{"id":46445,"date":"2017-05-17T00:08:00","date_gmt":"2017-05-17T00:08:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=46445"},"modified":"2019-02-28T03:53:55","modified_gmt":"2019-02-28T03:53:55","slug":"theo-ban-chan-dua-be-inca","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/46445\/theo-ban-chan-dua-be-inca","title":{"rendered":"&hellip;theo b&agrave;n ch&acirc;n \u0111\u1ee9a b&eacute; Inca"},"content":{"rendered":"<p>&#160; <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>Du l\u1ecbch \u0111\u01b0a ta \u0111i v\u00e0o kh\u00f4ng gian xa l\u1ea1, c\u00f9ng l\u00fac gi\u00fap t\u00e2m h\u1ed3n \u0111i t\u00ecm c\u00e1i m\u1eabu s\u1ed1 chung r\u1ed9ng l\u1edbn c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. Nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1ea1i c\u00e1c v\u00f9ng thi\u1ebfu ph\u00e1t tri\u1ec3n, con ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o nhau. \u0110i \u0111\u00e2u c\u0169ng th\u1ea5y gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00f9m b\u1ecdc chia s\u1ebb, b\u1ed1 m\u1eb9 b\u00f3n cho con \u0103n, anh ch\u1ecb em \u0111\u00e8o c\u00f5ng nhau. Nh\u1eefng gi\u00e2y ph\u00fat th\u1ea7n ti\u00ean c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 ng\u1ed3i tr\u00ean xe bu\u00fdt l\u00fac ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn t\u1eaft micro, nghe ti\u1ebfng b\u00e1nh xe l\u0103n nh\u1eb9 nh\u00e0ng, ngo\u00e0i tr\u1eddi th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ea7u \u00f3c m\u00ecnh thanh th\u1ea3n. Nh\u00ecn n\u00fai non, tr\u1eddi n\u01b0\u1edbc thi\u00ean nhi\u00ean, c\u1ea3nh sinh ho\u1ea1t tr\u1ee3 b\u00faa\u2026 \u0110\u1ea7u \u00f3c suy ngh\u0129 mi\u00ean man t\u01b0 l\u1ef1 \u2013 tr\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ta. T\u00f4i ngh\u0129 m\u00ecnh r\u1ea5t may m\u1eafn, nh\u1ea5t l\u00e0 khi ngh\u0129 l\u1ea1i c\u1ea3 \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 th\u1ea5y nhi\u1ec1u chuy\u1ec7n \u0111au l\u00f2ng trong c\u00e1c b\u1ed1i c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i kh\u00e1c nhau. L\u1edbn l\u00ean khi t\u00ecm ki\u1ebfm t\u00ecnh c\u1ea3m b\u1ea1n b\u00e8 nam l\u1eabn n\u1eef, t\u00f4i c\u0169ng t\u00ecnh c\u1edd \u0111i ki\u1ebfm hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 m\u00e3i v\u1ec1 sau m\u1edbi hi\u1ec3u: b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ee7a t\u00f4i ai c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1i bu\u1ed3n man m\u00e1c. Hi\u1ec3u c\u00e1i bu\u1ed3n l\u00e0m con ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 c\u1ea3m th\u00f4ng v\u00e0 li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u2013 c\u00f9ng ao \u01b0\u1edbc l\u00e0m sao \u0111\u00f3 t\u01b0\u01a1ng lai s\u1ebd b\u1edbt bu\u1ed3n h\u01a1n? <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/inca_child_feet.