{"id":9881,"date":"2009-11-09T01:35:08","date_gmt":"2009-11-09T01:35:08","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/9881"},"modified":"2022-02-27T01:10:08","modified_gmt":"2022-02-27T01:10:08","slug":"no-do-nhu-the-nao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/9881\/no-do-nhu-the-nao","title":{"rendered":"nó \u0111\u1ed5 nh\u01b0 th\u1ebf nào"},"content":{"rendered":"

<\/em><\/p>\n

\n

L\u1eddi ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch:<\/strong><\/em> 9 tháng 11 là k\u1ef7 ni\u1ec7m 20 n\u0103m ngày B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin s\u1ee5p \u0111\u1ed5. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed5 vì tr\u01b0\u1edbc \u0111ó ông Reagan \u0111ã kêu g\u1ecdi “Ông Gorbachev, phá b\u1ecf b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng này”<\/em> (Mr. Gorbachev, tear down this wall). Ông Gorbachev không ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 nó n\u1eefa, th\u1ebf là nó \u0111\u1ed5.<\/p>\n<\/blockquote>\n

T\u1ea5t nhiên, c\u1ea3 ông Reagan và ông Gorbachev \u0111\u1ec1u góp ph\u1ea7n vào vi\u1ec7c \u0111\u01b0a B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 s\u1ee5p \u0111\u1ed5, nh\u01b0ng \u0111ó là chuy\u1ec7n gián ti\u1ebfp, xa xôi. Có ba y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111ã tr\u1ef1c ti\u1ebfp khi\u1ebfn B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin s\u1ee5p \u0111\u1ed5 ngày 9 tháng 11 n\u0103m 1989, là dân chúng, \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n \u0110ông \u0110\u1ee9c, và gi\u1edbi truy\u1ec1n thông.<\/p>\n

\"Berlin<\/a> <\/p>\n

 Tranh mural trên b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Bá-Linh (nay là East Side Gallery–quãng t\u01b0\u1eddng dài 1.3 km và là n\u01a1i tri\u1ec3n lãm l\u1ed9 thiên \u1edf g\u1ea7n trung tâm thành ph\u1ed1 cho khái ni\u1ec7m t\u1ef1 do), v\u1ebd c\u1ea3nh Leonid Brezhnev hôn Erich Honecker trên xe Trabant v\u01b0\u1ee3t qua b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng (h\u1ecda t\u1eeb b\u1ee9c tranh t\u01b0\u1eddng #25 (v\u1ebd n\u0103m 1990) c\u1ee7a Dmitri Vrubel, "Mein Gott hilf mir, diese tödliche Liebe zu überleben" ("C\u1ea7u xin Chúa cho tình yêu ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi này \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed3n t\u1ea1i")),<\/em> ph\u1ed1 Mühlenstraße, qu\u1eadn <\/em><\/font><\/font>Friedrichshain-Kreuzberg<\/em><\/font><\/a><\/p>\n

S\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c tài, v\u1edbi quân \u0111\u1ed9i hùng m\u1ea1nh và h\u1ec7 th\u1ed1ng công an, m\u1eadt v\u1ee5 d\u1ea7y \u0111\u1eb7c, lúc \u0111\u1ea7u dân chúng s\u1ee3 s\u1ec7t, ch\u1ecbu yên m\u1ed9t b\u1ec1. Nh\u01b0ng b\u1ecb \u0111àn áp quá, ng\u01b0\u1eddi dân h\u1ebft s\u1ee3, \u0111ã liên ti\u1ebfp kéo nhau xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3u tình ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i. Có nh\u1eefng \u0111ám bi\u1ec3u tình \u0111ông t\u1edbi n\u1eeda tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0 \u0111ã di\u1ec5n ra vào ngày 4 tháng 11, khi\u1ebfn \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n b\u1ed1i r\u1ed1i, thay vì \u0111àn áp nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7, \u0111ã ph\u1ea3i h\u1ecdp bàn, \u0111\u1ed1i phó b\u1eb1ng nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed9.<\/p>\n

