{"id":63429,"date":"2020-03-17T08:13:00","date_gmt":"2020-03-17T08:13:00","guid":{"rendered":"https:\/\/damau.org\/?p=63429"},"modified":"2022-02-23T11:59:19","modified_gmt":"2022-02-23T11:59:19","slug":"dim-lin-khoa-thoi-hau-coronavirus-se-ra-sao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/63429\/dim-lin-khoa-thoi-hau-coronavirus-se-ra-sao","title":{"rendered":"DI&Ecirc;M LI&Ecirc;N KHOA: TH\u1edcI H\u1eacU-CORONAVIRUS S\u1ebc RA SAO?"},"content":{"rendered":"<p><font size=\"3\"><strong>K\u00fd \u1ee8c C\u1ed9ng \u0110\u1ed3ng v\u00e0 Nh\u1eefng L\u1ed7i L\u1ea7m T\u00e1i Di\u1ec5n c\u1ee7a Ch\u00fang Ta <\/strong><\/font> <\/p>\n<p align=\"center\">&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Yan-Lianke-Tatsuro-Kiuchi.jpg\" rel=\"lightbox[63429]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"Yan Lianke - Tatsuro Kiuchi\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"Yan Lianke - Tatsuro Kiuchi\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Yan-Lianke-Tatsuro-Kiuchi_thumb.jpg\" width=\"400\" height=\"300\"><\/a><br \/><font size=\"2\" face=\"Times New Roman\">Di\u00eam Li\u00ean Khoa, <em>\u201cHi\u1ec7n th\u1ef1c c\u1ee7a Trung qu\u1ed1c th\u1eadt qu\u00e1 t\u00e0n b\u1ea1o n\u00ean tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1i hi\u1ec7n th\u1ef1c tr\u1edf n\u00ean v\u00f4 hi\u1ec7u.\u201d<br \/><\/em>(Tranh h\u1ecda tr\u00ean <em><a href=\"https:\/\/www.newyorker.com\/magazine\/2018\/10\/15\/yan-liankes-forbidden-satires-of-china\">New Yorker<\/a><\/em> c\u1ee7a Tatsuro Kiuchi)<\/font><\/p>\n<blockquote>\n<p><i>Di\u00eam Li\u00ean Khoa (Yan Lianke) l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a nhi\u1ec1u tuy\u1ec3n t\u1eadp truy\u1ec7n ng\u1eafn v\u00e0 ti\u1ec3u thuy\u1ebft. \u00d4ng t\u1eebng \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Franz Kafka, hai l\u1ea7n v\u00e0o chung k\u1ebft gi\u1ea3i Man Booker International; v\u00e0o v\u00f2ng trong c\u1ee7a c\u00e1c gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Independent Foreign Fiction, Man Asian Literary v\u00e0 Prix Femina \u00c9tranger. \u00d4ng \u0111\u00e3 vinh d\u1ef1 nh\u1eadn hai trong s\u1ed1 c\u00e1c gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng cao qu\u00fd nh\u1ea5t c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 gi\u1ea3i L\u1ed7 T\u1ea5n v\u00e0 gi\u1ea3i L\u00e3o T\u1eed. <\/i> <\/p>\n<p>V\u00e0o ng\u00e0y 21 th\u00e1ng Hai, Di\u00eam Li\u00ean Khoa, gi\u00e1o s\u01b0 ki\u00eam khoa tr\u01b0\u1edfng v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a Trung Hoa t\u1ea1i Vi\u1ec7n Cao H\u1ecdc Sin Wai Kin, thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i H\u1ecdc Khoa H\u1ecdc K\u1ef9 Thu\u1eadt H\u1ed3ng K\u00f4ng, \u0111\u00e3 thuy\u1ebft gi\u1ea3ng qua m\u1ea1ng cho sinh vi\u00ean cao h\u1ecdc c\u1ee7a \u00f4ng v\u1ec1 si\u00eau vi khu\u1ea9n corona, k\u00fd \u1ee9c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u00e0 vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft s\u1ebd x\u1eed tr\u00ed v\u1ec1 \u0111\u1ea1i d\u1ecbch n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o trong t\u01b0\u01a1ng lai. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a b\u00e0i gi\u1ea3ng t\u1eeb b\u1ea3n Anh ng\u1eef c\u1ee7a Grace Chong (Singapore), xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o ng\u00e0y 9 th\u00e1ng Ba tr\u00ean blog <a href=\"https:\/\/www.thinkchina.sg\/chinese-novelist-yan-lianke-when-epidemic-ends-let-our-memories-live?from=singlemessage&amp;isappinstalled=0\">ThinkChina.sg<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>&nbsp; <\/p>\n<p>C\u00e1c anh ch\u1ecb sinh vi\u00ean th\u00e2n m\u1ebfn,  <\/p>\n<p>H\u00f4m nay l\u00e0 ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u00f4i gi\u1ea3ng b\u00e0i qua m\u1ea1ng. Tr\u01b0\u1edbc khi t\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u, cho ph\u00e9p t\u00f4i ra ngo\u00e0i \u0111\u1ec1 m\u1ed9t ch\u1ed1c. L\u00fac t\u00f4i c\u00f2n b\u00e9, m\u1ed7i l\u1ea7n t\u00f4i li\u00ean ti\u1ebfp t\u00e1i ph\u1ea1m m\u1ed9t l\u1ed7i l\u1ea7m, b\u1ed1 m\u1eb9 t\u00f4i th\u01b0\u1eddng k\u00e9o t\u00f4i ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, d\u00ed tay v\u00e0o tr\u00e1n t\u00f4i m\u00e0 h\u1ecfi:  <\/p>\n<p>\u201cSao con l\u1ea1i ch\u00f3ng qu\u00ean th\u1ebf?!\u201d  <\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng l\u1edbp v\u0103n h\u1ecdc Trung qu\u1ed1c, m\u1ed7i l\u1ea7n t\u00f4i kh\u00f4ng thu\u1ed9c m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n v\u0103n m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc \u0111i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i c\u1ea3 ch\u1ee5c l\u1ea7n, th\u1ea7y gi\u00e1o c\u1ee7a t\u00f4i th\u01b0\u1eddng b\u1ea3o t\u00f4i \u0111\u1ee9ng d\u1eady v\u00e0 ch\u1ea5t v\u1ea5n t\u00f4i tr\u01b0\u1edbc c\u1ea3 l\u1edbp:  <\/p>\n<p>\u201cSao em l\u1ea1i ch\u00f3ng qu\u00ean th\u1ebf?!