{"id":48700,"date":"2018-02-01T01:09:00","date_gmt":"2018-02-01T01:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=48700"},"modified":"2019-02-26T02:24:45","modified_gmt":"2019-02-26T02:24:45","slug":"nguyen-trai-be-toi-cua-bon-dong-vua-phan-5-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/48700\/nguyen-trai-be-toi-cua-bon-dong-vua-phan-5-5","title":{"rendered":"Nguy\u1ec5n Tr&atilde;i: B\u1ec1 T&ocirc;i c\u1ee7a B\u1ed1n D&ograve;ng Vua (ph\u1ea7n 5\/5)"},"content":{"rendered":"<p><b>8. D<\/b><b>\u01b0\u1edb<\/b><b>i th<\/b><b>\u1edd<\/b><b>i L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng (tr<\/b><b>\u1ecb<\/b><b> v\u00ec 1434 \u2013 1442) <\/b><\/p>\n<p>Th\u00e1ng 5, Thi\u1ec7u B\u00ecnh I (1434), Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i th\u1ea3o bi\u1ec3u c\u1ea7u phong cho L\u00ea Nguy\u00ean Long. B\u1ecdn N\u1ed9i M\u1eadt vi\u1ec7n Nguy\u1ec5n Th\u00fac Hu\u1ec7, H\u1ecdc s\u0129 L\u00ea C\u1ea3nh X\u01b0\u1edbc y\u00eau c\u1ea7u thay \u0111\u1ed5i v\u00e0i ch\u1eef. Quan Nh\u1eadp n\u1ed9i H\u00e0nh Khi\u1ec3n \u0111\u00e1p r\u1eb1ng: \u201cB\u1ecdn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 h\u1ea1ng b\u1ea7y t\u00f4i v\u01a1 v\u00e9t, n\u1ea1n h\u1ea1n h\u00e1n n\u00e0y l\u00e0 do c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi g\u00e2y n\u00ean c\u1ea3.\u201d (To\u00e0n Th\u01b0 II, 336)<sup> (227)<\/sup><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 v\u00e0o th\u00e1ng 4, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o vua \u0111\u00e3 sai r\u01b0\u1edbc Ph\u1eadt ch\u00f9a Ph\u00e1p V\u00e2n v\u1ec1 \u0110\u00f4ng Kinh. Nguy\u1ec5n Thi\u00ean H\u1ef1u l\u1ea1i \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t vua s\u1eeda \u0111\u1ee9c, tha t\u00f9 oan, th\u1ea3 cung n\u1eef. Nh\u01b0 v\u1eady, h\u1ea1n h\u00e1n \u0111ang t\u00e1c \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi. Tuy s\u1eed d\u1ee5ng nhi\u1ec1u bi\u1ec7n ph\u00e1p, tr\u1eddi ch\u1ec9 xu\u1ed1ng c\u01a1n m\u01b0a nh\u1ecf. \u1ee8c Trai ri\u00eang t\u00ecm ra nguy\u00ean nh\u00e2n kh\u00e1c, \u0111\u00f3 l\u00e0 do tham quan \u00f4 l\u1ea1i ho\u00e0nh h\u00e0nh, ph\u00e1 v\u1ee1 h\u00e0i h\u00f2a gi\u1eefa tr\u1eddi-\u0111\u1ea5t-ng\u01b0\u1eddi. R\u00f5 r\u00e0ng Nguy\u1ec5n m\u1eafng c\u00e1c quan v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u1eb3ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ch\u1eef ngh\u0129a. Hu\u1ec7-X\u01b0\u1edbc b\u1ea9m l\u1ea1i c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1edbi hai t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea7u tri\u1ec1u l\u00e0 \u0110\u1ea1i t\u01b0 \u0111\u1ed3 L\u00ea S\u00e1t v\u00e0 \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u1ea5n. Hai v\u1ecb gi\u1eadn, b\u1ea3o Nguy\u1ec5n r\u1eb1ng: \u201cL\u00e0m n\u00ean n\u1ed7i c\u00f3 thi\u00ean tai kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 do l\u1ed7i c\u1ee7a b\u1ecdn \u1ea5y, l\u1ed7i \u1edf vua v\u00e0 t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng th\u00f4i, sao \u00f4ng tr\u00e1ch nhau qu\u00e1 nh\u01b0 th\u1ebf?\u201d(To\u00e0n Th\u01b0 II, 336)<sup> (228)<\/sup><\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd th\u1ea5y m\u00ecnh h\u01a1i l\u1ed1, Nguy\u1ec5n xin l\u1ed7i: \u201cTh\u00fac Hu\u1ec7 ch\u1ec9 v\u00ec ch\u00fat t\u00e0i v\u00e9t thu\u1ebf m\u00e0 chi\u1ebfm ch\u1ed7 then ch\u1ed1t c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1, m\u1ed7i khi c\u00f3 s\u1ed5 s\u00e1ch t\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ec1u mu\u1ed1n v\u01a1 c\u1ee7a d\u00e2n v\u1ec1 cho quan, \u0111\u1ec3 mong h\u1ee3p \u00fd vua, cho n\u00ean t\u00f4i nh\u00e2n vi\u1ec7c n\u00e0y m\u00e0 n\u00f3i ra th\u00f4i, kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u00ea b\u00e0n g\u00ec \u0111\u1ebfn vua v\u00e0 t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng c\u1ea3.\u201d(To\u00e0n Th\u01b0 II, 336)<sup> (229)<\/sup><\/p>\n<p>L\u00ea S\u00e1t c\u00f2n b\u1ea5t b\u00ecnh nh\u01b0ng gi\u1eef nguy\u00ean b\u1ea3n t\u00e2u c\u1ee7a Nguy\u1ec5n.<\/p>\n<p>S\u00e1t-V\u1ea5n thu\u1ed9c d\u1ea1ng t\u1ec3 th\u1ea7n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 ph\u1ea9m c\u00e1ch tr\u01b0\u1ee3ng phu, hai \u00f4ng kh\u00f4ng \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho tr\u1eddi hay cho kh\u00e1ch quan v\u1ec1 c\u01a1n h\u1ea1n h\u00e1n m\u00e0 t\u1ef1 nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i\u1ec1u h\u00f2a vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c c\u1ea5p. D\u00f9 \u0111\u1ecba v\u1ecb t\u1ed9t b\u1eadc, h\u1ecd v\u1eabn g\u1ecdi Nguy\u1ec5n l\u00e0 \u201cc\u00f4ng \u516c\u201d, <i>\u00f4ng<\/i>. D\u00f9 gi\u1eadn ri\u00eang, h\u1ecd v\u1eabn nh\u00ecn nh\u1eadn t\u00e0i n\u0103ng h\u00e0n m\u1eb7c c\u1ee7a quan Th\u1eeba ch\u1ec9. Hai \u0111\u1ea1i c\u00f4ng th\u1ea7n \u00edt h\u1ecdc h\u1ebft s\u1ee9c t\u00f4n tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u ch\u1eef, ch\u00ednh s\u1ef1 ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o c\u1ee7a h\u1ecd g\u00f3p ph\u1ea7n g\u00e2y d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t m\u1edbi th\u1ecbnh tr\u1ecb. N\u00ean nh\u1edb, nh\u00e0 th\u01a1 \u1ee8c Trai \u0111\u01b0\u01a1ng c\u01a1n b\u1ef1c t\u1ee9c g\u1ecdi \u0111\u1ed3ng li\u00eau l\u00e0 \u201cnh\u0129 \u723e\u201d, <i>m\u00e0y<\/i>.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i chuy\u00ean so\u1ea1n th\u01b0 t\u1eeb cho vua t\u1eeb n\u0103m 1423. C\u00f3 l\u1ebd quen n\u1ebfp t\u1eeb khi c\u00f2n kh\u00e1ng chi\u1ebfn, ng\u1ef1 v\u0103n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00ea L\u1ee3i \u0111\u00edch th\u00e2n ch\u1ec9nh s\u1eeda hay g\u1ee3i \u00fd ch\u1ec9nh s\u1eeda cho ph\u00f9 h\u1ee3p; l\u00fac n\u00e0y, vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u0103n b\u1ea3n r\u01a1i xu\u1ed1ng tay N\u1ed9i m\u1eadt vi\u1ec7n hay H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n v\u00ec Th\u00e1i t\u00f4ng c\u00f2n nh\u1ecf. V\u1edbi \u0111\u1ea1i b\u00fat nh\u01b0 \u1ee8c Trai h\u1eb3n vi\u1ec7c \u0111\u00f3 r\u1ea5t \u0111au l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 12, Thi\u1ec7u B\u00ecnh I (1434), tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ecdp b\u00e0n vi\u1ec7c b\u1ecf \u00e1o tang L\u00ea Th\u00e1i t\u1ed5. Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb m\u1eb7c \u00e1o tr\u1eafng th\u00eam 27 ng\u00e0y n\u1eefa.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 3, Thi\u1ec7u B\u00ecnh II (1435), h\u00ecnh quan chi\u1ebfu lu\u1eadt \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb x\u1eed ch\u00e9m b\u1ea3y thi\u1ebfu ni\u00ean t\u00e1i ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0103n tr\u1ed9m. L\u00ea S\u00e1t ch\u1ea7n ch\u1eeb v\u00ec ng\u1ea1i gi\u1ebft nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. Vua nh\u1edd quan Th\u1eeba ch\u1ec9 t\u01b0 v\u1ea5n. Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i h\u00f9ng h\u1ed3n d\u1eabn Kinh Th\u01b0 v\u00e0 s\u00e1ch \u0110\u1ea1i H\u1ecdc khuy\u00ean vua d\u00f9ng nh\u00e2n ngh\u0129a, theo \u00f4ng ph\u00e1p l\u1ec7nh kh\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u00e2n ngh\u0129a. S\u00e1t v\u00e0 Ng\u00e2n ch\u1eafc kh\u00f4ng l\u1ea1 g\u00ec \u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3; tuy nhi\u00ean, h\u1ecd c\u1ea7n gi\u1ea3i ph\u00e1p c\u1ee5 th\u1ec3 h\u01a1n l\u1eddi thuy\u1ebft l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 nho \u1ee8c Trai gi\u1ea3ng gi\u1ea3i qu\u00e1 m\u1ee9c c\u1ea7n thi\u1ebft. Nh\u01b0 m\u1ed9t th\u00e1ch th\u1ee9c th\u1ef1c ti\u1ec5n, hai t\u1ec3 th\u1ea7n \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb giao t\u1ed9i ph\u1ea1m cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i-Thi\u00ean T\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 gi\u00e1o h\u00f3a.<sup>(230)<\/sup> \u1ee8c Trai t\u1ea1 r\u1eb1ng: \u201cCh\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng tr\u1ebb con \u01b0\u01a1ng ng\u1ea1nh, ranh m\u00e3nh, ph\u00e1p ch\u1ebf c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f2n kh\u00f4ng tr\u1eebng tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c, hu\u1ed1ng h\u1ed3 b\u1ecdn ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ee9c m\u1ecfng, c\u1ea3m h\u00f3a th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c.\u201d (To\u00e0n Th\u01b0 II, 350-351)<sup>(231)<\/sup><\/p>\n<p>Ta th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u1edf \u0111\u00e2y? Ch\u00fang t\u00f4i th\u1ea5y b\u1ed1n \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i b\u1eadt nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>&#8211; Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i r\u1ea5t c\u00f3 uy v\u1ecdng trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng. \u00d4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi \u00fd ki\u1ebfn v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1eadm nan gi\u1ea3i.   <br \/>&#8211; H\u00ecnh lu\u1eadt \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi L\u00ea h\u1ebft s\u1ee9c nghi\u00eam ng\u1eb7t. Tr\u1ed9m t\u00e1i ph\u1ea1m ph\u1ea3i t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. C\u00f3 l\u1ebd L\u00ea Th\u00e1i t\u1ed5 c\u1ea7n \u1ed5n \u0111\u1ecbnh c\u1ea5p t\u1ed1c x\u00e3 h\u1ed9i r\u1ed1i lo\u1ea1n, thi\u1ebfu \u0111\u00f3i th\u1eddi h\u1eadu chi\u1ebfn n\u00ean ban lu\u1eadt kh\u1eafc nghi\u1ec7t.    <br \/>&#8211; L\u00ea S\u00e1t, \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng t\u1eebng gi\u1ebft v\u00f4 s\u1ed1 gi\u1eb7c Minh qua c\u00e1c tr\u1eadn Thi Lang, Kh\u1ea3 L\u01b0u, T\u00e2y \u0110\u00f4, X\u01b0\u01a1ng Giang, Chi L\u0103ng\u2026. l\u1ea1i ng\u1ea1i gi\u1ebft b\u1ea3y t\u00ean tr\u1ed9m. \u00d4ng ch\u00ednh l\u00e0 hi\u1ec1n nh\u00e2n th\u1ea7m l\u1eb7ng, xa l\u1ea1 v\u1edbi lo\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi \u201ckh\u00e1t m\u00e1u\u201d, t\u00ednh c\u00e1ch Keith Taylor g\u00e1n cho c\u00e1c \u0111\u1ea7u l\u0129nh kh\u1edfi ngh\u0129a. Kh\u00f4ng ri\u00eang L\u00ea L\u1ee3i, b\u1ea7y t\u00f4i th\u00e2n t\u00edn c\u1ee7a Ng\u00e0i nh\u01b0 L\u00ea S\u00e1t, L\u00ea V\u1ea5n, L\u00ea Ng\u00e2n \u0111\u1ec1u hi\u1ec3u ph\u1ea3i ng\u1ed3i tr\u00ean l\u01b0ng ng\u1ef1a \u0111\u1ec3 l\u1ea5y thi\u00ean h\u1ea1, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1eeb l\u01b0ng ng\u1ef1a cai tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1.    <br \/>&#8211; Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u1eadm t\u00ednh c\u00e1ch nh\u00e0 truy\u1ec1n gi\u00e1o, thi\u1ebfu t\u1ed1 ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u00ednh tr\u1ecb-x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u1ee7 k\u1ef9 n\u0103ng \u00e1p d\u1ee5ng quan ni\u1ec7m tri\u1ebft h\u1ecdc v\u00e0o cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>D\u00f9 Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i n\u00f3i v\u00e0 l\u00e0m ch\u00eanh nhau, c\u00e1c quan \u0111\u1ea7u tri\u1ec1u v\u1eabn xem \u00d4ng l\u00e0 b\u1eadc th\u1ea7y ngo\u1ea1i h\u1ea1ng, h\u1ecd \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng ti\u1ebfn c\u1eed quan H\u00e0nh khi\u1ec3n Th\u1eeba ch\u1ec9, quan Trung th\u01b0 Th\u1ecb lang Tr\u00ecnh Thu\u1ea5n Du, s\u00e1u v\u0103n th\u1ea7n kh\u00e1c c\u00f9ng v\u00e0i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u1eefa v\u00e0o h\u1ea7u Kinh di\u00ean, t\u1ee9c d\u1ea1y vua h\u1ecdc.<\/p>\n<p>C\u00f9ng n\u0103m Thi\u1ec7u B\u00ecnh II (1435), Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i tr\u00ecnh vua xem t\u00e1c ph\u1ea9m D\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng gi\u00eang, Thi\u1ec7u B\u00ecnh IV (1437), vua sai Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i v\u00e0 L\u1ed7 b\u1ed9 ty gi\u00e1m L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng l\u00e0m loan gi\u00e1, nh\u1ea1c kh\u00ed, d\u1ea1y t\u1eadp nh\u1ea1c v\u00e0 m\u00faa. <\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i d\u00e2ng b\u1ea3n v\u1ebd kh\u00e1nh \u0111\u00e1, t\u00e2u r\u1eb1ng: \u201cK\u1ec3 ra, \u0111\u1eddi lo\u1ea1n d\u00f9ng v\u00f5, th\u1eddi b\u00ecnh chu\u1ed9ng v\u0103n. Nay \u0111\u00fang l\u00e0 l\u00fac n\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 nh\u1ea1c. Song kh\u00f4ng c\u00f3 g\u1ed1c th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ee9ng v\u1eefng, kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n th\u00ec kh\u00f4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u01b0u h\u00e0nh. Ho\u00e0 b\u00ecnh l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ee7a nh\u1ea1c, thanh \u00e2m l\u00e0 v\u0103n c\u1ee7a nh\u1ea1c. Th\u1ea7n v\u00e2ng chi\u1ebfu so\u1ea1n nh\u1ea1c, kh\u00f4ng d\u00e1m kh\u00f4ng d\u1ed1c h\u1ebft t\u00e2m s\u1ee9c. Nh\u01b0ng v\u00ec h\u1ecdc thu\u1eadt n\u00f4ng c\u1ea1n, s\u1ee3 r\u1eb1ng trong kho\u1ea3ng thanh lu\u1eadt, kh\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0i ho\u00e0. Xin b\u1ec7 h\u1ea1 y\u00eau nu\u00f4i mu\u00f4n d\u00e2n, \u0111\u1ec3 ch\u1ed1n x\u00f3m th\u00f4n kh\u00f4ng c\u00f2n ti\u1ebfng o\u00e1n h\u1eadn bu\u1ed3n than, nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi kh\u00f4ng m\u1ea5t c\u00e1i g\u1ed1c c\u1ee7a nh\u1ea1c.