\u0110\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n \u0110ông \u0110\u1ee9c, nh\u01b0 b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u1ea3ng c\u1ea7m quy\u1ec1n \u0111\u1ed9c tài nào, nhi\u1ec1u kinh nghi\u1ec7m \u0111àn áp h\u01a1n kinh nghi\u1ec7m chi\u1ec1u theo lòng dân. Khi không th\u1ec3 \u0111àn áp \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, thì mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng ph\u1ea3i nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed9. Nh\u01b0ng vì không th\u1eadt lòng, không theo l\u1edbp lang h\u1ee3p lý, nên \u0111ã gây ra tai n\u1ea1n, t\u1ef1 mình h\u1ea1i mình.<\/p>\n

S\u1ef1 mau m\u1eafn c\u1ee7a truy\u1ec1n thông, \u0111ã giúp ng\u01b0\u1eddi dân n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ed9i, \u0111\u1ec3 cùng nhau có quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh sinh t\u1eed, \u0111\u1eadp b\u1ecf b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng, gi\u1ea3i phóng b\u1ea3n thân, và \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc mình.<\/p>\n

L\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên trong l\u1ecbch s\u1eed nhân lo\u1ea1i, m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc l\u1edbn v\u1edbi quân \u0111\u1ed9i hùng m\u1ea1nh và m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi công an bao ph\u1ee7 toàn di\u1ec7n xã h\u1ed9i, \u0111ã t\u1ef1 nhiên tan bi\u1ebfn trong hòa bình.<\/p>\n

Hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m nhìn l\u1ea1i, truy\u1ec1n thông ngày nay thu\u1eadn ti\u1ec7n h\u01a1n 20 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u; m\u1ea5y \u0111\u1ea3ng c\u1ed9ng s\u1ea3n còn sót l\u1ea1i thì v\u1eabn nh\u01b0 th\u1ebf, lúc nào c\u0169ng \u0111àn áp, khi nào không \u0111àn áp \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, m\u1edbi ch\u1ecbu nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed9. Riêng dân chúng, v\u1eabn là y\u1ebfu t\u1ed1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh: Vùng d\u1eady t\u1eeb 20 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, hay ch\u1ecbu khu\u1ea5t ph\u1ee5c thêm vài ch\u1ee5c n\u0103m n\u1eefa, không ph\u1ea3i là quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a nh\u1eefng Reagan hay Gorbachev, mà là quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi dân, tr\u01b0\u1edbc trách nhi\u1ec7m v\u1edbi chính mình, v\u1edbi con cháu mình, và \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc mình.<\/p>\n

Mary Elise Sarotte k\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ea7u \u0111uôi B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin \u0111ã \u0111\u1ed5 nh\u01b0 th\u1ebf nào vào ngày 9 tháng 11. M\u1ed9t bài h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed r\u1ea5t giá tr\u1ecb và h\u1ea5p d\u1eabn:<\/p>\n

\"clip_image002\"<\/a><\/p>\n

M\u1ed9t tai n\u1ea1n nh\u1ecf làm l\u1ecbch s\u1eed l\u1ed9n nhào.<\/strong> <\/strong><\/p>\n

Khi các s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111ã \u0111i t\u1eeb tin t\u1ee9c hàng ngày vào s\u1eed sách, th\u1eadt khó có th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng là chúng có th\u1ec3 x\u1ea9y ra theo b\u1ea5t c\u1ee9 cách nào khác. Cu\u1ed1i cùng, chúng \u0111ã là l\u1ecbch s\u1eed. Và 20 n\u0103m sau, s\u1ef1 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 c\u1ee7a B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin có v\u1ebb gi\u1ed1ng nh\u01b0 lo\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed \u0111ó – m\u1ed9t s\u1ef1 vi\u1ec7c làm thay \u0111\u1ed5i l\u1ecbch s\u1eed th\u1ebf gi\u1edbi mà chúng ta t\u01b0\u1edfng nh\u1edb và \u0103n m\u1eebng, các anh hùng và b\u1ecdn hung ác \u0111\u1ec1u \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c xác \u0111\u1ecbnh, nh\u1eefng hình \u1ea3nh và nh\u1eefng gì n\u1ed5i b\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.<\/p>\n