\u201d  <\/p>\n<p>Kh\u1ea3 n\u0103ng ghi nh\u1edb l\u00e0 m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t cho k\u00fd \u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c vun tr\u1ed3ng, v\u00e0 k\u00fd \u1ee9c ch\u00ednh l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t \u1ea5y. Gi\u1eef g\u00ecn k\u00fd \u1ee9c v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ghi nh\u1edb l\u00e0 nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u0103n b\u1ea3n gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt hay c\u1ecf c\u00e2y. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thi\u1ebft y\u1ebfu \u0111\u1ea7u ti\u00ean cho s\u1ef1 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh v\u00e0 ch\u00edn ch\u1eafn c\u1ee7a ch\u00fang ta. L\u1eafm khi t\u00f4i th\u1ea5y r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 c\u00f2n quan tr\u1ecdng h\u01a1n c\u1ea3 vi\u1ec7c \u0103n m\u1eb7c v\u00e0 h\u00edt th\u1edf n\u1eefa\u2014m\u1ed9t khi ch\u00fang ta m\u1ea5t tr\u00ed nh\u1edb, ch\u00fang ta s\u1ebd qu\u00ean c\u00e1ch \u0103n u\u1ed1ng hay m\u1ea5t kh\u1ea3 n\u0103ng c\u00e0y x\u1edbi ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t. Bu\u1ed5i s\u00e1ng, khi th\u1ee9c gi\u1ea5c, ch\u00fang ta s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1edb \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 qu\u1ea7n \u00e1o \u1edf \u0111\u00e2u. Ch\u00fang ta s\u1ebd tin r\u1eb1ng v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ebf tr\u1ea7n tru\u1ed3ng tr\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eaft h\u01a1n l\u00e0 l\u00fac m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o. T\u1ea1i sao h\u00f4m nay t\u00f4i l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y nh\u1ec9? B\u1edfi v\u00ec Covid-19\u2014m\u1ed9t \u0111\u1ea1i n\u1ea1n qu\u1ed1c gia v\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi\u2014v\u1eabn th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ed1ng ch\u1ebf; bi\u1ebft bao gia \u0111\u00ecnh v\u1eabn c\u00f2n ly t\u00e1n, nh\u1eefng ti\u1ebfng kh\u00f3c la th\u1ea3m thi\u1ebft v\u1eabn r\u1ec1n vang kh\u1eafp H\u1ed3 B\u1eafc, V\u0169 H\u00e1n v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u01a1i kh\u00e1c. \u1ea4y v\u1eady m\u00e0 nh\u1eefng kh\u00fac ca kh\u1ea3i ho\u00e0n \u0111\u00e3 vang l\u00ean kh\u1eafp n\u01a1i. T\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ec9 v\u00ec nh\u1eefng con s\u1ed1 th\u1ed1ng k\u00ea \u0111ang d\u1ea7n d\u1ea7n kh\u1ea3 quan h\u01a1n.  <\/p>\n<p>Bao nhi\u00eau thi th\u1ec3 v\u1eabn ch\u01b0a l\u1ea1nh h\u1eb3n trong khi ng\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111ang th\u01b0\u01a1ng kh\u00f3c. \u1ea4y v\u1eady m\u00e0 nh\u1eefng b\u00e0i ca chi\u1ebfn th\u1eafng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e1t vang, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 v\u1ed9i h\u00f4 ho\u00e1n l\u00ean: \u201cTh\u1eadt l\u00e0 kh\u00f4n ngoan v\u00e0 v\u0129 \u0111\u1ea1i!\u201d  <\/p>\n<p>T\u1eeb l\u00fac Covid-19 x\u00e2m nh\u1eadp cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u1ebfn t\u1eadn b\u00e2y gi\u1edd, ch\u00fang ta v\u1eabn ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u00e3 c\u00f3 bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi m\u1ea5t m\u1ea1ng v\u00ec n\u00f3\u2014bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft trong b\u1ec7nh vi\u1ec7n v\u00e0 bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft b\u00ean ngo\u00e0i. Th\u1eadm ch\u00ed ch\u00fang ta ch\u01b0a bao gi\u1edd c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u tra hay ch\u1ea5t v\u1ea5n v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. T\u1ec7 h\u01a1n n\u1eefa, nh\u1eefng cu\u1ed9c \u0111i\u1ec1u tra hay nh\u1eefng th\u1eafc m\u1eafc nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa theo th\u1eddi gian tr\u00f4i qua, v\u00e0 s\u1ebd mu\u00f4n \u0111\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t b\u00ed m\u1eadt. Ch\u00fang ta s\u1ebd \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai th\u1eeba h\u01b0\u1edfng m\u1ed9t s\u1ef1 vi\u1ec7c r\u1ed1i r\u1eafm nh\u01b0 t\u01a1 v\u00f2 gi\u1eefa c\u00e1i s\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng ai c\u00f2n nh\u1edb.  <\/p>\n<p>Khi c\u01a1n \u0111\u1ea1i d\u1ecbch cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 gi\u1ea3m b\u1edbt, ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf th\u00e0nh nh\u01b0 Th\u00edm T\u01b0\u1eddng L\u00e2m (m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt trong ti\u1ec3u thuy\u1ebft c\u1ee7a L\u1ed7 T\u1ea5n, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u00eau t\u1ea3 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 n\u00f4ng d\u00e2n th\u1ea5p h\u00e8n v\u00e0 \u0111\u1ea7n \u0111\u1ed9n, s\u1ed1ng m\u00f2n trong ch\u1ebf \u0111\u1ed9 phong ki\u1ebfn), c\u1ee9 n\u00f3i \u0111i n\u00f3i l\u1ea1i: \u201cT\u00f4i ch\u1ec9 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng l\u0169 th\u00fa hoang s\u1ebd l\u1ea3ng v\u1ea3ng ki\u1ebfm m\u1ed3i trong l\u00e0ng su\u1ed1t m\u00f9a \u0111\u00f4ng, khi tr\u00ean r\u1eebng n\u00fai ch\u1eb3ng c\u00f2n g\u00ec \u0111\u1ec3 \u0103n n\u1eefa; t\u00f4i c\u0169ng ch\u1eb3ng hi\u1ec3u t\u1ea1i sao m\u00f9a xu\u00e2n t\u1edbi r\u1ed3i m\u00e0 ch\u00fang c\u0169ng c\u00f2n l\u00e0m y nh\u01b0 v\u1eady.\u201d Tuy nhi\u00ean, ch\u00fang ta c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ed1ng nh\u01b0 AQ (m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt kh\u00e1c c\u0169ng trong ti\u1ec3u thuy\u1ebft c\u1ee7a L\u1ed7 T\u1ea5n, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc ho\u1ea1 nh\u01b0 m\u1ed9t k\u1ebb t\u1ef1 l\u1eeba d\u1ed1i r\u1eb1ng m\u00ecnh lu\u00f4n lu\u00f4n th\u00e0nh c\u00f4ng v\u00e0 h\u01a1n h\u1eb3n m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi), l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng nh\u1ea5n \u0111i nh\u1ea5n l\u1ea1i r\u1eb1ng ch\u00fang ta l\u00e0 k\u1ebb chi\u1ebfn th\u1eafng ngay c\u1ea3 sau khi b\u1ecb \u0111\u00e1nh \u0111\u1eadp, ch\u1eedi r\u1ee7a v\u00e0 \u0111ang c\u1eadn k\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft.  <\/p>\n<p>Trong qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ch\u00fang ta, t\u1ea1i sao c\u00e1c th\u1ea3m k\u1ecbch v\u00e0 tai h\u1ecda l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng gi\u00e1ng l\u00ean nh\u1eefng c\u00e1 nh\u00e2n, gia \u0111\u00ecnh, x\u00e3 h\u1ed9i, th\u1eddi \u0111\u1ea1i hay qu\u1ed1c gia, h\u1ebft c\u00e1i n\u00e0y \u0111\u1ebfn c\u00e1i kh\u00e1c? V\u00e0 t\u1ea1i sao nh\u1eefng \u0111\u1ea1i n\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 gi\u00e1 b\u1eb1ng sinh m\u1ea1ng c\u1ee7a h\u00e0ng ch\u1ee5c ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n v\u00f4 t\u1ed9i? Trong v\u00f4 s\u1ed1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta kh\u00f4ng bi\u1ebft, kh\u00f4ng h\u1ecfi, hay \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb7n d\u00f2 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi (m\u00e0 ch\u00fang ta ch\u1ec9 bi\u1ebft ngoan ngo\u00e3n l\u1eafng nghe), c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y: Lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta, h\u1ebft t\u1ea5t th\u1ea3y gi\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang ta, nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 danh nh\u01b0 con s\u00e2u c\u00e1i ki\u1ebfn\u2014l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng v\u1eadt mau qu\u00ean.  <\/p>\n<p>K\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, thay th\u1ebf v\u00e0 xo\u00e1 nh\u00f2a. Ch\u00fang ta ch\u1ec9 nh\u1edb nh\u1eefng g\u00ec ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1ea3o ch\u00fang ta ph\u1ea3i nh\u1edb, v\u00e0 qu\u00ean nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb7n ph\u1ea3i qu\u00ean. Ch\u00fang ta im l\u1eb7ng khi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u im l\u1eb7ng, v\u00e0 h\u00e1t khi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh h\u00e1t. K\u00fd \u1ee9c \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00f4ng c\u1ee5 c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 hun \u0111\u00fac nh\u1eefng k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a t\u1eadp th\u1ec3 v\u00e0 qu\u1ed1c gia, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o b\u1eb1ng nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb7n l\u00e0 ph\u1ea3i qu\u00ean hay \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o l\u00e0 ph\u1ea3i nh\u1edb.  <\/p>\n<p>H\u00e3y t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng ra \u0111i\u1ec1u n\u00e0y: \u0111\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng c\u00e1i b\u00eca s\u00e1ch b\u00e1m \u0111\u1ea7y b\u1ee5i b\u1eb7m \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t chuy\u1ec7n c\u1ee7a qu\u00e1 kh\u1ee9; ch\u00fang ta h\u00e3y ch\u1ec9 nh\u1edb \u0111\u1ebfn nh\u1eefng g\u00ec m\u1edbi x\u1ea3y ra trong v\u00f2ng hai m\u01b0\u01a1i n\u0103m tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y. C\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 c\u00e1c anh ch\u1ecb, nh\u1eefng \u0111\u1ee9a b\u00e9 sinh ra trong hai th\u1eadp ni\u00ean 80 v\u00e0 90, \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua v\u00e0 c\u00f2n nh\u1edb\u2014nh\u1eefng \u0111\u1ea1i n\u1ea1n qu\u1ed1c gia nh\u01b0 AIDS, SARS v\u00e0 Covid-19\u2014\u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e2n tai, hay l\u00e0 thi\u00ean tai m\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 bi\u1ebft th\u00fac th\u1ee7 ch\u1ecbu tr\u1eadn, nh\u01b0 hai tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u1edf \u0110\u01b0\u1eddng S\u01a1n v\u00e0 T\u1ee9 Xuy\u00ean? Th\u1ebf th\u00ec t\u1ea1i sao nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 con ng\u01b0\u1eddi trong lo\u1ea1i qu\u1ed1c n\u1ea1n th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u1ea1i g\u1ea7n nh\u01b0 gi\u1ed1ng h\u1ec7t nhau? \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 k\u1ec3 t\u1eeb n\u1ea1n d\u1ecbch SARS 17 n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 s\u1ef1 leo thang c\u1ee7a d\u1ecbch Covid-19 hi\u1ec7n t\u1ea1i, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1ea1o di\u1ec5n s\u00e2n kh\u1ea5u. Th\u1ea3m k\u1ecbch t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 \u0111ang t\u00e1i di\u1ec5n ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ch\u00fang ta. L\u00e0 nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi nh\u1ecf b\u00e9 nh\u01b0 h\u1ea1t b\u1ee5i, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o kh\u00e1m ph\u00e1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o di\u1ec5n n\u00e0y l\u00e0 ai, v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng sao \u0111\u1ee7 t\u00e0i ngh\u1ec7 \u0111\u1ec3 h\u1ed3i ph\u1ee5c v\u00e0 ch\u1eafp n\u1ed1i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng suy ngh\u0129, \u00fd t\u01b0\u1edfng, v\u00e0 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft k\u1ecbch b\u1ea3n. Th\u1ebf nh\u01b0ng, khi ch\u00fang ta m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa ph\u1ea3i xem t\u1ea5n tu\u1ed3ng ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y t\u00e1i di\u1ec5n, l\u1ebd n\u00e0o ch\u00fang ta l\u1ea1i kh\u00f4ng t\u1ef1 ch\u1ea5t v\u1ea5n k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1ec1 t\u1ea5n tu\u1ed3ng ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 trong \u0111\u00f3 ch\u00fang ta c\u0169ng d\u1ef1 ph\u1ea7n?  <\/p>\n<p>Ai \u0111\u00e3 xo\u00e1 s\u1ea1ch k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta?  <\/p>\n<p>Nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi mau qu\u00ean, n\u00f3i cho c\u00f9ng, ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng n\u1eafm \u0111\u1ea5t trong ru\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng hay tr\u00ean v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1eddng. Bao nhi\u00eau g\u00f3t gi\u00e0y s\u1ebd tha h\u1ed3 gi\u1eabm \u0111\u1ea1p l\u00ean nh\u1eefng n\u1eafm \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3.  <\/p>\n<p>Nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi mau qu\u00ean, n\u00f3i cho c\u00f9ng, ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1c m\u1ea3nh g\u1ed7 hay t\u1ea5m v\u00e1n \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u1eaft l\u00eca t\u1eeb c\u00e2y \u0111\u00e3 cho ch\u00fang s\u1ef1 s\u1ed1ng. L\u01b0\u1ee1i c\u01b0a v\u00e0 c\u00e1i r\u00ecu s\u1ebd ho\u00e0n to\u00e0n quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh chuy\u1ec7n ch\u00fang s\u1ebd tr\u1edf n\u00ean nh\u1eefng th\u1ee9 g\u00ec sau n\u00e0y.  <\/p>\n<p>C\u00f2n ch\u00fang ta, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi g\u00f3p th\u00eam \u00fd ngh\u0129a v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1eeb \u0111am m\u00ea d\u00e0nh cho \u0111\u1eddi vi\u1ebft, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3 \u0111\u1eddi tr\u00f4ng c\u1eady v\u00e0o nh\u1eefng n\u00e9t ch\u1eef H\u00e1n n\u00e0y, c\u00e1c sinh vi\u00ean cao h\u1ecdc c\u1ee7a \u0110\u1ea1i H\u1ecdc H\u1ed3ng K\u00f4ng \u0111ang theo d\u00f5i qua m\u1ea1ng, v\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean k\u1ec3 c\u1ea3 c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 t\u1ed1t nghi\u1ec7p hay v\u1eabn c\u00f2n theo h\u1ecdc l\u1edbp vi\u1ebft v\u0103n c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i H\u1ecdc Nh\u00e2n D\u00e2n Trung Hoa\u2014n\u1ebfu ch\u00fang ta c\u0169ng t\u1eeb b\u1ecf