẽ phải gửi cho Da Màu, và thực ra chúng tôi đã gửi bài cho Da Màu, nhưng nhóm biên tập viên có lẽ quá bận rộn, đã không hồi đáp về những chuyện như thế này . . .)

Theo Da Màu được biết, vào ngày 25 tháng 4, Đinh Từ Bích Thúy nhận được email sau đây từ nhà văn Bùi Hoằng Vị (BHV):

From: s b
Sent: Sunday, April 25, 2010 6:36 AM
To: Thuy Dinh
Subject: một thắc mắc nhỏ

Xin chào chị Bích Thúy, xin lỗi chị, tôi đã gửi email này 2 lần qua địa chỉ [email protected]
nhưng đều bị trả lại kèm lời báo lỗi kỹ thuật, nên tôi đành gửi lại qua địa chỉ của chị, nhờ chị vui lòng giúp chuyển lại cho BBT. Rất cảm on chị. Chúc chị luôn vui mạnh và thành công.
BHV

_________________________________________
Xin chào quý anh/chị Ban Biên Tập damau.org,
Vừa qua chúng tôi có dịp đọc 1 truyện ngắn của nhà văn Cung Tích Biền trên quý báo, kèm bản dịch của Phạm Viêm Phương. Thường thường Ban Biên Tập làm việc rất kỹ với những bản dịch, nhưng sao trong bản này chúng tôi thấy có nhiều chỗ không ổn, xin dẫn một vài ví dụ dễ thấy nhất:
1) "Giọng cụ hiền hòa, hấp dẫn; không dạy đời, không cường điệu; rất chân tình, nhưng thẳng thắn, vì tôn trọng sự thật." => "His tone was pleasant, mild, free from didacticism and exaggeration: passionate but frank because he loved truth."
2) "Trên mặt đất này, hôm nay, nếu thờ cái nạn nhân thì có mà hàng triệu triệu. Thờ quách cái tội lỗi, cái nguồn cội bao la gây ra tội. Đơn giản là thờ cái hệ thống." => "On this earth today, if there were a cult of victims, there would be million and million of souls to worship. It’s better to worship the original sin, the vast source of sins. Or more simply, ones has better worship the system."
3) "Chưa hề có cái nhân gian Chát, Mạng, Meo, Bờ lốc." => "No one entered chatroom. No one surfed the internet. No one set up blogs or corresponded by emails."
v v . . .
Quý báo có thể bỏ chút thời giờ biên tập lại bản dịch này chăng? Vì sự tôn trọng đối với tác giả, độc giả, cũng như đối với chính thương hiệu của mình?
Cầu chúc quý báo luôn thành công.
Một độc giả.

Đinh Từ Bích Thúy cũng đã chuyển email này đến toàn bộ BBT (lúc đó địa chỉ Da Màu đã được đổi từ [email protected] thành [email protected], và điều này cũng đã được Da Màu thông báo đến độc giả). Cuối cùng, chúng tôi đã không hồi đáp email của nhà văn BHV, vì thật sự chúng tôi không hiểu rõ ý của ông BHV đằng sau email này: tuy ông đã liệt kê những ví dụ mà ông cho là “dễ thấy nhất,” chúng tôi thấy phần nhiều không sai, và chỗ sai chúng tôi không thể sửa ngay (lý do sẽ nói ở dưới đây). Ngoài ra ông BHV lại không kèm theo những phân tích về văn phạm Anh ngữ như nội dung bài viết mà chúng tôi nghĩ cũng chính ông—nhưng lần này lấy tên là “Phêrô Bùi”—gửi đăng trên Tiền Vệ hiện nay. Dù sao, vì vấn đề đã được công bố, chúng tôi xin được trình bày về 3 điểm được liệt kê trong nội dung email mà ông BHV/Phêrô Bùi đã gửi cho chúng tôi ngày 25 tháng 4:

(1) câu văn dịch của dịch giả Phạm Viêm Phương: "Giọng cụ hiền hòa, hấp dẫn; không dạy đời, không cường điệu; rất chân tình, nhưng thẳng thắn, vì tôn trọng sự thật." => "His tone was pleasant, mild, free from didacticism and exaggeration: passionate but frank because he loved truth."

Chúng tôi không thấy gì sai trái ở câu văn trích trên đây. “Truth” là một collective noun, và “truth” hoặc “the truth” có thể dùng tùy tiện, tuy nhiên, có lẽ “truth” là một chọn lựa “đúng” hơn trong văn phạm Anh ngữ, như trong câu: He loves truth, but hates mendacity. (Ông ấy thích sự thật, nhưng ghét điều dối trá.)

(2) BHV/Phêrô Bùi phân tích đúng ở bài hiện đăng trên Tiền Vệ. Câu dịch đúng văn phạm đáng ra phải là “millions and millions” vì “hàng triệu triệu” là con số không xác định, trong tiếng Anh phải được viết trong số nhiều, “millions.” Đồng thời, câu “ones has better worship the system” dịch từ nguyên văn, “Đơn giản là thờ cái hệ thống ….” có lỗi chính tả (“one” chứ không phải là “ones”) và sai vì ở trong present tense, đáng lẽ phải viết theo past tense là “one had better worship the system.” Chúng tôi cám ơn ông BHV/Phêrô Bùi đã nêu ra điểm này.

