{"id":8650,"date":"2009-09-10T00:03:00","date_gmt":"2009-09-10T00:03:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/8650"},"modified":"2019-02-26T03:51:21","modified_gmt":"2019-02-26T03:51:21","slug":"buu-chi-bang-chinh-minh-den-voi-cuoc-doi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/8650\/buu-chi-bang-chinh-minh-den-voi-cuoc-doi","title":{"rendered":"B\u1eedu Ch\u1ec9: B\u1eb1ng ch\u00ednh m\u00ecnh \u0111\u1ebfn v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"border-right-width: 0px; margin: 0px 15px 5px 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px\" title=\"clip_image002\" border=\"0\" alt=\"clip_image002\" align=\"left\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/bientap\/BuChBngchnhmnhnvicuci_719E\/clip_image002_thumb.jpg\" width=\"227\" height=\"363\" \/>M\u1ed9t s\u1edbm cu\u1ed1i thu 1972, sau \u201c\u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7\u201d h\u1eebng h\u1ef1c kh\u00ed th\u1ebf tranh \u0111\u1ea5u c\u00f9ng c\u00e1c anh em h\u1ecdc sinh, sinh vi\u00ean, t\u00f4i v\u00e0 anh Ng\u00f4 Kha c\u00f9ng r\u1eddi s\u00e2n tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc V\u0103n khoa Hu\u1ebf. Kh\u00f4ng kh\u00ed m\u00e1t m\u1ebb, m\u00f9 s\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a bu\u1ed5i tinh m\u01a1 khi\u1ebfn ch\u00fang t\u00f4i t\u1ec9nh t\u00e1o v\u00e0 s\u1ea3ng kho\u00e1i l\u1ea1 l\u00f9ng. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u1ea3 th\u00e0nh ph\u1ed1 Hu\u1ebf tr\u00e0n ng\u1eadp trong s\u01b0\u01a1ng m\u00f9.V\u00f2m c\u00e1c nh\u1ecbp c\u1ea7u Tr\u01b0\u1eddng Ti\u1ec1n tr\u00f4ng nh\u01b0 nh\u1eefng con thuy\u1ec1n b\u1ed3ng b\u1ec1nh tr\u00ean kh\u00f3i s\u00f3ng. Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng b\u0103ng qua c\u1ea7u \u0111\u1ec3 v\u1ec1 nh\u00e0 anh Ng\u00f4 Kha l\u00e0m m\u1ed9t gi\u1ea5c ng\u1ee7 b\u00f9 nh\u01b0 d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh, m\u00e0 \u0111i d\u1ecdc theo \u0111\u01b0\u1eddng L\u00ea L\u1ee3i, con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t theo c\u1ea3m nh\u1eadn c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u00e3 \u0111i kh\u1eafp g\u00f3c b\u1ec3 ch\u00e2n tr\u1eddi. \u0110\u01b0\u1eddng L\u00ea L\u1ee3i s\u00e1ng h\u00f4m \u1ea5y hi\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ch\u00fang t\u00f4i t\u1ef1a m\u1ed9t d\u1ea3i l\u1ee5a hoa m\u00e0u nguy\u1ec7t b\u1ea1ch r\u1ee7 xu\u1ed1ng t\u1eeb tr\u1eddi cao. C\u00e1c ng\u1ecdn \u0111\u00e8n v\u00e0ng \u0111i ng\u1ee7 mu\u1ed9n \u1ea9n hi\u1ec7n tr\u00ean nh\u1eefng v\u00f2m l\u00e1 mu\u1ed1i c\u00f3 v\u1ebb kh\u00f4ng th\u1ef1c. L\u00e1c \u0111\u00e1c m\u1ea5y n\u1eef sinh l\u1edbp nh\u1ecf \u00e1o d\u00e0i tr\u1eafng t\u1eeb ngo\u1ea1i \u00f4 \u0111i h\u1ecdc s\u1edbm \u0111ang tung t\u0103ng \u0111u\u1ed5i b\u1eaft nhau hay nh\u1ea3y d\u00e2y trong s\u00e2n tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3ng Kh\u00e1nh c\u0169ng c\u00f3 v\u1ebb kh\u00f4ng th\u1ef1c. C\u00e1i \u0111\u1eb9p th\u01b0\u1eddng l\u00e0 mong manh, \u1ea9n m\u1eadt. Ch\u00fang t\u00f4i l\u1eb3ng l\u1ebd \u0111i b\u00ean nhau nh\u01b0 s\u1ee3 m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng th\u00e1i v\u00f4 t\u00ecnh n\u00e0o l\u00e0m c\u00e1i \u0111\u1eb9p huy\u1ec1n ho\u1eb7c tan bi\u1ebfn \u0111i. Qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea c\u00f4 Ba \u1edf ph\u00eda b\u00ean kia c\u1ea7u Nam Giao nh\u01b0 v\u1eeba m\u1edbi b\u1ecbn r\u1ecbn l\u00e0m m\u1ed9t cu\u1ed9c gi\u00e3 t\u1eeb. M\u1ea5y s\u1ee3i t\u01a1 tr\u1eddi c\u00f2n v\u01b0\u01a1ng v\u1ea5n tr\u00ean m\u00e1i ng\u00f3i t\u00e0n c\u00e2y. L\u00fac ng\u1ed3i v\u00e0o qu\u00e1n, anh Ng\u00f4 Kha nh\u01b0 ch\u1ee3t t\u1ec9nh. Anh n\u00f3i m\u1ed9t m\u1ea1ch nh\u1eefng l\u1eddi, nh\u1eefng c\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng \u0111u\u00f4i: \u201cC\u00e1i \u0111\u1eb9p, c\u00e1i thi\u1ec7n l\u00e0 c\u00f3 th\u1eadt. Nh\u01b0ng c\u00e1i x\u1ea5u c\u00e1i \u00e1c l\u1ea1i c\u00f3 th\u1eadt h\u01a1n. Kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang n\u00f3 giam c\u1ea7m B\u1eedu Ch\u1ec9, Nguy\u1ec5n Duy Hi\u1ec1n v\u00e0 c\u00e1c anh em kh\u00e1c \u1edf \u0111\u00e2u? K\u1ec3 c\u0169ng l\u1ea1, c\u00e1i \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111au th\u01b0\u01a1ng t\u1ed9i nghi\u1ec7p n\u00e0y lu\u00f4n c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ngh\u1ecbch l\u00fd. \u00cdt c\u00f3 qu\u1ed1c gia n\u00e0o tr\u00ean l\u1ee5c \u0111\u1ecba ch\u00e2u \u00c1 m\u00e0 vua ch\u00faa, quan l\u1ea1i, tr\u00ed th\u1ee9c l\u1ea1i \u0111\u1ee9ng chung c\u00f9ng m\u1ed9t chi\u1ebfn h\u00e0o tr\u00ean m\u1eb7t tr\u1eadn gi\u1ea3i ph\u00f3ng d\u00e2n t\u1ed9c v\u1edbi \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng b\u00e0o c\u00f9ng kh\u1ed5 v\u1edbi m\u1ed9t t\u1ec9 l\u1ec7 cao nh\u01b0 \u1edf \u0111\u00e2y. C\u0169ng nh\u01b0 m\u00ecnh (Ng\u00f4 Kha), B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1eeba c\u00f3 c\u00e1i duy l\u00fd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc Lu\u1eadt, l\u1ea1i v\u1eeba c\u00f3 c\u00e1i m\u1eabn c\u1ea3m c\u1ee7a m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 b\u1ea9m sinh. Qua tranh B\u1eedu Ch\u1ec9, m\u00ecnh th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed7i \u0111au v\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. Kh\u00e1c v\u1edbi T\u01b0\u1eddng, Phan, Ng\u00f4, Xu\u00e2n, \u0110\u00ednh v\u00e0 c\u00e1c anh em kh\u00e1c \u0111\u00e3 ra \u0111i, m\u00ecnh, B\u1eedu Ch\u1ec9, v\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn kh\u00f4ng nh\u1ecf ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf kh\u00e1c sau bi\u1ebfn c\u1ed1 T\u1ebft M\u1eadu Th\u00e2n \u0111\u00e3 l\u0103n x\u1ea3 v\u00e0o cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh n\u00e0y kh\u00f4ng b\u1edfi l\u00fd do n\u00e0o kh\u00e1c, m\u00e0 l\u00e0 Ho\u00e0 B\u00ecnh. Ho\u00e0 b\u00ecnh \u0111\u00edch th\u1ef1c nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi quy\u1ec1n t\u1ef1 quy\u1ebft d\u00e2n t\u1ed9c. Ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i ra \u0111i. Con ru\u1ed3i \u0111\u1eadu n\u1eb7ng \u0111\u00f2n c\u00e2n. N\u00f3 (B\u1eedu Ch\u1ec9) l\u00e0 h\u1ecdc tr\u00f2 m\u00ecnh, m\u00ecnh bi\u1ebft n\u00f3 mu\u1ed1n nhanh ch\u00f3ng l\u00e0m l\u1ec7ch \u0111\u00f2n c\u00e2n&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00e1c \u0111\u00e1c th\u00eam nhi\u1ec1u kh\u00e1ch h\u00e0ng. Cu\u1ed9c \u0111\u1ed9c tho\u1ea1i c\u1ee7a anh Ng\u00f4 Kha v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ee7a anh (Ch\u1ec9, Hi\u1ec1n, Qu\u00ea, C\u01b0\u1edbc, Nh\u00e2n, Dung&#8230;) v\u1ec1 phong tr\u00e0o h\u1ecdc sinh, sinh vi\u00ean Hu\u1ebf, v\u1ec1 th\u00e2n ph\u1eadn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u00ed th\u1ee9c, v\u1ec1 chi\u1ebfn tranh, v\u1ec1 ho\u00e0 b\u00ecnh&#8230;t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng kh\u00f4ng bao gi\u1edd d\u1ee9t. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 anh Ng\u00f4 Kha kh\u00f4ng h\u1ec1 bi\u1ebft ho\u1eb7c kh\u00f4ng m\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd r\u1eb1ng n\u01a1i n\u00e0y (qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea c\u00f4 Ba) ngo\u00e0i ch\u00fang t\u00f4i c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c n\u1eefa. V\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai c\u0169ng \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh, chia s\u1ebb v\u1edbi anh ,v\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng thi\u1ebfu nh\u1eefng \u00e1nh m\u1eaft nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda ch\u00fang t\u00f4i nghi ng\u1ea1i, c\u0103m th\u00f9. C\u00f4 Ba, b\u00e0 ch\u1ee7 qu\u00e1n th\u00ec bi\u1ebft h\u1ebft. C\u00f4 k\u00edn \u0111\u00e1o kh\u1ebd \u0111\u00e1 v\u00e0o ch\u00e2n t\u00f4i khi mang th\u00eam n\u01b0\u1edbc tr\u00e0. Ch\u00fang t\u00f4i r\u1eddi qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea khi m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00ean cao. M\u1ed9t ng\u00e0y n\u1eafng g\u1eaft l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u1ea7u. M\u00f9a thu n\u0103m \u0111\u00f3 th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0o ban ng\u00e0y h\u1ebft s\u1ee9c ng\u1ed9t ng\u1ea1t oi b\u1ee9c. C\u00f3 l\u1ebd c\u00e1i n\u00f3ng ch\u00e1y c\u1ee7a \u201cm\u00f9a h\u00e8 \u0111\u1ecf l\u1eeda\u201d v\u1eabn \u00e2m \u1ec9, l\u1ea9n qu\u1ea5t \u0111\u00e2u \u0111\u00e2y. Gi\u00e1 m\u00e0 l\u00fac \u0111\u1ea5y c\u00f3 ai n\u00f3i v\u1ec1 m\u1ed9t th\u00e0nh ph\u1ed1 Hu\u1ebf b\u1ed3ng b\u1ec1nh trong s\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i m\u1edbi ch\u1ec9 c\u00e1ch \u0111\u00f3 h\u01a1n m\u1ed9t ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 th\u00f4i th\u00ec s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf kh\u00e1c b\u1ea3o l\u00e0 d\u1ed1i tr\u00e1 l\u1eeba b\u1ecbp. C\u0169ng d\u1ec3 hi\u1ec3u th\u00f4i b\u1edfi b\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd \u0111ang ngon gi\u1ea5c, ho\u1eb7c kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi tr\u1eb1n tr\u1ecdc, r\u00e3 r\u1eddi m\u1ec7t m\u1ecfi su\u1ed1t \u0111\u00eam ch\u1ec9 v\u1eeba k\u1ecbp ch\u1ee3p m\u1eaft tr\u01b0\u1edbc b\u00ecnh minh.<\/p>\n<p align=\"center\">*<\/p>\n<p>C\u00e1i \u0111\u1eb9p, c\u00e1i thi\u1ec7n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u00f3 th\u1eadt. B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1eabn tin nh\u01b0 th\u1ebf cho d\u00f9 c\u1ea3nh s\u00e1t S\u00e0i g\u00f2n h\u1ebft tra t\u1ea5n l\u1ea1i \u0111\u01b0a anh t\u1eeb nh\u00e0 t\u00f9 n\u00e0y \u0111\u1ebfn nh\u00e0 t\u00f9 kh\u00e1c. Sau \u0111\u00f3 kh\u00f4ng l\u00e2u, trong t\u1ed1i t\u0103m c\u1ee7a ng\u1ee5c t\u00f9, anh nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c tin v\u1ec1 s\u1ef1 m\u1ea5t t\u00edch, v\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft t\u1ee9c t\u01b0\u1edfi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m &#8211; anh Ng\u00f4 Kha.