{"id":9439,"date":"2009-10-09T00:05:00","date_gmt":"2009-10-09T00:05:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/9439"},"modified":"2019-02-26T03:00:45","modified_gmt":"2019-02-26T03:00:45","slug":"hai-nha-van-phu-nu-duoc-vinh-danh-giai-van-chuong-nobel-va-man-booker-nam-2009","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/9439\/hai-nha-van-phu-nu-duoc-vinh-danh-giai-van-chuong-nobel-va-man-booker-nam-2009","title":{"rendered":"hai nhà v\u0103n ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c vinh danh: Gi\u1ea3i V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Nobel và Man Booker n\u0103m 2009"},"content":{"rendered":"

\"herta<\/a> <\/b><\/p>\n

Nhà v\u0103n \u0110\u1ee9c g\u1ed1c Romania Herta Muller, ng\u01b0\u1eddi \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i V\u0103n Ch\u01b0\u01a1ng Nobel n\u0103m 2009<\/em><\/p>\n

1. Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Nobel 2009<\/b><\/p>\n

Ngày 8 tháng 10 n\u0103m 2009 H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng Gi\u1ea3i V\u0103n Ch\u01b0\u01a1ng Nobel trao t\u1eb7ng gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng n\u0103m 2009 cho Herta Müller, nhà v\u0103n \u0110\u1ee9c g\u1ed1c Romania. Tác ph\u1ea9m c\u1ee7a Herta Müller \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n v\u0103n h\u1ecdc \u1edf châu Âu bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u h\u01a1n \u1edf Hoa K\u1ef3. Herta Müller, 56 tu\u1ed5i, sinh ra trong m\u1ed9t gia \u0111ình nói ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c \u1edf mi\u1ec1n Tây nam c\u1ee7a Romania. Bà h\u1ecdc v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng và ng\u1eef h\u1ecdc \u0110\u1ee9c và La Tinh \u1edf \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Timisoara. M\u1eb9 c\u1ee7a bà b\u1ecb b\u1eaft \u0111i tr\u1ea1i lao \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Nga 5 n\u0103m còn b\u1ea3n thân bà b\u1ecb m\u1eadt thám c\u1ee7a Romany qu\u1ea5y nhi\u1ec5u liên t\u1ee5c ch\u1ec9 vì bà t\u1eeb ch\u1ed1i không làm \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 viên cho h\u1ecd. Bà cùng v\u1edbi ch\u1ed3ng là Richard Wagner r\u1eddi Romania n\u0103m 1987. Hi\u1ec7n nay bà s\u1ed1ng và làm vi\u1ec7c \u1edf Berlin.<\/p>\n

