Ấy là mùa những hạt mưa đã cùng nhau đi ngủ trong ngôi nhà sấm của Giàng, chỉ có lũ gió ham chơi lang thang khắp buôn gần rừng xa, chỉ có nắng nhuộm vàng những cánh đồng dã quỳ, những triền núi dã quỳ, những lối mòn dã quỳ, khiến cả đất trời ngập trong màu dã quỳ rực rỡ.
Ấy là lúc nụ pơ lang lóe lên như ngọn lửa giữa ban mai cho ánh mắt người già nhận ra đã đến mùa ăn năm uống tháng, đã đến mùa đàn bà con gái xắn váy lòi mông trắng như cây chuối lột bẹ ngoài, giã lúa, giã bắp suốt đêm, ủ rượu cần đầy những ché túc, ché tang để bẫy lũ đàn ông say lang thang vào rừng tìm chỗ ngủ.
Ấy là mùa những cái chiêng rời móc treo, sạch bụi đỏ ba zan, được bày cả dãy dài trên K’pan(*) biết cất lời mời Giàng trên cao xanh, mời Thần Cây đa đầu buôn gần, Thần Bến nước cuối buôn xa đến ăn cái gan con dê, ăn cái đầu con gà, uống rượu ủ ba năm trong bếp, xem lũ con trai con gái nhảy múa từ khi Thần Mặt trời mỏi lưng đi ngủ đến khi Thần Mặt trời no giấc.
Ấy là mùa những sàn nhà ngồi chật mông đàn ông đàn bà đến dự lễ mừng lúa đã tuốt xong, mừng sức khỏe ông bà, mừng lễ thổi tai thằng bé… cột rượu buộc khít xà nhà, cần xòe ra bốn phía như nụ hoa, những cổ họng tu ừng ực, những sừng trâu tiếp nước liên hồi như dòng suối đổ vào ché, những giọng đàn ông khề khà, những bàn tay vỗ mông đàn bà, những ánh mắt đàn bà liếc thấp liếc cao tình tứ, tiếng chiêng, tiếng cười, tiếng hát, tiếng to, tiếng nhỏ trộn nhau, mùi đàn ông đàn bà, mùi mồ hôi, mùi rượu cần, mùi thịt nướng trộn nhau, rồi đến lúc cả bầy chiêng cũng say nhòe, ậm ợ, lùm bùm, phập phèng, hụt hơi đứt quãng.
Ấy là mùa sau những ngày say ngất ngưởng như con bò đực, lũ đàn ông rủ nhau vào Nhà – Ông – Xanh đi khắp rừng rậm rừng thưa, bắt đầy gùi cá, bắt đầy bầu ong, chở đầy lưng voi thịt min, thịt hoẵng, bắt cả con voi rừng về nhà kết bạn, cùng nhau làm lụng giúp nhau như anh em một nhà.
Ấy là mùa con người sống như gió như mây, sống như cây như lá, không có cánh mà như biết bay, không có nhựa mà biết dính vào nhau, không có lửa mà trong người hừng hực cháy, không có nước mà trong hồn cuồn cuộn sục sôi, không có lá mà biết ve vẫy nhau, không có hoa mà biết gửi mùi thơm cho nhau, sống không cần biết ngày không cần biết đêm, không cần cái đầu nghĩ suy, chân bước theo tiếng chiêng, hồn lượn theo điệu ay ray, trái tim như bầu rượu nóng mọi người cùng sẻ chia.
*
Ấy là mùa xuân Tây Nguyên còn nằm trong bụng già Ây Nô đã phủ bụi thời gian từ 50 năm trước, bên bến nước Sê Rê Pôk chiều nay già moi ra kể, câu chuyện chảy dài, chảy dài như nước sông, già nói: kể hết xuân này cũng chưa hết chuyện xuân xưa và nước mắt người kể người nghe cùng loang dài, loang dài trên má, như cơn mưa dầm ướt cả đường xuống bến.
Có một người đàn bà M’nông chiều xuân đi gùi nước trượt chân ngã lăn vào câu chuyện xưa, người đàn bà vui sướng, đê mê đắm chìm trong lời kể, quên gùi nước về sắc thuốc giải độc cho thằng chồng say vì rượu Tây dởm và xúc xích quá ngày…
BMT cuối năm 2008
(*) K’pan: Cái ghế dài làm bằng một thân gỗ liền của người Ê Đê
bài đã đăng của Đặng Bá Tiến
- Điều đáng sợ - 16.06.2009
- Sê Rê Pôk mơ và thực - 16.05.2009
- Tản mạn tháng Ba - 02.04.2009
- Lời chiêng từ đất - 05.11.2008