&quot;<sup> (232)<\/sup><\/p>\n<p>Kh\u00e1nh \u0111\u00e1 l\u00e0 nh\u1ea1c c\u1ee5 quan tr\u1ecdng t\u1eeb th\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ea1i. Kh\u00e1nh \u0111\u00e1 c\u00f9ng v\u1edbi chu\u00f4ng \u0111\u1ed3ng t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c Kh\u1ed5ng t\u1eed nh\u1eafc \u0111\u1ebfn khi Ng\u00e0i b\u00e0n v\u1ec1 nh\u1ea1c. Kh\u00e1nh treo th\u00e0nh d\u00e3y, t\u1ee9c bi\u00ean kh\u00e1nh, g\u1ed3m nhi\u1ec1u m\u1ea3nh \u0111\u00e1 m\u1eafc tr\u00ean gi\u00e1 g\u1ed7. Nh\u1ea1c c\u00f4ng d\u00f9ng b\u00faa g\u1ed7 g\u00f5 v\u00e0o \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra \u00e2m thanh. B\u1ea3n v\u1ebd c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i h\u1eb3n d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o c\u00e1c phi\u1ebfn \u0111\u00e1 thu\u1ed9c bi\u00ean kh\u00e1nh. Ch\u00fang ph\u00e1t ra nh\u1eefng n\u1ed1t nh\u1ea1c kh\u00e1c nhau n\u00ean c\u00e1c phi\u1ebfn \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng, h\u00ecnh d\u00e1ng, \u0111\u1ed9 d\u1ea7y m\u1ecfng kh\u00e1c nhau. Thi\u1ebft k\u1ebf, gia c\u00f4ng kh\u00e1nh \u0111\u00e1 kh\u00f4ng d\u1ec5 d\u00e0ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ed5ng h\u1ee3p c\u1ee7a nh\u00e0 so\u1ea1n nh\u1ea1c, nh\u1ea1c c\u00f4ng v\u00e0 ngh\u1ec7 nh\u00e2n ch\u1ebf t\u00e1c \u0111\u00e1.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/clip_image001-1.jpg\" rel=\"lightbox[48700]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image001\" style=\"border: 0px currentcolor; border-image: none; display: inline; background-image: none;\" border=\"0\" alt=\"clip_image001\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2018\/02\/clip_image001_thumb-1.jpg\" width=\"240\" height=\"161\" \/><\/a><\/p>\n<p>Bi\u00ean kh\u00e1nh \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb m\u1ed9 H\u1ea7u t\u01b0\u1edbc C\u01a1 \u1ea4t (477 TCN \u2013 433 TCN), n\u01b0\u1edbc T\u1eb1ng (H\u1ed3 B\u1eafc, Trung Hoa)   <br \/><a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9a\/Bianqing_from_Marquis_Yi%27s_tomb.jpg\" rel=\"lightbox[48700]\">https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/9\/9a\/Bianqing_from_Marquis_Yi%27s_tomb.jpg<\/a><\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e0 nho, nh\u1ea1c g\u1ed3m c\u1ea3 v\u0169 \u0111\u1ea1o. Kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u1ec1 nh\u1ea1c trong l\u1eddi t\u00e2u kh\u00f4ng do Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i ngh\u0129 ra, \u00d4ng ch\u1ec9 l\u1eadp l\u1ea1i \u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ebft nh\u00e2n Trung Hoa th\u1eddi c\u1ed5. S\u00e1ch L\u1ec5 k\u00fd ghi r\u1eb1ng: \u201cNh\u1ea1c c\u1ef1c h\u00f2a, l\u1ec5 c\u1ef1c thu\u1eadn \u4e50\u6781\u548a\u793c\u6781\u9806,\u201d[72] <i>t<\/i><i>\u1ead<\/i><i>n c<\/i><i>\u00f9<\/i><i>ng c<\/i><i>\u1ee7<\/i><i>a nh<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c l<\/i><i>\u00e0<\/i><i> h<\/i><i>\u00f2<\/i><i>a, t<\/i><i>\u1ead<\/i><i>n c<\/i><i>\u00f9<\/i><i>ng c<\/i><i>\u1ee7<\/i><i>a l<\/i><i>\u1ec5<\/i><i> l<\/i><i>\u00e0<\/i><i> thu<\/i><i>\u1ead<\/i><i>n.<\/i> L\u1ea1i ghi: \u201cThanh \u00e2m chi \u0111\u1ea1o, d\u1eef ch\u00ednh th\u00f4ng h\u0129 \u58f0\u97f3\u4e4b\u9053\u4e0e\u8207\u653f\u901a\u77e3,\u201d [73] <i>\u0110<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>o c<\/i><i>\u1ee7<\/i><i>a <\/i><i>\u00e2<\/i><i>m thanh th<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng v<\/i><i>\u1edb<\/i><i>i ch<\/i><i>\u00ed<\/i><i>nh tr<\/i><i>\u1ecb<\/i><i> v<\/i><i>\u1ead<\/i><i>y!<\/i><sup>(233)<\/sup><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec3m s\u00e1ng c\u1ee7a \u1ee8c Trai l\u00e0 l\u1eddi t\u1ef1 th\u00fa r\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n r\u1eb1ng \u00d4ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng so\u1ea1n nh\u1ea1c, h\u00f2a \u00e2m v\u00e0 ph\u1ed1i kh\u00ed cho d\u00e0n nh\u1ea1c cung \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p>Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh bi\u1ebft r\u00f5 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 n\u00ean ph\u00e2n c\u00f4ng l\u00fd thuy\u1ebft gia Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i c\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c ti\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng. Ti\u1ebfc thay, ho\u1ea1n quan n\u1eb1m ngo\u00e0i t\u1ee9 d\u00e2n, lu\u00f4n nh\u1eadn s\u1ef1 khinh mi\u1ec7t t\u1eeb nho gia n\u00ean h\u1ee3p t\u00e1c kh\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng t\u01b0, Thi\u1ec7u B\u00ecnh IV (1437), vua mu\u1ed1n xem th\u1ee7 chi\u1ebfu v\u00e0 thi v\u0103n c\u1ee7a H\u1ed3 Qu\u00fd Ly. Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ch\u1ee5c b\u00e0i qu\u1ed1c \u00e2m d\u00e2ng l\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng n\u0103m, Thi\u1ec7u B\u00ecnh IV (1437), Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i t\u00e2u xin tr\u1ea3 l\u1ea1i nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u00f9ng L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng thi\u1ebft \u0111\u1ecbnh nh\u00e3 nh\u1ea1c do s\u1edf ki\u1ebfn hai ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng n\u0103m, Thi\u1ec7u B\u00ecnh IV (1437), L\u1ed7 b\u1ed9 ty \u0111\u1ed3ng gi\u00e1m ki\u00eam tri \u0110i\u1ec3n nh\u1ea1c s\u1ef1 L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng d\u00e2ng nh\u1ea1c m\u1edbi, m\u00f4 ph\u1ecfng nh\u1ea1c nh\u00e0 Minh. Nh\u1ea1c c\u00f3 hai lo\u1ea1i, lo\u1ea1i t\u1ea5u tr\u00ean \u0111i\u1ec7n \u0111\u00ecnh v\u00e0 lo\u1ea1i t\u1ea5u d\u01b0\u1edbi s\u00e2n, bao g\u1ed3m c\u1ea3 t\u00e1m lo\u1ea1i \u00e2m thanh (da, b\u1ea7u, tr\u00fac, t\u01a1, g\u1ed7, \u0111\u1ea5t, kim, \u0111\u00e1).<\/p>\n<p>Th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t, Thi\u1ec7u B\u00ecnh IV (1437), tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f4ng b\u1ed1 nghi th\u1ee9c l\u1ec5 nh\u1ea1c do L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng m\u1edbi \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>H\u00e0nh khi\u1ec3n Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i, Tham tri b\u1ea1 t\u1ecbch Nguy\u1ec5n Tuy\u1ec3n, \u0110\u00e0o C\u00f4ng So\u1ea1n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Huy\u1ebfn, Tham ngh\u1ecb Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u d\u00e2ng s\u1edb ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i. C\u00e1c quan ph\u00ea ph\u00e1n l\u1ec5 nh\u1ea1c m\u1edbi kh\u00f4ng theo \u0111\u00fang quy ch\u1ebf x\u01b0a, sai kh\u00e1c so v\u1edbi quy \u0111\u1ecbnh nh\u00e0 Minh \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, l\u1ea1i pha l\u1eabn phong c\u00e1ch Ph\u1eadt gi\u00e1o. H\u01a1n n\u1eefa, h\u1ecd cho r\u1eb1ng L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng l\u00e0 ho\u1ea1n quan, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 t\u01b0 c\u00e1ch thi\u1ebft \u0111\u1ecbnh tri\u1ec1u nghi.<\/p>\n<p>L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u00f2a nh\u00e3, ng\u1ecf \u00fd ch\u1edd quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Tuy nhi\u00ean \u0110\u0103ng v\u1eabn b\u1ecb Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u t\u1ea5n c\u00f4ng k\u1ecbch li\u1ec7t, quy k\u1ebft t\u1ed9i t\u00e0y tr\u1eddi \u201cchuy\u00ean ho\u1ea1i thi\u00ean h\u1ea1 \u5c08\u58de\u5929\u4e0b\u201d, <i>m<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>t m<\/i><i>\u00ec<\/i><i>nh l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m h<\/i><i>\u1ecf<\/i><i>ng thi<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n h<\/i><i>\u1ea1<\/i>. Ho\u1ea1n quan \u0110inh Th\u1eafng b\u00eanh v\u1ef1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p, \u0111\u00f2i ch\u00e9m \u0111\u1ea7u Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u. V\u1ee5 vi\u1ec7c tr\u1edf n\u00ean nghi\u00eam tr\u1ecdng, ph\u1ea3i chuy\u1ec3n sang h\u00ecnh quan x\u1eed l\u00fd. K\u1ebft cu\u1ed9c, Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u b\u1ecb th\u00edch ch\u1eef v\u00e0o m\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u00e0y \u0111i ch\u00e2u xa.<\/p>\n<p>Tr\u1eeb ph\u1ea7n b\u00e0n lu\u1eadn mang t\u00ednh k\u1ef9 thu\u1eadt v\u1ec1 c\u00e1i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c trong l\u1ec5 nh\u1ea1c c\u1ee7a L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng, \u00fd ki\u1ebfn c\u00e1c quan v\u1ec1 c\u00e1 nh\u00e2n kh\u1ed5 ch\u1ee7 nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>\u201cMu\u1ed1n ch\u1ebf t\u00e1c l\u1ec5 nh\u1ea1c, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi r\u1ed3i h\u00e3y l\u00e0m, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 Chu C\u00f4ng<sup>(234)<\/sup> th\u00ec sau m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1eddi ch\u00ea tr\u00e1ch. Nay sai k\u1ebb ho\u1ea1n quan<sup>(235)<\/sup> L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng chuy\u00ean \u0111\u1ecbnh ra l\u1ec5 nh\u1ea1c, ch\u1eb3ng nh\u1ee5c cho n\u01b0\u1edbc l\u1eafm sao!&#8230;.. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0110\u0103ng l\u00e0 \u0111\u1ee9a ho\u1ea1n quan, th\u1ea7n tr\u1ed9m l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd l\u1eafm.\u201d<sup>(236)<\/sup><\/p>\n<p>Nhu c\u1ea7u x\u00e2y d\u1ef1ng nghi v\u1ec7, l\u1ec5 nh\u1ea1c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i m\u1edbi l\u00e0 c\u00f3 th\u1eadt v\u00e0 c\u1ea5p b\u00e1ch. Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u1eadp quy\u1ec1n, so v\u1edbi c\u00e1c tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, t\u1ea7m v\u00f3c tri\u1ec1u L\u00ea l\u1edbn lao h\u01a1n nhi\u1ec1u. Uy nghi thi\u00ean t\u1eed, phong \u0111\u1ed9 b\u00e1ch quan c\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ec3 giao thi\u1ec7p v\u1edbi l\u00e2n bang, c\u0169ng \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ng\u01b0\u1ee1ng v\u1ecdng t\u1eeb d\u00e2n \u0111en tinh th\u1ea7n c\u00f2n r\u00e3 r\u1eddi sau \u0111\u1ed9ng lo\u1ea1n. L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng r\u00f5 r\u00e0ng c\u00f3 n\u0103ng khi\u1ebfu m\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 \u00e2m nh\u1ea1c. Tr\u1eeb nh\u1eefng v\u1ecb xem Chu C\u00f4ng l\u00e0 m\u1eabu m\u1ef1c, kh\u00f4ng ai ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i h\u1ecd L\u01b0\u01a1ng. D\u00f9 ch\u01b0a ho\u00e0n h\u1ea3o, quan L\u1ed7 b\u1ed9 ty gi\u00e1m \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u1ea7n v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>C\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 Tr\u1ea7n V\u0103n Kh\u00ea, Tr\u1ea7n Qu\u1ed1c V\u01b0\u1ee3ng\u2026. \u0111\u1ec1u \u1ee7ng h\u1ed9 nh\u00e0 v\u0103n h\u00f3a Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i. H\u1ecd cho r\u1eb1ng \u1ee8c Trai b\u1ea3o v\u1ec7 truy\u1ec1n th\u1ed1ng d\u00e2n t\u1ed9c c\u00f2n L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng s\u00e1ng t\u1ea1o ki\u1ec3u lai c\u0103ng.<\/p>\n<p>John K. Whitmore \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi hai c\u1ee5 Tr\u1ea7n. \u00d4ng cho r\u1eb1ng xung \u0111\u1ed9t x\u1ea3y ra gi\u1eefa hai quan \u0111i\u1ec3m, m\u1ed9t thi\u00ean v\u1ec1 truy\u1ec1n th\u1ed1ng h\u01a1n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i, m\u1ed9t m\u1edbi m\u1ebb h\u01a1n c\u1ee7a thanh ni\u00ean L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng, l\u00e0 s\u1ea3n ph\u1ea9m t\u1eeb nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng th\u1eddi Minh thu\u1ed9c.[74]<\/p>\n<p>Keith Taylor \u0111\u00e1nh gi\u00e1 theo h\u01b0\u1edbng ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00e1c. \u00d4ng ngh\u0129 L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng kh\u00f4ng th\u00edch ti\u1ec1n l\u1ec7 mang t\u00ednh s\u00e1ch v\u1edf m\u00e0 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec b\u1ea3n th\u00e2n th\u1ea5y l\u00e0 t\u1ed1t. C\u00f3 v\u1ebb Taylor nh\u00ecn L\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 th\u1ef1c th\u1ee5. V\u1ecb s\u1eed gia d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 ki\u1ec7n nh\u00e0 vua tr\u1ebb tu\u1ed5i y\u00eau c\u1ea7u \u1ee8c Trai s\u01b0u t\u1ea7m th\u01a1 qu\u1ed1c \u00e2m c\u1ee7a H\u1ed3 Qu\u00fd Ly \u0111\u1ec3 suy \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng Nguy\u00ean Long ham th\u00edch s\u1ef1 phi\u00eau l\u01b0u v\u00e0 t\u1ef1 ph\u00e1t tr\u00ed tu\u1ec7, nh\u1eefng t\u00ednh ch\u1ea5t \u0111\u1ec1 kh\u00e1ng nho h\u1ecdc ch\u00ednh th\u1ed1ng T\u1ed1ng-Minh. Do v\u1eady, qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng ng\u1ea3 v\u1ec1 ph\u00e1 c\u00e1ch c\u1ee7a L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng thay v\u00ec l\u1eafng nghe \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t uy\u00ean b\u00e1c t\u1eeb Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i.