<\/p>\n<p>L\u00fac c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 tham d\u1ef1 v\u00e0o phong tr\u00e0o \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u00f4 th\u1ecb b\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111a d\u1ea1ng v\u00e0 s\u1ee9c s\u1ed1ng m\u00e3nh li\u1ec7t, k\u1ef3 l\u1ea1 c\u1ee7a m\u00ecnh. Anh vi\u1ebft b\u00e0i l\u00fd lu\u1eadn cho b\u00e1o \u0111\u1ea5u tranh, anh k\u1ebb truy\u1ec1n \u0111\u01a1n, v\u1ebd bi\u1ec3u ng\u1eef, anh v\u1eadn \u0111\u1ed9ng, k\u00eau g\u1ecdi h\u1ecdc sinh, sinh vi\u00ean, lao \u0111\u1ed9ng, ti\u1ec3u th\u01b0\u01a1ng xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00ecnh c\u00f4ng, b\u00e3i th\u1ecb. Anh ca h\u00e1t m\u00ea say nh\u1eefng b\u00e0i ca y\u00eau n\u01b0\u1edbc, ng\u1ee3i ca ho\u00e0 b\u00ecnh, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, anh v\u1ebd tranh. B\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u, gi\u1ea5y, \u0111\u00f4i khi v\u1edbi c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u ng\u00f3n tay l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 ngh\u1ec7 c\u1ee5 c\u1ee7a anh. V\u0169 kh\u00ed c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 l\u00e0 h\u1ed9i ho\u1ea1, th\u1ee9 h\u1ed9i ho\u1ea1 t\u1ef1 h\u1ecdc m\u00ea say, mi\u1ec7t m\u00e0i, lao nh\u1ecdc qua s\u00e1ch b\u00e1o, qua th\u1ef1c t\u1ebf cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng thi\u00ean h\u01b0\u1edbng th\u1ea9m m\u1ef9 c\u00e1 nh\u00e2n anh thu\u1edf thi\u1ebfu th\u1eddi. T\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng v\u1ed1n s\u1ed1ng, nh\u1eefng kinh nghi\u1ec7m qu\u00ed b\u00e1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n h\u1eefu hi\u1ec7u gi\u00fap anh lao v\u00e0o cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh. Ch\u1ec9 trong m\u1ed9t th\u1eddi gian ng\u1eafn, nh\u1eefng b\u1ee9c tranh k\u00fd t\u00ean B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u1edf Hu\u1ebf, Qu\u1ea3ng Nam, \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, S\u00e0i G\u00f2n, c\u00e1c \u0111\u00f4 th\u1ecb mi\u1ec1n Nam, m\u00e0 \u1edf r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00e1c tr\u00ean m\u1ecdi mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 c\u1ea3 \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i.<\/p>\n<p>Qua tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 ch\u00fang ta th\u1ea5y: m\u1ed9t em b\u00e9 c\u1ee5t ch\u00e2n m\u1eb7t m\u00e0y ng\u01a1 ng\u00e1c ch\u1ed1ng g\u1eady \u0111\u1ee9ng m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u00ean qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng, v\u00e2y quanh em l\u00e0 bom \u0111\u1ea1n, tan t\u00e1c, kinh ho\u00e0ng. M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef tr\u1ebb tay b\u1ecb xi\u1ec1ng, tr\u00ean ch\u00e2n ch\u1ecb l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00e1u b\u00e9 \u0111\u00e3 m\u1edf m\u1eaft ch\u00e0o \u0111\u1eddi trong g\u00f3c t\u1ed1i x\u00e0 lim. M\u1ed9t c\u1ee5 gi\u00e0 \u00f4m ch\u00e1u v\u01b0\u1ee3t ch\u1ea1y qua l\u00e0ng trong khi m\u00e1y bay qu\u1ea7n \u0111u\u1ed5i tr\u00ean \u0111\u1ea7u. M\u1ed9t thanh ni\u00ean m\u1eb7t m\u00e0y xanh xao, th\u1ea7n s\u1eafc ph\u1eabn n\u1ed9 tay n\u1eafm ch\u1eb7t thanh s\u1eaft ch\u1eafn l\u1ed7 s\u00e1ng nh\u00e0 giam. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng th\u00e2n th\u1ec3 t\u1ea3 t\u01a1i \u0111ang b\u1ecb treo r\u0169 trong ph\u00f2ng tra t\u1ea5n \u0111\u1ec3 l\u1ea5y cung, chung quanh anh l\u00e0 b\u1ecdn \u0111\u1ed3 t\u1ec3 \u0111ang qu\u01a1 tay m\u00faa ch\u00e2n. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1ecb kho\u00e1 mi\u1ec7ng, m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c n\u1eefa b\u1ecb b\u1ecbt m\u1eaft, b\u1ecb xi\u1ec1ng tay x\u00edch ch\u00e2n hay b\u1ecb tr\u00f3i th\u00fac k\u00e9, b\u1ecb k\u00e9o l\u00ea, b\u1ecb \u0111\u1ea9y \u0111\u1ea1p. Kh\u00f4ng k\u1ec3 h\u1ebft, c\u00f2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, r\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi trong nh\u1eefng c\u1ea3nh hu\u1ed1ng kh\u00e1c nhau \u0111ang l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a b\u1ea1o l\u1ef1c, c\u1ee7a gian \u00e1c gi\u1eefa m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc b\u1ecb n\u00f4 l\u1ec7 v\u00e0 t\u00e0n ph\u00e1 b\u1edfi chi\u1ebfn tranh. B\u1eb1ng nh\u1eadn th\u1ee9c tinh t\u1ebf, b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m s\u00e2u s\u1eafc, nh\u1ea1y b\u00e9n, b\u1eb1ng \u0111\u00f4i tay t\u00e0i hoa, b\u1eb1ng tr\u00ed th\u00f4ng minh hi\u1ebfm c\u00f3, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t qua nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf c\u1ee7a h\u1ecda c\u1ee5 v\u00e0 t\u00ecnh th\u1ebf kh\u1eafc nghi\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n (b\u1ecb giam c\u1ea7m) \u0111\u00e3 kh\u1eafc ho\u1ea1 l\u00ean nh\u1eefng b\u1ed1 c\u1ee5c t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n, t\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ebfn t\u1ed1i \u0111a s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n c\u1ee7a hai m\u00e0u \u0111en tr\u1eafng \u0111\u1ec3 m\u00f4 t\u1ea3, \u0111\u1ec3 minh ch\u1ee9ng, \u0111\u1ec3 t\u1ed1 c\u00e1o m\u1ed9t c\u00e1ch t\u00e0i t\u00ecnh s\u1ef1 gh\u00ea r\u1ee3n, hung hi\u1ec3m, kh\u1ed1c li\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ea1o l\u1ef1c chi\u1ebfn tranh v\u00e0 qua \u0111\u00f3 n\u00f3i l\u00ean ni\u1ec1m tin m\u00e3nh li\u1ec7t v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u00e0y mai \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc thanh b\u00ecnh. V\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 trong ng\u1ee5c t\u1ed1i, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 v\u1ebd \u201cNh\u00e0 Th\u01a1 n\u1eb1m ch\u1ebft, tr\u00e1i tim tr\u1ed5 b\u00f4ng\u201d khi \u0111\u01b0\u1ee3c tin Ng\u00f4 Kha b\u1ecb th\u1ee7 ti\u00eau m\u1ed9t c\u00e1ch oan nghi\u1ec7t. D\u0129 nhi\u00ean s\u1ef1 ki\u1ec7n bi th\u1ea3m n\u00e0y \u0111\u1ed1i v\u1edbi B\u1eedu Ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00fa s\u1ed1c l\u1edbn. Ng\u01b0\u1eddi xem c\u00f3 th\u1ec3 qu\u1ea3 quy\u1ebft: khi v\u1ebd b\u1ee9c tranh \u1ea5y, B\u1eedu Ch\u1ec9 kh\u00f4ng nh\u1eefng \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc c\u00e1i ch\u1ebft th\u00ea th\u1ea3m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m, m\u00e0 anh c\u00f2n b\u00e0y t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed7i ph\u1eabn n\u1ed9 s\u00e2u s\u1eafc c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc c\u00e1i \u00e1c, tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng t\u1ed9i l\u1ed7i gh\u00ea g\u1edbm \u0111ang ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u1ee7 ch\u1ee5p l\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px\" title=\"Buu-Chi,-Oil-on-canvas-Ngo-Kha\" border=\"0\" alt=\"Buu-Chi,-Oil-on-canvas-Ngo-Kha\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/bientap\/BuChBngchnhmnhnvicuci_5EC0\/BuuChiOiloncanvasNgoKha.jpg\" width=\"401\" height=\"332\" \/> <\/p>\n<p align=\"center\"><em>B\u01b0\u0309u Chi\u0309&#160; &#8211; Tranh s\u01a1n d\u1ea7u (60&#215;73)     <br \/>\u0110\u00ea\u0309 t\u01b0\u01a1\u0309ng ni\u00ea\u0323m Ng\u00f4 Kha, ve\u0303 ta\u0323i nha\u0300 \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn nga\u0300y T\u1ebft d\u01b0\u01a1ng li\u0323ch 1989      <br \/>Tranh hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o l\u01b0u t\u1ea1i t\u01b0 gia c\u1ee7a nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn (Orleans, Ph\u00e1p)      <br \/><\/em><em>(t\u01b0 li\u1ec7u do nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn cung c\u1ea5p)<\/em><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>Th\u1eddi ni\u00ean thi\u1ebfu B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 theo \u0111u\u1ed5i h\u1ed9i ho\u1ea1 v\u1edbi b\u1ea5t c\u1ee9 c\u00e1i g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0 b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i \u0111\u00e2u: B\u00fat ch\u00ec, ph\u1ea5n, than, g\u1ea1ch, ho\u1ea1 ho\u1eb1n l\u1eafm m\u1edbi c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ed9p m\u00e0u n\u01b0\u1edbc. N\u01a1i g\u00f3c b\u00e0n, b\u00ean v\u00e1ch t\u01b0\u1eddng, b\u00ean g\u1ed1c sung sau b\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, trong ph\u00f2ng ng\u1ee7, th\u1eadm ch\u00ed c\u1ea3 \u1edf l\u1edbp h\u1ecdc, s\u00e2n tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft t\u00f4 ho\u1ea1 c\u1ee7a anh. L\u1edbn l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi sinh vi\u00ean B\u1eedu Ch\u1ec9, ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 bi\u1ebfn h\u1ed9i ho\u1ea1 th\u00e0nh m\u1ed9t v\u0169 kh\u00ed sung s\u1ee9c nh\u1ea5t v\u00e0o nh\u1eefng th\u1eddi kh\u1eafc cao \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh t\u1ea1i tr\u1ee5 s\u1edf T\u1ed5ng H\u1ed9i Sinh Vi\u00ean, trong gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 nhi\u1ec1u nh\u1ea5t l\u00e0 nh\u1eefng th\u00e1ng n\u0103m trong ng\u1ee5c t\u00f9. Th\u1ef1c t\u1ebf n\u00e0y n\u00f3i l\u00ean \u0111i\u1ec1u g\u00ec? B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng h\u00f3a h\u1ed9i h\u1ecda qua tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 anh \u0111\u00e3 v\u1ebd b\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 tinh l\u1ef1c c\u1ea3m th\u1ee5 c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129, ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfn s\u0129 c\u00f4ng l\u00fd m\u00e0 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 s\u00e2u th\u1eb3m v\u1eabn l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1eb9p, c\u00e1i thi\u1ec7n. Trong tranh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 \u0111\u1ea5u tranh, cho d\u00f9 v\u00e0o nh\u1eefng t\u00ecnh th\u1ebf kh\u1ed1n c\u00f9ng nh\u1ea5t, \u00e1c li\u1ec7t nh\u1ea5t, bi th\u1ea3m nh\u1ea5t, bao gi\u1edd c\u0169ng \u1ea9n ch\u1ee9a, c\u0169ng l\u1ea5p l\u00e1nh t\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng ho\u00e0 b\u00ecnh. M\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 chim c\u00e2u l\u00e0 hai bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u l\u1ea7n trong tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y. Chim c\u00e2u nh\u01b0 ho\u00e1 th\u00e2n t\u1eeb tr\u00e1i tim c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi m\u1eb9 m\u00e0 tu\u1ed5i \u0111\u1eddi t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng chi\u1ebfn tranh (M\u1eb9 Ho\u00e0 B\u00ecnh). Trong b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp M\u1eb7t Tr\u1eddi T\u1ef1 Do r\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng v\u1ec1 chim nh\u01b0 chim b\u1ed3 c\u00e2u \u0111\u1eadu tr\u00ean tay c\u1ee7a em b\u00e9 nh\u1ecf ch\u1ed1ng g\u1eady \u0111\u1ee9ng b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng d\u01b0\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi b\u1ecb x\u00e9 n\u00e1t b\u1edfi bom \u0111\u1ea1n, chim c\u00e2u b\u00ean ch\u1ea5n song s\u1eaft nh\u00e0 t\u00f9 v\u1edbi nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi m\u1eaft ng\u1eddi hy v\u1ecdng, chim c\u00e2u \u0111\u1eadu tr\u00ean vai ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfu n\u1eef, chim c\u00e2u \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng m\u00e1i h\u1ea7m c\u1ee7a hai v\u1ee3 ch\u1ed3ng n\u00f4ng d\u00e2n trong v\u00f9ng l\u1eeda \u0111\u1ea1n, chim c\u00e2u bay trong t\u1ea7m v\u1edbi c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e1nh tay kh\u1eb3ng khiu \u0111\u1ea7y th\u01b0\u01a1ng t\u00edch.