Nh\u01b0ng câu truy\u1ec7n th\u1eadt v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ee5p \u0111\u1ed5 c\u1ee7a b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng thì ít g\u1ecdn gàng h\u01a1n nh\u1eefng gì có th\u1ec3 hi\u1ec7n ra trong kính chi\u1ebfu h\u1eadu. Cái “quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh” m\u1edf ranh gi\u1edbi không ph\u1ea3i là m\u1ed9t l\u1ef1a ch\u1ecdn có ý th\u1ee9c. Thay vì là th\u1eafng l\u1ee3i ch\u1eafc ch\u1eafn do s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a t\u1ef1 do, nó \u0111ã là m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ed7n \u0111\u1ed9n và có kh\u1ea3 n\u0103ng tr\u1edf thành b\u1ea1o lo\u1ea1n. M\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 v\u1eeba qua, th\u1eadt ra, \u0111ó là m\u1ed9t tai n\u1ea1n, m\u1ed9t th\u1ee9 bán hài k\u1ecbch và l\u1ed7i l\u1ea7m quan liêu, \u0111ã x\u1ea9y ra ph\u1ea7n l\u1edbn nh\u1edd gi\u1edbi truy\u1ec1n thông Tây ph\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng nh\u01b0 ng\u1ecdn trào l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n

Cái gì \u0111ã th\u1ef1c s\u1ef1 x\u1ea9y ra?<\/p>\n

Vào nh\u1eefng ngày \u0111\u1ea7u c\u1ee7a tháng 11 n\u0103m 1989, có nh\u1eefng cu\u1ed9c bi\u1ec3u tình kh\u1ed5ng l\u1ed3 c\u1ee7a dân \u0110ông \u0110\u1ee9c \u0111òi c\u1ea3i t\u1ed5 ki\u1ec3u Gorbachev. Các nhà cai tr\u1ecb \u0111\u1ed9c tài ráng nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed9 b\u1eb1ng cách công b\u1ed1 th\u1ec3 l\u1ec7 du hành “m\u1edbi”. M\u1eb7c d\u1ea7u th\u1ec3 l\u1ec7 nói s\u1ebd có t\u1ef1 do, nh\u01b0ng v\u1eabn bao g\u1ed3m h\u1ea1n ch\u1ebf vì lý do an ninh qu\u1ed1c gia, nh\u01b0 v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c dùng \u0111\u1ec3 ng\u0103n dân \u0110ông \u0110\u1ee9c b\u1ecf \u0111i. Không có ng\u01b0\u1eddi nào trong s\u1ed1 th\u1ea3o ra th\u1ec3 l\u1ec7 m\u1edbi này \u0111ã nêu ra nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc rõ r\u1ec7t c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 m\u1edf ranh gi\u1edbi, nh\u01b0 là tham kh\u1ea3o v\u1edbi Liên Xô, hay báo cho lính gác biên phòng bi\u1ebft s\u1eafp có thay \u0111\u1ed5i nh\u01b0 v\u1eady. Tóm l\u1ea1i, không có d\u1ea5u hi\u1ec7u là gi\u1edbi th\u1ea9m quy\u1ec1n \u0111ã ch\u1ee7 tâm cho m\u1edf b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng vào ngày 9 tháng 11.<\/p>\n

Vào 6 gi\u1edd chi\u1ec1u hôm \u0111ó, m\u1ed9t thành viên, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi là ng\u01b0\u1eddi phát ngôn c\u1ee7a B\u1ed9 chính tr\u1ecb \u0110ông \u0110\u1ee9c là Guenter Schabowski \u0111ã x\u1ebfp \u0111\u1eb7t m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u1ecdp báo. Ngay tr\u01b0\u1edbc khi kh\u1edfi s\u1ef1, ông ta nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u1edd gi\u1ea5y c\u1eadp nh\u1eadt v\u1ec1 th\u1ec3 l\u1ec7 m\u1edbi, v\u1edbi g\u1ee3i ý nên công b\u1ed1. Ông ta \u0111ã không tham d\u1ef1 vào nh\u1eefng cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 th\u1ec3 l\u1ec7, và không có thì gi\u1edd \u0111\u1ecdc tài li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u.<\/p>\n