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"inca_child_feet\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"inca_child_feet\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/05\/inca_child_feet_thumb.jpg\" width=\"240\" height=\"180\" \/><\/a> <\/p>\n<p>T\u00f4i tr\u1edf l\u1ea1i Lima sau 23 n\u0103m. Ng\u00e0y x\u01b0a ngh\u0129 sao c\u00f3 s\u1ee9c th\u1ebf. H\u00f4m tr\u01b0\u1edbc c\u00f2n mang con c\u1eafm tr\u1ea1i \u1edf Novia Scotia, l\u00e1i xe qua c\u00e1c t\u1ec9nh mi\u1ec1n \u0110\u00f4ng Nam Canada v\u1ec1 \u0111\u1ebfn M\u1ef9 \u0111\u1ec3 s\u1eeda so\u1ea1n h\u00f4m sau \u0111i c\u00f4ng t\u00e1c Peru. V\u1ed9i v\u00e3 \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9 qu\u00ean c\u1ea3 m\u00e1y \u1ea3nh. Ng\u00e0y \u0111\u00f3 \u0111\u1ea5y l\u00e0 v\u00f9ng kinh t\u1ebf \u0111\u00ecnh tr\u1ec7. Chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh c\u00f2n \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh tr\u00ean c\u00e1ch Nam B\u1eafc M\u1ef9 nh\u00ecn nhau. Phong tr\u00e0o Sendero Iluminoso \u2013 m\u1ed9t phong tr\u00e0o chi\u1ebfn tranh du k\u00edch r\u1ea5t c\u1ea9n m\u1eadt \u2013 n\u1eb1m \u1ea9n sau m\u1ecdi th\u00e0nh ph\u1ea7n x\u00e3 h\u00f4i. Kh\u00f4ng bi\u1ebft tay ch\u00e2n c\u1ee7a h\u1ecd \u1edf \u0111\u00e2u v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea5n c\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o. Phong tr\u00e0o h\u1ea5p d\u1eabn m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e0nh ph\u1ea7n tr\u00ed th\u1ee9c, nh\u01b0ng d\u00e2n ch\u00fang l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng hoang mang v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ee5 kh\u1ee7ng b\u1ed1 t\u00e0n b\u1ea1o \u2013 th\u1ea7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 Mao Tr\u1ea1ch \u0110\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng li\u00ean t\u1ee5c. Con bu\u00f4n mua b\u00e1n ngo\u1ea1i t\u1ec7 \u0111\u1ee9ng d\u1ea7y \u0111\u01b0\u1eddng d\u01a1 m\u00e1y t\u00ednh c\u1ea7m tay l\u00e0m hi\u1ec7u. Kh\u00f4ng kh\u00ed mang m\u1ed9t n\u00e9t b\u1ea5t \u1ed5n. \u0110\u00e2u c\u0169ng th\u1ea5y l\u0103n l\u1ed9n b\u1eadn r\u1ed9n nh\u01b0ng \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u1eabn thi\u1ebfu th\u1ed1n. Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e1i ch\u00fang t\u00f4i \u0111i th\u0103m quanh th\u00e0nh ph\u1ed1 trong m\u1ed9t chi\u1ebfc \u201ccon b\u1ecd VW\u201d. Khi \u0111\u1eadu xe, anh ta ng\u01b0\u1ee3ng ng\u00f9ng g\u1ee1 hai c\u00e1i g\u1ea1t n\u01b0\u1edbc mang theo v\u00ec s\u1ee3 b\u1ecb m\u1ea5t c\u1eafp. Anh ta n\u00f3i ti\u1ebfng Anh hay h\u01a1n c\u1ea3 m\u1ea5y b\u1ea1n M\u1ef9 \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi t\u00f4i v\u00ec \u0111\u00e3 t\u1ed1t nghi\u1ec7p \u1edf Cambridge. <\/p>\n<p>T\u00f4i ch\u1ec9 nh\u1edb \u0111\u01b0\u1ee3c khu Miraflores sang tr\u1ecdng, \u0103n u\u1ed1ng v\u1eabn ngon. T\u00f4i th\u00edch m\u00f3n ceviche l\u00e0m v\u1edbi b\u1ea1ch tu\u1ed9c. C\u00f3 c\u00f4 ti\u1ebfp vi\u00ean hotel duy\u00ean d\u00e1ng n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng Ph\u00e1p v\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ecdc tr\u01b0\u1eddng s\u01a1 b\u00ean B\u1ec9. Ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 c\u00e1c c\u00f4 g\u00e1i ph\u1ea5n xon l\u00e1c m\u1eaft l\u00e0m ngh\u1ec1 x\u01b0a nh\u1ea5t tr\u00ean \u0111\u1eddi; nh\u1eefng \u0111\u1ee9a b\u00e9 \u0103n xin; l\u00e1c \u0111\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n Inca \u0111i \u0111\u1ee9ng ch\u1eadm ch\u1ea1p nh\u01b0ng dai d\u1eb3ng, v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 ch\u1eb3ng c\u1ea7n v\u1ed9i v\u00e0ng. Y ph\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ecd s\u1eb7c s\u1ee1, tr\u00e1i h\u1eb3n v\u1edbi khu\u00f4n m\u1eb7t \u0111\u1eadm n\u1ed7i bu\u1ed3n th\u00e2n ph\u1eadn. T\u00f4i \u00edt th\u1ea5y h\u1ecd c\u01b0\u1eddi. C\u00e1c c\u1ee5 gi\u00e0 th\u00e2n h\u00ecnh ng\u1eafn ng\u1ee7n c\u00f3 \u0111\u00f4i b\u00e0n ch\u00e2n trai \u0111\u00e1 \u0111i \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng mang gi\u1ea7y \u2013 r\u1ea5t to so v\u1edbi kh\u1ed5 ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1ea1c c\u1ee5 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 c\u00e1i kh\u00e8n zampo\u00f1a (m\u1ed9t t\u1ee5m s\u00e1o tr\u00fac bu\u1ed9c ch\u1eb7t v\u1edbi nhau \u2013 n\u1ed1t nh\u1ea1c thay \u0111\u1ed5i t\u00f9y theo chi\u1ec1u d\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed7i \u1ed1ng). \u00c2m thanh kh\u00e0n kh\u00e0n nghe c\u00f3 g\u00ec th\u00f4 s\u01a1, thu h\u00fat v\u00e0 th\u00e2n thu\u1ed9c \u2013 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1edf \u1ea5u th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c nghe ti\u1ebfng kh\u00e8n T\u00e0 \u00d4i \u1edf mi\u1ec1n Trung. <\/p>\n<p>B\u1ed1 con t\u00f4i \u0111\u1ebfn phi tr\u01b0\u1eddng Lima v\u00e0o bu\u1ed5i t\u1ed1i. C\u1ea3nh n\u00e1o nhi\u1ec7t kh\u00f4ng kh\u00e1c phi tr\u01b0\u1eddng TSN. M\u00f9a xu\u00e2n b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u1edf Nam B\u00e1n C\u1ea7u, kh\u00ed h\u1eadu m\u00e1t d\u1ec5 ch\u1ecbu. Sau hai ng\u00e0y \u1edf Lima c\u0169ng \u0111\u00fang khu Miraflores ng\u00e0y x\u01b0a, ch\u00fang t\u00f4i bay l\u00ean Cuzco \u1edf cao \u0111\u1ed9 4000m. T\u1eeb phi tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 th\u1ea5y c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ra b\u00e1n qu\u00e0 b\u00e1nh \u2013 y ph\u1ee5c k\u00edn \u0111\u00e1o s\u1eb7c s\u1ee1, l\u00e0m nh\u1edb \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng kh\u00ed cao nguy\u00ean hay th\u01b0\u1ee3ng du \u1edf Vi\u1ec7t nam. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t c\u00f3 m\u00f3n k\u1eb9o l\u00e0m b\u1eb1ng l\u00e1 cocoa \u0111\u1ec3 ng\u1eeba b\u1ec7nh ch\u00f3ng m\u1eb7t \u1edf cao \u0111\u1ed9. L\u00e1 n\u00e0y l\u00e0 nguy\u00ean li\u1ec7u l\u00e0m cocaine. Tuy nhi\u00ean \u1edf d\u1ea1ng n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng hay k\u1eb9o, n\u00f3 k\u00edch th\u00edch nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 ma t\u00fay v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n t\u1ef1 do. Kh\u00e1ch s\u1ea1n d\u1ecdn nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc tr\u00e0 c\u1ea3 ng\u00e0y. Tuy v\u1eady n\u1ebfu u\u1ed1ng nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc hay \u0103n k\u1eb9o cocoa v\u1ec1 khuya th\u00ec t\u1ed1i s\u1ebd kh\u1ecfi ng\u1ee7! <\/p>\n<p>Th\u1ed5 d\u00e2n v\u00f9ng n\u00e0y c\u0169ng l\u1ea5y v\u1ecf b\u00e1nh xe \u00f4 t\u00f4 c\u0169 c\u1eaft ra l\u00e0m \u0111\u1ebf d\u00e9p \u2013 r\u1ea5t gi\u1ed1ng d\u00e9p B\u00ecnh Tr\u1ecb Thi\u00ean c\u1ee7a th\u1eddi Vi\u1ec7t Minh. B\u1ed1 t\u00f4i \u2013 mang \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a th\u1eddi kh\u00e1ng chi\u1ebfn v\u00e0 