<\/p>\n<p>V\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng m\u1eb7t tr\u1eddi n\u1eefa. M\u1eb7t tr\u1eddi trong tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 \u1edf th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y l\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1 tan g\u00f4ng c\u00f9m xi\u1ec1ng x\u00edch, l\u00e0 chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a quy\u1ec1n d\u00e2n t\u1ed9c t\u1ef1 quy\u1ebft, l\u00e0 reo ca c\u1ee7a \u0110\u1ed9c l\u1eadp T\u1ef1 do. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i m\u1eb7t tr\u1eddi trong tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u1ee9 nh\u1ecf d\u1ea7n, nh\u1ecf d\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ec9 c\u00f2n nh\u01b0 tr\u00e1i l\u00ea, m\u1eb7t tr\u0103ng, b\u1ea7u v\u00fa <sup>(1)<\/sup>. C\u00f3 l\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ea3m t\u00ednh trong l\u1eddi nh\u1eadn x\u00e9t th\u01a1 m\u1ed9ng \u1ea9n ch\u1ee9a m\u00f9i v\u1ecb \u0111\u1eafng cay n\u00e0y. M\u1eb7t tr\u1eddi to, m\u1eb7t tr\u1eddi nh\u1ecf, b\u00f3ng t\u1ed1i gi\u1eefa tr\u01b0a hay m\u1eb7t tr\u1eddi chi\u1ebfu s\u00e1ng gi\u1eefa \u0111\u00eam \u0111en l\u00e0 nh\u1eefng \u1ea9n d\u1ee5 ngh\u1ec7 thu\u1eadt m\u00e0 h\u01a1n m\u1ed9t l\u1ea7n B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u1eafc ho\u1ea1 n\u00ean. T\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c xem lo\u1ea1t tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ebd tr\u00ean bao b\u1ed1 n\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a anh \u1edf th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y nh\u1ecf to s\u00e1ng t\u1ed1i th\u1ebf n\u00e0o. C\u00f3 l\u1ebd sau giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ed3 ho\u1ea1, lo\u1ea1t tranh tr\u00ean bao b\u1ed1 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea3n ch\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng nhi\u1ec5u nh\u01b0\u01a1ng, nh\u1eefng hi\u1ec7n th\u1ef1c c\u1ee9 ph\u00e1t tri\u1ec3n ng\u00e0y m\u1ed9t phi l\u00fd \u0111\u1ebfn kh\u00f3 hi\u1ec3u, k\u1ef3 qu\u00e1i. \u0110\u1ee3t ph\u1ea3n ch\u1ee9ng tuy ng\u1eafn ng\u1ee7i n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eb1ng ch\u1ee9ng l\u00f4gic, m\u1ed9t d\u1ea5u t\u00edch th\u00fa v\u1ecb v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1 t\u00ednh \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t m\u1ea1nh m\u1ebd, m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Sherry Buchanan \u0111\u00e3 nh\u1eadn x\u00e9t: \u201c&#8230; c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00ednh s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u1ed9t enfant terrible\u201d <sup>(2)<\/sup>. Sau 1975, con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cgi\u1ea3i ph\u00f3ng k\u00e9p\u201d B\u1eedu Ch\u1ec9 (ra t\u00f9, M\u1ef9 v\u00e0 \u0111\u1ed3ng minh r\u00fat ch\u1ea1y, mi\u1ec1n Nam \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc ho\u00e0 b\u00ecnh, \u0111\u1ed9c l\u1eadp, th\u1ed1ng nh\u1ea5t), ch\u1eb3ng m\u1ea5y ch\u1ed1c \u0111\u00e3 tr\u1ed1ng tr\u01a1n <em>l\u00f2ng tr\u00e0n<\/em> <em>tr\u1ec1<\/em> <em>hy v\u1ecdng<\/em><em><sup>(3)<\/sup><\/em>. C\u0169ng nh\u01b0 c\u1eadu b\u00e9 ch\u1ed1ng g\u1eady trong tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a anh, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 b\u00e0ng ho\u00e0ng ng\u01a1 ng\u00e1c, ti\u1ebfn tho\u00e1i l\u01b0\u1ee1ng nan <sup>(4)<\/sup>, ch\u1eb3ng bi\u1ebft ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec, s\u1eafp x\u1ebfp m\u00ecnh v\u00e0o \u0111\u00e2u trong m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u00e1ng ra ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu nh\u01b0 m\u01a1 \u01b0\u1edbc c\u1ee7a anh, c\u1ee7a b\u1ea1n b\u00e8 anh. Ph\u1ea3i ch\u0103ng Th\u1eb1ng H\u1ec1 \u0110i\u00ean, B\u1ed9 X\u01b0\u01a1ng C\u00e1, Chi\u1ebfc C\u1ed1c R\u01a1i, M\u1ef1c Kh\u00f4 \u0111\u00e3 thai ngh\u00e9n v\u00e0 s\u1ea3n sinh trong nh\u1eefng ng\u00e0y th\u00e1ng kh\u00f3 kh\u0103n n\u00e0y. M\u1ed9t ch\u00fat Ernest Hemingway qua t\u00e2m s\u1ef1 \u201cNg\u01b0 \u00d4ng v\u00e0 Bi\u1ec3n C\u1ea3,\u201d ho\u1eb7c m\u1ed9t ch\u00fat Nguy\u1ec5n Du qua n\u1ed7i l\u00f2ng T\u1eeb H\u1ea3i! Ph\u1ea3i kh\u00f4ng?<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7c m\u00e0 ngay ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n anh v\u00e0 th\u00e2n ph\u1ee5 anh, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf ti\u00eau bi\u1ec3u, m\u1ed9t c\u00f4ng ch\u1ee9c m\u1eabu m\u1ef1c v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 t\u00e0i t\u1eed, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c. Thay v\u00ec m\u1eb7c \u00e1o ch\u00f9ng \u0111en mang k\u00ednh tr\u1eafng, x\u00e1ch c\u1eb7p da \u0111\u0129nh \u0111\u1ea1c lui t\u1edbi ph\u00e1p \u0111\u00ecnh hay gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, ng\u01b0\u1eddi thanh ni\u00ean B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1edbi ki\u1ec3u \u0111\u1ed9i m\u0169 Ch\u00e9 Guevara, \u00e1o kaki b\u1ea1c m\u00e0u, \u0111\u00e3 l\u0103n x\u1ea3 v\u00e0o c\u00e1c cu\u1ed9c mitting, bi\u1ec3u t\u00ecnh, b\u00e3i kho\u00e1, b\u00e3i c\u00f4ng, b\u00e3i th\u1ecb, l\u00e0m k\u1ebb b\u1ea5t ph\u1ee5c, \u0111\u1ec3 r\u1ed3i b\u1ecb b\u1eaft b\u1edb, b\u1ecb tra t\u1ea5n giam c\u1ea7m. Sau 1975, thay v\u00ec ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1n b\u1ed9, m\u1ed9t th\u1ee9 \u00f4ng b\u00ecnh v\u00f4i \u1edf m\u1ed9t c\u01a1 quan n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1edbi, th\u1eadm ch\u00ed s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1 s\u0129 chuy\u00ean v\u1ebd voi \u1edf \u201cH\u1ed9i Tao \u0110\u00e0n,\u201d B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 t\u1ef1 (hay b\u1ecb) ch\u1ecdn l\u1ef1a l\u00e0m m\u1ed9t c\u00f4ng d\u00e2n \u201cb\u1ea5t th\u01b0\u1eddng,\u201d \u201cb\u1ea5t t\u00edn,\u201d \u201cb\u1ea5t l\u1ef1c\u201d trong m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i m\u00e0 m\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00f4i, v\u00e0o c\u00e1i ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng k\u00e9p \u1ea5y, anh \u0111\u00e3 ngh\u0129: \u201cM\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap ch\u00fat g\u00ec v\u00e0o vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.\u201d<\/p>\n<p>L\u00e0m g\u00ec? Kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn n\u00e0o kh\u00e1c l\u00e0 \u0111i cho h\u1ebft con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a nghi\u1ec7p d\u0129, con \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 t\u1eeb n\u0103m 1975 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc r\u1ea5t \u00edt ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf ch\u1ecdn l\u1ef1a nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u1ec1 danh gi\u00e1 \u0111\u00e0ng ho\u00e0ng, con \u0111\u01b0\u1eddng ngh\u1ec7 thu\u1eadt. T\u00e9 ra ho\u1ea1 ph\u01b0\u1edbc kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng. Cu\u1ed9c bi\u1ec3n d\u00e2u \u0111\u00e3 gi\u00fap B\u1eedu Ch\u1ec9 t\u00ecm l\u1ea1i ch\u00ednh con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00edch th\u1ef1c c\u1ee7a m\u00ecnh, con ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a lao \u0111\u1ed9ng ngh\u1ec7 thu\u1eadt m\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 T\u1ef1 Do v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh c\u1ed1t l\u00f5i cho s\u1ef1 x\u00e1c l\u1eadp ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c \u0111\u1eddi l\u00e0 d\u0169ng c\u1ea3m, trung th\u1ef1c v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 n\u00f3i \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00f3: \u201c&#8230;trong b\u1ea5t k\u1ef3 t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u00e0o, ho\u00e0n c\u1ea3nh n\u00e0o, mu\u1ed1n l\u00e0m ngh\u1ec7 thu\u1eadt th\u00ec ph\u1ea3i b\u1eb1ng ch\u00ednh m\u00ecnh \u0111\u1ebfn v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi.\u201d C\u00e1i ch\u00ednh m\u00ecnh \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean m\u1ed9t B\u00f9i Xu\u00e2n Ph\u00e1i trong c\u00e1ch m\u1ea1ng m\u00e0 \u201cph\u1ed1\u201d c\u1ee7a \u00f4ng th\u00ec c\u1ed5 s\u01a1 v\u00e0 v\u00f4 c\u00f9ng c\u00f4 li\u00eau. Kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ea7m t\u01b0, suy ngh\u0129 g\u00ec \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u \u0111\u1ebfn \u0111u\u00f4i khi ph\u1ea3i \u1edf trong kh\u00ed th\u1ebf r\u1ea7m r\u1eadp g\u00e0o th\u00e9t c\u1ee7a \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng hay trong c\u00e1c cu\u1ed9c h\u1ecdp h\u00e0nh, h\u1ecdc t\u1eadp, hoan h\u00f4 \u0111\u1ea3 \u0111\u1ea3o l\u00e0m c\u0103ng c\u1ee9ng, l\u00e0m t\u00ea li\u1ec7t nh\u1ee9c nh\u1ed1i th\u1ea7n kinh. B\u1edfi c\u00e1i ch\u00ednh m\u00ecnh \u1ea5y, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1ea5t c\u1ee9 khu\u00f4n v\u00e0ng th\u01b0\u1edbc ng\u1ecdc n\u00e0o \u1edf c\u00e1c H\u1ed9i Tao \u0110\u00e0n cung \u0111\u00ecnh, \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean nh\u1eefng Khu\u1ea5t Nguy\u00ean, nh\u1eefng B\u1ea1ch C\u01b0 D\u1ecb, nh\u1eefng \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7, nh\u1eefng \u00d4n Nh\u01b0 H\u1ea7u, H\u1ed3 Xu\u00e2n H\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n Du, Cao B\u00e1 Qu\u00e1t\u2026<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi, b\u1ed1n t\u1eeb nghe qua c\u00f3 v\u1ebb \u0111\u01a1n gi\u1ea3n n\u00e0y, \u0111\u1ed1i v\u1edbi B\u1eedu Ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u1ef1 v\u1eadt l\u1ed9n l\u1eabm li\u1ec7t c\u1ee7a m\u1ed9t v\u00f5 s\u0129 luy\u1ec7n th\u1ebf song th\u1ee7 h\u1ed5 b\u00e1t. L\u00e0m g\u00ec trong c\u00e1i c\u00f5i ng\u01b0\u1eddi ta \u1ea5y? Ngay c\u1ea3 ch\u1ec9 v\u1edbi cha con n\u00e0ng Ki\u1ec1u th\u00f4i c\u0169ng \u0111\u00e3 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u1ed9t kh\u00e1c, hu\u1ed1ng h\u1ed3 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft Nguy\u1ec5n Du c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t T\u1eeb H\u1ea3i \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u v\u1edbi h\u1eb1ng h\u00e0 sa s\u1ed1 nh\u1eefng S\u1edf khanh, nh\u1eefng T\u00fa b\u00e0, nh\u1eefng Khuy\u1ec3n \u01afng v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 nh\u1eefng H\u1ed3 T\u00f4n Hi\u1ebfn \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u ch\u00ednh th\u1ed1ng m\u00e0 m\u1ec7nh tr\u1eddi tr\u1edb tr\u00eau \u0111\u00e3 trao cho ch\u00fang m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n quy\u1ec1n sinh s\u00e1t hay ban ph\u00e1t ho\u1ea1 ph\u01b0\u1edbc cho tri\u1ec7u tri\u1ec7u sinh linh. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ea3ng m\u00e0u \u0111\u1ea7u ti\u00ean ph\u00f3ng l\u00ean khung v\u1ea3i s\u1ebd quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh to\u00e0n c\u1ee5c b\u1ee9c tranh t\u1eeb b\u1ed1 c\u1ee5c \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t, m\u00e0u s\u1eafc c\u1ee7a c\u00e1c ho\u1ea1 s\u0129 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. C\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t \u00fd t\u01b0\u1edfng, m\u1ed9t lu\u1eadn \u0111\u1ec1 g\u00ec \u0111\u00f3 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c minh ho\u1ea1 th\u00e0nh b\u1ee9c tranh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1 s\u0129 hi\u1ec7n th\u1ef1c ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng. C\u00f3 kh\u00f4ng \u00edt nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho r\u1eb1ng B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u0169ng \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua c\u1ea3 hai cu\u1ed9c th\u1eed nghi\u1ec7m tr\u00ean v\u00e0 ch\u1eafc l\u00e0 sau nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p y\u1ebfu l\u00f2ng, thi\u1ebfu b\u1ea3n l\u0129nh nh\u01b0 th\u1ebf, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 t\u1ef1 ph\u1eabn n\u1ed9 v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh. C\u0169ng nh\u01b0 Ng\u00f4 Kha, c\u0169ng nh\u01b0 l\u00e1c \u0111\u00e1c m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m kh\u00e1c, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nghi\u1ec7m nh\u1eefng t\u00ecnh hu\u1ed1ng tr\u1ed1ng tr\u1ea3i \u0111\u1ebfn r\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi:<\/p>\n<p><em>L\u00f2ng ta nh\u01b0 c\u00e1i \u0111\u00ecnh hoang     <br \/>V\u1edbi chi\u1ebfc tr\u1ed1ng c\u1ed5 s\u01a1 k\u00eau m\u00e3i<\/em><\/p>\n<p>(Ng\u00f4 Kha)<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec ng\u1eabu nhi\u00ean m\u00e0 nhi\u1ec1u n\u0103m sau gi\u1ea3i ph\u00f3ng. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 v\u1ebd nh\u1eefng v\u1eadt ch\u1ebft (tranh t\u0129nh v\u1eadt). Anh t\u1eebng tuy\u00ean b\u1ed1 \u201c\u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 \u2018c\u00e1i t\u00f4i\u2019 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng chi\u1ebfu th\u00e0nh t\u0129nh v\u1eadt. Ch\u1ea5t l\u1ecfng trong t\u00e1ch, c\u00e1i ch\u1ea5t l\u1ecfng \u0111en s\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 tr\u1ea1ng th\u00e1i t\u00e2m h\u1ed3n t\u00f4i, m\u1ed9t t\u00e2m h\u1ed3n \u0111\u1eafng ch\u00e1t. \u0110\u00f4i khi chi\u1ebfc t\u00e1ch r\u01a1i l\u01a1 l\u1eedng, kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00f9. \u0110\u00f4i khi ch\u1ec9 l\u00e0 chi\u1ebfc t\u00e1ch tr\u1ed1ng r\u1ed7ng\u201d <sup>(5)<\/sup>.<\/p>\n<p>Th\u1ebf \u0111\u00f3, ch\u1eb3ng d\u1ec5 d\u00e0ng g\u00ec khi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2u \u00c1 t\u1ef1 t\u00e1ch m\u00ecnh ra kh\u1ecfi d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a tri\u1ec1u c\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t cu\u1ed9c v\u1eadt l\u1ed9n v\u1edbi ch\u00ednh m\u00ecnh h\u1ea7u kh\u1ea3i th\u1ecb m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng th\u1ebf m\u1edbi \u201c\u0111\u1ebfn v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi\u201d, cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u1edbi v\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n xa l\u1ea1 v\u1edbi nh\u1eefng d\u1ef1 t\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>\u201cT\u00f4i ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn t\u00ednh ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a t\u00e1c ph\u1ea9m m\u00ecnh, nh\u1eefng th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 c\u00f3 th\u1eadt\u201d <sup>(6)<\/sup>. Trong m\u1ed9t d\u1ecbp kh\u00e1c anh c\u0169ng \u0111\u00e3 nh\u1eafc l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf nh\u01b0ng m\u1ea1nh m\u1ebd, d\u1ee9t kho\u00e1t v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n. \u201cNg\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 kh\u00f4ng ch\u1ec9 <strong>nh\u00ecn<\/strong> cu\u1ed9c \u0111\u1eddi <strong>m\u00e0 s\u1ed1ng<\/strong> v\u1edbi cu\u1ed9c \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0 <strong>c\u00e1i \u0111\u1eb9p<\/strong> t\u00e1c ph\u1ea9m h\u1ed9i ho\u1ea1 ph\u1ea3i l\u00e0 <strong>s\u1ef1 th\u1eadt<\/strong>. T\u00e1c ph\u1ea9m h\u1ed9i ho\u1ea1 bi\u1ec3u hi\u1ec7n ph\u1ea7n cu\u1ed9c \u0111\u1eddi b\u1ecb b\u00f3ng t\u1ed1i khu\u1ea5t l\u1ea5p. N\u00f3 l\u00e0 c\u1ea3m nh\u1eadn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1eadt\u201d <sup>(7)<\/sup>. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u1edbi c\u00e1i anh nh\u00ecn th\u1ea5y hay v\u1edbi c\u00e1i anh t\u01b0 duy m\u00e0 anh \u0111\u00e3 ph\u00f3ng l\u00ean khung v\u1ea3i c\u00e1i anh c\u1ea3m nh\u1eadn v\u1ec1 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 anh kh\u1ea3i th\u1ecb nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u01a1.<\/p>\n<p>Con ng\u01b0\u1eddi trong tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc 1975 l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng x\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng th\u1ecbt, n\u00f3 c\u00f3 t\u00ean X t\u00ean Y, n\u00f3 l\u00e0 nam hay n\u1eef, n\u00f3 gi\u00e0 hay tr\u1ebb, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean kh\u1eafng kh\u00edt v\u1edbi m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 l\u1edbn h\u01a1n dung ch\u1ee9a n\u00f3. Th\u1ef1c th\u1ec3 \u0111\u00f3 l\u00e0 D\u00e2n t\u1ed9c l\u00e0 T\u1ed5 qu\u1ed1c. V\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 n\u00f3 b\u1ecb b\u1eafn gi\u1ebft, hu\u1ef7 ho\u1ea1i, b\u1ea7m d\u1eadp, c\u1eaft b\u1ecf b\u1edfi \u0111\u1ea1n bom, xi\u1ec1ng x\u00edch c\u1ee7a ngo\u1ea1i x\u00e2m. Nh\u01b0ng r\u1ed3i c\u0169ng c\u00f3 ng\u00e0y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh n\u00f3 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2u v\u00e1, h\u00e0n g\u1eafn, kh\u00f4i ph\u1ee5c, t\u00e1i sinh l\u1ea1i l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 v\u1ebd \u201cTa ph\u1ea3i th\u1ea5y m\u1eb7t tr\u1eddi, \u0110\u1ee3i ng\u00e0y l\u00ean, Ng\u1ee3i b\u00ecnh minh\u2026\u201d trong ni\u1ec1m hy v\u1ecdng t\u1ed9t c\u00f9ng \u1ea5y.<\/p>\n<p>Tr\u00e1i l\u1ea1i, trong r\u1ea5t nhi\u1ec1u tranh s\u01a1n d\u1ea7u B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ebd v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n 2 (sau 1975), con ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong tranh c\u1ee7a anh ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m do kh\u1ea3 n\u0103ng tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u1ea3m nh\u1eadn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 gi\u1eefa nh\u1eefng nhi\u1ec5u nh\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 ph\u01a1i b\u00e0y m\u1ed9t di\u1ec7n m\u1ea1o kh\u00e1c v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ed1i c\u1ea3nh r\u1ed9ng l\u1edbn h\u01a1n, nguy\u00ean s\u01a1 h\u01a1n: v\u0169 tr\u1ee5. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 danh, kh\u00f4ng h\u1ed9 kh\u1ea9u, kh\u00f4ng qu\u1ed1c t\u1ecbch, kh\u00f4ng b\u00e8 c\u00e1nh, kh\u00f4ng li\u00ean minh, kh\u00f4ng s\u1eafc \u00e1o m\u00e0u c\u1edd. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng con b\u00f2 c\u1ea1p, ch\u00e2u ch\u1ea5u\u2026 \u0110\u00fang h\u01a1n, n\u00f3 l\u00e0 b\u1ed9 x\u01b0\u01a1ng g\u1edbm ghi\u1ebfc c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u00e1i thai chui ra t\u1eeb huy\u1ec7t m\u1ed9. N\u00f3 \u0111ang b\u00f2, \u0111ang \u0111i, \u0111ang m\u00faa m\u00e1y, \u0111ang l\u0103n tr\u01b0\u1ee3t, \u0111ang ch\u1edbi v\u1edbi. N\u00f3 c\u00f4 \u0111\u01a1n kh\u1eafc kho\u1ea3i. C\u00f3 l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3 ta th\u1ea5y n\u00f3 \u0111\u1ee9ng m\u1ed9t m\u00ecnh tr\u01a1 tr\u1ecdi tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t. M\u1eb7t \u0111\u1ea5t t\u1ea3 t\u01a1i nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00fam gi\u1ebb r\u00e1ch, nh\u01b0 m\u1ed9t n\u1eafm b\u1ecdt bi\u1ec3n b\u1ed3ng b\u1ec1nh tr\u00f4i, ch\u1eadm ch\u1ea1p v\u00e0 v\u00f4 \u0111\u1ecbnh. L\u1eeda ch\u00e1y r\u1ea7n r\u1eadt d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00f3, chung quanh n\u00f3. N\u00f3 l\u00eau ngh\u00eau ng\u1eeda m\u1eb7t nh\u00ecn tr\u1eddi. B\u1ea7u tr\u1eddi m\u00eanh m\u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f9ng, t\u0103m t\u1ed1i v\u00e0 gi\u00e1 bu\u1ed1t. M\u1ed9t m\u1ea3nh tr\u0103ng non mong manh huy\u1ec5n ho\u1eb7c nh\u01b0 m\u1ed9t \u1ea3o gi\u00e1c. Tr\u0103ng \u0111ang nh\u00ecn n\u00f3, hay c\u0169ng nh\u01b0 n\u00f3, tr\u0103ng \u0111ang tra v\u1ea5n v\u1ec1 ch\u00ednh m\u00ecnh <sup>(8)<\/sup>. N\u00f3 ch\u1eb3ng gi\u1ed1ng ai, nh\u01b0ng ai c\u0169ng soi th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1ea3n th\u00e2n m\u00ecnh trong n\u00f3. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u01a1i, th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi th\u00ea l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn th\u1ebf sao?<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t h\u00ecnh s\u1eafc kh\u00e1c trong tranh s\u01a1n d\u1ea7u c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c, \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3u th\u1ee9c ho\u00e1, \u1ea9n d\u1ee5 ho\u00e1 th\u00e0nh m\u1ed9t chi ti\u1ebft n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ec3. M\u1ed9t b\u00e0n tay t\u1ea3 t\u01a1i th\u01b0\u01a1ng t\u00edch, m\u1ed9t b\u00e0n ch\u00e2n l\u1edf l\u00f3i s\u1ea7n s\u00f9i, m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eb7t nh\u01b0 m\u1eb7t n\u1ea1 v\u1edbi \u0111\u00f4i m\u1eaft tr\u1eafng d\u00e3. Con ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00e2y hi\u1ec7n th\u00e2n l\u00e0 nh\u1eefng \u201cv\u1eadt ch\u1ebft\u201d n\u1eb1m b\u00ean c\u1ea1nh hay b\u1ecb \u0111\u00e8 b\u1eb9p, b\u1ecb o \u00e9p b\u1edfi nh\u1eefng v\u1eadt ch\u1ebft kh\u00e1c <sup>(9)<\/sup>.<\/p>\n<p>\u201cT\u00f4i mi\u00eau t\u1ea3 con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t gi\u00e1 tr\u1ecb n\u00e0o n\u1eefa. Do b\u1ea1o \u0111\u1ed9ng, l\u1ea1m quy\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u1ed9c \u00e1c, con ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf th\u00e0nh n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u00f3, n\u1ea1n nh\u00e2n c\u1ee7a ch\u00ednh h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00ecnh\u201d (10). B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf, r\u1ed3i anh ti\u1ebfp: \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a t\u00f4i\u201d <sup>(11)<\/sup>.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n th\u1ef1c cu\u1ed9c s\u1ed1ng l\u00e0 ph\u0169 ph\u00e0ng, l\u00e0 t\u00e0n nh\u1eabn, l\u00e0 \u1ea3m \u0111\u1ea1m. Tuy nhi\u00ean, ch\u1eb3ng ph\u1ea3i v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 trong \u00fd th\u1ee9c c\u0169ng nh\u01b0 trong s\u00e2u th\u1eb3m t\u00e2m can B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u00e1nh ki\u1ec7t ni\u1ec1m hy v\u1ecdng. Tr\u00e1i l\u1ea1i l\u00e0 \u0111\u00e0ng kh\u00e1c, trong anh ch\u1eb3ng c\u00f3 t\u00ecnh y\u00eau v\u00e0 ni\u1ec1m hy v\u1ecdng n\u00e0o m\u00e3nh li\u1ec7t, to l\u1edbn b\u1eb1ng t\u00ecnh y\u00eau v\u00e0 ni\u1ec1m hy v\u1ecdng c\u1ee7a m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi d\u00e1m nh\u00ecn th\u1eb3ng v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng, hi\u00ean ngang d\u1ea5n th\u00e2n v\u00e0o v\u00e0 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi n\u00f3 cho d\u00f9 hi\u1ec7n th\u1ef1c c\u00f3 bi th\u1ea3m, t\u00e0n nh\u1eabn \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u. L\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc trong chi\u1ebfn tranh, th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p trong tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 l\u00e0 <strong>H\u00f2a b\u00ecnh<\/strong>, <strong>quy\u1ec1n s\u1ed1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi<\/strong> v\u00e0 <strong>quy\u1ec1n<\/strong> <strong>t\u1ef1 quy\u1ebft<\/strong> <strong>d<\/strong><strong>\u00e2n t\u1ed9c<\/strong>. L\u1ea7n n\u00e0y chi\u1ebfn tranh \u0111\u00e3 lui l\u1ea1i \u1edf ph\u00eda sau, quy\u1ec1n t\u1ef1 quy\u1ebft d\u00e2n t\u1ed9c \u0111\u00e3 ph\u1ee5c h\u1ed3i trong ch\u1eebng m\u1ef1c n\u00e0o \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng c\u00e1i \u00e1c th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ec1 l\u00e0 \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ebf qu\u1ed1c M\u1ef9, c\u1ee7a t\u01b0 b\u1ea3n ch\u00e2u \u00c2u, Nh\u1eadt B\u1ea3n, c\u1ee7a Nga hay T\u00e0u. C\u00e1i \u00e1c \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh v\u00e0 t\u1ef1 tung t\u1ef1 t\u00e1c t\u1ea1i nh\u1eefng thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang nh\u01b0 Afghanistan, Trung \u0110\u00f4ng, \u0110\u00f4ng \u00c2u v\u00e0 c\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam n\u1eefa. C\u00e1i \u00e1c bi\u1ebfn ho\u00e1 kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng, nh\u00e2n danh \u0111\u1ee7 th\u1ee9, mai ph\u1ee5c v\u00e0 ng\u1ef1 tr\u1ecb kh\u1eafp n\u01a1i, trong m\u1ed7i \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, trong m\u1ed7i con ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta. Ph\u01a1i b\u00e0y s\u1ef1 th\u1eadt, k\u00fd th\u00e1c m\u1ed9t \u01b0\u1edbc m\u01a1, g\u1edfi g\u1eafm m\u1ed9t hy v\u1ecdng v\u1ec1 m\u1ed1i t\u01b0\u01a1ng th\u00f4ng nh\u00e2n b\u1ea3n gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p th\u1ee9 hai c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng ch\u00fang th\u01b0\u1edfng l\u00e3m ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a anh <sup>(12)<\/sup>. B\u1ea3n th\u00e2n t\u00f4i, ch\u00ednh nh\u1eefng kh\u1eafc kho\u1ea3i v\u1ec1 ch\u00e2n thi\u1ec7n m\u1ef9 \u0111\u00e3 d\u1eabn d\u1eaft t\u00f4i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00e0 r\u1ed3i c\u1ea3m th\u00f4ng v\u1edbi B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1eadt gi\u1eefa cu\u1ed9c \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p align=\"center\">*<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n m\u1eb7t tr\u1eddi trong tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9. C\u00f3 hai h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng m\u1eb7t tr\u1eddi trong hai th\u1eddi k\u1ef3 s\u00e1ng t\u00e1c c\u1ee7a anh:<\/p>\n<p>&#8211; Tr\u00ean tranh b\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u, B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ebd m\u1eb7t tr\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i tr\u00f2n, to, chi\u1ebfu s\u00e1ng v\u00e0 lu\u00f4n \u1edf ph\u00eda tr\u00ean, trong t\u1ea7m v\u1edbi, t\u1ea7m nh\u00ecn c\u1ee7a \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 kh\u00e1t v\u1ecdng ho\u00e0 b\u00ecnh, t\u1ef1 do cho d\u00e2n t\u1ed9c, \u0111\u1ed9c l\u1eadp cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. L\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<p>&#8211; Tr\u00ean tranh s\u01a1n d\u1ea7u c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9, m\u1eb7t tr\u1eddi th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi m\u1eb7t tr\u0103ng, \u0111\u00f4i khi c\u00f9ng v\u1edbi nhi\u1ec1u tinh t\u00fa kh\u00e1c. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i tr\u00f2n nh\u1ecf, th\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u00e0u \u0111\u1ecf, kh\u00f4ng chi\u1ebfu s\u00e1ng v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft l\u00e0 \u1edf tr\u00ean cao. \u0110\u00f4i khi m\u1eb7t tr\u1eddi \u1edf d\u01b0\u1edbi th\u1ea5p, \u1edf m\u1ed9t b\u00ean, th\u1eadm ch\u00ed m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f2n m\u1ecdc tr\u00ean r\u1ed1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef kho\u1ea3 th\u00e2n. M\u1eb7t tr\u1eddi t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho nguy\u00ean l\u00fd d\u01b0\u01a1ng trong kh\u00e1i ni\u1ec7m \u00e2m d\u01b0\u01a1ng \u2013 ng\u0169 h\u00e0nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u00c1 \u0110\u00f4ng. \u00c2m d\u01b0\u01a1ng l\u00e0 nguy\u00ean l\u00fd kh\u1edfi \u0111\u1ea7u qu\u00e1 tr\u00ecnh sinh th\u00e0nh, ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u0169 tr\u1ee5. V\u1ea1n v\u1eadt trong \u0111\u00f3 c\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o n\u00ean t\u1eeb cu\u1ed9c v\u1eadn h\u00e0nh \u0111\u00f3. \u1ede Hu\u1ebf ng\u00e0y x\u01b0a h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u00e2m d\u01b0\u01a1ng (l\u01b0\u1ee1ng nghi) xu\u1ea5t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u n\u01a1i, nh\u1ea5t l\u00e0 tr\u00ean n\u00f3c c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac cung \u0111\u00ecnh, ch\u00f9a chi\u1ec1n, l\u0103ng mi\u1ebfu. \u1ede m\u1ed9t kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam t\u00f4n th\u1edd Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t (l\u01b0\u1ee1ng nghi \u2013 \u00e2m d\u01b0\u01a1ng) nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o tin th\u1edd \u0110\u1ea5ng C\u1ee9u Th\u1ebf c\u1ee7a h\u1ecd. Tr\u1eddi \u0111\u1ea5t t\u1ea1o d\u1ef1ng n\u00ean con ng\u01b0\u1eddi. Tr\u1eddi \u0111\u1ea5t theo d\u00f5i c\u00e1c h\u00e0nh vi t\u1ed1t x\u1ea5u c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 m\u00e0 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t. Th\u1ec1 nguy\u1ec1n c\u00f9ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, c\u00fang l\u1ea1y, c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, t\u1ea1 \u01a1n tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Ch\u1eedi b\u1edbi nguy\u1ec1n r\u1ee7a, \u0111ay nghi\u1ebfn tr\u1eddi \u0111\u1ea5t &#8230; Tu\u1ef3 theo t\u00e2m c\u1ea3m c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng, thi\u1ebft l\u1eadp v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t m\u1ed1i t\u01b0\u01a1ng th\u00f4ng kh\u00e1c nhau v\u1edbi \u0111\u1ea5ng s\u00e1ng t\u1ea1o ra m\u00ecnh. Vua quan th\u1edd t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao. D\u00e2n gian c\u00fang b\u00e1i c\u1ea7u kh\u1ea9n tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf mi\u1ebfu Ng\u0169 H\u00e0nh. Gi\u1edbi v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129 th\u01b0\u1eddng \u00edt khi \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u00f4n nhu, l\u1ec5 ph\u00e9p. \u00d4n Nh\u01b0 H\u1ea7u m\u1eafng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t l\u00e0 \u201ctr\u1ebb t\u1ea1o ho\u00e1.\u201d Nguy\u1ec5n Du g\u1ecdi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t l\u00e0 \u201ccon t\u1ea1o.