H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng gi\u1ea3i V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Nobel Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n \u0111ã khen ng\u1ee3i “v\u0103n c\u1ee7a bà \u0111\u1eabm ch\u1ea9t th\u01a1 và r\u1ea5t th\u1eb3ng th\u1eafn, miêu t\u1ea3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ru\u1ed3ng b\u1ecf.” Tác ph\u1ea9m c\u1ee7a bà g\u1ed3m có tuy\u1ec3n t\u1eadp truy\u1ec7n ng\u1eafn Niederungen<\/em> (\u0110i\u1ec3m Sa Sút<\/em>) \u1ea5n hành n\u0103m 1982 và b\u1ecb c\u1ea5m l\u01b0u hành \u1edf Romania. Hai n\u0103m sau bà vi\u1ebft quy\u1ec3n Drueckender Tango<\/em> (B\u1ea3n Tango \u0110àn Áp<\/em>) nói v\u1ec1 tham nh\u0169ng, l\u0169ng \u0111o\u1ea1n, \u0111àn áp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi dân nói ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c trong làng \u1edf Nitzkydorf n\u01a1i bà \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra. Quy\u1ec3n này c\u0169ng b\u1ecb c\u1ea5m \u1edf Romania tuy nhiên các tác ph\u1ea9m này r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c yêu chu\u1ed9ng \u1edf n\u01b0\u1edbc ngoài. Tác ph\u1ea9m c\u1ee7a bà r\u1ea5y nh\u1ea1y bén và có cái nhìn r\u1ea5t sâu s\u1eafc v\u1ec1 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u1ee7a Ceausescu, nhà \u0111\u1ed9c tài này \u0111ã b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5 và xét x\u1eed n\u0103m 1989. Quy\u1ec3n The Land of Green Plums (Giang S\u01a1n c\u1ee7a Nh\u1eefng Trái M\u1eadn Xanh) <\/i><\/i>vi\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111ã ch\u1ebft d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 C\u1ed9ng s\u1ea3n th\u1eddi Ceausescu và quy\u1ec3n The Appointment<\/i> (Bu\u1ed5i H\u1eb9n<\/em>) nói v\u1ec1 m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef Romania \u0111ã khâu nh\u1eefng m\u1eabu tin nh\u1ecf kêu g\u1ecdi “c\u01b0\u1edbi tôi \u0111i” vào trong nh\u1eefng b\u1ed9 âu ph\u1ee5c c\u1ee7a \u0111àn ông \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi sang Ý. Ông Peter Englund, v\u1ecb bí th\u01b0 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Nobel \u0111ã ca ng\u1ee3i bà \u0111ã vi\u1ebft nh\u1eefng câu v\u0103n “có l\u1eeda” và “tác ph\u1ea9m c\u1ee7a bà mang m\u1ed9t thông \u0111i\u1ec7p phi th\u01b0\u1eddng.” Ông nói ti\u1ebfp “m\u1ed9t ph\u1ea7n là nh\u1edd vào chính quá kh\u1ee9 c\u1ee7a bà, t\u1eebng là n\u1ea1n nhân b\u1ecb lên án \u1edf Romania; sau \u0111ó bà là k\u1ebb xa l\u1ea1 ngay trong chính quê h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a bà.”<\/p>\n

\u0110a s\u1ed1 tác ph\u1ea9m c\u1ee7a bà \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1eb1ng ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c, nh\u01b0ng có m\u1ed9t s\u1ed1 tác ph\u1ea9m \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Anh, Pháp, và Tây Ban Nha, nh\u01b0 The Passport (H\u1ed9 Chi\u1ebfu), The Land of Green Plums (Giang S\u01a1n c\u1ee7a Nh\u1eefng Trái M\u1eadn Xanh), Traveling on One Leg (Du Hành v\u1edbi M\u1ed9t Chân),<\/i> và The Appointment (Bu\u1ed5i H\u1eb9n<\/em>).<\/i> Tác ph\u1ea9m m\u1edbi nh\u1ea5t c\u1ee7a bà là Atemschaukel <\/i>hay Swinging Breath<\/i> (H\u01a1i Th\u1edf \u0110ong \u0110\u01b0a) <\/em>\u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eed cho gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Germany Book Prize, v\u1edbi k\u1ebft qu\u1ea3 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c thông báo vào ngày th\u1ee9 Hai 12 tháng 10 n\u0103m 2009.<\/p>\n

Bà là ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef th\u1ee9 12 trong l\u1ecbch s\u1eed Nobel \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng nhà v\u0103n n\u1eef \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Nobel g\u1ea7n \u0111ây có Elfriede Jelinek ng\u01b0\u1eddi Áo n\u0103m 2004 và Doris Lessing (nhà v\u0103n Anh g\u1ed1c Nam Phi Châu) n\u0103m 2007. Bà c\u0169ng là m\u1ed9t trong b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c trao t\u1eb7ng gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Nobel n\u0103m nay. (Hai nhà kh\u1ea3o c\u1ee9u y khoa Hoa K\u1ef3, bà Elizabeth Blackburn và bà Carol Greider \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i Y Khoa Nobel và bà Ada Yonath c\u1ee7a Do Thái \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i  Hóa H\u1ecdc Nobel n\u0103m nay.)<\/p>\n