k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh v\u1ec1 nh\u1eefng c\u1ea3nh m\u00e1u \u0111\u1ed5 th\u1ecbt r\u01a1i v\u00e0 cu\u1ed9c s\u1ed1ng, th\u1ebf th\u00ec ch\u00fang ta vi\u1ebft v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a g\u00ec \u0111\u00e2y? Gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u00e0 g\u00ec? V\u00ec sao x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ea7n c\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n? Vi\u1ec7c ch\u00fang ta vi\u1ebft kh\u00f4ng ng\u1eebng ngh\u1ec9, s\u1ef1 chuy\u00ean c\u1ea7n c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed1n s\u00e1ch ch\u00fang ta \u0111\u00e3 vi\u1ebft ra, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f3 kh\u00e1c g\u00ec chuy\u1ec7n m\u1ed9t con r\u1ed1i b\u1ecb nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e1c \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n hay kh\u00f4ng? N\u1ebfu c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o kh\u00f4ng t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt nh\u1eefng g\u00ec h\u1ecd ch\u1ee9ng ki\u1ebfn, n\u1ebfu c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n kh\u00f4ng vi\u1ebft v\u1ec1 nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac c\u1ee7a m\u00ecnh; n\u1ebfu con ng\u01b0\u1eddi trong x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i v\u00e0 bi\u1ebft c\u00e1ch n\u00f3i nh\u01b0ng l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng t\u01b0\u1eddng thu\u1eadt, \u0111\u1ecdc v\u00e0 tuy\u00ean b\u1ed1 th\u1eadt du d\u01b0\u01a1ng theo \u0111\u00fang ph\u00e9p x\u00e3 giao ch\u00ednh tr\u1ecb, th\u1ebf th\u00ec ai c\u00f3 th\u1ec3 cho ch\u00fang ta bi\u1ebft \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a s\u1ef1 t\u1ed3n sinh tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t n\u00e0y v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 m\u00e1u th\u1ecbt c\u1ee7a m\u00ecnh?  <\/p>\n<p>H\u00e3y t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y: Nh\u00e0 v\u0103n Ph\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf th\u00e0nh ph\u1ed1 V\u0169 H\u00e1n ng\u00e0y nay. B\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1eef l\u1ea1i hay vi\u1ebft ra nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac c\u00e1 nh\u00e2n. Hay c\u1ea3 tr\u0103m ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u0169ng nh\u01b0 b\u00e0 Ph\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng g\u1edfi ra nh\u1eefng ti\u1ebfng th\u00e9t k\u00eau c\u1ee9u qua \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i c\u00e1 nh\u00e2n. Li\u1ec7u ch\u00fang ta \u0111\u00e3 nghe bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec? Li\u1ec7u ch\u00fang ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec?  <\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Yan-Lianke-To-serve-the-people.jpg\" rel=\"lightbox[63429]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"Yan Lianke - To serve the people\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"Yan Lianke - To serve the people\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/Yan-Lianke-To-serve-the-people_thumb.jpg\" width=\"485\" height=\"240\"><\/a>&nbsp;<br \/><font size=\"2\" face=\"Times New Roman\">M\u1ed9t \u201cpa-n\u00f4\u201d trong truy\u1ec7n tranh <em><a href=\"https:\/\/www.comixtrip.fr\/bibliotheque\/servir-le-peuple\/\">Servir le Peuple<\/a><\/em> c\u1ee7a Alex W. Inker, ph\u1ecfng d\u1ecbch t\u1eeb ti\u1ec3u thuy\u1ebft <em>V\u00ec L\u1ee3i \u00cdch Nh\u00e2n D\u00e2n <\/em>c\u1ee7a Di\u00eam Li\u00ean Khoa<\/font>  <\/p>\n<p>Gi\u1eefa nh\u1eefng d\u00f2ng th\u00e1c l\u0169 m\u00eanh m\u00f4ng c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i, k\u00fd \u1ee9c ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng b\u1ecb coi nh\u01b0 l\u00e0 nh\u1eefng mi\u1ebfng x\u1ed1p th\u1eeba th\u00e3i, nh\u1eefng \u0111\u1ee3t th\u1ee7y tri\u1ec1u hay ti\u1ebfng \u0111\u1ed9ng m\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i qu\u00e9t s\u1ea1ch hay v\u00f4 t\u00e2m v\u1ea5t qua m\u1ed9t b\u00ean, b\u1ecbt mi\u1ec7ng ch\u00fang l\u1ea1i b\u1eb1ng nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i v\u00e0 ng\u00f4n t\u1eeb, t\u1ef1a nh\u01b0 ch\u01b0a bao gi\u1edd ch\u00fang \u0111\u00e3 t\u1eebng hi\u1ec7n h\u1eefu. H\u1ee1i \u00f4i, khi m\u1ed9t th\u1eddi \u0111\u1ea1i tr\u00f4i qua, m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec1u ch\u00ecm v\u00e0o qu\u00ean l\u00e3ng. M\u00e1u v\u00e0 th\u1ecbt, th\u00e2n x\u00e1c v\u00e0 t\u00e2m h\u1ed3n, th\u1ea3y \u0111\u1ec1u ti\u00eau t\u00e1n c\u1ea3. M\u1ecdi th\u1ee9 coi nh\u01b0 