\u201d Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n th\u00ec h\u00e1t \u201ctr\u00ean hai vai ta \u0111\u00f4i v\u1ea7ng nh\u1eadt nguy\u1ec7t, r\u1ecdi su\u1ed1t tr\u0103m n\u0103m m\u1ed9t c\u00f5i \u0111i v\u1ec1.\u201d C\u00f2n B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u00ec v\u1ebd con ng\u01b0\u1eddi ng\u1ee3m trong b\u1ed1i c\u1ea3nh t\u00e2m linh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hu\u1ebf x\u01b0a g\u1ed3m m\u1eb7t tr\u1eddi, tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 \u0111\u00f4i khi c\u00f3 th\u00eam v\u00e0i tinh t\u00fa kh\u00e1c n\u1eefa, nh\u01b0ng \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a \u201cv\u0169 tr\u1ee5\u201d trong tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1eeba \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u l\u1ed9 c\u00e1i th\u00e2n ph\u1eadn bi \u0111\u00e1t c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px\" title=\"Buu-Chi-Nui-Lua\" border=\"0\" alt=\"Buu-Chi-Nui-Lua\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/bientap\/BuChBngchnhmnhnvicuci_5EC0\/BuuChiNuiLua.jpg\" width=\"253\" height=\"375\" \/> <\/p>\n<p align=\"center\"><em>N\u00fai L\u1eeda \u2013 tranh B\u1eedu Ch\u1ec9     <br \/>(do nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn cung c\u1ea5p)<\/em><\/p>\n<p align=\"center\">&#160;<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi B\u1eedu Ch\u1ec9, m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng c\u00f2n l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a th\u1eddi gian. Th\u1eddi gian \u00e1m \u1ea3nh B\u1eedu Ch\u1ec9 kh\u00f4ng ngu\u00f4i. Con ng\u01b0\u1eddi khi c\u00f2n trong tr\u1ee9ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 b\u1ecb treo l\u01a1 l\u1eedng tr\u00ean th\u1eadp gi\u00e1 c\u1ee7a th\u1eddi gian <sup>(13)<\/sup>. Th\u1eddi gian l\u00e0 t\u00ean tr\u1ea5n l\u1ed9t \u0111\u1ec3u c\u00e1ng, tr\u00eau ng\u01b0\u01a1i. Con ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i theo n\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u1ee5t h\u01a1i m\u00e0 ch\u1eb3ng bao gi\u1edd k\u1ecbp \u0111\u1ec3 \u0111\u00f2i l\u1ea1i nh\u1eefng k\u1ef7 ni\u1ec7m \u00eam \u0111\u1ec1m <sup>(14)<\/sup>, nh\u1eefng kho\u1ea3nh kh\u1eafc b\u00ecnh y\u00ean <sup>(15)<\/sup>, nh\u1eefng b\u1ea1n b\u00e8, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi y\u00eau d\u1ea5u <sup>(16)<\/sup>. R\u1ed1t c\u00f9ng ch\u00ednh th\u1eddi gian \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp \u0111i c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00fang y\u00eau th\u00edch h\u1ed9i ho\u1ea1 ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 t\u00e0i hoa, ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 lao \u0111\u1ed9ng mi\u1ec7t m\u00e0i m\u00e0 khi nh\u1eafm m\u1eaft tr\u1edf v\u1ec1 v\u1edbi \u0111\u1ea5t tr\u1eddi trong tay c\u00f2n n\u1eafm ch\u1eb7t c\u00e2y c\u1ecd v\u1ebd.<\/p>\n<p><em>Xin ch\u00e0o nhau gi\u1eefa con \u0111\u01b0\u1eddng     <br \/>M\u00f9a xu\u00e2n ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, mi\u00ean tr\u01b0\u1eddng ph\u00eda sau<\/em><\/p>\n<p>(B\u00f9i Gi\u00e1ng)<\/p>\n<p>M\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 mi\u00ean tr\u01b0\u1eddng c\u0169ng l\u00e0 hai n\u1eeda tr\u1eafng \u0111en tr\u00ean m\u1ea3ng \u0111i\u00eau kh\u1eafc \u201cTh\u00e1i C\u1ef1c \u0110\u1ed3\u201d m\u00e0 B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 \u0111eo tr\u00ean ng\u1ef1c trong bu\u1ed5i s\u00e1ng m\u00f9 s\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i qu\u00e1n c\u00e0 ph\u00ea Thi\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00fang m\u1ed9t tu\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y anh r\u1eddi c\u00f5i th\u1ebf. H\u00f4m \u1ea5y B\u1eedu Ch\u1ec9 n\u00f3i say s\u01b0a v\u1ec1 l\u1ebd v\u00f4 th\u01b0\u1eddng trong Ph\u1eadt gi\u00e1o, v\u1ec1 v\u1eadt l\u00fd hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, v\u1ec1 \u00e2m d\u01b0\u01a1ng &#8211; ng\u0169 h\u00e0nh, v\u1ec1 nguy\u00ean l\u00fd t\u01b0\u01a1ng sinh &#8211; t\u01b0\u01a1ng kh\u1eafc, v\u1ec1 c\u00e1i \u0111\u00fang c\u00e1i sai, c\u00e1i thi\u1ec7n, c\u00e1i \u00e1c. Trong tr\u1eafng c\u00f3 \u0111en, trong \u0111en c\u00f3 tr\u1eafng. C\u00e1i n\u00e0y c\u00f2n c\u00e1i kia c\u00f2n, c\u00e1i n\u00e0y m\u1ea5t, c\u00e1i kia ti\u00eau vong.<\/p>\n<p>B\u1eedu Ch\u1ec9 m\u1ea5t hay B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u00f2n? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi thu\u1ed9c v\u1ec1 v\u1ee3 con, gia \u0111\u00ecnh, b\u1ea1n b\u00e8 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xem tranh c\u1ee7a anh.<\/p>\n<p>B\u1eedu Ch\u1ec9 n\u00e0y;<\/p>\n<p>\u1ede c\u00e1i n\u01a1i m\u00e0 Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n m\u00f4 t\u1ea3 l\u00e0 \u201c\u0111\u00f4i tay nh\u00e2n gian ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1ed9 l\u01b0\u1ee3ng\u201d n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i v\u1eabn ch\u1edd \u0111\u1ee3i nh\u01b0 \u0111\u00e3 h\u1eb9n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nghe anh h\u00e1t l\u1ea1i n\u1ed7i ni\u1ec1m c\u1ee7a ch\u00fang ta: \u201cT\u00f4i l\u00e0 ai, l\u00e0 ai m\u00e0 tr\u1ea7n gian th\u1ebf. T\u00f4i l\u00e0 ai, l\u00e0 ai m\u00e0 y\u00eau qu\u00e1 \u0111\u1eddi n\u00e0y\u201d <sup>(17)<\/sup>.<\/p>\n<p>Chu S\u01a1n<\/p>\n<p><em>Hu\u1ebf 24. 12. 2002     <br \/>Hi\u1ec7u \u0111\u00ednh th\u00e1ng T\u00e1m, 2009<\/em><\/p>\n<\/p>\n<hr \/>\n<p><sup>(1) Tr\u1ea7n Do\u00e3n Nho, m\u1ed9t v\u00e0i suy ngh\u0129 v\u1ec1 con ng\u01b0\u1eddi trong tranh B\u1eedu Ch\u1ec9.N<\/sup><sup>g<\/sup><sup>hi\u00ean c\u1ee9u Hu\u1ebf<\/sup> <sup>t<\/sup><sup>\u1eadp 2 (2001)<\/sup>  <\/p>\n<p><sup>(2) (3) (5) (6) (7) (10) (11) (12) Shery Buchanan. B\u1ea3n d\u1ecbch L\u00ea Kh\u1eafc C\u1ea7m \u2013 N\u1ed5i lo\u1ea1n c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb, Nghi\u00ean C\u1ee9u Hu\u1ebf t\u1eadp 2 (2001)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(4)T\u1ef1a \u0111\u1ec1 m\u1ed9t b\u1ea3n nh\u1ea1c Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n<\/sup><\/p>\n<p><sup>(8) B\u1eedu Ch\u1ec9. Tr\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ea5t, tranh (1988)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(9) B\u1eedu Ch\u1ec9, Th\u1eddi gian v\u00e0 t\u00f4i, T\u0129nh v\u1eadt ng\u01b0\u1eddi, tranh<\/sup><\/p>\n<p><sup>(13) B\u1eedu Ch\u1ec9 tranh s\u01a1n d\u1ea7u: S\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft (2002)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(14) B\u1eedu Ch\u1ec9 tranh s\u01a1n d\u1ea7u: Tay n\u00edu th\u1eddi gian (2002)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(15) B\u1eedu Ch\u1ec9 T\u0129nh v\u1eadt; tranh s\u01a1n d\u1ea7u (1989), t\u0129nh v\u1eadt: mong manh v\u00e0 b\u00ecnh y\u00ean (2000)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(16) B\u1eedu Ch\u1ec9: T\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m Nguy\u1ec5n Tu\u00e2n tranh s\u01a1n d\u1ea7u &#8211; Tu\u1ed5i \u0111\u00e1 bu\u1ed3n, M\u1ed9t c\u00f5i \u0111i v\u1ec1. Tr\u0103ng thi\u00ean c\u1ed5: Tranh s\u01a1n d\u1ea7u, t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n (2002)<\/sup><\/p>\n<p><sup>(17) M\u1ed9t l\u1eddi nh\u1ea1c Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n.<\/sup><\/p>\n<p><em>Cu\u1ed1i n\u0103m 2008, m\u1ed9t anh b\u1ea1n ph\u01b0\u01a1ng xa g\u1edfi cho t\u00f4i 10 b\u1ee9c tranh \u201cC\u00e1o\u201d c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1edbi l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u c\u1ee7a Ho\u00e0ng D\u0169ng v\u00e0 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb t\u00f4i cho \u00fd ki\u1ebfn. T\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi. Th\u01b0 n\u00e0y t\u00f4i n\u00eau v\u00e0i \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y trong b\u00e0i vi\u1ebft \u1edf tr\u00ean v\u00e0 c\u00f3 th\u00eam m\u1ea5y \u0111i\u1ec3m m\u1edbi. Nay t\u00f4i xin ph\u00e9p anh b\u1ea1n g\u1edfi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 n\u1ed9i dung b\u1ee9c th\u01b0 \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung nh\u1eefng nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 B\u1eedu Ch\u1ec9. Xin \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 b\u1ecf qua nh\u1eefng chi ti\u1ebft tr\u00f9ng l\u1eb7p.<\/em><\/p>\n<blockquote>\n<p>\u00d4ng B\u00e0 T. \u0110.T.L. th\u00e2n m\u1ebfn;<\/p>\n<p>\u2026<\/p>\n<p>Nh\u00e2n vi\u1ec7c \u00f4ng b\u00e0 h\u1ecfi \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 10 b\u1ee9c tranh \u201cC\u00e1o\u201d c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 m\u00e0 T. L \u0111\u00e3 g\u1edfi k\u00e8m theo th\u01b0, t\u00f4i c\u00f3 m\u1ea5y \u00fd sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n<p>M\u01b0\u1eddi b\u1ee9c tranh \u201cC\u00e1o\u201d B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ebd \u0111\u1ec3 t\u1eb7ng b\u1ea1n b\u00e8 sau 1975 l\u00e0 nh\u1eefng b\u1ee9c cu\u1ed1i c\u00f9ng th\u1eddi k\u1ef3 b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a anh. Sau th\u1eddi k\u1ef3 b\u00fat s\u1eaft tr\u00ean gi\u1ea5y, B\u1eedu Ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1ebd s\u01a1n tr\u00ean bao b\u1ed1 r\u1ed3i v\u1ebd s\u01a1n d\u1ea7u tr\u00ean toiles. Gi\u00e3 t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 b\u00fat s\u1eaft \u0111\u1ed3ng th\u1eddi B\u1eedu Ch\u1ec9 gi\u00e3 t\u1eeb th\u1eddi k\u1ef3 l\u00e0m h\u1ed9i ho\u1ea1 t\u00e0i t\u1eed, h\u1ed9i ho\u1ea1 phong tr\u00e0o v\u00e0 chuy\u1ec3n h\u1eb3n qua th\u1eddi k\u1ef3 l\u00e0m h\u1ed9i ho\u1ea1 chuy\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>Th\u1eddi k\u1ef3 tranh b\u00fat s\u1eaft, B\u1eedu Ch\u1ec9 m\u00f4 t\u1ea3 t\u00ecnh c\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, d\u00e2n t\u1ed9c v\u1edbi t\u00e2m t\u00ecnh v\u00e0 \u00fd th\u1ee9c c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea5u tranh \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i hi\u1ec7n th\u1ef1c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng d\u00e2n t\u1ed9c. Th\u1eddi k\u1ef3 v\u1ebd tranh s\u01a1n (c\u00f4ng nghi\u1ec7p) v\u00e0 s\u01a1n d\u1ea7u, B\u1eedu Ch\u1ec9 m\u00f4 t\u1ea3 th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 kh\u1eafc kho\u1ea3i truy t\u00ecm, ti\u1ebfp c\u1eadn b\u1ea3n th\u1ec3 s\u1ef1 s\u1ed1ng. B\u1ee9c \u201cBi k\u1ecbch con ng\u01b0\u1eddi\u201d l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m cu\u1ed1i c\u1ee7a th\u1eddi k\u00fd b\u00fat s\u1eaft.