Cu\u1ed9c h\u1ecdp báo kéo dài c\u1ea3 gi\u1edd vô cùng t\u1ebb nh\u1ea1t, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i Tom Brokaw có m\u1eb7t hôm \u0111ó \u0111ã nh\u1edb l\u1ea1i là “chán phèo”. Nh\u01b0ng vào m\u1ea5y phút cu\u1ed1i cùng, câu h\u1ecfi c\u1ee7a m\u1ed9t nhà báo Ý v\u1ec1 du hành \u0111ã \u0111ánh \u0111\u1ed9ng trí nh\u1edb c\u1ee7a Schabowski. Ông ta \u0111ã c\u1ed1 g\u1eafng tóm t\u1eaft các th\u1ec3 l\u1ec7 m\u1edbi nh\u01b0ng tr\u1edf nên b\u1ed1i r\u1ed1i, và nh\u1eefng câu nói c\u1ee7a ông có v\u1ebb lang bang, b\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Ông nói: “D\u1ea7u sao, hôm nay, nh\u01b0 tôi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft, m\u1ed9t quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c thành hình. \u0110ó là m\u1ed9t h\u1ea3o ý c\u1ee7a B\u1ed9 chính tr\u1ecb \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 ra, là lo\u1ea1i b\u1ecf m\u1ed9t kho\u1ea3n trong lu\u1eadt v\u1ec1 du hành”.<\/p>\n

Trong s\u1ed1 nh\u1eefng câu l\u1eb1ng nh\u1eb1ng \u1ea5y, có vài m\u1ea9u \u0111ã b\u1eadt ra, nh\u01b0: “\u0110i qua tr\u1ea1m ranh gi\u1edbi”, và “có th\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi dân”.<\/p>\n

B\u1ed7ng ch\u1ed1c, m\u1ecdi nhà báo trong phòng \u0111ã có nh\u1eefng câu h\u1ecfi. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi l\u1edbn: “Bao gi\u1edd chuy\u1ec7n \u0111ó có hi\u1ec7u l\u1ef1c?” Ng\u01b0\u1eddi khác la lên: “Ngay bây gi\u1edd?” Schabowski v\u1eeba b\u1ed1i r\u1ed1i l\u1ea9m b\u1ea9m, trong khi l\u1eadt qua các trang gi\u1ea5y, cho \u0111\u1ebfn khi th\u1ed1t ra: “T\u1ee9c thì, ngay bây gi\u1edd”.<\/p>\n

Brokaw nh\u1edb l\u1ea1i: Gi\u1ed1ng nh\u01b0 “m\u1ed9t tín hi\u1ec7u \u0111\u1ebfn t\u1eeb ngo\u1ea1i t\u1ea7ng không gian, và làm rúng \u0111\u1ed9ng c\u0103n phòng”. M\u1ed9t s\u1ed1 ký gi\u1ea3 các hãng thông t\u1ea5n v\u1ed9i ch\u1ea1y \u0111i g\u1eedi tin, nh\u01b0ng câu h\u1ecfi ti\u1ebfp t\u1ee5c d\u1ed3n d\u1eadp, trong s\u1ed1 có: “Cái gì s\u1ebd x\u1ea9y ra cho B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin bây gi\u1edd?”<\/p>\n

Ho\u1ea3ng s\u1ee3 v\u1ec1 nh\u1eefng gì \u0111ang di\u1ec5n ra, Schabowski k\u1ebft lu\u1eadn b\u1eb1ng nh\u1eefng câu tr\u1ea3 l\u1eddi lung tung h\u01a1n: “V\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 du hành, do \u0111ó, v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 v\u01b0\u1ee3t b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng t\u1eeb phía chúng tôi, ch\u01b0a có câu tr\u1ea3 l\u1eddi, riêng v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ý ngh\u0129a, c\u1ee7a chuy\u1ec7n này, tôi có th\u1ec3 nói th\u1ebf này, ranh gi\u1edbi t\u0103ng c\u01b0\u1eddng. H\u01a1n n\u1eefa, cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 này có th\u1ec3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tích c\u1ef1c n\u1ebfu C\u1ed9ng hòa Liên bang (Tây \u0110\u1ee9c) và n\u1ebfu NATO c\u0169ng can d\u1ef1 và cùng gi\u1ea3i gi\u1edbi”.<\/p>\n