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, v\u00e0 \u0111i\u1ec3m t\u1ef1a nh\u1ecf nhoi c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1eadt t\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e2ng cao th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t. Nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ecbch s\u1eed tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ed9 s\u01b0u t\u1eadp c\u1ee7a huy\u1ec1n tho\u1ea1i, c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n hoang \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ea5t l\u1ea1c, ho\u00e0n to\u00e0n v\u00f4 c\u0103n c\u1ee9. Nh\u00ecn t\u1eeb quan \u0111i\u1ec3m n\u00e0y m\u1edbi th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta ph\u1ea3i ghi nh\u1edb, ph\u1ea3i n\u1eafm gi\u1eef k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec3 k\u00fd \u1ee9c kh\u00f4ng b\u1ecb x\u00e9t l\u1ea1i hay xo\u00e1 nho\u00e0 \u0111i m\u1ea5t. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ch\u1eafc ch\u1eafn v\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng t\u1ed1i thi\u1ec3u m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 tr\u01b0ng ra khi n\u00f3i l\u00ean m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt d\u00f9 nh\u1ecf nhoi. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u1ea1i c\u00e0ng quan tr\u1ecdng h\u01a1n cho c\u00e1c sinh vi\u00ean c\u1ee7a l\u1edbp vi\u1ebft v\u0103n n\u00e0y. \u0110a s\u1ed1 ch\u00fang ta ch\u1ecdn \u0111\u1eddi vi\u1ebft l\u00e0m l\u1ebd s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111i t\u00ecm s\u1ef1 th\u1eadt v\u00e0 s\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi qua k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh. N\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o ngay c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e1nh m\u1ea5t t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c c\u00f9ng nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c nh\u1ecf b\u00e9 \u0111\u00f3, li\u1ec7u th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y s\u1ebd c\u00f2n l\u1ea1i t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c v\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed n\u1eefa hay kh\u00f4ng?  <\/p>\n<p>Th\u1eadt ra, ngay c\u1ea3 n\u1ebfu kh\u1ea3 n\u0103ng ghi nh\u1edb v\u00e0 k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i th\u1ebf gi\u1edbi hay th\u1ef1c t\u1ea1i, th\u00ec \u00edt nh\u1ea5t n\u00f3 c\u0169ng gi\u00fap ch\u00fang ta nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec thi\u1ebfu s\u00f3t khi ch\u00fang ta \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi nh\u1eefng \u201cs\u1ef1 th\u1eadt\u201d b\u1ecb \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh v\u00e0 t\u1eadp trung h\u00f3a. Ti\u1ebfng n\u00f3i th\u1ea7m th\u00ec trong ch\u00fang ta s\u1ebd c\u1ea5t l\u00ean: \u201c\u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u00fang v\u1edbi s\u1ef1 th\u1eadt!\u201d \u00cdt ra, tr\u01b0\u1edbc khi c\u01a1n b\u00f9ng ph\u00e1t c\u1ee7a \u0111\u1ea1i d\u1ecbch th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t, ch\u00fang ta c\u0169ng c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 nghe th\u1ea5y v\u00e0 nh\u1edb l\u1ea1i ti\u1ebfng kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e1 nh\u00e2n, gia \u0111\u00ecnh v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb kh\u1ed1n c\u00f9ng, gi\u1eefa nh\u1eefng l\u1eddi ca ti\u1ebfng h\u00e1t \u0111i\u1ebfc tai \u0111\u1ec3 \u0103n m\u1eebng th\u1eafng l\u1ee3i.  <\/p>\n<p>K\u00fd \u1ee9c kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5i thay th\u1ebf gi\u1edbi, nh\u01b0ng n\u00f3 cho ch\u00fang ta m\u1ed9t tr\u00e1i tim ch\u00e2n th\u1ef1c.  <\/p>\n<p>D\u1ea7u cho k\u00fd \u1ee9c kh\u00f4ng th\u1ec3 cho ch\u00fang ta quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i th\u1ef1c t\u1ea1i, \u00edt nh\u1ea5t n\u00f3 c\u0169ng n\u00eau l\u00ean m\u1ed9t th\u1eafc m\u1eafc trong l\u00f2ng ch\u00fang ta khi nghe l\u1eddi gian d\u1ed1i. N\u1ebfu m\u1ed9t ng\u00e0y kia c\u00f3 m\u1ed9t B\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nh\u1ea3y V\u1ecdt kh\u00e1c v\u00e0 thi\u00ean h\u1ea1 l\u1ea1i s\u00e1ng ch\u1ebf l\u00f2 luy\u1ec7n kim sau s\u00e2n nh\u00e0, \u00edt nh\u1ea5t k\u00fd \u1ee9c c\u0169ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang ta r\u1eb1ng c\u00e1t kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebfn th\u00e0nh s\u1eaft, v\u00e0 m\u1ed9t <i>mu <\/i>[\u0111\u01a1n v\u1ecb \u0111o l\u01b0\u1eddng b\u1eb1ng kho\u1ea3ng 667 m\u00e9t vu\u00f4ng] hoa l\u1ee3i kh\u00f4ng n\u1eb7ng 