<\/p>\n<p>Tranh b\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u tr\u00ean gi\u1ea5y c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u00e1c v\u00e0o hai th\u1eddi \u0111o\u1ea1n: Tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 sau 1975. M\u1ed7i th\u1eddi \u0111o\u1ea1n c\u00f3 nh\u1eefng bi\u1ec3u hi\u1ec7n kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Th\u1eddi \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc 1975; v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean v\u00e0 l\u1ea7n h\u1ed3i tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee7 l\u0129nh c\u1ee7a phong tr\u00e0o H\u1ecdc sinh Sinh vi\u00ean trong phong tr\u00e0o \u0111\u00f4 th\u1ecb tr\u1ef1c thu\u1ed9c Th\u00e0nh U\u1ef7 Hu\u1ebf li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi phong tr\u00e0o \u0111\u1ea5u tranh ch\u00ednh tr\u1ecb to\u00e0n mi\u1ec1n Nam. Th\u1eddi \u0111o\u1ea1n n\u00e0y ngo\u00e0i vi\u1ec7c v\u1ebd tranh, B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u00f2n x\u00f4ng v\u00e0o c\u00e1c cu\u1ed9c mitting, bi\u1ec3u t\u00ecnh, b\u00e3i kho\u00e1, \u201c\u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7.\u201d B\u1eedu Ch\u1ec9 cu\u1ed1n h\u00fat qu\u1ea7n ch\u00fang (\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 tu\u1ed5i tr\u1ebb) kh\u00f4ng nh\u1eefng b\u1eb1ng t\u00e0i v\u1ebd tranh, m\u00e0 anh c\u00f2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi di\u1ec5n thuy\u1ebft h\u00f9ng bi\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi ca h\u00e1t say s\u01b0a v\u00e0 b\u1ed1c l\u1eeda. B\u1eedu Ch\u1ec9 thu\u1ed9c r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u00e0i ca kh\u00e1ng chi\u1ebfn anh nghe \u0111\u01b0\u1ee3c qua \u0110\u00e0i Ti\u1ebfng N\u00f3i Vi\u1ec7t Nam ph\u00e1t thanh t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i. M\u00f9a tranh \u0111\u1ea5u 1972, t\u1ea1i cu\u1ed9c mitting tr\u01b0\u1edbc m\u1ed1i c\u1ea7u Tr\u00e0ng Ti\u1ec1n (ph\u00eda Morin), tr\u01b0\u1edbc h\u00e0ng ng\u00e0n h\u1ecdc sinh sinh vi\u00ean, B\u1eedu Ch\u1ec9 sau khi di\u1ec5n thuy\u1ebft \u0111\u00e3 h\u00e1t r\u1ea5t hay b\u00e0i \u201cVi\u1ec7t Nam tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00fang ta \u0111i.\u201d B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u00f2n h\u00e1t nh\u1eefng b\u00e0i ca tranh \u0111\u1ea5u kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u1ea1c s\u0129 phong tr\u00e0o nh\u01b0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp, Tr\u1ea7n Long \u1ea8n v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n: \u201c N\u1ed1i v\u00f2ng tay l\u1edbn,\u201d \u201c Ch\u00ednh ch\u00fang ta ph\u1ea3i n\u00f3i ho\u00e0 b\u00ecnh,\u201d \u201cT\u00f4i ph\u1ea3i th\u1ea5y m\u1eb7t tr\u1eddi,\u201d \u201cTa quy\u1ebft ph\u1ea3i s\u1ed1ng,\u201d \u201cTa th\u1ea5y g\u00ec \u0111\u00eam nay\u2026\u201dv\u00e0 nhi\u1ec1u b\u00e0i ca ph\u1ea3n chi\u1ebfn kh\u00e1c c\u1ee7a Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u00e1c trong b\u1ed1i c\u1ea3nh cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh v\u00e0 tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1eeb c\u00e1c phong tr\u00e0o \u0111\u1ea5u tranh c\u1ee7a H\u1ecdc sinh Sinh vi\u00ean Hu\u1ebf, S\u00e0ig\u00f2n.<\/p>\n<p>N\u1ed9i dung ch\u1ee7 y\u1ebfu trong tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1975 l\u00e0 ch\u1ed1ng chi\u1ebfn tranh, k\u00eau \u0111\u00f2i ho\u00e0 b\u00ecnh, ch\u1ed1ng \u0111\u00e0n \u00e1p, k\u00eau \u0111\u00f2i t\u1ef1 do d\u00e2n ch\u1ee7, d\u00e2n quy\u1ec1n, d\u00e2n sinh&#8230; Tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1, tr\u00ean v\u00e1ch tr\u00ean t\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc, ph\u00f2ng h\u1ed9i th\u1ea3o, tr\u00ean b\u00eca v\u00e0 ph\u1ee5 b\u1ea3n c\u1ee7a nhi\u1ec1u t\u1ea1p ch\u00ed, t\u1eadp san \u0111\u1ea5u tranh: T\u1ef1 quy\u1ebft, M\u1eb7t Tr\u1eadn V\u0103n Ho\u00e1 Mi\u1ec1n Trung, Vi\u1ec7t, \u0110\u1ea5t N\u01b0\u1edbc, Tr\u00ecnh B\u00e0y, \u0110\u1ed1i Di\u1ec7n. Tranh B\u1eedu Ch\u1ec9 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec1n tay nhau qua c\u1eeda nh\u00e0 t\u00f9 \u0111\u1ebfn v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i nh\u01b0 t\u1ea1i Ph\u00e1p, \u0110\u1ee9c, Hoa K\u1ef3.<\/p>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i; B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh, di\u1ec5n thuy\u1ebft l\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh, ca h\u00e1t l\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh. B\u1edfi anh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a phong tr\u00e0o \u0111\u00f4 th\u1ecb. Phong tr\u00e0o \u0111\u00f4 th\u1ecb l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh ch\u00ednh tr\u1ecb do \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam l\u00e3nh \u0111\u1ea1o th\u1eddi ch\u1ed1ng M\u1ef9 trong s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c hai ch\u00e2n &#8211; ba m\u0169i \u2013 ba v\u00f9ng chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c t\u1eeb ngh\u1ecb quy\u1ebft 15.<\/p>\n<p>Th\u1eddi \u0111o\u1ea1n sau 1975: kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng tranh b\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u tr\u00ean gi\u1ea5y c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 kh\u00f4ng nhi\u1ec1u v\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i nh\u01b0 th\u1eddi \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc 1975. L\u00e1c \u0111\u00e1c xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed S\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng nh\u01b0ng t\u1ee9c kh\u1eafc b\u1ecb \u201cc\u00e1p du\u1ed3ng,\u201d sau \u0111\u00f3 ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u01b0u h\u00e0nh trong b\u1ea1n b\u00e8 \u0111\u1ed3ng thanh t\u01b0\u01a1ng kh\u00ed &#8211; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng nhi\u1ec1u th\u00ec \u00edt c\u00f3 d\u00ednh l\u00edu \u0111\u1ebfn phong tr\u00e0o tr\u01b0\u1edbc 1975 v\u00e0 c\u00f3 tr\u0103n tr\u1edf tr\u01b0\u1edbc b\u1ed1i c\u1ea3nh m\u1edbi. B\u1eedu Ch\u1ec9 ng\u1ee1 ng\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed9c gi\u1ea3i ph\u00f3ng v\u00e0 kh\u00f4ng kh\u00ed c\u00e1ch m\u1ea1ng X\u00e3 H\u1ed9i Ch\u1ee7 Ngh\u0129a. Bi\u1ebft bao nhi\u00eau c\u00e2u h\u1ecfi l\u00e0m r\u1ed1i l\u00f2ng anh: Gi\u1ea3i ph\u00f3ng th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? Ho\u00e0 B\u00ecnh th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? C\u00e1ch M\u1ea1ng th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? L\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ed9ng s\u1ea3n th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? \u0110\u1ed9c l\u1eadp th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? Th\u1ed1ng nh\u1ea5t th\u1ebf n\u00e0y \u01b0? T\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 x\u00e1c quy\u1ebft l\u00e3nh \u0111\u1ea1o to\u00e0n di\u1ec7n v\u00e0 tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i c\u1ee7a \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng s\u1ea3n. T\u00e2m th\u1ee9c B\u1eedu Ch\u1ec9 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng t\u1eeb ng\u1ee1 ng\u00e0ng, cho\u00e1ng v\u00e1ng qua ph\u1eabn n\u1ed9, gi\u1eb1ng x\u00e9, ray r\u1ee9t, kh\u1ed5 \u0111au, th\u1ea5t v\u1ecdng, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 kh\u1eafc kho\u1ea3i si\u00eau h\u00ecnh.<\/p>\n<p>M\u01b0\u1eddi b\u1ee9c tranh \u201cC\u00e1o\u201d l\u00e0 m\u1ed9t kh\u00e1i qu\u00e1t (tuy ch\u01b0a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7) hi\u1ec7n th\u1ef1c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng Vi\u1ec7t Nam sau 1975: \u201cC\u00e1o l\u00e0m vua,\u201d \u201cC\u00e1o mang m\u1eb7t n\u1ea1,\u201d&#8230; \u201cC\u00e1o hi\u1ebfp&#8230;,\u201d v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 \u201cC\u00e1o \u1ecb.\u201d C\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, c\u1ea3 d\u00e2n t\u1ed9c b\u1ecb l\u1eeba ph\u1ec9nh, b\u1ecb khinh mi\u1ec7t, b\u1ecb ph\u1ea3n b\u1ed9i v\u00e0 b\u1ecb \u00e1p b\u1ee9c \u0111\u00e0y \u0111o\u1ea1. Tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft B\u1eedu Ch\u1ec9 hi\u1ec7n th\u1ef1c cu\u1ed9c s\u1ed1ng l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>C\u00e1i kh\u00e1c trong c\u00e1c b\u1ee9c tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u00e0o hai th\u1eddi \u0111o\u1ea1n (tr\u01b0\u1edbc 1975 v\u00e0 sau 1975) l\u00e0 \u201cc\u00f3 hay kh\u00f4ng c\u00f3\u201d ni\u1ec1m tin y\u00eau v\u00e0 hy v\u1ecdng.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc 1975, B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u1ec3 hi\u1ec7n trong tranh c\u1ee7a anh ni\u1ec1m tin m\u00e3nh li\u1ec7t v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh: m\u1eb7t tr\u1eddi chi\u1ebfu soi qua khung c\u1eeda nh\u00e0 t\u00f9, m\u1eb7t tr\u1eddi to\u1ea3 chi\u1ebfu kh\u1eafp kh\u00f4ng gian c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh kh\u1ed1c li\u1ec7t m\u00e0 c\u1ea3 d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 tu\u1ed5i tr\u1ebb \u0111ang x\u1ed1c t\u1edbi. Chim c\u00e2u v\u00e0 nh\u00e0nh \u00f4 liu c\u0169ng l\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng trong tranh c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u1eddi \u0111o\u1ea1n n\u00e0y.<\/p>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, m\u1eb7t tr\u1eddi, chim c\u00e2u, nh\u00e0nh \u00f4 liu, ni\u1ec1m tin v\u00e0 hy v\u1ecdng g\u1ea7n nh\u01b0 bi\u1ebfn m\u1ea5t trong tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 v\u00e0o th\u1eddi \u0111o\u1ea1n sau 1975. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 chuy\u1ec3n t\u1eeb <strong>\u0111\u1ea5u tranh t\u00edch c\u1ef1c<\/strong> (tr\u01b0\u1edbc1975) sang <strong>\u0111\u1ea5u tranh ti\u00eau c\u1ef1c<\/strong> (sau 1975). Sau 1975 tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 g\u1ea7n v\u1edbi th\u1ec3 lo\u1ea1i bi\u1ebfm ho\u1ea1 ho\u1eb7c th\u1ec3 lo\u1ea1i chuy\u1ec7n k\u1ec3 h\u00e0i h\u01b0\u1edbc d\u00e2n gian. Ph\u1ea3i ch\u0103ng anh c\u1ea3m th\u1ea5y run s\u1ee3 tr\u01b0\u1edbc b\u1ea1o l\u1ef1c c\u1ee7a gu\u1ed3ng m\u00e1y? Hay l\u00e0 anh \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng ch\u00ednh anh c\u0169ng c\u00f3 ph\u1ea7n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u01b0\u1edbc nh\u00e2n d\u00e2n trong vi\u1ec7c \u0111\u01b0a gu\u1ed3ng m\u00e1y \u0111\u1ebfn cho h\u1ecd? Hay l\u00e0 anh \u0111\u00e3 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng sau b\u1ea1o l\u1ef1c T\u01b0 s\u1ea3n, b\u1ea1o l\u1ef1c Th\u1ef1c d\u00e2n, b\u1ea1o l\u1ef1c Ph\u00e1t x\u00edt, b\u1ea1o l\u1ef1c \u0110\u1ebf qu\u1ed1c v\u00e0 b\u1ea1o l\u1ef1c C\u1ed9ng s\u1ea3n \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra tr\u00ean b\u00ecnh di\u1ec7n to\u00e0n c\u1ea7u trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Vi\u1ec7t Nam, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi? Ph\u1ea3i ch\u0103ng ch\u00fang ta c\u1ea7n m\u1ed9t kho\u1ea3ng th\u1eddi gian \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 tr\u1ea7m t\u01b0, h\u01b0\u1edbng n\u1ed9i, quay v\u1ec1 v\u1edbi nh\u1eefng kh\u1eafc kho\u1ea3i si\u00eau h\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t l\u1ea1i v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ng\u00e0n \u0111\u1eddi: Nh\u00e2n sinh h\u00e0 t\u1ea1i? T\u1ea1i th\u1ebf nh\u01b0 h\u00e0\u2026?<\/p>\n<p>V\u1edbi b\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u, B\u1eedu Ch\u1ec9 nh\u1eadn ra r\u1eb1ng anh kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ec3u \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ea3m x\u00fac v\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean n\u1ec1n gi\u1ea5y tr\u1eafng. Chi\u1ebfn tranh v\u00e0 cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng X\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a \u0111\u00e3 l\u00e0m kh\u00e1nh ki\u1ec7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, gia \u0111\u00ecnh, b\u1ea1n b\u00e8, v\u00e0 c\u00e1 nh\u00e2n anh. S\u01a1n c\u00f4ng nghi\u1ec7p, bao t\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 anh c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1eddi k\u1ef3 h\u1ed9i ho\u1ea1 chuy\u00ean nghi\u1ec7p. Tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00fang, tranh kh\u00f4ng l\u00ean khung m\u00e0 treo tr\u00ean t\u01b0\u1eddng nh\u01b0 nh\u1eefng b\u1ee9c tr\u01b0\u1edbng. Nh\u1eefng b\u1ee9c tr\u01b0\u1edbng th\u00f4 th\u00e1p g\u1ed3 gh\u1ec1, m\u00e0u s\u1eaft \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t, h\u00ecnh th\u1ec3 v\u00e0 b\u1ed1 c\u1ee5c kh\u00f4ng v\u1eeba \u00fd ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng t\u00e1c ra n\u00f3, nh\u01b0ng l\u1ea1i thu h\u00fat s\u1ef1 t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0 tr\u00ed t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi xem. Kh\u00f4ng gian trong tranh l\u00e0 c\u1ea3 m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 \u0111a chi\u1ec1u. Th\u1eddi gian trong tranh c\u0169ng kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0 thu\u1edf h\u1ed3ng hoang hay l\u00e0 th\u1eddi hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i c\u1ee7a \u0111\u1ed5 n\u00e1t tang th\u01b0\u01a1ng? N\u00fai non m\u00e0 s\u00e2u h\u01a1n tr\u1ea7m l\u0169ng. S\u00f4ng su\u1ed1i m\u00e0 cao h\u01a1n g\u00f2 \u0111\u1ed3i. M\u1eb7t tr\u1eddi ch\u1eb3ng c\u00f2n l\u00e0 \u201cM\u1eb7t tr\u1eddi ch\u00e2n l\u00fd ch\u00f3i qua tim\u201d nh\u01b0 n\u00f3 \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u tr\u00ean tranh b\u00fat s\u1eaft c\u1ee7a B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u1eddi \u0111o\u1ea1n anh tham gia phong tr\u00e0o ch\u1ed1ng M\u1ef9, m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t m\u1ea3ng m\u1ea7u \u0111\u1ecf th\u1eabm kh\u00f4ng ph\u00e1t s\u00e1ng, nh\u1ecf nh\u01b0 h\u00f2n bi, nh\u01b0 tr\u00e1i chanh hay t\u1ea3 t\u01a1i nh\u01b0 mi\u1ebfng gi\u1ebb r\u00e1ch xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00f9ng v\u1edbi v\u00e0nh tr\u0103ng l\u1ea1nh, m\u1ea5y ng\u00f4i sao m\u1edd v\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft \u1edf tr\u00ean cao. Con ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh nh\u1eefng chi ti\u1ebft hay ch\u1ec9 bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi xem nh\u1eadn ra n\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 n\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb hu\u1ef7 ho\u1ea1i, nghi\u1ec1n x\u00e9 \u0111\u1ebfn tan n\u00e1t, m\u00e9o m\u00f3 bi\u1ebfn d\u1ea1ng hay n\u00f3 \u0111ang t\u00e1i sinh th\u00e0nh m\u1ed9t sinh v\u1eadt t\u1eadt nguy\u1ec1n \u0111\u1ec3 b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t v\u00ec nh\u1eefng m\u00ea l\u1ea7m trong ti\u1ec1n ki\u1ebfp.<\/p>\n<p>Cu\u1ed9c th\u1eed nghi\u1ec7m t\u00ecnh th\u1ebf (do \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n s\u1ed1ng&#8230;) \u1ea5y \u0111\u00e3 mang l\u1ea1i nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u b\u1ea5t ng\u1edd l\u00e0m n\u1ec1n t\u1ea3ng cho nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc kh\u1edfi \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea7y h\u1ee9ng kh\u1edfi trong cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh tr\u1edf th\u00e0nh ho\u1ea1 s\u0129 chuy\u00ean nghi\u1ec7p c\u1ee7a anh. Nh\u1eefng kh\u1edfi \u0111\u1ea7u h\u1ee9ng kh\u1edfi \u1ea5y \u0111\u00e3 t\u1ea1o cho anh m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng nhi\u1ec1u thi\u1ec7n c\u1ea3m tr\u01b0\u1edbc nh\u00e3n quan c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00fang ngh\u1ec7 thu\u1eadt t\u1ea1o h\u00ecnh v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 chuy\u00ean m\u00f4n \u1edf Hu\u1ebf, \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, \u1edf th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh v\u00e0 c\u1ea3 \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i.<\/p>\n<p>Th\u1ebf l\u00e0 b\u1ee9c m\u00e0n s\u1eaft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e9 m\u1edf. B\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c tranh, mua \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01a1n d\u1ea7u, toiles, \u0111\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c khung&#8230; B\u1eedu Ch\u1ec9 lao v\u00e0o cu\u1ed9c s\u00e1ng t\u1ea1o m\u1edbi v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t ho\u1ea1 s\u0129 chuy\u00ean nghi\u1ec7p \u0111\u00edch th\u1ef1c. Anh t\u1ef1 m\u1edf cho ch\u00ednh m\u00ecnh m\u1ed9t ch\u00e2n tr\u1eddi ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng kh\u1eafc kho\u1ea3i si\u00eau h\u00ecnh, ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ea1o s\u01b0 ho\u00e1 th\u00e2n th\u00e0nh m\u00e0u s\u1eafc, \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t, ch\u1ea5t li\u1ec7u \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp c\u1eadn b\u1ea3n th\u1ec3 c\u1ee7a t\u1ed3n t\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u00d4ng b\u00e0 T. \u0110.T. L th\u00e2n m\u1ebfn;<\/p>\n<p>Ch\u00ednh danh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 chuy\u00ean m\u00f4n v\u1ec1 h\u1ed9i h\u1ecda, v\u1eady \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 lan man d\u00e0i d\u00f2ng v\u1ec1 m\u1ed9t ho\u1ea1 s\u0129 t\u00e0i n\u0103ng!<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng D\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng ki\u1ebfn gi\u1ea3i th\u00fa v\u1ecb khi xem tranh B\u1eedu Ch\u1ec9. Tuy nhi\u00ean n\u1ebfu ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i v\u1edbi nh\u1eefng b\u1ee9c tranh b\u00fat s\u1eaft m\u1ef1c t\u00e0u tr\u00ean gi\u1ea5y, B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1 s\u0129 chuy\u00ean nghi\u1ec7p. Nh\u1eefng b\u1ee9c tranh b\u00fat s\u1eaft \u0111\u00e3 l\u00e0m cho B\u1eedu Ch\u1ec9 th\u00e0nh m\u1ed9t ho\u1ea1 s\u0129 phong tr\u00e0o v\u00e0 h\u1eadu phong tr\u00e0o. Tranh s\u01a1n d\u1ea7u c\u1ee7a anh m\u1edbi ch\u00ednh l\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m ngh\u1ec7 thu\u1eadt t\u1ea1o h\u00ecnh. B\u1eedu Ch\u1ec9 \u0111\u00e3 t\u1ea1o d\u1ef1ng cho m\u00ecnh m\u1ed9t v\u1ecb tr\u00ed x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng trong kho t\u00e0ng ngh\u1ec7 thu\u1eadt h\u1ed9i h\u1ecda \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi b\u1eb1ng nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m thu\u1ed9c th\u1ec3 lo\u1ea1i n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u2026<\/p>\n<p>Chu S\u01a1n<\/p>\n<\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi B\u1eedu Ch\u1ec9, m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng c\u00f2n l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a th\u1eddi gian. Th\u1eddi gian \u00e1m \u1ea3nh B\u1eedu Ch\u1ec9 kh\u00f4ng ngu\u00f4i. Con ng\u01b0\u1eddi khi c\u00f2n trong tr\u1ee9ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 b\u1ecb treo l\u01a1 l\u1eedng tr\u00ean th\u1eadp gi\u00e1 c\u1ee7a th\u1eddi gian. Th\u1eddi gian l\u00e0 t\u00ean tr\u1ea5n l\u1ed9t \u0111\u1ec3u c\u00e1ng, tr\u00eau ng\u01b0\u01a1i. Con ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i theo n\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u1ee5t h\u01a1i m\u00e0 ch\u1eb3ng bao gi\u1edd k\u1ecbp \u0111\u1ec3 \u0111\u00f2i l\u1ea1i nh\u1eefng k\u1ef7 ni\u1ec7m \u00eam \u0111\u1ec1m, nh\u1eefng kho\u1ea3nh kh\u1eafc b\u00ecnh y\u00ean, nh\u1eefng b\u1ea1n b\u00e8, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi y\u00eau d\u1ea5u.<\/p>\n","protected":false},"author":1373,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[56,5,140,25,181],"tags":[],"class_list":["post-8650","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ban-tron","category-bien-khao","category-nghe-thuat","category-nhan-dinh","category-tu-lieu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8650","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1373"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8650"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8650\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52758,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8650\/revisions\/52758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}