[75]<\/p>\n<p>T\u1ea1 Ch\u00ed \u0110\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng nh\u00ecn th\u1ea5u su\u1ed1t tranh c\u00e3i n\u00e0y. \u00d4ng cho r\u1eb1ng L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng l\u00e0m nh\u1ea1c theo \u201ctinh th\u1ea7n d\u00e2n t\u1ed9c c\u00f3 s\u00e1ng t\u1ea1o\u201d, kh\u00f4ng qu\u00e1 H\u00e1n h\u00f3a nh\u01b0 \u0111\u00e1m nho th\u1ea7n. Qu\u1ea3 th\u1eadt nh\u01b0 v\u1eady, nh\u00f3m Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i xem ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng thi\u1ebft tr\u00ed l\u1ec5 nh\u1ea1c c\u1ee7a Chu C\u00f4ng \u0110\u00e1n l\u00e0 m\u1eabu m\u1ef1c, ch\u00ea bai h\u1ecd L\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 c\u00e1ch \u0111\u00e1nh chu\u00f4ng khi vua ra-v\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u00fang quy \u0111\u1ecbnh c\u1ed5, b\u00e0i b\u00e1c l\u1ed1i thi\u1ebft k\u1ebf v\u00e0 b\u1ed1 tr\u00ed ng\u1ef1 t\u1ecda sai kh\u00e1c \u0111i\u1ec3n ch\u1ebf nh\u00e0 Minh. <\/p>\n<p>Th\u1ef1c t\u1ebf, L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 ti\u1ebfng chu\u00f4ng b\u00e1o hi\u1ec7u vua ra ch\u1ea7u b\u1eb1ng s\u1ed1 h\u1ea1t chu\u1ed7i tr\u00e0ng c\u1ee7a nh\u00e0 s\u01b0, l\u1ea1i c\u00f3 b\u00e0i nh\u1ea1c mang ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 r\u1ea5t l\u1ea1 l\u00e0 \u201cc\u1ee9u nh\u1eadt nguy\u1ec7t giao th\u1ef1c nh\u1ea1c \u6551\u65e5\u6708\u4ea4\u8755\u6a02\u201d, <i>nh<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c c<\/i><i>\u1ee9<\/i><i>u nh<\/i><i>\u1ead<\/i><i>t th<\/i><i>\u1ef1<\/i><i>c nguy<\/i><i>\u1ec7<\/i><i>t th<\/i><i>\u1ef1<\/i><i>c<\/i>. \u0110\u00f3 l\u00e0 d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t x\u01b0a khi\u1ebfn nh\u00e0 vua v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n d\u1ec5 d\u00e0ng ch\u1ea5p nh\u1eadn. C\u00f3 l\u1ebd L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng c\u0169ng gi\u1ed1ng Tr\u1ea7n Ngh\u1ec7 t\u00f4ng, hai Ng\u00e0i \u0111\u1ec1u hi\u1ec3u r\u1eb1ng: \u201cNam b\u1eafc c\u00e1c \u0111\u1ebf k\u1ef3 qu\u1ed1c b\u1ea5t t\u01b0\u01a1ng t\u1eadp d\u00e3 \u5357\u5317\u5404\u5e1d\u5176\u570b\u4e0d\u76f8\u8972\u4e5f\u201d, <i>Nam hay b<\/i><i>\u1eaf<\/i><i>c <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ec1<\/i><i>u c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ebf<\/i><i> v<\/i><i>\u01b0\u01a1<\/i><i>ng ri<\/i><i>\u00ea<\/i><i>ng kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng ph<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>i noi nhau<\/i>. T\u01b0 duy c\u1ee7a b\u1eadc ch\u1ee7 t\u1ec3 \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean ph\u1ea3i kh\u00e1c v\u1edbi t\u01b0 duy c\u1ee7a nho gia v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e0o t\u1ea1o \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1ea7y t\u00f4i ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. <\/p>\n<p>Nh\u00f3m nh\u00e0 nho kh\u00f4ng s\u00e0nh so\u1ea1n nh\u1ea1c, h\u00f2a \u00e2m, ph\u1ed1i kh\u00ed nh\u01b0ng quy\u1ebft li\u1ec7t ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i quan L\u1ed7 b\u1ed9 ty gi\u00e1m. H\u1ecd t\u1ef1 nh\u1eadn thi\u1ebfu kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ecbnh l\u1ec5 nh\u1ea1c nh\u01b0ng kh\u0103ng kh\u0103ng \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb ch\u1edd c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u bi\u1ebft r\u1ed3i h\u00e3y th\u1ef1c hi\u1ec7n. V\u00ec sao th\u1ebf? Ch\u1edd \u0111\u1ebfn bao gi\u1edd khi nh\u1eefng nghi l\u1ec5 trang tr\u1ecdng th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ee9c m\u1ea1nh nh\u1ea5t th\u1ed1ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i \u0111ang l\u00ean v\u00f4 c\u00f9ng c\u1ea7n thi\u1ebft? C\u1ee5 T\u1ea1 \u0111\u00e0nh ph\u1ea3i tr\u00e1ch nh\u00f3m Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i th\u00e0nh ki\u1ebfn qu\u00e1 qu\u1eaft, kh\u00f4ng hi\u1ec3u c\u1ea3 l\u00fd l\u1ebd b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u g\u00ec n\u1eb1m sau th\u00e1i \u0111\u1ed9 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f3 hi\u1ec3u \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi nay c\u1ee7a c\u00e1c nho th\u1ea7n? Ch\u00fang ta th\u1ea5y ngay ngu\u1ed3n c\u01a1n khi \u0111i v\u00e0o \u0111i\u1ec3m c\u01a1 b\u1ea3n nh\u1ea5t c\u1ee7a l\u00fd thuy\u1ebft \u00e2m nh\u1ea1c Trung Hoa.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Hoa H\u1ea1 c\u1ed5 li\u00ean k\u1ebft n\u0103m thanh \u201ccung, th\u01b0\u01a1ng, gi\u1ed1c, ch\u1ee7y, v\u0169\u201d v\u1edbi c\u00e1c kh\u00e1i ni\u1ec7m: \u201cth\u00e1i c\u1ef1c, thi\u1ebfu d\u01b0\u01a1ng, thi\u1ebfu \u00e2m, th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng, th\u00e1i \u00e2m\u201d, \u201cqu\u00e2n, th\u1ea7n, d\u00e2n, s\u1ef1, v\u1eadt\u201d hay \u201cl\u00e1ch, ph\u1ed5i, gan, tim, th\u1eadn\u201d\u2026 Nh\u1ea1c kh\u00f4ng ch\u1ec9 ph\u1ea3n \u00e1nh, h\u1ed7 tr\u1ee3 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng h\u00e0i h\u00f2a b\u00ean trong c\u01a1 th\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ea3n \u00e1nh, h\u1ed7 tr\u1ee3 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng h\u00e0i h\u00f2a trong x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5. Nh\u1edd b\u1ea3n ch\u1ea5t \u201ch\u00f2a\u201d, \u201cnh\u1ea1c\u201d \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i \u201cl\u1ec5\u201d, c\u1ee7ng c\u1ed1 v\u00e0 th\u00fac \u0111\u1ea9y tr\u1eadt t\u1ef1 qui \u0111\u1ecbnh b\u1edfi tr\u1eddi hay vua v\u1eadn h\u00e0nh b\u00ecnh \u1ed5n. V\u1edbi nho s\u0129, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u1ee1 \u00e2m l\u1ee1 d\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 ho\u1ea1n quan L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 t\u01b0 c\u00e1ch ch\u1ebf t\u00e1c l\u1ec5 nh\u1ea1c. Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u m\u1ea1nh mi\u1ec7ng k\u1ebft t\u1ed9i L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u201cchuy\u00ean ho\u1ea1i thi\u00ean h\u1ea1\u201d t\u1eeb g\u00f3c nh\u00ecn n\u00e0y. M\u1ed9t k\u1ebb b\u1ea3n th\u00e2n khi\u1ebfm khuy\u1ebft s\u1ef1 \u201ch\u00f2a\u201d kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ee7 tr\u00ec ki\u1ebfn t\u1ea1o h\u00e0i h\u00f2a. <\/p>\n<p>Qua hai l\u1ea7n tranh lu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed s\u00e1ch ghi ch\u00e9p, ch\u00fang ta ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ea3 hai l\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u00e0nh vi t\u1ea5n c\u00f4ng c\u00e1 nh\u00e2n (ad hominem) \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng tranh lu\u1eadn.<sup>(237)<\/sup> V\u00ec v\u1eady, n\u1ebfu ng\u00e0y nay ph\u1ea3i ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng thay m\u1eb7t quan t\u00f2a c\u1ee7a gi\u1edbi \u201cc\u00f3 ch\u1eef\u201d, n\u00ean m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi khoan th\u1ee9 v\u00ec th\u00f3i quen \u0111\u00f3 c\u1ee7a tr\u00ed th\u1ee9c Kinh c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed h\u1ebft s\u1ee9c s\u00e2u d\u1ea7y.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i c\u00f3 t\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111i\u1ec3m y\u1ebfu c\u1ee7a m\u00ecnh? D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3! Nh\u01b0ng \u00d4ng ph\u1ea7n n\u00e0o xem \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m m\u1ea1nh. H\u00e3y t\u00ecm hi\u1ec3u b\u00e0i th\u01a1 d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y:<\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\" width=\"209\">\n<p><b>\u5076\u6210<\/b><b> <\/b><\/p>\n<p>\u559c\u5f97\u8eab\u9592\u5b98\u53c8\u51b7           <br \/>\u9589\u9580\u76e1\u65e5\u5c11\u76f8\u904e            <br \/>\u6eff\u5802\u96f2\u6c23\u671d\u711a\u67cf            <br \/>\u9076\u6795\u677e\u8072\u591c\u7039\u8336            <br \/>\u4fee\u5df1\u4f46\u77e5\u70ba\u5584\u6a02            <br \/>\u81f4\u8eab\u672a\u5fc5\u8b80\u66f8\u591a            <br \/>\u5e73\u751f\u8fc2\u95ca\u771f\u543e\u75c5            <br \/>\u7121\u8853\u80fd\u91ab\u8001\u66f4\u52a0<\/p>\n<\/td>\n<td valign=\"top\" width=\"429\">\n<p><b>Ng<\/b><b>\u1eab<\/b><b>u th<\/b><b>\u00e0<\/b><b>nh<\/b><\/p>\n<p>H\u1ec9 \u0111\u1eafc th\u00e2n nh\u00e0n quan h\u1ef1u l\u00e3nh           <br \/>B\u1ebf m\u00f4n t\u1eadn nh\u1eadt thi\u1ec3u t\u01b0\u01a1ng qua            <br \/>M\u00e3n \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e2n kh\u00ed tri\u00eau ph\u1ea7n b\u00e1ch            <br \/>Nhi\u1ec5u ch\u1ea9m t\u00f9ng thanh d\u1ea1 th\u01b0\u1ee3c tr\u00e0            <br \/>Tu k\u1ec9 \u0111\u00e3n tri vi thi\u1ec7n l\u1ea1c            <br \/>Tr\u00ed th\u00e2n v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u1ed9c th\u01b0 \u0111a            <br \/>B\u00ecnh sinh vu kho\u00e1t ch\u00e2n ng\u00f4 b\u1ec7nh            <br \/>V\u00f4 thu\u1eadt n\u0103ng y l\u00e3o c\u00e1nh gia<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><b>Ng<\/b><b>\u1eab<\/b><b>u th<\/b><b>\u00e0<\/b><b>nh<\/b><\/p>\n<p>M\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e2n nh\u00e0n, vi\u1ec7c quan r\u00e3nh r\u1ed7i,   <br \/>Kh\u00e9p c\u1eeda su\u1ed1t ng\u00e0y \u00edt giao thi\u1ec7p v\u1edbi ai.    <br \/>S\u1edbm \u0111\u1ed1t g\u1ed7 b\u00e1ch, h\u01a1i kh\u00f3i \u0111\u1ea7y nh\u00e0,    <br \/>Khuya n\u1ea5u tr\u00e0, nghe th\u00f4ng reo quanh g\u1ed1i.    <br \/>D\u01b0\u1ee1ng m\u00ecnh ch\u1ec9 bi\u1ebft l\u1ea5y vi\u1ec7c thi\u1ec7n l\u00e0m vui,    <br \/>Ti\u1ebfn th\u00e2n ch\u01b0a h\u1eb3n ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc nhi\u1ec1u s\u00e1ch.    <br \/>Vu kho\u00e1t ch\u00ednh th\u1ef1c b\u1ec7nh su\u1ed1t \u0111\u1eddi c\u1ee7a ta,    <br \/>V\u00f4 ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9u ch\u1eefa, c\u00e0ng gi\u00e0 c\u00e0ng n\u1eb7ng. <\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1434 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1437, t\u1ea7n su\u1ea5t xu\u1ea5t hi\u1ec7n th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean trong To\u00e0n Th\u01b0 ti\u1ebft l\u1ed9 s\u1ef1 b\u1eadn r\u1ed9n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i. Kh\u00e1 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 nh\u00e0 th\u01a1 ch\u1ec9 r\u1ed7i vi\u1ec7c sau khi m\u00e2u thu\u1eabn v\u1edbi L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng b\u00f9ng n\u1ed5 v\u1edbi h\u1eadu qu\u1ea3 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng ch\u00ed c\u1ee7a \u00d4ng ch\u1ecbu \u00e1n l\u01b0u \u0111\u00e0y. T\u1ef1 nh\u1eadn \u201cth\u1ea7n v\u00f4 h\u1ecdc thu\u1eadt b\u1ea5t tri c\u1ed5 ch\u1ebf \u81e3\u7121\u5b78\u8853\u4e0d\u77e5\u53e4\u5236\u201d, <i>th<\/i><i>\u1ea7<\/i><i>n v<\/i><i>\u00f4<\/i><i> h<\/i><i>\u1ecd<\/i><i>c thu<\/i><i>\u1ead<\/i><i>t, kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng bi<\/i><i>\u1ebf<\/i><i>t quy ch<\/i><i>\u1ebf<\/i><i> c<\/i><i>\u1ed5<\/i><i>, <\/i>h\u1ecd L\u01b0\u01a1ng m\u00f9 t\u1ecbt \u0111i\u1ec3n ph\u1ea7n l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c vua ch\u1ecdn thay v\u00ec ch\u1ecdn s\u0129 nho danh ti\u1ebfng \u1ee8c Trai. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc th\u1ea5y r\u00f5 t\u00e2m tr\u1ea1ng ng\u1ee1 ng\u00e0ng c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 xao \u0111\u1ed9ng b\u00ean d\u01b0\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t b\u00ecnh l\u1eb7ng. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0, do \u1ee7ng h\u1ed9 Tham ngh\u1ecb Nguy\u1ec5n Li\u1ec5u, \u1ee8c Trai b\u1ecb h\u1ea1 t\u1ea7ng c\u00f4ng t\u00e1c.<\/p>\n<p>\u00d4ng c\u00f4 \u0111\u1ed9c gi\u1eefa h\u01b0\u01a1ng tr\u00e0, h\u01b0\u01a1ng g\u1ed7 b\u00e1ch v\u00e0 ti\u1ebfng th\u00f4ng reo. M\u00f9i tinh khi\u1ebft k\u00e8m \u00e2m thanh cao nh\u00e3 t\u1ea1o \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ea3 \u0111\u1eddi nh\u01a1 h\u1ebft, m\u00ecnh Nguy\u1ec5n s\u1ea1ch; c\u1ea3 \u0111\u1eddi say h\u1ebft, m\u00ecnh Nguy\u1ec5n t\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Kh\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn cu\u1ed9c s\u1ed1ng thanh b\u1ea1ch c\u1ee7a quan Th\u1eeba Ch\u1ec9, nh\u01b0ng \u00f4ng c\u00f3 t\u1ec9nh hay kh\u00f4ng th\u00ec n\u00ean x\u00e9t l\u1ea1i. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch nh\u00e0 qu\u1ea3n tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i, vua L\u00ea c\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. Ng\u00e0i c\u1ea7n g\u00ec \u1edf nh\u00f3m ng\u01b0\u1eddi to ti\u1ebfng m\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f4ng c\u00e1n th\u00ec ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ebfn th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ch\u01b0a bi\u1ebft r\u00f5? Kh\u00e1i ni\u1ec7m, quy ch\u1ebf Hoa H\u1ea1 hai ng\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u00edch g\u00ec cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh M\u01b0\u1eddng ki\u00eau h\u00e3nh v\u1eeba b\u1ee9c b\u00e1ch \u0111\u1ea1i qu\u00e2n Trung nguy\u00ean r\u00fat lui qu\u00ean c\u1ea3 ch\u1edd m\u1ec7nh thi\u00ean t\u1eed? <\/p>\n<p>C\u00e2u 5 v\u1edbi hai ch\u1eef \u201ctu k\u1ef7 \u4fee\u5df1\u201d cung c\u1ea5p th\u00eam manh m\u1ed1i gi\u00fap x\u00e1c \u0111\u1ecbnh th\u1eddi \u0111i\u1ec3m t\u00e1c ph\u1ea9m ra \u0111\u1eddi. Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111ang suy g\u1eabm v\u1ec1 nh\u1ea1c x\u01b0a. Nh\u1ea1c k\u00fd ch\u00e9p c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a T\u1eed H\u1ea1 v\u1edbi Ng\u1ee5y V\u0103n h\u1ea7u n\u1ed9i dung mi\u00eau t\u1ea3 s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a c\u1ef1c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a c\u1ed5 nh\u1ea1c. Theo T\u1eed H\u1ea1, ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 b\u00e0n lu\u1eadn, c\u0169ng theo \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 h\u1ecdc c\u1ed5, \u0111\u1ec3 tu th\u00e2n \u1edf nh\u00e0 r\u1ed3i ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn b\u00ecnh thi\u00ean h\u1ea1.[76] C\u00e2u 6 g\u1ee3i li\u00ean t\u01b0\u1edfng s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng v\u1ebb vang c\u1ee7a \u0111\u1ed1i th\u1ee7 \u00edt h\u1ecdc L\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n c\u0169ng t\u1ef1 \u00fd th\u1ee9c b\u1ea3n th\u00e2n c\u00f3 l\u00fac n\u00f3i n\u0103ng thi\u1ebfu th\u1ef1c t\u1ebf. Nh\u01b0ng \u0111\u1ec7 t\u1eed Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh truy\u1ec1n b\u00e1 gi\u00e1o l\u00fd Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh c\u00f3 g\u00ec sai? D\u0129 nhi\u00ean, Nguy\u1ec5n xem gi\u00e1 tr\u1ecb Nho gi\u00e1o l\u00e0 t\u00e0i s\u1ea3n chung c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i ch\u1ee9 kh\u00f4ng thu\u1ed9c ri\u00eang Hoa H\u1ea1. L\u1ea1i t\u1ed3n t\u1ea1i d\u0129 nhi\u00ean kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf gi\u1ea3i ph\u00e1p ch\u01b0a ho\u00e0n h\u1ea3o c\u1ea7n m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ho\u00e0n h\u1ea3o h\u01a1n. \u0110\u1ec1 xu\u1ea5t ch\u1edd ng\u01b0\u1eddi t\u1ea7m c\u1ee1 Chu C\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1edbi l\u00e0m l\u1ec5 nh\u1ea1c kh\u00f4ng cho th\u1ea5y \u01b0u \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i tr\u1ed9i n\u00e0o. Vua L\u00ea \u0111\u00e3 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng theo l\u00fd tr\u00ed, Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i v\u1eadt v\u00e3 v\u1edbi ni\u1ec1m tin.<\/p>\n<p>\u201cVu kho\u00e1t\u201d th\u00e0nh b\u1ec7nh nan y kh\u00f4ng ch\u1ec9 t\u1ea1o kho\u1ea3ng c\u00e1ch gi\u1eefa Nguy\u1ec5n v\u00e0 \u0111a s\u1ed1 tri\u1ec1u th\u1ea7n m\u00e0 c\u00f2n t\u1ea1o phi\u1ec1n to\u00e1i cho con ch\u00e1u.<\/p>\n<p><b>Thu<\/b><b>\u1ead<\/b><b>t h<\/b><b>\u1ee9<\/b><b>ng XXIII<\/b><\/p>\n<p>B\u00ecnh sinh nhi\u1ec5m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadt s\u01a1 cu\u1ed3ng,<sup>(238)     <br \/><\/sup>Con ch\u00e1u nhi\u1ec1u ng\u00e0y ch\u1ecbu kh\u00f3 d\u01b0\u1eddng.<sup>(239)     <br \/><\/sup>La \u1ef7<sup>(240)<\/sup> l\u1ea5y \u0111\u00e2u ch\u0103ng l\u01b0\u1edbi th\u01b0\u1edbi,<sup>(241)     <br \/><\/sup>H\u00f9ng ng\u01b0<sup>(242)<\/sup> kh\u00f4n ki\u1ebfm ph\u1ea3i th\u00e8m thu\u1ed3ng.    <br \/>Ao quan th\u1ea3 g\u1eedi hai b\u00e8 mu\u1ed1ng,    <br \/>\u0110\u1ea5t b\u1ee5t \u01b0\u01a1ng nh\u1edd m\u1ed9t l\u1ea3nh<sup>(243)<\/sup> m\u00f9ng.    <br \/>C\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t l\u00f2ng \u00e2u vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc,    <br \/>\u0110\u00eam \u0111\u00eam th\u1ee9c nh\u1eabn<sup>(244)<\/sup> n\u1ebbo<sup>(245)<\/sup> s\u01a1 chung.<sup>(246)<\/sup><\/p>\n<p>T\u1ea1m hi\u1ec3u nh\u01b0 sau: Cu\u1ed9c s\u1ed1ng khi\u1ebfn ta nhi\u1ec5m b\u1ec7nh \u0111i\u00ean nh\u00e8 nh\u1eb9, Do v\u1eady con ch\u00e1u ph\u1ea3i th\u01b0\u01a1ng kh\u00f3 d\u00e0i ng\u00e0y. L\u1ea5y \u0111\u00e2u ra l\u1ee5a l\u00e0 m\u00e0 kh\u00f4ng r\u00e1ch r\u01b0\u1edbi? Ch\u1eb3ng ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea5u hay c\u00e1 n\u00ean cam c\u1ea3nh th\u00e8m thu\u1ed3ng. G\u1eedi tr\u1ed3ng hai b\u00e8 rau mu\u1ed1ng \u1edf ao c\u00f4ng, Nh\u1edd \u01b0\u01a1ng m\u1ed9t lu\u1ed1ng m\u1ed3ng t\u01a1i tr\u00ean \u0111\u1ea5t Ph\u1eadt. (T\u00e0i s\u1ea3n) c\u00f2n l\u1ea1i ch\u1ec9 t\u1ea5m l\u00f2ng lo \u00e2u vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, \u0110\u00eam n\u00e0o c\u0169ng tr\u1eb1n tr\u1ecdc \u0111\u1ebfn c\u1eed chu\u00f4ng s\u1edbm mai.<\/p>\n<p>Vi\u00ean quan l\u1edbn tu\u1ed5i b\u1ed9 c\u00e1nh xu\u1ec1 x\u00f2a, \u0103n u\u1ed1ng s\u01a1 \u0111\u1ea1m, m\u1eafc t\u1eadt su\u1ed1t ng\u00e0y rao gi\u1ea3ng \u0111\u1ea1o l\u00fd Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh h\u1eb3n l\u00e0 \u00e1c m\u1ed9ng cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi g\u1ea7n g\u0169i. Kh\u1ed5 thay, c\u1ee5 gi\u00e0 c\u0169ng bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng v\u00ec m\u00ecnh. H\u00ecnh \u1ea3nh con ch\u00e1u nheo nh\u00f3c c\u00f9ng \u00e1m \u1ea3nh thi\u1ebfu \u0103n cho th\u1ea5y t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 b\u1ecb c\u00e1ch hay gi\u00e1ng ch\u1ee9c m\u00e0 c\u00f2n b\u1ecb c\u1eaft gi\u1ea3m l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng. Nguy\u1ec5n l\u00e0m quan nh\u01b0ng c\u1ea3 h\u1ecd ch\u1eafc kh\u00f4ng nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec nhi\u1ec1u. \u1ee8c Trai gh\u00e9t h\u1ed1i l\u1ed9 tham nh\u0169ng, \u201cthanh ch\u1ee9c\u201d c\u1ee7a \u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng cho ph\u00e9p th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng h\u00e0nh vi nh\u01b0 v\u1eady. Do \u0111\u00f3, cu\u1ed9c s\u1ed1ng nh\u00e0 th\u01a1 ho\u00e0n to\u00e0n l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o \u00e2n hu\u1ec7 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. M\u1ed7i l\u1ea7n b\u1ecb k\u1ef7 lu\u1eadt, Nguy\u1ec5n r\u01a1i ngay v\u00e0o t\u00ecnh c\u1ea3nh t\u00fang qu\u1eabn. \u1ee8c Trai ngh\u00e8o do g\u00e1nh n\u1eb7ng gia \u0111\u00ecnh l\u1edbn g\u1ed3m nhi\u1ec1u v\u1ee3, con, ch\u00e1u\u2026. ch\u1ee9 ch\u01b0a h\u1eb3n nh\u00e0 vua mu\u1ed1n g\u00e2y kh\u00f3 cho \u00f4ng.<\/p>\n<p>\u00dd ch\u00ednh b\u00e0i th\u01a1 \u1ea9n khu\u1ea5t trong hai t\u1eeb gh\u00e9p \u201cla \u1ef7\u201d v\u00e0 \u201ch\u00f9ng ng\u01b0\u201d m\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 gi\u1ea3i th\u00edch t\u01b0\u1eddng t\u1eadn.[77] \u201cLa \u1ef7\u201d n\u00f3i v\u1ec1 thu\u1eadt l\u00e0m b\u1ea7y t\u00f4i, ki\u1ec3u b\u1ea7y t\u00f4i nh\u1edd c\u00f3 \u0111\u1ee7 quy\u1ec1n l\u1ef1c m\u00e0 t\u00e0i n\u0103ng b\u1ed9c l\u1ed9. \u201cH\u00f9ng ng\u01b0\u201d n\u00f3i v\u1ec1 l\u1ef1a ch\u1ecdn gi\u1eefa sinh m\u1ea1ng v\u00e0 \u0111\u1ea1o ngh\u0129a theo h\u01b0\u1edbng s\u1eb5n s\u00e0ng hy sinh v\u00ec ngh\u0129a.<\/p>\n<p>C\u00e2u 3 th\u00f4ng b\u00e1o t\u00ecnh tr\u1ea1ng b\u1ecb th\u1ea5t s\u1ee7ng, c\u00e2u 4 tuy\u00ean b\u1ed1 ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ecdi h\u1eadu qu\u1ea3 mi\u1ec5n b\u1ea3n th\u00e2n h\u00e0nh x\u1eed \u0111\u00fang \u0111\u1ea1o l\u00fd. V\u1ec1 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m s\u00e1ng t\u00e1c, n\u1ebfu \u0111\u1eb7t v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n h\u1eadu \u201ctranh c\u00e3i l\u1ec5 nh\u1ea1c\u201d s\u1ebd h\u1ee3p l\u00fd h\u01a1n v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n ch\u1edd \u00e1n v\u01b0\u1eddn L\u1ec7 Chi. Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1ea5t ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 8 n\u0103m \u0110\u1ea1i B\u1ea3o III (1442), Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i b\u1ecb h\u00e0nh h\u00ecnh ng\u00e0y 16 c\u00f9ng th\u00e1ng. M\u01b0\u1eddi hai ng\u00e0y ch\u1ecbu giam c\u1ea7m v\u00ec li\u00ean can t\u1ed9i gi\u1ebft vua ch\u1eafc ch\u1eafn t\u00f9 nh\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u1ea3i m\u00e1i \u0111\u1ebfn m\u1ee9c nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed3ng rau b\u00ean ngo\u00e0i. \u0110\u1eddi L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng, \u0103n tr\u1ed9m t\u00e1i ph\u1ea1m b\u1ecb x\u1eed ch\u00e9m. H\u1ea7u thi\u1ebfp mang t\u1ed9i gi\u1ebft vua, d\u00f9 ng\u1ed9 s\u00e1t, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed3ng tr\u00e1nh sao kh\u1ecfi tru di tam t\u1ed9c? Vi\u1ec7c tr\u1ed3ng rau c\u00f2n \u00fd ngh\u0129a g\u00ec khi c\u1ea7m ch\u1eafc c\u00e1i ch\u1ebft? Ai \u0111\u1ee7 can \u0111\u1ea3m h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u1ed9i nh\u00e2n d\u00ednh l\u00edu \u00e1n \u0111\u1ea1i ngh\u1ecbch c\u1ea3i thi\u1ec7n b\u1eefa rau? Hai c\u00e2u 7, 8 v\u1eabn m\u1ea1nh m\u1ebd, th\u1ea7m k\u00edn th\u1ec3 hi\u1ec7n mong m\u1ecfi ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c v\u1ee5 tr\u1edf l\u1ea1i. \u01af\u1edbc mu\u1ed1n \u0111\u00f3 g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi t\u00e2m l\u00fd vi\u00ean quan b\u1ecb bi\u1ebfm tru\u1ea5t h\u01a1n l\u00e0 t\u00e2m l\u00fd t\u1eed t\u00f9.<\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\" width=\"209\">\n<p><b>\u6f2b\u8208\u5176\u4e8c<\/b><\/p>\n<p>\u4e5d\u842c\u6476\u98a8\u8a18\u6614\u66fe           <br \/>\u7576\u5e74\u932f\u6bd4\u5317\u6e9f\u9d6c            <br \/>\u865b\u540d\u81ea\u5606\u6210\u7b95\u6597            <br \/>\u5f8c\u5b78\u8ab0\u5c07\u4f5c\u6e96\u7e69            <br \/>\u4e00\u7247\u4e39\u5fc3\u771f\u6c5e\u706b            <br \/>\u5341\u5e74\u6e05\u8077\u7389\u58fa\u51b0            <br \/>\u512a\u904a\u4e14\u5fa9\u8a00\u4f59\u597d            <br \/>\u4fef\u4ef0\u96a8\u4eba\u8b1d\u4e0d\u80fd<\/p>\n<\/td>\n<td valign=\"top\" width=\"429\">\n<p><b>M<\/b><b>\u1ea1<\/b><b>n h<\/b><b>\u1ee9<\/b><b>ng k<\/b><b>\u1ef3<\/b><b> II<\/b><\/p>\n<p>C\u1eedu v\u1ea1n \u0111o\u00e0n phong<sup>(247)<\/sup> k\u00fd t\u00edch t\u1eb1ng            <br \/>\u0110\u01b0\u01a1ng ni\u00ean th\u00e1c t\u1ef7 b\u1eafc minh b\u1eb1ng<sup>(248)             <br \/><\/sup>H\u01b0 danh t\u1ef1 th\u00e1n th\u00e0nh c\u01a1 \u0111\u1ea9u<sup>(249)             <br \/><\/sup>H\u1eadu h\u1ecdc thu\u1ef3 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c chu\u1ea9n th\u1eb1ng            <br \/>Nh\u1ea5t phi\u1ebfn \u0111an t\u00e2m ch\u00e2n h\u1ed1ng ho\u1ea3            <br \/>Th\u1eadp ni\u00ean thanh ch\u1ee9c ng\u1ecdc h\u1ed3 b\u0103ng            <br \/>\u01afu du th\u1ea3 ph\u1ee5c ng\u00f4n d\u01b0 hi\u1ebfu            <br \/>Ph\u1ee7 ng\u01b0\u1ee1ng tu\u1ef3 nh\u00e2n t\u1ea1 b\u1ea5t n\u0103ng.<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><b>\u0110<\/b><b>\u1ec1<\/b><b> ch<\/b><b>\u01a1<\/b><b>i l<\/b><b>\u00fa<\/b><b>c h<\/b><b>\u1ee9<\/b><b>ng &#8211; K<\/b><b>\u1ef3<\/b><b> II<\/b><\/p>\n<p>Nh\u1edb x\u01b0a t\u1eebng c\u01b0\u1ee1i gi\u00f3 bay cao ch\u00edn v\u1ea1n d\u1eb7m,    <br \/>B\u1ea5y gi\u1edd nh\u1ea7m so m\u00ecnh v\u1edbi chim b\u1eb1ng bi\u1ec3n b\u1eafc.    <br \/>Than m\u00ecnh v\u00ec h\u01b0 danh m\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh v\u00f4 d\u1ee5ng,    <br \/>K\u1ebb h\u1eadu h\u1ecdc ai ch\u1ecbu l\u1ea5y ta l\u00e0m chu\u1ea9n th\u1eb1ng!    <br \/>M\u1ed9t t\u1ea5m l\u00f2ng son n\u00f3ng r\u1ef1c nh\u01b0 l\u1eeda l\u00f2 luy\u1ec7n \u0111an,    <br \/>M\u01b0\u1eddi n\u0103m c\u00f4ng vi\u1ec7c thanh li\u00eam (ti\u1ebft th\u00e1o) trong nh\u01b0 b\u1ea7u ng\u1ecdc.    <br \/>L\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng ta th\u00edch l\u00e0m quan nh\u00e0n,    <br \/>C\u00fai ng\u1eeda theo \u00fd ng\u01b0\u1eddi th\u00ec xin t\u1ea1, kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u1ebd trong qu\u00e3ng cu\u1ed1i 1437 \u2013 \u0111\u1ea7u 1439 Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c giao vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00f3 r\u1ea5t t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng ch\u1ee9 kh\u00f4ng b\u1ecb c\u00e1ch tu\u1ed9t th\u00e0nh d\u00e2n \u0111en. Tr\u01b0\u1edbc va ch\u1ea1m v\u1edbi Ty L\u1ed7 b\u1ed9, \u1ee8c Trai gi\u1eef ch\u1ee9c Nh\u1eadp n\u1ed9i H\u00e0nh khi\u1ec3n tri Tam Qu\u00e1n s\u1ef1. Khi d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n l\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf cu\u1ed1i n\u0103m 1439, Nguy\u1ec5n t\u1ef1 h\u00e0o v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c giao l\u1ea1i vi\u1ec7c tr\u00f4ng coi Tam Qu\u00e1n m\u00e0 \u00f4ng cho l\u00e0 vinh d\u1ef1 cao t\u1ed9t c\u1ee7a Nho gia. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 ch\u1ee9ng t\u1ecf Nguy\u1ec5n \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u1eebng ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y. Th\u1eddi gian quan l\u1ea1nh \u1ee8c Trai s\u00e1ng t\u00e1c r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u01a1, b\u1ed1i c\u1ea3nh \u0111\u00f4i khi l\u00e0 n\u01a1i \u1ea9n c\u1ea3, t\u1ee9c kinh \u0111\u00f4, \u0111\u00f4i khi th\u1ea5p tho\u00e1ng c\u1ea3nh n\u01b0\u1edbc non C\u00f4n S\u01a1n. Nh\u1eefng c\u00e2u \u201cGia s\u01a1n \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1ch ng\u00e0n d\u1eb7m, \u01afu \u00e1i l\u00f2ng phi\u1ec1n n\u1eeda \u0111\u00eam\u201d (T\u1ef1 thu\u1eadt IV), Gia s\u01a1n c\u0169 c\u00f2n m\u01b0\u1eddng t\u01b0\u1ee3ng, Th\u00e2n s\u1ef1 gi\u00e0 bi\u1ebfng n\u00f3i n\u0103ng\u201d (T\u1ef1 th\u00e1n XXVIII) cho th\u1ea5y Nguy\u1ec5n tuy th\u01b0\u1eddng v\u1ec1 C\u00f4n S\u01a1n nh\u01b0ng ch\u1ee7 y\u1ebfu v\u1eabn ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1eb7t \u1edf kinh th\u00e0nh. V\u00e0 d\u00f9 \u1edf kinh th\u00e0nh, Nguy\u1ec5n h\u1ea7u nh\u01b0 \u0111\u1ee9ng ngo\u00e0i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tri\u1ec1u ch\u00ednh.