NATO không th\u1ec3 gi\u1ea3i gi\u1edbi tr\u01b0\u1edbc b\u1eefa \u0111i\u1ec3m tâm sáng mai, rõ ràng Schabowski không ch\u1edd \u0111\u1ee3i nhi\u1ec1u chuy\u1ec7n gì có th\u1ec3 x\u1ea9y ra trong \u0111êm. Nh\u01b0ng ch\u1eadm quá r\u1ed3i – cho \u0111\u1ebfn 7 gi\u1edd 03 phút chi\u1ec1u, tin t\u1ee9c loan r\u1eb1ng B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin \u0111ã m\u1edf.<\/p>\n

Bên kia ranh gi\u1edbi, hãng truy\u1ec1n hình ARD c\u1ee7a Tây \u0110\u1ee9c th\u1eadn tr\u1ecdng loan báo vào b\u1ea3n tin lúc 8 gi\u1edd chi\u1ec1u, nói r\u1eb1ng có th\u1ec3 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng s\u1ebd s\u1eafp s\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c “thông qua”. Nh\u01b0ng vào ch\u01b0\u01a1ng trình tin t\u1ee9c k\u1ebf ti\u1ebfp lúc 10 gi\u1edd 30 t\u1ed1i – b\u1ecb tr\u1ec5 t\u1edbi 10 gi\u1edd 42 vì tr\u1eadn \u0111\u1ea5u túc c\u1ea7u – ban tin t\u1ee9c \u0111ã làm l\u1edbn. Hanns Friedrichs, nhà \u0111i\u1ec1u h\u1ee3p có t\u01b0 th\u1ebf nh\u01b0 Cronkite \u1edf \u0110\u1ee9c tuyên b\u1ed1: “Ngày 9 tháng 11 này là m\u1ed9t ngày l\u1ecbch s\u1eed”. \u0110ông \u0110\u1ee9c “\u0111ã loan báo r\u1eb1ng, kh\u1edfi \u0111\u1ea7u th\u1ee9c thì, ranh gi\u1edbi c\u1ee7a h\u1ecd \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ra cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.” Ch\u01b0\u01a1ng trình tin t\u1ee9c chi\u1ebfu c\u1ea3nh tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1eeb Berlin, n\u01a1i ch\u1ec9 có m\u1ed9t phóng viên, \u0111ã không b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c màn k\u1ecbch, hay \u0111ám \u0111ông \u1edf c\u1ed5ng Brandenburg ho\u1eb7c \u1edf giao l\u1ed9 t\u1ea1i ph\u1ed1 Invaliden. \u0110ã g\u1ea7n b\u1ed1n ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 t\u1eeb khi Schabowski k\u1ebft thúc cu\u1ed9c h\u1ecdp báo, nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a có ai v\u01b0\u1ee3t qua hay reo m\u1eebng. Các nhà báo \u0111ã \u0111i tr\u01b0\u1edbc th\u1ef1c t\u1ebf — d\u1ea7u sao, th\u1ef1c t\u1ebf c\u0169ng s\u1eafp b\u1eaft k\u1ecbp. Dân \u0110ông \u0110\u1ee9c c\u0169ng có th\u1ec3 lén theo dõi thông tin t\u1eeb phía Tây, tin vào tin t\u1ee9c, và b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eadp trung \u1edf phía h\u1ecd c\u1ee7a b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng.<\/p>\n

T\u1ea1i tr\u1ea1m giao l\u1ed9 \u1edf ph\u1ed1 Bornholmer thu\u1ed9c \u0110ông Berlin, s\u0129 quan c\u1ea3nh v\u1ec7 Harald Jager \u0111ã gi\u1eef nhi\u1ec7m v\u1ee5 này t\u1eeb n\u0103m 1964, c\u0169ng \u0111ã theo dõi Schabowski trên truy\u1ec1n hình. \u0110i\u1ebfng ng\u01b0\u1eddi vì nh\u1eefng câu tr\u1ea3 l\u1eddi, anh nói v\u1edbi các \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i r\u1eb1ng l\u1eddi l\u1ebd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi phát ngôn gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ee7a k\u1ebb lo\u1ea1n trí, và b\u1eaft \u0111\u1ea7u g\u1ecdi \u0111i các n\u01a1i. Các th\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p \u0111oan ch\u1eafc v\u1edbi anh r\u1eb1ng vi\u1ec7c du hành v\u1eabn còn c\u1ea5m c\u1ea3n, và anh cùng các \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i v\u1eabn ph\u1ea3i canh gác nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7.<\/p>\n