Nh\u1eefng tác ph\u1ea9m tiêu bi\u1ec3u c\u1ee7a Herta Müller<\/u>:<\/p>\n

Traveling on One Leg<\/i><\/b> (Du Hành v\u1edbi M\u1ed9t Chân<\/em>) là m\u1ed9t quy\u1ec3n truy\u1ec7n không dài l\u1eafm xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 1989 \u0111\u01b0\u1ee3c Valentina Glajar và Andre Lefevere d\u1ecbch ra ti\u1ebfng Anh. Quy\u1ec3n sách này nói v\u1ec1 s\u1ef1 m\u1ea5t ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u1ea3i ngo\u1ea1i c\u1ee7a Irene, m\u1ed9t cô gái b\u1ecb b\u1ec7nh tâm th\u1ea7n, trong \u0111ó có nh\u1eefng chi ti\u1ebft ph\u1ea3n \u1ea3nh m\u1ed9t ph\u1ea7n cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u1ee7a Herta Mueller, thí d\u1ee5 nh\u01b0 Irene \u0111ã di dân \u0111\u1ebfn West Berlin. M\u1ed9t s\u1ed1 chi ti\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u \u1edf ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u nh\u01b0 b\u1ee5i r\u1eadm, móng tay, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t s\u1ee5p \u0111\u1ed5, s\u1ee9c hút c\u1ee7a th\u1ee7y tri\u1ec1u–nh\u1eefng bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1ea3 s\u1ef1 khao khát \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa mãn nh\u1ee5c th\u1ec3–xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong quy\u1ec3n sách. Quy\u1ec3n truy\u1ec7n r\u1ea5t \u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u1ebfn kh\u1ed5 h\u1ea1nh, nh\u01b0 m\u1ed9t bài th\u01a1 \u0111\u1ea7y \u0111au \u0111\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c xây d\u1ef1ng trên nh\u1eefng hình \u1ea3nh chia c\u1eaft hay \u0111\u1ea3o l\u1ed9n th\u1ee9 t\u1ef1, thí d\u1ee5 nh\u01b0 Irene \u0111i l\u1ed9n ng\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng \u0111\u1ea7u. Khi nàng b\u1ecb ch\u1ee5p \u1ea3nh, nàng có c\u1ea3m giác nh\u01b0 \u0111ó là b\u1ee9c \u1ea3nh c\u1ee7a m\u1ed9t Irene khác, m\u1ed9t bi\u1ebfn hình c\u1ee7a tri th\u1ee9c c\u1ee7a nàng \u0111ã ám \u1ea3nh nàng su\u1ed1t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi; khi nàng \u0111i su\u1ed1t m\u1ed9t c\u0103n h\u1ed9 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên, nàng có c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng c\u0103n phòng này \u0111ã \u0111i xuyên qua ng\u01b0\u1eddi nàng. Irene ban \u0111\u1ea7u d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh di dân sang \u0110\u1ee9c là \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf g\u1ea7n Franz, m\u1ed9t anh chàng du khách say r\u01b0\u1ee3u \u1edf Marburg mà nàng \u0111ã g\u1eb7p \u1edf m\u1ed9t quán cà phê trên bãi bi\u1ec3n Romania. Khi \u0111\u1ebfn \u0110\u1ee9c Irene l\u1ea1i r\u01a1i vào m\u1ed9t cu\u1ed9c tình \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i không nh\u1eefng ch\u1ec9 v\u1edbi Franz mà còn v\u1edbi hai ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a anh ta là Thomas và Stefan. C\u1ea3 ba ng\u01b0\u1eddi \u0111àn ông này \u0111\u1ec1u c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u1ed1n kh\u1ed5 trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i. Irene không th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi ta có th\u1ec3 bu\u1ed3n th\u1ea3m trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng quay cu\u1ed3ng \u0111\u1ebfn m\u1ea5t tr\u1eadt t\u1ef1 c\u1ee7a Tây ph\u01b0\u01a1ng. \u1ede qu\u1ed1c gia khác, ám ch\u1ec9 Romania, nàng nói, lý do làm ng\u01b0\u1eddi ta không h\u1ea1nh phúc luôn luôn rõ ràng. William Ferguson, ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec3m sách cho The New York Times \u0111ã nh\u1eadn xét:<\/p>\n

\n

Hành \u0111\u1ed9ng trong quy\u1ec3n truy\u1ec7n này tuy không n\u1ed5i b\u1eadt, nh\u01b0ng tâm th\u1ee9c sâu kín nh\u1ea5t c\u1ee7a Irene- n\u01a1i mà nh\u1eefng chuy\u1ec7n chính tr\u1ecb \u0111ã tr\u1edf nên v\u1ea5n \u0111\u1ec1 riêng t\u01b0 – \u0111ã \u0111\u01b0\u1ee3c miêu t\u1ea3 th\u1eadt tuy\u1ec7t di\u1ec7u.<\/p>\n<\/blockquote>\n