<\/p>\n<p>\u1ede \u201cNg\u1eabu th\u00e0nh\u201d \u0111\u00e3 b\u00ecnh gi\u1ea3i b\u00ean tr\u00ean, Nguy\u1ec5n tuy\u00ean b\u1ed1 \u201cm\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e2n nh\u00e0n\u201d, \u1edf \u0111\u00e2y nh\u1ea5n m\u1ea1nh l\u1ea7n n\u1eefa \u201cta th\u00edch l\u00e0m quan nh\u00e0n\u201d. V\u00ec sao \u00d4ng nh\u1ea5n m\u1ea1nh s\u1ef1 h\u00e0i l\u00f2ng v\u1edbi ho\u00e0n c\u1ea3nh? H\u00e3y \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu \u201cM\u1ea1n h\u1ee9ng k\u1ef3 II\u201d v\u1edbi \u201cT\u1ef1 th\u00e1n V\u201d. C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u00e1c nh\u1eb1m th\u1eddi \u0111o\u1ea1n ho\u1ea1n l\u1ed9 kh\u1ea5p kh\u1ec3nh (cu\u1ed1i 1429 \u2013 \u0111\u1ea7u 1432; cu\u1ed1i 1437 \u2013 \u0111\u1ea7u 1439) v\u00e0 c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00e1 gi\u1ed1ng nhau. M\u1ed9t N\u00f4m m\u1ed9t Ch\u1eef nh\u01b0ng c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u nh\u1edb v\u1ec1 tu\u1ed5i tr\u1ebb n\u0103ng n\u1ed5 th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c tu\u1ed5i gi\u00e0 r\u1ea3nh rang m\u00e0 l\u1eadn \u0111\u1eadn. Ch\u00fang l\u1ea1i gi\u1ed1ng nhau \u1edf \u201cC\u1eeda quy\u1ec1n qu\u00fd ng\u1ea1i l\u01b0\u1ee3m ch\u00e2n tay\u201d v\u00e0 \u201cPh\u1ee7 ng\u01b0\u1ee1ng t\u00f9y nh\u00e2n t\u1ea1 b\u1ea5t n\u0103ng\u201d, <i>Kh\u00f4ng th<\/i><i>\u1ec3<\/i><i> c<\/i><i>\u00fa<\/i><i>i ng<\/i><i>\u1eed<\/i><i>a theo <\/i><i>\u00fd<\/i><i> ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i.<\/i> S\u1ebd th\u1ea5y r\u00f5 nh\u00e2n c\u00e1ch \u0111\u00e1ng k\u00ednh c\u1ee7a \u1ee8c Trai n\u1ebfu tham chi\u1ebfu \u00fd ch\u1ec9 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu Nguy\u1ec5n th\u1ecb Anh ban cho Th\u00e1i \u00fay L\u00ea Th\u1ee5, L\u00ea Kh\u1ea3:<\/p>\n<p><i>S\u00e1ch x<\/i><i>\u01b0<\/i><i>a c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> c<\/i><i>\u00e2<\/i><i>u <\/i><i>\u201c<\/i><i>Vi<\/i><i>\u1ec7<\/i><i>c ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m t<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>t, th<\/i><i>\u00ec<\/i><i> tr<\/i><i>\u1edd<\/i><i>i h<\/i><i>\u00f2<\/i><i>a<\/i><i>\u201d<\/i><i> nay quan gia c<\/i><i>\u00f2<\/i><i>n tr<\/i><i>\u1ebb<\/i><i> th<\/i><i>\u01a1<\/i><i>, tr<\/i><i>\u1eab<\/i><i>m r<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>t lo s<\/i><i>\u1ee3<\/i><i>, c<\/i><i>\u00e1<\/i><i>i t<\/i><i>\u1ec7<\/i><i> ng<\/i><i>\u00e0<\/i><i>y nay, ho<\/i><i>\u1eb7<\/i><i>c c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i h<\/i><i>\u00f9<\/i><i>a <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>ng v<\/i><i>\u1edb<\/i><i>i nhau m\u00e0 ti<\/i><i>\u1ebf<\/i><i>n c<\/i><i>\u1eed<\/i><i> kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng c<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng b<\/i><i>\u1eb1<\/i><i>ng, hay c<\/i><i>\u1ead<\/i><i>y th<\/i><i>\u1ebf<\/i><i> c<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng th<\/i><i>\u1ea7<\/i><i>n <\/i><i>\u1edf<\/i><i> ti<\/i><i>\u1ec1<\/i><i>m <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ec3<\/i><i> m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> cho v<\/i><i>\u1ee3<\/i><i> con ch<\/i><i>\u00fa<\/i><i>c th<\/i><i>\u00e1<\/i><i>c ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i quy<\/i><i>\u1ec1<\/i><i>n th<\/i><i>\u1ebf<\/i><i>, hay cho gia n<\/i><i>\u00f4<\/i><i> l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m h<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i l<\/i><i>\u01b0\u01a1<\/i><i>ng d<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n, <b>ho<\/b><\/i><b><i>\u1eb7<\/i><\/b><b><i>c c<\/i><\/b><b><i>\u00f3<\/i><\/b><b><i> k<\/i><\/b><b><i>\u1ebb<\/i><\/b><b><i> ra v<\/i><\/b><b><i>\u00e0<\/i><\/b><b><i>o nh<\/i><\/b><b><i>\u00e0<\/i><\/b><b><i> quy<\/i><\/b><b><i>\u1ec1<\/i><\/b><b><i>n th<\/i><\/b><b><i>\u1ebf<\/i><\/b><b><i> <\/i><\/b><b><i>\u0111<\/i><\/b><b><i>\u1ec3<\/i><\/b><b><i> c<\/i><\/b><b><i>\u1ea7<\/i><\/b><b><i>u kh<\/i><\/b><b><i>\u1ecf<\/i><\/b><b><i>i t<\/i><\/b><b><i>\u1ed9<\/i><\/b><b><i>i<\/i><\/b><i>\u2026..\u201d<\/i>[80]<i> <\/i><\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u L\u00ea s\u01a1, k\u1ebb m\u1eafc t\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0o c\u1eeda sau nh\u00e0 quy\u1ec1n th\u1ebf ch\u1ea1y xin mi\u1ec5n gi\u1ea3m. H\u00e0nh \u0111\u1ed9ng v\u1ea1y v\u1ecd ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ho\u00e0ng gia bi\u1ebft r\u00f5, xem nh\u01b0 m\u1ed9t trong nhi\u1ec1u c\u00e1i t\u1ec7. Hai b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec1u l\u00e0 h\u1ed3i \u0111\u00e1p cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khuy\u00ean Nguy\u1ec5n v\u1eadn \u0111\u1ed9ng ng\u1ea7m \u0111\u1ec3 qua tai \u00e1ch. Nh\u00e0 th\u01a1 ph\u1ee7 nh\u1eadn c\u00e1ch \u1ea5y v\u00ec \u00f4ng ch\u01b0a bao gi\u1edd ngh\u0129 r\u1eb1ng m\u00ecnh c\u00f3 t\u1ed9i. \u1ee8c Trai ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u1ecdi m\u1ea5t m\u00e1t \u0111\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u1ea1o l\u00fd nho gia.<\/p>\n<p>Th\u1ebf v\u00ec sao n\u00ean n\u1ed7i? Hai ch\u1eef C\u01a1-\u0110\u1ea9u d\u1eabn t\u1eeb kinh Thi k\u00edn \u0111\u00e1o n\u00eau quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Nguy\u1ec5n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1ecb b\u00e1c b\u1ecf. Th\u01a1 \u0110\u1ea1i \u0110\u00f4ng ghi l\u1ea1i than th\u1edf c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 l\u1ea5n b\u1ee9c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Chu. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ph\u00eda \u0111\u00f4ng l\u00e0m l\u1ee5ng c\u1ef1c nh\u1ecdc nh\u01b0ng ph\u1ea3i nh\u01b0\u1eddng quy\u1ec1n l\u1ee3i cho d\u00e2n nh\u00e0 Chu ph\u00eda t\u00e2y ki\u00eau k\u1ef3. Nguy\u1ec5n mu\u1ed1n tr\u00e1ch nh\u00e0 vua \u0111\u00e3 thi\u00ean v\u1ecb \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng. Cha \u00f4ng c\u0169ng t\u1eebng d\u00f9ng th\u01a1 \u0110\u1ea1i \u0110\u00f4ng \u0111\u1ec3 ng\u1ea7m tr\u00e1ch vua Tr\u1ea7n thi\u1ebfu c\u00f4ng b\u1eb1ng. <\/p>\n<p>\u1ee8c Trai c\u00f9ng l\u00fac c\u00f3 ba lu\u1ed3ng suy ngh\u0129 r\u1ea5t kh\u00e1c nhau l\u00fac tu\u1ed5i gi\u00e0 \u00edt vi\u1ec7c:<\/p>\n<p>&#8211; S\u1ed1t ru\u1ed9t khi t\u00e1ch r\u1eddi c\u00f4ng vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh: \u201cC\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t l\u00f2ng \u00e2u vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc\u201d, \u201cNh\u1ea5t phi\u1ebfn \u0111an t\u00e2m ch\u00e2n h\u1ed1ng h\u1ecfa\u201d\u2026   <br \/>&#8211; T\u1ef1 h\u00e0i l\u00f2ng khi b\u1ecb ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh ch\u1ee9c quan l\u1ea1nh: \u201cH\u1ec9 \u0111\u1eafc th\u00e2n nh\u00e0n quan h\u1ef1u l\u00e3nh\u201d, \u201c\u01afu du th\u1ea3 ph\u1ee5c ng\u00f4n d\u01b0 hi\u1ebfu\u201d\u2026    <br \/>&#8211; Th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean ngh\u0129 ng\u1ee3i th\u00fa qu\u00ea: \u201cGiang s\u01a1n c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00e0n d\u1eb7m\u201d, \u201cQu\u00ea c\u0169 \u01b0a l\u00e0m ch\u1ee7 c\u00fac th\u00f4ng\u201d\u2026<\/p>\n<p>V\u1eady th\u1ef1c s\u1ef1 Nguy\u1ec5n mu\u1ed1n g\u00ec? <\/p>\n<p>\u1ee8c Trai tr\u01b0\u1edbc sau v\u1eabn l\u00e0 nh\u00e0 nho, \u01b0\u1edbc v\u1ecdng cao nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0nh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 mang h\u1ea1nh ph\u00fac \u0111\u1ebfn th\u01b0\u01a1ng sinh. Th\u1eadt b\u1ea5t h\u1ea1nh n\u1ebfu m\u1ea5t c\u01a1 h\u1ed9i c\u1ed1ng hi\u1ebfn \u201ch\u1ebft t\u1ea5c l\u00f2ng h\u1ed3ng h\u1ed9c\u201d. Vui v\u1edbi ch\u1ee9c nh\u00e0n c\u00f3 phong th\u00e1i qu\u00e2n t\u1eed nh\u01b0 Tri\u1ec3n C\u1ea7m nh\u01b0ng \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 bi\u1ec7n ph\u00e1p t\u1ef1 tr\u1ea5n t\u0129nh tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec1u ngh\u1ecbch l\u00fd. C\u00f2n qu\u00ea nh\u00e0 gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111i\u1ec3m t\u1ef1a tinh th\u1ea7n, m\u1ed9t n\u01a1i truy\u1ec1n v\u00e0 duy tr\u00ec sinh l\u1ef1c \u0111\u1ec3 \u0111i h\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e0i. <\/p>\n<p>Qu\u1ea3 th\u1eadt, khi b\u1ecb tru\u1ea5t, Nguy\u1ec5n m\u1eebng quan r\u00e3nh, th\u00e2n nh\u00e0n. Tuy nhi\u00ean, th\u1eddi gian d\u01b0 th\u1eeba nhi\u1ec1u qu\u00e1 d\u1eabn \u0111\u1ebfn suy ngh\u0129 thay \u0111\u1ed5i. \u00d4ng th\u1ea5y m\u00ecnh v\u00f4 t\u00edch s\u1ef1 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p><b>T<\/b><b>\u1ef1<\/b><b> th<\/b><b>\u00e1<\/b><b>n XXIV<\/b><\/p>\n<p>Ng\u1ed3i coi th\u00e1ng l\u1ecdn l\u1eabn ng\u00e0y qua,   <br \/>Lu\u1ed1ng ph\u1ee5 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, lu\u1ed1ng ph\u1ee5 nh\u00e0.    <br \/>\u0110\u1ea7u k\u1ebf<sup>(250)<\/sup> l\u0103ng c\u0103ng<sup>(251)<\/sup> nh\u1eefng h\u1ed5,<sup>(252)     <br \/><\/sup>Th\u00e2n h\u00e8n l\u1ee5c c\u1ee5c<sup>(253)<\/sup> m\u1ed7<sup>(254)<\/sup> gi\u00e0.    <br \/>Giang s\u01a1n c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00e0n d\u1eb7m,    <br \/>S\u1ef1 nghi\u1ec7p bu\u1ed3n \u0111\u00eam tr\u1ed1ng ba.<sup>(255)     <br \/><\/sup>N\u1ee3 c\u0169 ch\u01b0\u1edbc<sup>(256)<\/sup> n\u00e0o b\u00e1o b\u1ed5,    <br \/>\u01a0n th\u00e0y, \u01a1n ch\u00faa l\u1eabn \u01a1n cha.<\/p>\n<p>T\u1ea1m hi\u1ec3u nh\u01b0 sau: Ng\u1ed3i xem n\u0103m th\u00e1ng tr\u00f4i qua, V\u1eeba ph\u1ee5 l\u00f2ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1eeba ph\u1ee5 truy\u1ec1n th\u1ed1ng gia t\u1ed9c. B\u00fai t\u00f3c x\u1ed9c x\u1ec7ch th\u1eadt \u0111\u00e1ng x\u1ea5u h\u1ed5, Th\u00e2n nh\u00e0n r\u1ed7i qu\u00ea m\u00f9a \u0111\u00e3 gi\u00e0. Qu\u00ea c\u0169 xa x\u00f4i ng\u00e0n d\u1eb7m, N\u1eeda \u0111\u00eam tr\u0103n tr\u1edf bu\u1ed3n cho s\u1ef1 nghi\u1ec7p. L\u00e0m c\u00e1ch n\u00e0o tr\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ee3 c\u0169? L\u00e0 c\u00f4ng \u01a1n c\u1ee7a th\u1ea7y, c\u1ee7a vua v\u00e0 c\u1ee7a cha.<\/p>\n<p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 vi\u1ec7c x\u00e1c l\u1eadp l\u1ec5 nh\u1ea1c cho tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i, m\u1ecdi c\u00f4ng vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1eabn tr\u01a1n tru d\u1eabu thi\u1ebfu nh\u00f3m Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i. Kh\u00f4ng dung h\u00f2a \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c quan \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng h\u1ee3p t\u00e1c hi\u1ec7u qu\u1ea3, \u1ee8c Trai \u0111\u00e3 d\u1ea1t ra b\u00ean l\u1ec1. Nh\u00e0 L\u00ea ch\u01b0a \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian un \u0111\u00fac th\u1ebf h\u1ec7 nho gia m\u1edbi \u0111\u1ee7 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng t\u1ea1o \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u00ean tri\u1ec1u ch\u00ednh. \u0110i\u1ec1u h\u00e0nh b\u1edfi c\u00e1c v\u00f5 t\u01b0\u1edbng, th\u1ef1c tr\u1ea1ng quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c To\u00e0n Th\u01b0 mi\u00eau t\u1ea3 nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>\u201cB\u1ea5y gi\u1edd quan t\u1ec3 t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n khai qu\u1ed1c, kh\u00f4ng th\u00edch Nho thu\u1eadt, chuy\u00ean l\u1ea5y vi\u1ec7c s\u1ed5 s\u00e1ch, gi\u1ea5y t\u1edd v\u00e0 ki\u1ec7n t\u1ee5ng \u0111\u1ec3 x\u00e9t th\u00e0nh t\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c quan, b\u1ecdn l\u1ea1i thu\u1ed9c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u chi\u1ec1u h\u00f3t quan tr\u00ean, cho n\u00ean quan trong ngo\u00e0i c\u00f3 ch\u1ee9c n\u00e0o khuy\u1ebft th\u00ec ti\u1ebfn c\u1eed \u0111\u1ec3 b\u1ed5 d\u00f9ng. B\u1ecdn h\u00e3nh ti\u1ebfn ch\u00e1n gh\u00e9t h\u1ecdc thu\u1eadt, theo ngh\u1ec1 \u0111ao b\u00fat. Gi\u00e1m sinh c\u0169ng mu\u1ed1n b\u1ecf vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u00e0nh m\u00e0 xin v\u00e0o l\u00e0m l\u1ea1i, cho n\u00ean c\u1ea5m kh\u00f4ng cho thi\u2026.\u201d(To\u00e0n Th\u01b0 II, 359)<sup>(257)<\/sup><\/p>\n<p>L\u00ea Nguy\u00ean Long c\u00f3 v\u00ec t\u1eeb ch\u1ed1i \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb v\u1ec1 l\u1ec5 nh\u1ea1c c\u1ee7a nh\u00f3m nho th\u1ea7n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn hay v\u00ec th\u1edd \u01a1 Nho thu\u1eadt m\u00e0 tr\u1edf n\u00ean h\u1ee7 b\u1ea1i trong cai tr\u1ecb? Th\u1ef1c t\u1ebf l\u00e0 kh\u00f4ng.