100.000 c\u00e2n. \u00cdt nh\u1ea5t ch\u00fang ta c\u0169ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ebd ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng t\u00ecnh s\u01a1 \u0111\u1eb3ng nh\u1ea5t, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00e9p l\u1ea1 c\u1ee7a \u00fd th\u1ee9c s\u1ea3n xu\u1ea5t ra v\u1eadt ch\u1ea5t, hay kh\u00f4ng kh\u00ed t\u1ea1o th\u00e0nh th\u1ef1c ph\u1ea9m. N\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t cu\u1ed9c C\u00e1ch M\u1ea1ng V\u0103n Ho\u00e1 g\u00ec g\u00ec kh\u00e1c, \u00edt nh\u1ea5t ch\u00fang ta c\u0169ng s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea3o \u0111\u1ea3m kh\u00f4ng \u0111\u1ea9y cha m\u1eb9 c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u00e0o ng\u1ee5c t\u00f9 hay \u0111\u01b0a c\u1ed5 h\u1ecd v\u00e0o m\u00e1y ch\u00e9m.  <\/p>\n<p>C\u00e1c anh ch\u1ecb sinh vi\u00ean th\u00e2n m\u1ebfn, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta l\u00e0 sinh vi\u00ean ngh\u1ec7 thu\u1eadt, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 l\u1ebd s\u1ebd s\u1ed1ng h\u1ebft m\u1ed9t \u0111\u1eddi \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi th\u1ef1c t\u1ebf v\u00e0 k\u00fd \u1ee9c b\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n ng\u00f4n ng\u1eef. Ch\u00fang ta \u0111\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn k\u00fd \u1ee9c t\u1eadp th\u1ec3, k\u00fd \u1ee9c qu\u1ed1c gia, hay k\u00fd \u1ee9c ch\u1ee7ng t\u1ed9c, m\u00e0 h\u00e3y n\u00f3i \u0111\u1ebfn k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh; v\u00ec trong l\u1ecbch s\u1eed, k\u00fd \u1ee9c qu\u1ed1c gia v\u00e0 t\u1eadp th\u1ec3 l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng che \u0111\u1eady v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ri\u00eang ch\u00fang ta. H\u00f4m nay, ngay gi\u00e2y ph\u00fat hi\u1ec7n ti\u1ec1n n\u00e0y, khi Covid-19 h\u00e3y c\u00f2n l\u00e2u m\u1edbi tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t k\u00fd \u1ee9c, ch\u00fang ta \u0111\u00e3 v\u1ed9i nghe nh\u1eefng b\u00e0i ca th\u1eafng l\u1ee3i v\u00e0 nh\u1eefng ti\u1ebfng reo h\u00f2 \u0111\u1eafc th\u1eafng quanh ch\u00fang ta. V\u00ec l\u1ebd \u0111\u00f3, t\u00f4i hy v\u1ecdng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c anh ch\u1ecb, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1eebng tr\u1ea3i qua \u0111\u1ea1i d\u1ecbch Covid-19, s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft nh\u1edb, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft r\u00fat ra trong tr\u00ed nh\u1edb nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh.  <\/p>\n<p>Trong m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai g\u1ea7n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc, khi c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0103n m\u1eebng chi\u1ebfn th\u1eafng ch\u1ed1ng l\u1ea1i tr\u1eadn chi\u1ebfn to\u00e0n qu\u1ed1c l\u00e0 Covid-19 b\u1eb1ng l\u1eddi ca ti\u1ebfng h\u00e1t, t\u00f4i hy v\u1ecdng r\u1eb1ng ch\u00fang ta s\u1ebd kh\u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n r\u1ed7ng tu\u1ebfch ch\u1ec9 bi\u1ebft bu\u00f4ng l\u1eddi ph\u1ee5 h\u1ecda, m\u00e0 tr\u00ean h\u1ebft s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft s\u1ed1ng \u0111\u00edch th\u1ef1c v\u1edbi k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. Khi m\u00e0n tr\u00ecnh di\u1ec5n v\u0129 \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, t\u00f4i mong r\u1eb1ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng di\u1ec5n vi\u00ean hay ng\u01b0\u1eddi d\u1eabn chuy\u1ec7n tr\u00ean s\u00e2n kh\u1ea5u, hay l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u1ed7 tay t\u00e1n th\u01b0\u1edfng c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ho\u00e0 m\u00ecnh v\u00e0o m\u00e0n tr\u00ecnh di\u1ec5n\u2014 t\u00f4i ao \u01b0\u1edbc r\u1eb1ng ch\u00fang ta s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e8 d\u1eb7t v\u00e0 xa c\u00e1ch, \u0111\u1ee9ng m\u00e3i t\u1eadn trong x\u00f3 x\u1ec9nh xa s\u00e2n kh\u1ea5u nh\u1ea5t, l\u1eb7ng l\u1ebd ng\u1eafm nh\u00ecn v\u1edbi \u0111\u00f4i m\u1eaft ng\u1ea5n l\u1ec7. N\u1ebfu t\u00e0i n\u0103ng, l\u00f2ng can \u0111\u1ea3m v\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n c\u1ee7a ch\u00fang ta kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c bi\u1ebfn ch\u00fang ta th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n nh\u01b0 Ph\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u01a1ng, th\u00ec mong sao ch\u00fang ta c\u0169ng kh\u00f4ng \u1edf trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nghi ng\u1edd v\u00e0 