Michael Krueger, giám \u0111\u1ed1c nhà xu\u1ea5t b\u1ea3n Hanser Verlag lo vi\u1ec7c phát hành sách c\u1ee7a Müller, \u0111ã nói: “Trao t\u1eb7ng gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng cho Herta Müller, m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thi\u1ec3u s\u1ed1 nói ti\u1ebfng \u0110\u1ee9c s\u1ed1ng \u1edf Romania, là (ban ch\u1ea5p hành gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng) \u0111ã chính th\u1ee9c công nh\u1eadn m\u1ed9t tác gi\u1ea3, \u0111ã không \u0111\u1ec3 khía c\u1ea1nh b\u1ea5t nhân c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi d\u01b0\u1edbi ch\u1ebf \u0111\u1ed9 C\u1ed9ng s\u1ea3n b\u1ecb r\u01a1i vào trong quên lãng.”<\/p>\n

The Appointment<\/i><\/b> (Bu\u1ed5i H\u1eb9n<\/em>) \u0111\u01b0\u1ee3c Michael Hulse và Philip Boehm d\u1ecbch ra ti\u1ebfng Anh. Ti\u1ec3u thuy\u1ebft nói v\u1ec1 m\u1ed9t cô gái không tên b\u1ecb \u0110\u1ea1i tá Albu, c\u1ea3nh sát m\u1eadt c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c tài Nicolae Ceausescu, h\u1ecfi cung. Tên \u0110\u1ea1i tá này không h\u1ecfi cung nàng trong m\u1ed9t l\u1ea7n; h\u1eafn ch\u1ec9 h\u1ecfi cung nàng khi nào h\u1eafn mu\u1ed1n. Vì th\u1ebf cô gái luôn luôn ph\u1eadp ph\u1ed3ng lo s\u1ee3 không bi\u1ebft mình b\u1ecb tri\u1ec7u t\u1eadp lúc nào và còn s\u1ed1ng bao lâu. Cô gái h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng chuy\u1ec7n h\u1ecfi cung trên m\u1ed9t chuy\u1ebfn xe \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ebfn g\u1eb7p \u0110\u1ea1i tá Albu, nên chuy\u1ec7n quá kh\u1ee9 và hi\u1ec7n t\u1ea1i xen k\u1ebd vào nhau t\u1ea1o thành m\u1ed9t câu chuy\u1ec7n \u0111\u01a1n gi\u1ea3n và tr\u1ef1c ti\u1ebfp trong \u0111ó “h\u1ea1nh phúc tr\u1edf thành m\u1ed9t cái n\u1ee3” và “nh\u1eefng c\u1eed ch\u1ec9 yêu th\u01b0\u01a1ng d\u1ecbu dàng c\u0169ng b\u1ecb tròng vào l\u01b0\u1edbi.” Vì b\u1ecb ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c tài ki\u1ec3m soát nh\u01b0 th\u1ebf nhân v\u1eadt trong truy\u1ec7n không tin c\u1eady vào ai c\u1ea3. Tình yêu c\u0169ng d\u1ec5 dàng tan rã trong môi tr\u01b0\u1eddng ng\u1ed9t ng\u1ea1t này. Peter Filkins, ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec3m sách tác ph\u1ea9m cho t\u1edd New York Times<\/em>, c\u0169ng nh\u1eadn xét r\u1eb1ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Herta Müller th\u01b0\u1eddng hú tr\u1ecdng vào nh\u1eefng \u0111\u1ed5 v\u1ee1 trong các liên h\u1ec7 \u0111\u1eddi t\u01b0 c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng du\u1edbi m\u1ed9t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ed9c tài h\u01a1n là nh\u1eefng t\u1ec7 tr\u1ea1ng hi\u1ec3n nhiên c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 này.<\/p>\n

T\u1ed5ng h\u1ee3p t\u1eeb các ngu\u1ed3n:<\/em><\/p>\n