Nh\u01b0ng ch\u1eb3ng bao lâu, nhóm c\u1ee7a Jager \u0111ã ph\u1ea3i b\u1eadn r\u1ed9n v\u1eaby \u0111u\u1ed5i m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n v\u01b0\u1ee3t qua sau khi \u0111ã nghe tin t\u1eeb phía Tây. M\u1ed9t xe c\u1ea3nh sát t\u1edbi, và v\u1ecb s\u0129 quan \u0111ã dùng loa phóng thanh loan tin r\u1eb1ng không ai có th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i qua, nh\u01b0ng \u0111ám \u0111ông ti\u1ebfp t\u1ee5c kéo t\u1edbi.<\/p>\n

Ch\u1ec9 trong ch\u1ed1c lát, \u0111ám c\u1ea3nh v\u1ec7 t\u1ea1i Bornholmer \u0111ã b\u1ecb áp \u0111\u1ea3o b\u1edfi hàng ngàn ng\u01b0\u1eddi. Chuy\u1ec7n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 c\u0169ng \u0111ang di\u1ec5n ra t\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1ea1m giao l\u1ed9 khác. B\u1ecb tr\u1ea5n áp và lo s\u1ee3 cho an toàn c\u1ee7a chính b\u1ea3n thân mình, Jager và các \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i tính r\u1eb1ng vi\u1ec7c dùng b\u1ea1o hành có th\u1ec3 mau chóng khi\u1ebfn tình hình v\u01b0\u1ee3t t\u1ea7m ki\u1ec3m soát. Vào kho\u1ea3ng 9 gi\u1edd, h\u1ecd quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 cho m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi v\u01b0\u1ee3t ranh gi\u1edbi ki\u1ec3u nh\u1ecf gi\u1ecdt, hy v\u1ecdng có th\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt áp l\u1ef1c, \u0111\u1ec3 dân chúng bình t\u0129nh tr\u1edf l\u1ea1i. Các c\u1ea3nh v\u1ec7 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m t\u1eebng cá nhân, ghi chép chi ti\u1ebft, và tr\u1eebng ph\u1ea1t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi om xòm nh\u1ea5t b\u1eb1ng cách không cho tr\u1edf l\u1ea1i. H\u1ecd ráng làm nh\u01b0 v\u1eady trong m\u1ed9t kho\u1ea3ng th\u1eddi gian. Nh\u01b0ng vài gi\u1edd sau, m\u1ed9t \u0111ám \u0111ông kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111ã hô lên: “M\u1edf c\u1ed5ng, m\u1edf c\u1ed5ng!”<\/p>\n

Sau khi bàn lu\u1eadn thêm, Jager quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng nâng cây c\u1ea3n là gi\u1ea3i pháp duy nh\u1ea5t. Vào kho\u1ea3ng 11 gi\u1edd 30 \u0111êm 9 tháng 11, s\u1ef1 phân chia n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ee9c và Chi\u1ebfn tranh L\u1ea1nh \u0111ã ch\u1ea5m d\u1ee9t.<\/p>\n

\"Checkpoint<\/a> <\/p>\n

Tr\u1ea1m ki\u1ec3m soát Charlie vào n\u0103m 1996<\/em><\/font><\/p>\n

Su\u1ed1t \u0111êm, các tr\u1ea1m ki\u1ec3m soát khác c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1. M\u1ed7i \u0111i\u1ec3m m\u1edf, l\u1ea1i có thêm ng\u01b0\u1eddi tràn sang phía Tây, và thêm hình \u1ea3nh phát ng\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i phía \u0110ông; l\u1ea1i \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t có thêm nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi phía \u0110ông kéo xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng. Vì \u0111ang có cu\u1ed9c h\u1ecdp c\u1ea5p cao \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng do dân chúng bi\u1ec3u tình, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi có quy\u1ec1n ra l\u1ec7nh \u0111àn áp \u0111\u1eabm máu ph\u1ea7n l\u1edbn không \u0111\u01b0\u1ee3c thông báo, và không bi\u1ebft r\u1eb1ng cái v\u1ecb th\u1ebf trong sinh m\u1ea1ng chính tr\u1ecb c\u1ee7a h\u1ecd \u0111ã b\u1ed7ng nhiên tan bi\u1ebfn.<\/p>\n