<\/p>\n<p>Qua l\u1eddi b\u00e0n trong To\u00e0n Th\u01b0, m\u1ed9t tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u1eddi L\u00ea Trung h\u01b0ng n\u00eau \u00fd ki\u1ebfn v\u1ec1 giai \u0111o\u1ea1n L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng c\u1ea7m quy\u1ec1n nh\u01b0 sau: <\/p>\n<p>\u201cVua l\u00e0 b\u1eadc h\u00f9ng t\u00e0i \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c, quy\u1ebft \u0111o\u00e1n ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng. Khi m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, nghi\u1ec1n ng\u1eabm t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t ch\u1ebf \u0111\u1ed9, ban s\u00e1ch v\u1edf, ch\u1ebf t\u00e1c l\u1ec5 nh\u1ea1c, s\u00e1ng su\u1ed1t trong ch\u00ednh s\u1ef1, th\u1eadn tr\u1ecdng vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c, m\u1edbi c\u00f3 m\u1ea5y n\u0103m m\u00e0 \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng v\u0103n v\u1eadt r\u1ef1c r\u1ee1 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i thay t\u1ed1t \u0111\u1eb9p.\u201d(To\u00e0n Th\u01b0 II, 378)<sup> (258)<\/sup><\/p>\n<p>D\u00e2n gian th\u00ec nh\u1eadn x\u00e9t: \u201c\u0110\u1eddi vua Th\u00e1i t\u1ed5 Th\u00e1i t\u00f4ng, Th\u00f3c l\u00faa \u0111\u1ea7y \u0111\u1ed3ng tr\u00e2u ch\u1eb3ng bu\u1ed3n \u0103n.\u201d<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi thi\u1ec7t th\u00f2i ch\u00ednh l\u00e0 Nguy\u1ec5n. Quan nh\u00e0n \u00edt vi\u1ec7c, b\u1ecf ch\u1ee9c l\u1ea1i ch\u01b0a d\u00e1m. Th\u00f4i th\u00fac \u0111\u00f3ng g\u00f3p cho \u0111\u1eddi m\u1ea1nh m\u1ebd h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft. L\u1eddi th\u01a1 m\u1ec1m m\u1ecfng, tho\u00e1ng ch\u1ea5t t\u1ef1 ki\u1ec3m. T\u00e1c ph\u1ea9m nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng ra \u0111\u1eddi cu\u1ed1i n\u0103m Thi\u1ec7u B\u00ecnh VI (1439) khi Nguy\u00ean Long chu\u1ea9n b\u1ecb ban \u0111\u1ea1i x\u00e1, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u (To\u00e0n Th\u01b0 II, 374). C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 Nguy\u1ec5n d\u00e2ng \u201cT\u1ef1 th\u00e1n XXIV\u201d l\u00ean vua ho\u1eb7c l\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m duy\u1ec7t \u0111\u1ea1i x\u00e1 \u0111\u1ec3 th\u1ed5 l\u1ed9 t\u00e2m nguy\u1ec7n. Nhi\u1ec1u ch\u1ec9 d\u1eabn cho th\u1ea5y nh\u00e0 th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00e1i t\u00f4ng ph\u1ee5c h\u1ed3i nh\u00e2n s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y, \u201cGi\u00e1n ngh\u1ecb \u0110\u1ea1i phu ki\u00eam tri Tam Qu\u00e1n s\u1ef1 t\u1ea1 bi\u1ec3u\u201d, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cBi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n\u201d, th\u1ec3 hi\u1ec7n nhi\u1ec1u chi ti\u1ebft \u1ee7ng h\u1ed9 gi\u1ea3 \u0111\u1ecbnh nh\u01b0<a name=\"_GoBack\"><\/a> th\u1ebf, nh\u01b0:<\/p>\n<p>&#8211; \u201cL\u1ee5c th\u1eadp t\u00e0n khu th\u1ee7 ch\u1ee9c d\u0129 an \u01b0 b\u1ea3n ph\u1eadn, C\u1eedu tr\u00f9ng s\u1ee7ng \u1ed1c t\u1ef1 thi\u00ean ph\u1ee5c h\u1ea1 \u01b0 t\u00e2n m\u00f4ng \u516d\u5341\u6b98\u8ec0\u5b88\u8077\u5df2\u5b89\u65bc\u672c\u5206\u4e5d\u91cd\u5bf5\u6e25\u81ea\u5929\u5fa9\u8377\u65bc\u65b0\u8499;\u201d <i>S\u00e1u ch<\/i><i>\u1ee5<\/i><i>c tu<\/i><i>\u1ed5<\/i><i>i th<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n t<\/i><i>\u00e0<\/i><i>n, ch<\/i><i>\u1ee9<\/i><i>c v<\/i><i>\u1ee5<\/i><i> <\/i><i>\u0111\u00e3<\/i><i> y<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n ph<\/i><i>\u1ead<\/i><i>n m<\/i><i>\u1ecd<\/i><i>n; ch<\/i><i>\u00ed<\/i><i>n tr<\/i><i>\u00f9<\/i><i>ng tr<\/i><i>\u1edd<\/i><i>i chi<\/i><i>\u1ebf<\/i><i>u xu<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>ng, m<\/i><i>\u00f3<\/i><i>c m<\/i><i>\u01b0<\/i><i>a l<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>i <\/i><i>\u00e2<\/i><i>n tr<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n.     <br \/><\/i>&#8211; \u201cKh\u1edfi k\u1ef3 kh\u1ea5t h\u00e0i c\u1ed1t chi ni\u00ean, kh\u01b0\u1edbc h\u1eefu b\u00e1i v\u00e2n ti\u00eau chi m\u1ec7nh \u8c48\u671f\u4e5e\u9ab8\u9aa8\u4e4b\u5e74\u5374\u6709\u62dc\u96f2\u9704\u4e4b\u547d,\u201d <i>N\u00e0o ng<\/i><i>\u1edd<\/i><i> l<\/i><i>\u00fa<\/i><i>c h<\/i><i>\u00e0<\/i><i>i c<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>t xin v<\/i><i>\u1ec1<\/i><i>; l<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>c m<\/i><i>\u1ec7<\/i><i>nh v<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n ti<\/i><i>\u00ea<\/i><i>u ban xu<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>ng.<\/i>[81]<\/p>\n<p>L\u1eddi t\u1ea1 th\u1ec3 hi\u1ec7n r\u00f5 l\u00fac s\u00e1u m\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i (1439), Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111ang an ph\u1eadn v\u1edbi ch\u1ee9c nh\u00e0n. \u00d4ng v\u1eeba c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 v\u01b0\u1eddn th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n s\u1ee7ng c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Nh\u01b0 v\u1eady, t\u1eeb l\u00fac y\u1ebft ki\u1ebfn L\u00ea L\u1ee3i \u1edf L\u1ed7i Giang \u0111\u1ebfn khi ch\u1ecbu \u00e1n tru di, kh\u00f4ng c\u00f3 giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0o Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i t\u1eeb quan v\u1ec1 c\u01b0 tr\u00fa h\u1eb3n t\u1ea1i C\u00f4n S\u01a1n.<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u1ea1i ch\u00ednh tr\u01b0\u1eddng m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1ebb vang, \u1ee8c Trai \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng li\u00eau Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Tu\u00e2n t\u1eb7ng th\u01a1 ca ng\u1ee3i h\u1ebft l\u1eddi, suy t\u00f4n \u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc v\u0103n b\u00e1, ng\u01b0\u1eddi \u201ckinh bang hoa qu\u1ed1c \u7d93\u90a6\u83ef\u570b\u201d, <i>s<\/i><i>\u1eed<\/i><i>a sang v<\/i><i>\u00e0<\/i><i> l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1eb9<\/i><i>p cho n<\/i><i>\u01b0\u1edb<\/i><i>c<\/i> x\u01b0a nay ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3, l\u00e0 sao B\u1eafc \u0111\u1ea9u trong gi\u1edbi Nho h\u1ecdc\u2026\u2026 Tu\u00e2n c\u00f2n \u0111\u1ec1 c\u1eadp vai tr\u00f2 n\u1eafm ch\u00ednh quy\u1ec1n hai \u0111\u1ea1o c\u1ee7a \u1ee8c Trai m\u00e0 To\u00e0n Th\u01b0 hay t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a ch\u00ednh nh\u00e0 th\u01a1 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ghi ch\u00e9p. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed5 th\u01a1 h\u1ed3i \u0111\u00e1p t\u1eeb Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i.<\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" border=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td valign=\"top\" width=\"209\">\n<p><b>\u6b21\u83ca\u5761\u8d08\u8a69<\/b><\/p>\n<p>\u592a\u5e73\u5929\u5b50\u6b63\u5d07\u6587           <br \/>\u559c\u898b\u9ec3\u91d1\u792b\u74e6\u5206            <br \/>\u7f8e\u7389\u4e0d\u52de\u6c42\u5584\u50f9            <br \/>\u7317\u862d\u7d42\u81ea\u5410\u6e05\u82ac            <br \/>\u7fa1\u541b\u5df2\u4f5c\u5100\u5ead\u9cf3            <br \/>\u6127\u6211\u61c9\u540c\u51fa\u5cab\u96f2            <br \/>\u5169\u773c\u660f\u82b1\u982d\u7adf\u767d            <br \/>\u6d93\u57c3\u4f55\u4ee5\u7b54\u541b\u6069<\/p>\n<\/td>\n<td valign=\"top\" width=\"429\">\n<p><b>Th<\/b><b>\u1ee9<\/b><b> C<\/b><b>\u00fa<\/b><b>c Pha<\/b><sup>(259)<\/sup><b> t<\/b><b>\u1eb7<\/b><b>ng thi<\/b><\/p>\n<p>Th\u00e1i b\u00ecnh thi\u00ean t\u1eed ch\u00ednh s\u00f9ng v\u0103n<sup>(260)             <br \/><\/sup>H\u1ef7 ki\u1ebfn ho\u00e0ng kim l\u1ecbch ngo\u00e3 ph\u00e2n            <br \/>M\u1ef9 ng\u1ecdc b\u1ea5t lao c\u1ea7u thi\u1ec7n gi\u00e1<sup>(261)             <br \/><\/sup>Y lan chung t\u1ef1 th\u1ed5 thanh ph\u00e2n            <br \/>Ti\u1ec7n qu\u00e2n d\u0129 t\u00e1c nghi \u0111\u00ecnh ph\u1ee5ng            <br \/>Qu\u00fd ng\u00e3 \u01b0ng \u0111\u1ed3ng xu\u1ea5t t\u1ee5 v\u00e2n<sup>(262)             <br \/><\/sup>L\u01b0\u1ee1ng nh\u00e3n h\u00f4n hoa \u0111\u1ea7u c\u00e1nh b\u1ea1ch            <br \/>Quy\u00ean ai h\u00e0 d\u0129 \u0111\u00e1p qu\u00e2n \u00e2n<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><b>H<\/b><b>\u1ecd<\/b><b>a th<\/b><b>\u01a1<\/b><b> C<\/b><b>\u00fa<\/b><b>c Pha t<\/b><b>\u1eb7<\/b><b>ng<\/b><\/p>\n<p>Th\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac thi\u00ean t\u1eed s\u00f9ng nho h\u1ecdc,   <br \/>M\u1eebng th\u1ea5y v\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi g\u1ea1ch \u0111\u00e1.    <br \/>Ng\u1ecdc t\u1ed1t kh\u00f4ng c\u1ea7n m\u1ea5t c\u00f4ng treo gi\u00e1,    <br \/>Lan qu\u00fd sau c\u00f9ng c\u0169ng t\u1ecfa h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m.    <br \/>Mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 \u00f4ng l\u00e0m chim ph\u1ee5ng ch\u1ed1n tri\u1ec1u nghi,    <br \/>Th\u1eb9n t\u00f4i gi\u1ed1ng m\u00e2y bay ra kh\u1ecfi hang n\u00fai.    <br \/>Hai m\u1eaft \u0111\u00e3 m\u1edd, \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 b\u1ea1c,    <br \/>L\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u1ea3y may \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p \u01a1n vua?<\/p>\n<p>T\u1ea1i sao Th\u00e1i t\u00f4ng t\u00e1i d\u1ee5ng Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i? V\u00ec ng\u00e0i l\u00e0 v\u1ecb vua h\u00f9ng t\u00e0i \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c. Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 qu\u00e2n phi\u1ec7t v\u1edbi l\u00e3nh t\u1ee5 xu\u1ea5t s\u1eafc, trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n thu\u1eadn l\u1ee3i nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eadp trung to\u00e0n l\u1ef1c \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 nhanh ch\u00f3ng. Nh\u01b0ng mu\u1ed1n duy tr\u00ec s\u1ef1 th\u1ecbnh tr\u1ecb b\u1ec1n v\u1eefng l\u1ea1i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn vai tr\u00f2 c\u1ee7a tr\u00ed th\u1ee9c, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 lo\u1ea1i tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u00fang v\u1edbi m\u1ecdi \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a c\u1ee7a t\u1eeb n\u00e0y nh\u01b0 \u1ee8c Trai. V\u1eeba x\u1eed l\u00fd xong c\u00e1c nh\u00f3m ph\u1ea3n ngh\u1ecbch ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf t\u1ed5 ch\u1ee9c ngay k\u1ef3 thi h\u1ed9i v\u00e0o th\u00e1ng 3 n\u0103m \u0110\u1ea1i B\u1ea3o III (1442). <\/p>\n<p>S\u1ef1 h\u1ea3 d\u1ea1 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n r\u1ea5t r\u00f5. \u00d4ng v\u00ed \u0111\u1ea1o Nho v\u1edbi v\u00e0ng, ng\u1ecdc t\u1ed1t v\u00e0 lan qu\u00fd. L\u00f2ng tin ki\u00ean tr\u00ec v\u00e0o \u0110\u1ea1o khi\u1ebfn th\u1ebf h\u1ec7 nho gia g\u1ed3m Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i, L\u00fd T\u1eed T\u1ea5n, Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Tu\u00e2n, Tr\u00ecnh Thu\u1ea5n Du\u2026 d\u1ea7n d\u1ea7n c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1eadm h\u01a1n \u0111\u1ebfn n\u1ec1n t\u1ea3ng tri\u1ebft l\u00fd cai tr\u1ecb \u0111\u1ed3ng th\u1eddi g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111\u00e0o t\u1ea1o nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng cho v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c. H\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00e0nh ch\u00ednh quan li\u00eau ki\u1ec3m so\u00e1t nh\u00e2n l\u1ef1c ch\u1eb7t ch\u1ebd h\u01a1n, huy \u0111\u1ed9ng t\u00e0i nguy\u00ean v\u1eadt l\u1ef1c d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n. C\u01a1 c\u1ea5u \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t t\u1eeb d\u1ea1ng g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi Chi\u00eam Th\u00e0nh \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n qua giai \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c. B\u1eb1ng ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c qu\u1ea3n l\u00fd x\u00e3 h\u1ed9i ti\u00ean ti\u1ebfn, L\u00ea Th\u00e1nh t\u00f4ng \u0111\u00e3 huy \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ee7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft r\u1ed1t r\u00e1o m\u00e2u thu\u1eabn k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7 gi\u1eefa Chi\u00eam v\u00e0 Vi\u1ec7t. <\/p>\n<p>Quan Gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0110\u1ea1i phu \u0111\u00e3 gi\u00e0, \u00f4ng s\u1ee3 kh\u00f4ng c\u00f2n nhi\u1ec1u th\u1eddi gian \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p \u01a1n vua. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, Nguy\u00ean Long ch\u1ee9ng t\u1ecf m\u00ecnh l\u00e0 b\u1eadc qu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng h\u00e0o hi\u1ec7p. \u00c2n s\u1ee7ng kh\u00f4ng ch\u1ec9 nhu\u1ea7n th\u1ea5m \u0111\u1ebfn \u1ee8c Trai m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 l\u1ebd xinh \u0111\u1eb9p c\u1ee7a \u00f4ng. Vua tri\u1ec7u Nguy\u1ec5n th\u1ecb L\u1ed9 v\u00e0o cung ban ch\u1ee9c L\u1ec5 Nghi H\u1ecdc s\u0129, cho h\u1ea7u b\u00ean c\u1ea1nh. B\u00e0 r\u1ea5t c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn Th\u00e1i t\u00f4ng, ng\u00e0i t\u1eebng theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a b\u00e0 b\u1eaft giam h\u1ea1ng \u0111\u00e0n b\u00e0 ng\u1ed7 ngh\u1ecbch (To\u00e0n Th\u01b0 II, 376), h\u1ea1 ch\u1ee9c gia th\u1ea7n c\u0169 c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5 l\u00e0 L\u00ea L\u1ec5. (To\u00e0n Th\u01b0 II, 395)<\/p>\n<p>N\u0103m 1442, L\u00ea Th\u00e1i t\u00f4ng kinh l\u00fd mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng, g\u1eb7p Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i t\u1ea1i ch\u00f9a C\u00f4n S\u01a1n. Tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1, trong l\u00fac c\u00f9ng Nguy\u1ec5n th\u1ecb L\u1ed9 ngh\u1ec9 l\u1ea1i v\u01b0\u1eddn V\u1ea3i (nay thu\u1ed9c huy\u1ec7n Gia B\u00ecnh, B\u1eafc Ninh) th\u00ec vua b\u0103ng. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00e9p b\u00e0 L\u1ed9 v\u00e0o \u0111\u1ea1i t\u1ed9i, tru di\u1ec7t c\u1ea3 ba h\u1ecd nh\u00e0 quan Th\u1eeba Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>To\u00e0n Th\u01b0 kh\u00e9o vi\u1ebft \u0111\u1ec3 che b\u1edbt l\u1ed7i c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u01b0ng c\u00e1ch tr\u00ecnh b\u00e0y khi\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u hi\u1ec3u s\u1ef1 vi\u1ec7c. Th\u1ea3m k\u1ecbch ti\u1ebfp theo di\u1ec5n ti\u1ebfn ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111i\u1ec3n ch\u1ebf phong ki\u1ebfn. Nguy\u1ec5n th\u1ecb L\u1ed9 ch\u1ec9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebfp, th\u00e2n ph\u1eadn h\u00e8n k\u00e9m trong x\u00e3 h\u1ed9i x\u01b0a, kh\u00f3 th\u1ec3 tr\u00e1ch b\u00e0 sao kh\u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i \u00fd tr\u1eddi. B\u1ea3n th\u00e2n Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i ch\u1eafc ch\u1eafn kinh ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc th\u1ea3m h\u1ecda. C\u1ea3 hai ch\u1eb3ng l\u00e0m chi n\u00ean t\u1ed9i nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ch\u1ebft theo \u0111\u00fang quy ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi.<\/p>\n<p>Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh gi\u1ebft lu\u00f4n hai th\u00e1i gi\u00e1m \u0110inh Th\u1eafng, \u0110inh Ph\u00fac v\u1edbi l\u00fd do Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i, tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1ecbu ch\u00e9m, t\u1ecf \u00fd h\u1ed1i h\u1eadn v\u00ec b\u1ecf qua l\u1eddi h\u1ecd n\u00f3i. Th\u1eafng, Ph\u00fac t\u1eebng ng\u0103n c\u1ea3n \u1ee8c Trai \u0111\u01b0a thi\u1ebfp m\u1ecdn v\u00e0o cung ch\u0103ng? C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3! Nh\u01b0ng h\u1ee3p l\u00fd h\u01a1n l\u00e0 Th\u1ea7n phi Nguy\u1ec5n th\u1ecb Anh xu\u1ed1ng tay v\u00ec hai v\u1ecb ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m s\u1eafp x\u1ebfp l\u1ecbch h\u1ea7u h\u1ea1 vua c\u1ee7a c\u00e1c phi t\u1ea7n.<\/p>\n<p>S\u1eed gia \u0111\u1eddi sau b\u00e0n r\u1eb1ng: \u201cN\u1eef s\u1eafc chi vi nh\u00e2n h\u1ea1i d\u00e3 th\u1eadm h\u0129 Nguy\u1ec5n th\u1ecb L\u1ed9 nh\u1ea5t ph\u1ee5 nh\u00e2n nh\u0129 Th\u00e1i t\u00f4ng b\u1ebf chi nhi th\u00e2n b\u0103ng Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i th\u00fa chi nhi t\u1ed9c di\u1ec7t kh\u1ea3 b\u1ea5t gi\u1edbi tai \u5973\u8272\u4e4b\u70ba\u4eba\u5bb3\u4e5f\u751a\u77e3\u962e\u6c0f\u8def\u4e00\u5a66\u4eba\u8033\u592a\u5b97\u5b16\u4e4b\u800c\u8eab\u5d29\u962e\u5ecc\u5a36\u4e4b\u800c\u65cf\u6ec5\u53ef\u4e0d\u6212\u54c9,\u201d <i>N<\/i><i>\u1eef<\/i><i> s<\/i><i>\u1eaf<\/i><i>c l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m h<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i ta qu<\/i><i>\u00e1<\/i><i> l<\/i><i>\u1eaf<\/i><i>m. Th<\/i><i>\u1ecb<\/i><i> L<\/i><i>\u1ed9<\/i><i> ch<\/i><i>\u1ec9<\/i><i> l<\/i><i>\u00e0<\/i><i> m<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>t ng<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>i <\/i><i>\u0111\u00e0<\/i><i>n b<\/i><i>\u00e0<\/i><i> th<\/i><i>\u00f4<\/i><i>i, Th<\/i><i>\u00e1<\/i><i>i T<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng y<\/i><i>\u00ea<\/i><i>u n<\/i><i>\u00f3<\/i><i> m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> th<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n ph<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>i ch<\/i><i>\u1ebf<\/i><i>t, Nguy<\/i><i>\u1ec5<\/i><i>n Tr<\/i><i>\u00e3<\/i><i>i l<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>y n<\/i><i>\u00f3<\/i><i> m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> c<\/i><i>\u1ea3<\/i><i> h<\/i><i>\u1ecd<\/i><i> b<\/i><i>\u1ecb<\/i><i> di<\/i><i>\u1ec7<\/i><i>t, kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ec1<\/i><i> ph<\/i><i>\u00f2<\/i><i>ng m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>c <\/i><i>\u01b0<\/i><i>?<\/i> (To\u00e0n Th\u01b0 II, 377)<\/p>\n<p>Lu\u1eadn v\u1ec1 ph\u1ee5 n\u1eef, nh\u00e0 nho ph\u00e1t bi\u1ec3u th\u1eadt \u201ckh\u00f3 nghe\u201d, d\u1ecbch gi\u1ea3 l\u00e0m t\u0103ng t\u00ednh \u201ckh\u00f3 nghe\u201d th\u00eam; tuy nhi\u00ean, v\u1eabn thu\u1eadn tai h\u01a1n nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n s\u00e1ng t\u00e1c b\u1edfi c\u00e1c nh\u00e0 l\u1eadp thuy\u1ebft \u00e2m m\u01b0u sau n\u00e0y. <\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh trong th\u1eddi lo\u1ea1n. V\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng, \u00d4ng t\u1ef1 th\u00e1n: \u201cNh\u1ea5t sinh l\u1ea1c th\u00e1c \u4e00\u751f\u843d\u9b44\u2026\u201d, <i>M<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>t <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1edd<\/i><i>i lu<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n l<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c<\/i><i>\u2026<\/i><i>.. <\/i>Tr\u01b0\u1edbc c\u00e1i ch\u1ebft, \u00d4ng h\u1ed1i ti\u1ebfc kh\u00f4ng nghe l\u1eddi \u0110inh Th\u1eafng, \u0110inh Ph\u00fac. C\u1ea3 sinh l\u1eabn t\u1eed d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u1ec1u l\u1ea7m l\u1ee1.<\/p>\n<p><b><u>Ch\u00fa th\u00edch:<\/u><\/b><\/p>\n<p><sup>(227)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u723e\u8ef0\u805a\u6b5b\u81e3\u7f79\u6b64\u65f1\u707e\u723e\u7b49\u6240\u81f4\u4e5f. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 333)    <br \/><sup>(228)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u81f4\u5929\u707e\u975e\u6b64\u5c5e\u904e\u4e5f\u5728\u541b\u76f8\u8033\u516c\u76f8\u8cac\u4f55\u592a\u751a\u8036. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 333)    <br \/><sup>(229)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u53d4\u60e0\u4ee5\u638a\u514b\u5c0f\u624d\u5c45\u5929\u4e0b\u6a1e\u8981\u6bcf\u6709\u594f\u7c3f\u7686\u6b32\u640d\u6c11\u3c55\u5b98\u4ee5\u6c42\u5408\u4e0a\u610f\u6545\u50d5\u56e0\u4e8b\u800c\u53d1\u8033\u975e\u6709\u6240\u8a0a\u8b70\u541b\u76f8\u4e5f. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 333)    <br \/><sup>(230)<\/sup> Vi\u1ec7c v\u00f5 t\u01b0\u1edbng ch\u1ebf nh\u1ea1o c\u00e1c nh\u00e0 nho \u201cl\u1eafm chuy\u1ec7n\u201d th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra. V\u1ec1 sau, Ng\u00f4 Th\u00ec Du \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh h\u00f3a m\u1ed1i quan h\u1ec7 kh\u00f3 kh\u0103n theo c\u00e1ch r\u1ea5t h\u00e0i h\u01b0\u1edbc qua Ho\u00e0ng L\u00ea nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed v\u1edbi nh\u00e2n v\u1eadt Ng\u00f4 Th\u00ec Nh\u1eadm. Th\u1ea5y Ng\u00f4 V\u0103n S\u1edf ch\u1ee7 quan trong vi\u1ec7c gi\u1eef an ninh B\u1eafc h\u00e0, Nh\u1eadm nh\u1eafc nh\u1edf m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda t\u1eeb \u0110\u1ea1i Thanh. S\u1edf tr\u1ea3 l\u1eddi: \u201cL\u00fac \u1ea5y phi\u1ec1n \u00f4ng l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 lui qu\u00e2n gi\u1eb7c. N\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec t\u00fai dao bao ki\u1ebfm ch\u00ednh l\u00e0 ph\u1eadn s\u1ef1 c\u1ee7a k\u1ebb v\u00f5 th\u1ea7n, can g\u00ec ph\u1ea3i qu\u00e1 lo?\u201d [71]    <br \/><sup>(231)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u5f7c\u9811\u733e\u7fa4\u7ae5\u671d\u5ef7\u6cd5\u5236\u6240\u4e0d\u80fd\u61f2\u51b5\u5ecc\u7b49\u5fb7\u8584\u5b89\u80fd\u5316\u4e4b. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 341)    <br \/><sup>(232)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u592b\u4e16\u4e71\u7528\u6b66\u6642\u5e73\u5c19\u6587\u4eca\u8208\u79ae\u6a02\u6b64\u5176\u6642\u4e5f\u7136\u7121\u672c\u4e0d\u7acb\u7121\u6587\u4e0d\u884c\u548c\u5e73\u70ba\u6a02\u4e4b\u672c\u8072\u97f3\u70ba\u6a02\u4e4b\u6587\u81e3\u5949\u8a54\u4f5c\u6a02\u4e0d\u6562\u4e0d\u5c3d\u5fc3\u529b\u4f46\u5b66\u8853\u8e08\u6dfa\u6050\u8072\u5f8b\u4e4b\u9593\u96be\u4ee5\u8ae7\u548c\u9858\u965b\u4e0b\u7231\u990a\u5143\u5143\u4f7f\u95ad\u91cc\u7121\u6028\u6068\u6101\u5606\u4e4b\u8072\u65af\u70ba\u4e0d\u5931\u6a02\u4e4b\u672c\u77e3. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 346)    <br \/><sup>(233)<\/sup> Ngo\u00e0i thi\u00ean Nh\u1ea1c K\u00fd thu\u1ed9c L\u1ec5 K\u00fd, \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u \u00fd Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i n\u00ean tham kh\u1ea3o c\u00e1c ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed v\u1ec1 nh\u1ea1c trong Lu\u1eadn Ng\u1eef; ch\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng Hu\u1ec7 v\u01b0\u01a1ng, M\u1ea1nh t\u1eed; c\u0169ng n\u00ean xem th\u00eam b\u00e0n lu\u1eadn c\u1ee7a c\u00e1c \u00e2m d\u01b0\u01a1ng gia trong ch\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecdng H\u1ea1 k\u1ef7, L\u00e3 th\u1ecb Xu\u00e2n Thu.    <br \/><sup>(234)<\/sup> Chu C\u00f4ng: t\u1ee9c Chu C\u00f4ng \u0110\u00e1n, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n nhi\u1ebfp ch\u00ednh th\u1eddi Chu Th\u00e0nh v\u01b0\u01a1ng (tr\u1ecb v\u00ec 1042 TCN \u2013 1021 TCN). \u00d4ng x\u00e1c l\u1eadp l\u1ec5 nh\u1ea1c, c\u1ee7ng c\u1ed1 quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u00e0 Chu, c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng v\u0103n h\u00f3a l\u1edbn \u0111\u1ebfn c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i sau.    <br \/><sup>(235)<\/sup> K\u1ebb ho\u1ea1n quan: nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 \u201cti\u1ec3u th\u1ee5 \u5c0f\u7aea\u201d, <i>k<\/i><i>\u1ebb<\/i><i> h<\/i><i>\u1ea7<\/i><i>u h<\/i><i>\u00e8<\/i><i>n m<\/i><i>\u1ecd<\/i><i>n trong n<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>i cung.     <br \/><\/i><sup>(236)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u5236\u79ae\u4f5c\u6a02\u5fc5\u5f85\u4eba\u5f8c\u884c\u5982\u5468\u516c\u800c\u5f8c\u7121\u9593\u8a00\u4eca\u4f7f\u5c0f\u7aea\u6881\u7c26\u5c08\u5b9a\u79ae\u6a02\u570b\u5f97\u4e0d\u8fb1\u4e4e \u2026\u2026\u4e14\u767b\u5c0f\u7aea\u7e5e\u6b65\u5fa1\u5ea7\u8fd1\u541b\u4e4b\u5074\u81e3\u7a83\u7591\u4e4b. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 352)    <br \/><sup>(237)<\/sup> V\u1ec1 sau, L\u00ea C\u1ea3nh X\u01b0\u1edbc \u0103n h\u1ed1i l\u1ed9 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c n\u00ean b\u1ecb t\u1ea1m cho v\u1ec1 l\u00e0m d\u00e2n, Nguy\u1ec5n Th\u00fac Hu\u1ec7 b\u1ecb gi\u00e1n quan \u0111\u00e0n h\u1eb7c l\u1ed7i cai tr\u1ecb t\u1ed3i v\u00e0 \u0111i s\u1ee9 nh\u1ee5c m\u1ec7nh. Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u1ea3 k\u00edch \u0111\u00fang ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng vi\u1ec7c k\u1ebft \u00e1n hay \u0111\u00e0n h\u1eb7c l\u00e0 c\u1ee7a h\u00ecnh quan ho\u1eb7c gi\u00e1n quan, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a H\u00e0nh khi\u1ec3n tri Tam Qu\u00e1n.    <br \/><sup>(238) <\/sup>S\u01a1 cu\u1ed3ng: \u0111i\u00ean nh\u1eb9.    <br \/><sup>(239)<\/sup> D\u01b0\u1eddng: nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1ec9 s\u1ef1 \u201cd\u1ea5m d\u1eb3ng\u201d c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3.     <br \/><sup>(240)<\/sup> La \u1ef7: l\u1ee5a l\u00e0.    <br \/><sup>(241)<\/sup> L\u01b0\u1edbi th\u01b0\u1edbi: r\u00e1ch r\u01b0\u1edbi, qu\u1ea7n \u00e1o kh\u00f4ng t\u01b0\u01a1m t\u1ea5t.    <br \/><sup>(242)<\/sup> H\u00f9ng ng\u01b0: g\u1ea5u v\u00e0 c\u00e1.    <br \/><sup>(243)<\/sup> L\u1ea3nh: lu\u1ed1ng.    <br \/><sup>(244)<\/sup> Nh\u1eabn: \u0111\u1ebfn.    <br \/><sup>(245)<\/sup> N\u1ebbo: khi.    <br \/><sup>(246)<\/sup> S\u01a1 chung: chu\u00f4ng bu\u1ed5i s\u1edbm.    <br \/><sup>(247) (248)<\/sup> C\u1eedu v\u1ea1n \u0111o\u00e0n phong, b\u1eafc minh b\u1eb1ng: d\u1eabn \u0111i\u1ec3n t\u1eeb Nam Hoa kinh, \u201cB\u1eb1ng chi t\u1ef7 \u01b0 Nam Minh d\u00e3, th\u1ee7y k\u00edch tam thi\u00ean l\u00fd, \u0111o\u00e0n ph\u00f9 di\u00eau nhi th\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3 c\u1eedu v\u1ea1n l\u00fd, kh\u1ee9 d\u0129 l\u1ee5c nguy\u1ec7t t\u1ee9c gi\u1ea3 d\u00e3 \u9d6c\u4e4b\u5f99\u65bc\u5357\u51a5\u4e5f\u6c34\u6483\u4e09\u5343\u91cc\u640f\u6276\u6416\u800c\u4e0a\u8005\u4e5d\u842c\u91cc\u53bb\u4ee5\u516d\u6708\u606f\u8005\u4e5f,\u201d <i>Chim b<\/i><i>\u1eb1<\/i><i>ng, l<\/i><i>\u00fa<\/i><i>c bay qua bi<\/i><i>\u1ec3<\/i><i>n Nam, c<\/i><i>\u00e1<\/i><i>nh <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ead<\/i><i>p l<\/i><i>\u00e0<\/i><i>m cho s<\/i><i>\u00f3<\/i><i>ng n<\/i><i>\u01b0\u1edb<\/i><i>c n<\/i><i>\u1ed5<\/i><i>i l<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n ba ngh<\/i><i>\u00ec<\/i><i>n d<\/i><i>\u1eb7<\/i><i>m d<\/i><i>\u00e0<\/i><i>i; n<\/i><i>\u00f3<\/i><i> n<\/i><i>\u01b0\u01a1<\/i><i>ng theo gi<\/i><i>\u00f3<\/i><i> tr<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>t m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> c<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>t l<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n ch<\/i><i>\u00ed<\/i><i>n mu\u00f4n d<\/i><i>\u1eb7<\/i><i>m cao, v<\/i><i>\u00e0<\/i><i> bay lu<\/i><i>\u00f4<\/i><i>n s<\/i><i>\u00e1<\/i><i>u th<\/i><i>\u00e1<\/i><i>ng m<\/i><i>\u1edb<\/i><i>i ngh<\/i><i>\u1ec9<\/i><i>. <\/i>[78] Hai c\u00e2u \u0111\u1ea7u than nh\u1ea7m nu\u00f4i m\u1ed9ng l\u1edbn.    <br \/><sup>(249) <\/sup>C\u01a1 \u0111\u1ea9u:<sup> <\/sup>\u0111i\u1ec3n t\u00edch t\u1eeb Kinh Thi, \u201cDuy nam h\u1eefu c\u01a1 b\u1ea5t kh\u1ea3 d\u0129 b\u1ea3 d\u01b0\u01a1ng, Duy b\u1eafc h\u1eefu \u0111\u1ea9u b\u1ea5t kh\u1ea3 d\u0129 \u1ea5p t\u1eedu t\u01b0\u01a1ng \u7ef4\u5357\u6709\u7b95\u4e0d\u53ef\u4ee5\u7c38\u626c\u7ef4\u5317\u6709\u6597\u4e0d\u53ef\u4ee5\u6339\u9152\u6d46,\u201d[79] <i>Ph<\/i><i>\u01b0\u01a1<\/i><i>ng nam c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> sao C<\/i><i>\u01a1<\/i><i> (c<\/i><i>\u00e1<\/i><i>i s<\/i><i>\u00e0<\/i><i>ng) nh<\/i><i>\u01b0<\/i><i>ng kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng s<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>y g<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>o <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>c, ph<\/i><i>\u01b0\u01a1<\/i><i>ng b<\/i><i>\u1eaf<\/i><i>c c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> sao <\/i><i>\u0110<\/i><i>\u1ea9<\/i><i>u (ch<\/i><i>\u00e9<\/i><i>n <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ef1<\/i><i>ng r<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>u) nh<\/i><i>\u01b0<\/i><i>ng kh<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng m<\/i><i>\u00fa<\/i><i>c r<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>u <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>c. <\/i>C\u00e2u n\u00e0y t\u1ef1 than m\u00ecnh c\u00f3 danh nh\u01b0ng v\u00f4 d\u1ee5ng.<i>     <br \/><\/i><sup>(250)<\/sup> K\u1ebf: b\u00fai t\u00f3c.    <br \/><sup>(251)<\/sup> L\u0103ng c\u0103ng: x\u01a1 x\u00e1c.    <br \/><sup>(252)<\/sup> H\u1ed5: th\u1eb9n, x\u1ea5u h\u1ed5.    <br \/><sup>(253) <\/sup>L\u1ee5c c\u1ee5c: qu\u00ea m\u00f9a.    <br \/><sup>(254)<\/sup> M\u1ed7: t\u00f4i, ta.    <br \/><sup>(255)<\/sup> \u0110\u00eam tr\u1ed1ng ba: n\u1eeda \u0111\u00eam.    <br \/><sup>(256)<\/sup> Ch\u01b0\u1edbc: c\u00e1ch.    <br \/><sup>(257)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u6642\u5bb0\u57f7\u7686\u958b\u570b\u5927\u81e3\u4e0d\u597d\u5112\u8853\u5c08\u4ee5\u7c3f\u7252\u8a5e\u8a1f\u8cac\u6210\u6709\u53f8\u540f\u5c5e\u591a\u66f2\u4e8b\u4e0a\u5b98\u6545\u5185\u5916\u5b98\u920c\u5373\u4fdd\u9664\u7528\u5176\u5016\u9032\u4e4b\u5f92\u53ad\u5b78\u8853\u4e8b\u5200\u7b46\u76e3\u751f\u4ea6\u6b32\u5ee2\u8b80\u66f8\u800c\u6c42\u5165\u540f\u8005\u6545\u7981\u4e4b. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 346)    <br \/><sup>(258)<\/sup> Nguy\u00ean v\u0103n: \u5e1d\u96c4\u624d\u5927\u7567\u525b\u65b7\u6709\u70ba\u5373\u4f4d\u4e4b\u521d\u53b2\u7cbe\u6c42\u6cbb\u5b9a\u5236\u5ea6\u9812\u7d93\u7c4d\u5236\u79ae\u4f5c\u6a02\u660e\u653f\u614e\u5211\u6b64\u53ca\u6578\u5e74\u5178\u7ae0\u6587\u7269\u7cb2\u7136\u5927\u50c3\u6d77\u5185\u4e15\u53d8. (To\u00e0n Th\u01b0 IV, 357)    <br \/><sup>(259)<\/sup> C\u00fac Pha: hi\u1ec7u c\u1ee7a Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Tu\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 Th\u00e1i h\u1ecdc sinh c\u00f9ng kh\u00f3a n\u0103m 1400 v\u1edbi t\u00e1c gi\u1ea3.    <br \/><sup>(260)<\/sup> V\u0103n: t\u1ee9c \u201ct\u01b0 v\u0103n\u201d c\u1ee7a Kh\u1ed5ng t\u1eed, Nho h\u1ecdc.    <br \/><sup>(261)<\/sup> Ch\u01b0\u01a1ng T\u1eed H\u00e3n, Lu\u1eadn Ng\u1eef c\u00f3 \u0111o\u1ea1n: T\u1eed C\u1ed1ng vi\u1ebft: \u201cH\u1eefu m\u1ef9 ng\u1ecdc \u01b0 t\u01b0, u\u1ea9n \u0111\u1ed9c nhi t\u00e0ng ch\u01b0, c\u1ea7u thi\u1ec7n gi\u00e1 nhi c\u1ed1 ch\u01b0 ?\u201d. T\u1eed vi\u1ebft: \u201cC\u1ed1 chi tai! C\u1ed1 chi tai! Ng\u00e3 \u0111\u00e3i gi\u00e1 gi\u1ea3 d\u00e3 \u5b50\u8ca2\u66f0\uff1a\u201d\u6709\u7f8e\u7389\u65bc\u65af\uff0c\u97de\u5335\u800c\u85cf\u8af8\uff1f\u6c42\u5584\u8cc8\u800c\u6cbd\u8af8\uff1f\u201d\u5b50\u66f0\uff1a\u201d\u6cbd\u4e4b\u54c9\uff01\u6cbd\u4e4b\u54c9\uff01\u6211\u5f85\u8cc8\u8005\u4e5f\uff01\u201d, <i>\u00d4ng T<\/i><i>\u1eed<\/i><i> C<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>ng h<\/i><i>\u1ecf<\/i><i>i r<\/i><i>\u1eb1<\/i><i>ng: <\/i><i>\u201c<\/i><i>Gi<\/i><i>\u1ea3<\/i><i> nh<\/i><i>\u01b0<\/i><i> c<\/i><i>\u00f3<\/i><i> m<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>t h<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>t ng<\/i><i>\u1ecd<\/i><i>c t<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>t t<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i <\/i><i>\u0111\u00e2<\/i><i>y, th<\/i><i>\u00ec<\/i><i> n<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n b<\/i><i>\u1ecf<\/i><i> n<\/i><i>\u00f3<\/i><i> v<\/i><i>\u00e0<\/i><i>o h<\/i><i>\u1ed9<\/i><i>p m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> gi<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>u ch<\/i><i>\u0103<\/i><i>ng? Hay l<\/i><i>\u00e0<\/i><i> c<\/i><i>\u1ea7<\/i><i>u cho <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u01b0\u1ee3<\/i><i>c ph<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>i gi<\/i><i>\u00e1<\/i><i> m<\/i><i>\u00e0<\/i><i> b<\/i><i>\u00e1<\/i><i>n <\/i><i>\u0111<\/i><i>i ch<\/i><i>\u0103<\/i><i>ng?<\/i><i>\u201d<\/i><i>. <\/i><i>\u0110<\/i><i>\u1ee9<\/i><i>c Kh<\/i><i>\u1ed5<\/i><i>ng T<\/i><i>\u1eed<\/i><i> <\/i><i>\u0111\u00e1<\/i><i>p r<\/i><i>\u1eb1<\/i><i>ng: <\/i><i>\u201c<\/i><i>N\u00ean b\u00e1n \u0111i! N\u00ean b\u00e1n \u0111i! Nh<\/i><i>\u01b0<\/i><i>ng ta c<\/i><i>\u00f2<\/i><i>n <\/i><i>\u0111<\/i><i>\u1ee3<\/i><i>i gi<\/i><i>\u00e1\u201d<\/i><i>.<\/i>[82]<i> <\/i>C\u00e2u n\u00e0y ca ng\u1ee3i nh\u00e0 vua anh minh.    <br \/><sup>(262)<\/sup> Xu\u1ea5t t\u1ee5 v\u00e2n: ch\u1eef d\u00f9ng b\u1edfi \u0110\u00e0o Ti\u1ec1m trong \u201cQuy kh\u1ee9 lai t\u1eeb\u201d. \u1ede \u0111\u00e2y, Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i n\u00f3i v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng v\u1eeba tho\u00e1t c\u1ea3nh quan nh\u00e0n.<\/p>\n<p><b><u>T\u00e0i li<\/u><\/b><b><u>\u1ec7<\/u><\/b><b><u>u tham kh<\/u><\/b><b><u>\u1ea3<\/u><\/b><b><u>o:<\/u><\/b><\/p>\n<p>[71] Ng\u00f4 gia v\u0103n ph\u00e1i, <i>Ho\u00e0ng L\u00ea nh<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>t th<\/i><i>\u1ed1<\/i><i>ng ch<\/i><i>\u00ed<\/i><i>, <\/i>b\u1ea3n d\u1ecbch Ki\u1ec1u Thu Ho\u1ea1ch, Nxb Tr\u1ebb (t\u00e1i b\u1ea3n 2015), trang 428.    <br \/>[72] Nguy\u1ec5n T\u00f4n Nhan ch\u00fa d\u1ecbch, <i>L<\/i><i>\u1ec5<\/i><i> K<\/i><i>\u00fd<\/i><i>,<\/i> <i>Nh<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c k<\/i><i>\u00fd<\/i><i>, Thi<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n 19<\/i>, Nxb V\u0103n H\u1ecdc (1999), trang 180 \u2013 184. S\u00e1ch d\u00f9ng b\u1ea3n ngu\u1ed3n ki\u1ec3u ch\u1eef gi\u1ea3n th\u1ec3, chuy\u1ec3n l\u1ea1i ph\u1ed3n th\u1ec3 nh\u01b0 sau: \u6a02\u6975\u548a\u79ae\u6975\u9806. Ch\u00fang t\u00f4i m\u1ea1n ph\u00e9p d\u1ecbch l\u1ea1i theo c\u00e1ch hi\u1ec3u c\u1ee7a m\u00ecnh.    <br \/>[73] Nguy\u1ec5n T\u00f4n Nhan ch\u00fa d\u1ecbch, <i>L<\/i><i>\u1ec5<\/i><i> K<\/i><i>\u00fd<\/i><i>,<\/i> <i>Nh<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c k<\/i><i>\u00fd<\/i><i>, Thi<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n 19<\/i>, Nxb V\u0103n H\u1ecdc (1999), trang 163 \u2013 167. Chuy\u1ec3n l\u1ea1i ph\u1ed3n th\u1ec3 nh\u01b0 sau: \u8072\u97f3\u4e4b\u9053\u8207\u653f\u901a\u77e3.    <br \/>[74] Xem John K. Whitmore, <i>Religion and Ritual in the Royal Courts of Dai Viet, <\/i>ARI Working Paper, No 128, Dec 2009, b\u1ea3n \u0111i\u1ec7n t\u1eed: <a href=\"https:\/\/ari.nus.edu.sg\/Assets\/repository\/files\/publications\/wps09_128.pdf\">https:\/\/ari.nus.edu.sg\/Assets\/repository\/files\/publications\/wps09_128.pdf<\/a>    <br \/>[75] Xem K. W. Taylor, <i>A History of the Vietnamese, <\/i>Cambridge University Press (2013), trang 196.    <br \/>[76] Tham kh\u1ea3o Nguy\u1ec5n T\u00f4n Nhan ch\u00fa d\u1ecbch, <i>L<\/i><i>\u1ec5<\/i><i> K<\/i><i>\u00fd<\/i><i>,<\/i> <i>Nh<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>c k<\/i><i>\u00fd<\/i><i>, Thi<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n 19<\/i>, Nxb V\u0103n H\u1ecdc (1999), trang 178 &#8211; 180.    <br \/>[77] Xem Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng D\u01b0\u01a1ng, <i>Kh<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>o s<\/i><i>\u00e1<\/i><i>t ng<\/i><i>\u00f4<\/i><i>n ng<\/i><i>\u1eef<\/i><i> th<\/i><i>\u01a1<\/i><i> N<\/i><i>\u00f4<\/i><i>m Nguy<\/i><i>\u1ec5<\/i><i>n Tr<\/i><i>\u00e3<\/i><i>i trong m<\/i><i>\u00f4<\/i><i>i tr<\/i><i>\u01b0\u1edd<\/i><i>ng gi<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>ng d<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>y <\/i><i>\u2013<\/i><i> d<\/i><i>\u1ecb<\/i><i>ch thu<\/i><i>\u1ead<\/i><i>t kinh <\/i><i>\u0111<\/i><i>i<\/i><i>\u1ec3<\/i><i>n Nho gia (t<\/i><i>\u1eeb<\/i><i> g<\/i><i>\u00f3<\/i><i>c nh<\/i><i>\u00ec<\/i><i>n li<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n v<\/i><i>\u0103<\/i><i>n b<\/i><i>\u1ea3<\/i><i>n), <\/i>T\u1ea1p ch\u00ed H\u1ee3p L\u01b0u (Hoa K\u1ef3), b\u1ea3n \u0111i\u1ec7n t\u1eed: https:\/\/hopluu.net \/a1936\/ khao-sat-ngon-ngu-tho-nom-nguyen-trai-trong-moi-truong-giang-day-dich-thuat-kinh-dien-nho-gia-tu-goc-nhin-lien-van-ban    <br \/>[78] Thu Giang Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n d\u1ecbch v\u00e0 b\u00ecnh ch\u00fa, <i>Trang t<\/i><i>\u1eed<\/i> <i>Nam Hoa Kinh t<\/i><i>\u1ead<\/i><i>p I, <\/i>Nxb Tr\u1ebb (t\u00e1i b\u1ea3n 2014), trang 100 \u2013 107.    <br \/>[79] Kinh Thi, Ti\u1ec3u nh\u00e3, Ti\u1ec3u m\u00e2n chi th\u1eadp, \u0110\u1ea1i \u0110\u00f4ng. B\u1ea3n \u0111i\u1ec7n t\u1eed: <a href=\"http:\/\/ctext.org\/book-of-poetry\/da-dong\/ens\">http:\/\/ctext.org\/book-of-poetry\/da-dong\/ens<\/a>    <br \/>[80] L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u00f4n, <i>\u0110<\/i><i>\u1ea1<\/i><i>i Vi<\/i><i>\u1ec7<\/i><i>t th<\/i><i>\u00f4<\/i><i>ng s<\/i><i>\u1eed<\/i><i>, <\/i>b\u1ea3n d\u1ecbch Ng\u00f4 Th\u1ebf Long<i>, <\/i>Nxb V\u0103n h\u00f3a \u2013 Th\u00f4ng tin (t\u00e1i b\u1ea3n 2013), trang 124.    <br \/>[81] Xem Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u Qu\u1ed1c h\u1ecdc, <i>Nguy<\/i><i>\u1ec5<\/i><i>n Tr<\/i><i>\u00e3<\/i><i>i to<\/i><i>\u00e0<\/i><i>n t<\/i><i>\u1ead<\/i><i>p t<\/i><i>\u00e2<\/i><i>n bi<\/i><i>\u00ea<\/i><i>n, t<\/i><i>\u1ead<\/i><i>p II, <\/i>Nxb V\u0103n H\u1ecdc, trang 106 \u2013 109, 198 \u2013 203.    <br \/>[82] Xem \u0110o\u00e0n Trung C\u00f2n bi\u00ean d\u1ecbch, <i>T<\/i><i>\u1ee9<\/i><i> Th<\/i><i>\u01b0<\/i><i>, Lu<\/i><i>\u1ead<\/i><i>n Ng<\/i><i>\u1eef<\/i><i>, <\/i>Nxb Thu\u1eadn H\u00f3a (t\u00e1i b\u1ea3n 2013), trang 138 \u2013 139. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qua hai l\u1ea7n tranh lu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed s\u00e1ch ghi ch\u00e9p, ch\u00fang ta ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ea3 hai l\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u00e0nh vi t\u1ea5n c\u00f4ng c\u00e1 nh\u00e2n (ad hominem) \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng tranh lu\u1eadn.(237) V\u00ec v\u1eady, n\u1ebfu ng\u00e0y nay ph\u1ea3i ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng thay m\u1eb7t quan t\u00f2a c\u1ee7a gi\u1edbi \u201cc\u00f3 ch\u1eef\u201d, n\u00ean m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi khoan th\u1ee9 v\u00ec th\u00f3i quen \u0111\u00f3 c\u1ee7a tr\u00ed th\u1ee9c Kinh c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed h\u1ebft s\u1ee9c s\u00e2u d\u1ea7y.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tr\u00e3i c\u00f3 t\u1ef1 ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111i\u1ec3m y\u1ebfu c\u1ee7a m\u00ecnh? D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3! Nh\u01b0ng \u00d4ng ph\u1ea7n n\u00e0o xem \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m m\u1ea1nh<\/p>\n","protected":false},"author":2124,"featured_media":48699,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,152,153,181],"tags":[],"class_list":["post-48700","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bien-khao","category-hoc-thuat","category-lich-su","category-tu-lieu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48700","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2124"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48700"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48700\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":48701,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48700\/revisions\/48701"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48699"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48700"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=48700"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=48700"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}