(3) Không có gì sai ở các câu, “Sounds of waves crashing far onto the shore were heard at night: they roared in the North estuary yesterday, they sounded more furious tonight and then moved to the south of An Hoa. That was the way the East Sea informed us of the coming storm, and that was how experience traveled from one generation to the next. No one entered chatroom. No one surfed the internet. No one set up blogs or corresponded by emails" dịch từ nguyên văn truyện của Cung Tích Biền, “Đêm khuya nghe tiếng sóng biển vỗ ngược miền; hôm qua nó reo vùng Cửa Bắc, khuya này âm vang hơi cuồng nộ, đã chuyển vào phía nam An hòa. Vậy là biển Đông đã cho ta lời báo bão. Nhân gian trước truyền lại kinh nghiệm cho nhân gian sau là như thế. Chưa hề có cái nhân gian Chát, Mạng, Meo, Bờ lốc.” Theo cách dịch của Phạm Viêm Phương, độc giả Anh văn hiểu rằng cho dù người ở thế hệ Cụ Gàn có “Chát, Mạng, Meo, Bờ Lốc,” cũng không có ai (thèm) dùng những phương tiện này, vì nhân sinh quan của người ở thế hệ Cụ Gàn được dựa trên những kinh nghiệm sống trực tiếp từ thiên nhiên và cộng đồng “đóng” (thay vì từ mạng lưới “mở”).

Trong bài hiện đăng trên Tiền Vệ, ông BHV/Phêrô Bùi đề cập thêm 2 điểm khác không có trong email mà ông đã gửi cho Da Màu ngày 25 tháng 4 vừa rồi. Nhưng trong tinh thần thảo luận về những vấn đề dịch thuật, chúng tôi xin trả lời như sau:

Về #2 trong bài viết của BHV/Phêrô Bùi trên Tiền Vệ:

#2 – lại ăn bận khá phiêu lưu trong mắt cụ. Áo ba lỗ, quần cụt ống, trang diện cỡ May – Cồ => a group of youngsters . . . appeared in casual dress and became a real eyesore to him: sleeveless T-shirt and shorts, with heavy make-up like movie or pop stars. [Why not “T-shirts”, because a singular count noun can hardly go alone without a determiner preceeding it? Why not stay parallel with the source text,“Michael (Jackson)”- already a worldwide known symbol?]

Thật ra, trong câu này, nếu dùng collective singular noun, “[they were dressed] in sleeveless T-shirt and shorts,” cũng không sai, vì trong văn phạm Anh ngữ, câu này được hiểu là “mỗi người trong bọn trẻ (bọn trẻ được đề cập ở thể plural/collective), đứa nào cũng chỉ mặc áo thun và quần đùi.”

Về #3 trong bài viết của BHV/Phêrô trên Tiền Vệ:

#3- Có đứa con gái cúi xuống lạy ông Cao tổ thì lòi cái khe mông đít đen đen mốc mốc. => When bowing before the altar Ø one of the girls revealed the blackish and moldy cleft between her buttocks. [There seems to be a “missing” comma after the abridged adverb clause, before the main clause?]

Ông BHV/Phêrô Bùi nói đúng. Câu văn trong bản Anh ngữ trên Da Màu, “When bowing before the altar one of the girls revealed the blackish and moldy cleft between her buttocks” thiếu một dấu phẩy giữa “altar” và “one,” vì vậy, nếu đúng văn phạm, phải được viết như sau, “When bowing before the altar, one of the girls revealed the blackish and moldy cleft between her buttocks.” Nhưng cách chấm câu này không bắt buộc, và trên thực tế nhiều nhà văn không theo hoặc tránh nó một cách hiển nhiên vì một vài lý do, trong đó có thể có việc duy trì “hơi văn” hoặc loại bớt yếu tố máy móc trong cách viết của mình.

Nói chung, lý do khiến chúng tôi hiện nay không thể sửa lỗi một số văn bản cũ là do một giới hạn thực tế của Da Màu: Chúng tôi quyết định không cập nhật vào Da Màu Bộ Cũ (nơi truyện “Mùi Của Gió Mùa” của nhà văn CTB đã xuất hiện), vì hệ thống nhu liệu (iJoomla) trong máy chủ chứa bài vở của Bộ Cũ đã được đánh giá là không ổn định. Cho dù muốn cập nhật và sửa chữa những bài vở trong Da Màu Bộ Cũ đi nữa, chúng tôi cũng phải đợi cho tới lúc hoàn tất việc chuyển bài vở sang hệ thống mới (dựa trên WordPress).

Ngoài ra, để cho người đọc có cái nhìn thực tế hơn về hiện trạng biên tập ở Da Màu nói riêng, và trên các trang mạng nói chung, nhân dịp này chúng tôi xin nói thêm đôi điều. Thứ nhất, BBT Da Màu hiện giờ đang thiếu nhân lực và thiếu thời gian trong những sinh hoạt biên tập lúc nào cũng có sự tính toán về những điều phải làm trước tiên. Thứ hai, chúng tôi không muốn “cầu toàn trách bị,” vì cho rằng làm vậy có thể không có việc gì được hoàn thành. Thứ ba, Da Màu vẫn không ngừng sửa chữa mỗi khi được cộng tác viên hoặc người đọc góp ý sửa sai, và vì việc sửa sai trên một trang mạng được coi là dễ dàng, nhanh chóng, cho nên việc đưa tác phẩm tới người đọc sớm sủa đôi khi được xem trọng hơn là sự hoàn hảo. Như đã đề cập ở trên, bản dịch Anh ngữ của Phạm Viêm Phương từ truyện “Mùi của Gió Mùa” của nhà văn Cung Tích Biền đã xuất hiện trên Da Màu hơn 2 năm trước, vào ngày 23 tháng 3 năm 2008. Chúng tôi hy vọng khi chuyển hết những bài vở từ Da Màu Bộ Cũ sang hệ thống trang mạng hiện nay, những lỗi lầm trong các văn bản cũ có thể bắt đầu được sửa chữa và cập nhật nhanh chóng.

Hy vọng những điều được trình bày trên đây đã làm sáng tỏ sự việc.

Trân trọng,

BBT Da Màu

 

 

 

.