T\u1ea5t nhiên, r\u1ed3i cu\u1ed1i cùng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng c\u0169ng s\u1ebd s\u1ee5p \u0111\u1ed5, nh\u01b0ng không nh\u1ea5t thi\u1ebft theo cung cách \u1ea5y. M\u1edf ra vào th\u1eddi \u0111i\u1ec3m mu\u1ed9n h\u01a1n có th\u1ec3 g\u1eb7p nguy hi\u1ec3m h\u01a1n. Nhà lãnh \u0111\u1ea1o Liên Xô Mikhail Gorbachev \u0111ã nói rõ r\u1eb1ng ông s\u1ebd không dùng b\u1ea1o l\u1ef1c khi thay \u0111\u1ed5i chính tr\u1ecb b\u1eaft \u0111\u1ea7u tràn kh\u1eafp \u0110ông Âu, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u gì s\u1ebd x\u1ea9y ra, n\u1ebfu ông ta \u0111ã t\u1ee5t xu\u1ed1ng giai \u0111o\u1ea1n m\u1ea5t h\u1ebft quy\u1ec1n hành? M\u1ed9t nhà lãnh \u0111\u1ea1o khác c\u1ee7a Liên Xô có th\u1ec3 làm gì?<\/p>\n

Ngay c\u1ea3 gi\u1edd kh\u1eafc x\u1ea9y ra c\u0169ng \u0111áng k\u1ec3: B\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111ã m\u1edf khi r\u1ea5t nhi\u1ec1u nhà lãnh \u0111\u1ea1o chính tr\u1ecb và quân s\u1ef1 \u0110ông \u0110\u1ee9c \u0111ang t\u1ef1 cô l\u1eadp trong các cu\u1ed9c h\u1ecdp, và nhi\u1ec1u nhà lãnh \u0111\u1ea1o quan tr\u1ecdng c\u1ee7a Liên Xô – vì s\u1ef1 khác bi\u1ec7t v\u1ec1 th\u1eddi gian – \u0111ã \u0111i ng\u1ee7. \u0110i\u1ec1u gì s\u1ebd x\u1ea9y ra, n\u1ebfu h\u1ecd có \u0111\u1ee7 thì gi\u1edd \u0111\u1ec3 t\u0103ng c\u01b0\u1eddng ranh gi\u1edbi tr\u01b0\u1edbc khi b\u1ecb tràn ng\u1eadp vì bi\u1ec3n ng\u01b0\u1eddi \u1eadp t\u1edbi. Nh\u01b0 m\u1ecdi chuy\u1ec7n \u0111ã di\u1ec5n ra, không ai trong s\u1ed1 h\u1ecd có th\u1ec3 l\u1eadp m\u1ed9t l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ed1ng tr\u1ea3 t\u1ee9c thì, và mau chóng tr\u1edf thành quá mu\u1ed9n \u0111\u1ec3 cúu vãn nh\u1eefng gì \u0111ã x\u1ea9y ra chi\u1ec1u hôm \u1ea5y.<\/p>\n

\"Graffiti<\/a> <\/p>\n

Graffiti ghi ti\u1ec3u s\u1eed (curriculum vitae) c\u1ee7a b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Bá Linh<\/em><\/font><\/p>\n