ch\u1ebf nh\u1ea1o b\u00e0. Gi\u1eefa l\u00fac t\u00ecnh tr\u1ea1ng y\u00ean \u1ed5n v\u00e0 th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i, v\u1edbi nh\u1eefng l\u00e0n s\u00f3ng nh\u1ea1c v\u00e2y quanh, n\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1edbn ti\u1ebfng ch\u1ea5t v\u1ea5n ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 s\u1ef1 truy\u1ec1n nhi\u1ec5m c\u1ee7a Covid-19, th\u00ec c\u0169ng mong sao ch\u00fang ta v\u1eabn n\u00f3i th\u00ec th\u1ea7m, v\u00ec \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m v\u00e0 l\u00f2ng can \u0111\u1ea3m c\u1ee7a ch\u00fang ta. L\u00e0m th\u01a1 sau th\u1eddi k\u1ef3 tr\u1ea1i t\u1eadp trung Auschwitz qu\u1ea3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u d\u00e3 man, nh\u01b0ng c\u00f2n d\u00e3 man h\u01a1n n\u1ebfu ch\u00fang ta \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean ch\u1ecdn qu\u00ean \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 qua ch\u1eef ngh\u0129a, trong nh\u1eefng cu\u1ed9c m\u1ea1n \u0111\u00e0m v\u00e0 trong k\u00fd \u1ee9c\u2014nh\u01b0 v\u1eady qu\u1ea3 th\u1eadt l\u00e0 c\u00f2n d\u00e3 man v\u00e0 kinh kh\u1ee7ng h\u01a1n nhi\u1ec1u.  <\/p>\n<p>N\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5i c\u00f2i t\u1ed1 gi\u00e1c nh\u01b0 b\u00e1c s\u0129 L\u00fd V\u0103n L\u01b0\u1ee3ng, th\u00ec \u00edt nh\u1ea5t ch\u00fang ta h\u00e3y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nghe ti\u1ebfng c\u00f2i \u0111\u00f3. N\u1ebfu ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i l\u1edbn ti\u1ebfng, th\u00ec h\u00e3y l\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i th\u00ec th\u1ea7m. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u00ec th\u1ea7m, ch\u00fang ta h\u00e3y l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00e2m l\u1eb7ng c\u00f3 k\u00fd \u1ee9c. \u0110\u00e3 tr\u1ea3i qua kh\u1edfi \u0111i\u1ec3m, s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0 lan truy\u1ec1n c\u1ee7a Covid-19, ch\u00fang ta h\u00e3y l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi y\u00ean l\u1eb7ng tr\u00e1nh qua m\u1ed9t b\u00ean khi \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng t\u1ee5 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ca b\u00e0i kh\u1ea3i ho\u00e0n sau khi th\u1eafng tr\u1eadn\u2014nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi mang trong tim nh\u1eefng huy\u1ec7t m\u1ed9, v\u1edbi bao nhi\u00eau k\u00fd \u1ee9c kh\u1eafc ghi trong l\u00f2ng; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u00e3y c\u00f2n nh\u1edb v\u00e0 m\u1ed9t ng\u00e0y kia c\u00f3 th\u1ec3 trao truy\u1ec1n l\u1ea1i nh\u1eefng k\u00fd \u1ee9c n\u00e0y cho nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ec7 v\u1ec1 sau.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110a s\u1ed1 ch\u00fang ta ch\u1ecdn \u0111\u1eddi vi\u1ebft l\u00e0m l\u1ebd s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111i t\u00ecm s\u1ef1 th\u1eadt v\u00e0 s\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi qua k\u00fd \u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh. N\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o ngay c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e1nh m\u1ea5t t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c c\u00f9ng nh\u1eefng h\u1ed3i \u1ee9c nh\u1ecf b\u00e9 \u0111\u00f3, li\u1ec7u th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y s\u1ebd c\u00f2n l\u1ea1i t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c v\u00e0 ch\u00e2n l\u00fd c\u00e1 nh\u00e2n v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed n\u1eefa hay kh\u00f4ng?<\/p>\n","protected":false},"author":1827,"featured_media":63426,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[371,248,25,181],"tags":[406,407],"class_list":["post-63429","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-coronavirus","category-dien-tu","category-nhan-dinh","category-tu-lieu","tag-coronavirus","tag-covid-19"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63429","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1827"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=63429"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63429\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63438,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/63429\/revisions\/63438"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/63426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=63429"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=63429"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=63429"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}