Chúng ta mu\u1ed1n ngh\u0129 r\u1eb1ng, m\u1ecdi bi\u1ebfn c\u1ed1 v\u0129 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec1u có nh\u1eefng nguyên nhân v\u0129 \u0111\u1ea1i. Và rõ ràng là các s\u1ee9c m\u1ea1nh chính tr\u1ecb, kinh t\u1ebf, và quân s\u1ef1 trong m\u1ed9t th\u1eddi gian dài \u0111ã t\u1ea1o ra Chi\u1ebfn tranh L\u1ea1nh – c\u0169ng nh\u01b0 làm cho nó k\u1ebft thúc. Nh\u01b0ng nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i c\u0169ng có th\u1ec3 x\u1ea9y ra theo ki\u1ec3u \u0111\u1ed9t kích l\u1ecbch s\u1eed, khi t\u1ea5t c\u1ea3 các áp l\u1ef1c dài h\u1ea1n g\u1eb7p nhau m\u1ed9t cách b\u1ea5t ng\u1edd. S\u1ef1 m\u1edf b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin, ph\u1ea7n l\u1edbn không ch\u1ee7 tâm, \u0111ã là m\u1ed9t s\u1ef1 vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1ed9t ý ngh\u0129 b\u1ea5t \u1ed5n \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nhìn l\u1ecbch s\u1eed nh\u01b0 là k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c và k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u1ee7a nh\u1eefng nhà lãnh \u0111\u1ea1o ch\u1ee7 ch\u1ed1t.<\/p>\n

N\u1ebfu ch\u1ec9 m\u1ed9t vài vi\u1ec7c khác \u0111i, có th\u1ec3 chúng ta \u0111ã không có nh\u1eefng ký \u1ee9c vui v\u1ebb \u0111\u1ec3 \u0103n m\u1eebng. Nh\u01b0ng nh\u1edd có nh\u1eefng l\u1eddi l\u1ea9m b\u1ea9m c\u1ee7a m\u1ed9t gi\u1edbi ch\u1ee9c \u0110ông \u0110\u1ee9c thi\u1ebfu ng\u1ee7, m\u1ed9t vài ký gi\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng Tây quá h\u0103ng hái và s\u1ef1 s\u1eb5n sàng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi dân \u0110ông \u0110\u1ee9c không ng\u1ea1i nguy hi\u1ec3m kéo t\u1edbi b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng, Chi\u1ebfn tranh L\u1ea1nh \u0111ã \u0111\u1ea1t t\u1edbi \u0111i\u1ec3m k\u1ebft thúc mau l\u1eb9 trong hòa bình.<\/p>\n

\n

Mary Elise Sarotte là giáo s\u01b0 v\u1ec1 bang giao qu\u1ed1c t\u1ebf t\u1ea1i<\/em> University of Southern California và là m\u1ed9t<\/em> Bosch public policy fellow t\u1ea1i American Academy \u1edf Berlin. Bà c\u0169ng là tác gi\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed1n "1989: The Struggle to Create Post-Cold War <\/em>Europe<\/em>," phát hành vào tu\u1ea7n này.<\/em><\/p>\n

Ngu\u1ed3n<\/strong>: How it went down: <\/strong>The little accident that toppled history<\/em>, c\u1ee7a Mary Elise Sarotte<\/p>\n

The Washington Post, Outlook, Sunday, November 1, 2009.
http:\/\/www.washingtonpost.com\/wp-dyn\/content\/article\/2009\/10\/30\/AR2009103001846_pf.html<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

C\u00e1i \u201cquy\u1ebft \u0111\u1ecbnh\u201d m\u1edf ranh gi\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c. Thay v\u00ec l\u00e0 th\u1eafng l\u1ee3i ch\u1eafc ch\u1eafn do s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a t\u1ef1 do, n\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ed7n \u0111\u1ed9n v\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng tr\u1edf th\u00e0nh b\u1ea1o lo\u1ea1n. M\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ebfn c\u1ed1 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 v\u1eeba qua, th\u1eadt ra, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t tai n\u1ea1n, m\u1ed9t th\u1ee9 b\u00e1n h\u00e0i k\u1ecbch v\u00e0 l\u1ed7i l\u1ea7m quan li\u00eau ….<\/p>\n","protected":false},"author":1447,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[161,211,25],"tags":[],"class_list":["post-9881","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ban-tron-chinh-tri","category-chuyen-de-dong-au-buc-tuong-ba-linh","category-nhan-dinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1447"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9881"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54578,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9881\/revisions\/54578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}