l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng th\u1ef1c t\u1ebf ti\u1ebft ki\u1ec7m \u2013 \u0111\u00e3 mua d\u00e9p \u0111\u00f3 cho t\u00f4i \u0111i, kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec nh\u1eefng \u0111\u1ee9a b\u00e9 da \u0111\u1ecf t\u00f4i th\u1ea5y. Ng\u00e0y t\u00f4i h\u1ecdc \u1edf tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc T\u00e2y L\u1ed9c \u1edf Hu\u1ebf, nhi\u1ec1u \u0111\u1ee9a ph\u1ea3i \u0111i h\u1ecdc ch\u00e2n \u0111\u1ea5t b\u1ea5t k\u1ec3 m\u01b0a n\u1eafng. T\u00f4i c\u0169ng nhi\u1ec1u khi b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc. C\u1ea3m gi\u00e1c \u0111\u1ea5t b\u00f9n d\u01b0\u1edbi b\u00e0n ch\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1i d\u1ec5 ch\u1ecbu c\u1ee7a n\u00f3, nh\u1ea5t l\u00e0 khi \u0111\u00f4i b\u1ed1t n\u1ed9i h\u00f3a kh\u00f4ng bao gi\u1edd gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4i b\u00e0n ch\u00e2n cho kh\u00f4 r\u00e1o. Bao n\u0103m t\u00f4i v\u1eabn nh\u1edb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i m\u00f9i \u1ea9m \u01b0\u1edbc c\u1ee7a b\u00e0n ch\u00e2n r\u00fat ra t\u1eeb \u0111\u00f4i b\u1ed1t\/\u1ee7ng \u01b0\u1edbt. T\u1ed1i n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i mang b\u1ed1t v\u00e0o \u0111\u1ec3 v\u00e0o c\u1ea1nh b\u1ebfp ph\u01a1i cho kh\u00f4, h\u00f4m sau l\u1ea1i ph\u1ea3i l\u00e0m l\u1ea1i. D\u00e9p B\u00ecnh Tr\u1ecb Thi\u00ean kh\u00f4ng gi\u1eef ch\u00e2n kh\u00f4 nh\u01b0ng cho ph\u00e9p kh\u00f4ng kh\u00ed th\u00f4ng l\u01b0u. \u0110\u1ed1i v\u1edbi tr\u1ebb con, nh\u01b0 v\u1eady nhi\u1ec1u khi d\u1ec5 ch\u1ecbu h\u01a1n. <\/p>\n<p>Xe du l\u1ecbch gh\u00e9 qua m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc \u0111\u1ec3 cho qu\u00e0 l\u00e0m ph\u00fac. \u0110\u1ee9ng ngo\u00e0i nh\u00ecn v\u00e0o tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc t\u00f4i th\u1ea5y ng\u00e0y b\u00e9 \u1edf qu\u00ea nh\u00e0. Ch\u00e2u M\u1ef9 La Tinh c\u0169ng qu\u00e9t v\u00f4i v\u00e0ng tr\u00ean t\u01b0\u1eddng xi-m\u0103ng. Gi\u1eefa s\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1i c\u1ed9t c\u1edd. Tr\u1ebb con tr\u00f4ng ngh\u00e8o, kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec ng\u00e0y t\u00f4i \u0111i h\u1ecdc \u1edf ngo\u1ea1i th\u00e0nh Hu\u1ebf. H\u01a1i kh\u00e1c l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng c\u00f3 nh\u00e0 b\u1ebfp; c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ed3i khoai t\u00e2y to n\u1ea5u b\u1eb1ng c\u1ee7i b\u1ea1ch \u0111\u00e0n (khuynh di\u1ec7p). Ng\u01b0\u1eddi ta gi\u1edbi thi\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1ee9a tr\u1ebb v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ee9a trai b\u00e9 nh\u1ea5t, r\u1ed3i l\u1edbn nh\u1ea5t. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn phi\u00ean con g\u00e1i c\u0169ng v\u1eady. Nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ecdc sinh l\u00e0m t\u00f4i \u0111\u1ec3 \u00fd nh\u1ea5t: \u0111\u1ee9a ph\u1ea3i \u0111i b\u1ed9 xa nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng. Qu\u1ea7n \u00e1o n\u00f3 l\u1ea5m b\u00f9n, m\u1eb7t m\u0169i lem lu\u1ed1c. C\u00f3 nh\u1eefng khu\u00f4n m\u1eb7t \u00e2m th\u1ea7m tho\u00e1ng qua cu\u1ed9c \u0111\u1eddi nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i bao \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng. C\u1ea3nh n\u00fai non tr\u00f9ng \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a Cuzco, khu tr\u01b0\u1eddng \u1ed1c th\u00f4 s\u01a1 v\u00e0 \u0111\u1ee9a b\u00e9 mem lu\u1ed1c n\u00e0y l\u00e0m t\u00f4i li\u00ean t\u01b0\u1edfng ng\u00e0y t\u00f4i l\u1edbp t\u01b0 (l\u1edbp 2 theo ng\u00f4n ng\u1eef b\u00e2y gi\u1edd) v\u00e0 th\u1eb1ng b\u1ea1n c\u00f9ng l\u1edbp t\u00ean T\u1ea1o.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 ngay sau n\u0103m Hi\u1ec7p \u0110\u1ecbnh Gen\u00e8ve 1954, Hu\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n y\u00ean b\u00ecnh ng\u1eafn ng\u1ee7i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng s\u1ea3n y\u00ean l\u1eb7ng trong c\u00f4ng t\u00e1c d\u00e2n v\u1eadn n\u1eb1m v\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5u tranh l\u00e2u d\u00e0i. Cho ch\u00ednh quy\u1ec1n m\u1edbi m\u1ebb \u1edf mi\u1ec1n Nam, vi\u1ec7n tr\u1ee3 M\u1ef9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5 v\u00e0o \u0111\u1ec3 gi\u00fap t\u1ea1o ra m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc c\u1ed9ng h\u00f2a \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf ch\u1ebf \u0111\u1ed9 qu\u00e2n ch\u1ee7 c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb vua th\u00edch s\u1ef1 ti\u1ec7n nghi c\u1ee7a mi\u1ec1n Nam n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Di\u1ec7m, sau chi\u1ebfn d\u1ecbch \u201cB\u00e0i Phong \u0110\u1ea3 Th\u1ef1c\u201d v\u00e0 tr\u01b0ng c\u1ea7u d\u00e2n \u00fd \u0111\u00e3 th\u00e0nh t\u1ed5ng th\u1ed1ng. \u0110\u1ed1i v\u1edbi th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi ta cho ph\u00e9p h\u00f2a b\u00ecnh m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i ng\u1eafn ng\u1ee7i b\u1edfi v\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ki\u1ec7t s\u1ee9c. \u0110\u1ed1i v\u1edbi tr\u00ed \u00f3c non n\u1edbt c\u1ee7a t\u00f4i th\u00ec s\u1ebd c\u00f3 h\u00f2a b\u00ecnh v\u00ec trong l\u00f2ng mong \u01b0\u1edbc nh\u01b0 v\u1eady. M\u1edbi 6,7 tu\u1ed5i \u0111\u1ea7u t\u00f4i \u0111\u00e3 theo b\u1ed1 m\u1eb9 t\u1ea3n c\u01b0 c\u1ea3 \u0111\u1eddi. Gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i v\u1eeba \u0111o\u00e0n t\u1ee5 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Hu\u1ebf n\u0103m 1953 \u2013 b\u1ed1 t\u00f4i t\u1eeb S\u00e0i G\u00f2n ra; b\u1ed1n m\u1eb9 con t\u00f4i t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0o. Gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i ra kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t B\u1eafc m\u1ed9t n\u0103m tr\u01b0\u1edbc khi cu\u1ed9c di c\u01b0 \u00e0o \u1ea1t 1954. Tr\u01b0\u1edbc khi k\u00fd Hi\u1ec7p \u0110\u1ecbnh Gen\u00e8ve, t\u1eeb khu C\u1ea7u Kho, t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ea5y h\u1ecfa ch\u00e2u \u0111\u1ea7y tr\u1eddi trong nh\u1eefng chanh ch\u1ea5p cu\u1ed1i c\u00f9ng tr\u01b0\u1edbc khi ng\u01b0ng s\u00fang. <\/p>\n<p>\u1ede \u0111\u00f3, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng gi\u1eefa \u0111\u00e1m ng\u01b0\u1eddi xa l\u1ea1 v\u1ec1 gi\u1ecdng n\u00f3i. T\u00f4i su\u00fdt b\u1ecb \u1edf l\u1ea1i l\u1edbp n\u0103m (l\u1edbp m\u1ed9t theo ng\u00f4n ng\u1eef hi\u1ec7n nay) \u1edf Tr\u1ea7n Qu\u1ed1c To\u1ea3n trong th\u00e0nh n\u1ed9i v\u00ec c\u1ea3 n\u0103m kh\u00f4ng hi\u1ec3u c\u00f4 gi\u00e1o n\u00f3i g\u00ec! N\u0103m l\u1edbp t\u01b0 (l\u1edbp hai), v\u00ec \u0111\u1ed5i nh\u00e0, t\u00f4i \u0111i h\u1ecdc \u1edf T\u00e2y L\u1ed9c trong m\u1ed9t ng\u00f4i tr\u01b0\u1eddng m\u1edbi x\u00e2y tr\u00ean \u0111\u00fang n\u01a1i ng\u00e0y x\u01b0a vua D\u1ee5c \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 b\u1ecb Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Thuy\u1ebft b\u1eaft giam v\u00e0 m\u1ed9t l\u00e0 b\u1ecb \u00e9p thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c hay l\u00e0 b\u1ecf \u0111\u00f3i cho \u0111\u1ebfn ch\u1ebft. H\u1ecd ph\u00e1 nh\u00e0 t\u00f9 \u0111\u1ec3 x\u00e2y tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed9ng vi\u00ean c\u1ea3 h\u1ecdc sinh trong c\u00e1c c\u00f4ng t\u00e1c khu\u00e2n v\u00e1c c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u00e1 cu\u1ed1i c\u00f9ng. \u0110\u00e2u \u0111\u00f3 quanh tr\u01b0\u1eddng h\u00e3y c\u00f2n d\u1ea5u v\u1ebft t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 c\u0169 v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2y m\u00e2m x\u00f4i (raspberry) d\u1ea1i ra qu\u1ea3 b\u00e9, ng\u1ecdt v\u00e0 th\u01a1m. L\u1edbn l\u00ean du h\u1ecdc t\u00f4i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0103n l\u1ea1i qu\u1ea3 n\u00e0y. <\/p>\n<p>Gi\u00e1o d\u1ee5c tr\u1edf l\u1ea1i sau nhi\u1ec1u n\u0103m gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n. H\u1ecdc tr\u00f2 l\u1edbn b\u00e9 l\u1eabn l\u1ed9n trong c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1edbp \u2013 kh\u00f4ng k\u1ec3 m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00f3c t\u1eeb v\u00f9ng xa lang b\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y. T\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb c\u00f3 th\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Nam duy nh\u1ea5t, b\u1ea3nh trai v\u00e0 t\u1ef1 tin, c\u00f3 \u0111\u00f4i b\u1ed1t\/\u1ee7ng t\u00e2y \u0111\u1eb9p nh\u1ea5t tr\u01b0\u1eddng. T\u00f4i thu\u1ed9c th\u00e0nh ph\u1ea7n &quot;con n\u00edt&quot;, b\u1ecb m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ea1n b\u00e8 ganh t\u1ecb v\u00ec c\u00f3 b\u1ed1 l\u00e0m c\u00f4ng ch\u1ee9c, v\u00e0 nh\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i h\u1ecdc \u0111\u00fang tu\u1ed5i. Nh\u1eefng \u0111\u1ee9a l\u1edbn h\u01a1n \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u kinh nghi\u1ec7m \u0111\u1eddi \u2013 \u0111\u00e3 nh\u00ecn th\u1ea5y chi\u1ebfn tranh v\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft. C\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a m\u1ea5t m\u1ed9t b\u00e0n tay; l\u00fac c\u01b0a tay kh\u00f4ng c\u00f3 thu\u1ed1c m\u00ea (n\u00f3 kh\u00f4ng n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i chuy\u1ec7n kh\u1ee7ng khi\u1ebfp n\u00e0y; \u0111\u1ebfn l\u00fac tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh t\u00f4i m\u1edbi t\u00ecnh c\u1edd kh\u00e1m ph\u00e1 ra v\u00ec n\u00f3 k\u00e8m h\u1ecdc cho v\u1ee3 t\u00f4i sau n\u00e0y!). B\u1ecdn l\u1edbn ch\u1ec9 ch\u01a1i v\u1edbi nhau, coi th\u01b0\u1eddng v\u00e0 kh\u00f4ng ch\u01a1i v\u1edbi b\u1ecdn \u201ccon n\u00edt\u201d. T\u1ea1o l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111\u1ee9a l\u1edbn n\u00e0y, nh\u01b0ng n\u00f3 v\u1eabn l\u1ee7i th\u1ee7i m\u1ed9t m\u00ecnh. C\u00f3 tin \u0111\u1ed3n l\u00e0 n\u00f3 b\u1ecb m\u1ed3 c\u00f4i v\u00e0 s\u1ed1ng v\u1edbi b\u00e0 con c\u0169ng ngh\u00e8o. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u1ea3nh gi\u1eadt g\u1ea5u v\u00e1 vai r\u1ea5t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u0111\u00f3. C\u00f3 hai \u0111\u1ee9a anh em h\u1ecd h\u1ecdc chung l\u1edbp. \u0110\u1ee9a m\u1ed3 c\u00f4i \u1edf \u0111\u1ee3 nh\u00e0 ch\u00fa ph\u1ea3i ngh\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc (n\u00f3 h\u1ecdc gi\u1ecfi nh\u1ea5t l\u1edbp!). N\u0103m sau th\u1eb1ng em c\u0169ng ph\u1ea3i th\u00f4i lu\u00f4n v\u00ec nh\u00e0 ngh\u00e8o. C\u1ea3nh \u0111\u1ee9a b\u00e9 \u0111\u1ee9ng l\u00ean s\u1ee5t s\u00f9i ch\u00e0o c\u1ea3 l\u1edbp v\u00ec s\u1eafp th\u00f4i h\u1ecdc ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00f2n \u1ee9a n\u01b0\u1edbc m\u1eaft. <\/p>\n<p>T\u1ea1o kh\u00f4ng l\u00e0m phi\u1ec1n ai, v\u00e0 kh\u00f4ng ai mu\u1ed1n qu\u1ea5y r\u1ea7y n\u00f3 \u2013 lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111i b\u1ed9 d\u00e0i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng ch\u00e2n \u0111\u1ea5t, m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o r\u00e1ch r\u01b0\u1edbi k\u00edch th\u01b0\u1edbc l\u1edbn h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi; t\u01b0\u1edbng \u0111i lom khom \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 qu\u1ea7n \u00e1o r\u00e1ch n\u00e1t v\u00e0 c\u00e1i c\u1eb7p c\u0169. M\u1ed9t m\u00e1i t\u00f3c ng\u1eafn l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt c\u00e1i h\u00e0m ng\u1eadm ch\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u00f4i m\u1eaft quan s\u00e1t \u2013 to\u00e1t ra m\u1ed9t kh\u00ed th\u1ebf ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u. T\u1ea1o lu\u00f4n lu\u00f4n ph\u1ea3i \u00f4m c\u1eb7p s\u00e1ch c\u0169 r\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc ng\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 n\u1ed9i dung \u00edt \u1ecfi c\u00f3 th\u1ec3 r\u01a1i ra. N\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 xa c\u00e1ch k\u00edn \u0111\u00e1o, b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1i ngh\u00e8o h\u01a1n nh\u1eefng \u0111\u1ee9a kh\u00e1c. T\u1ea1o \u0111\u00e3 b\u1ecf h\u1ebft s\u1ef1 d\u1ea5u di\u1ebfm gi\u1ea3 v\u1edd v\u00e0 gi\u1eef m\u1ed9t di\u1ec7n m\u1ea1o kh\u1eafc k\u1ef7 v\u01b0\u1ee3t xa tu\u1ed5i t\u00e1c c\u1ee7a n\u00f3. Trong bu\u1ed5i s\u00e1ng m\u01b0a ph\u00f9n s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 c\u1ee7a m\u00f9a \u0111\u00f4ng, n\u00f3 \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1eeb h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh. T\u00f4i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o n\u00f3 r\u1eddi m\u1ed7i bu\u1ed5i s\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u0111i h\u1ecdc, ch\u1ed7 \u0111\u00f3 ph\u1ea3i ngh\u00e8o v\u00e0 l\u1ea1nh.    <br \/>Trong c\u00e1i c\u1eb7p r\u00e1ch n\u00e1t \u0111\u00f3, T\u1ea1o d\u1ea5u m\u1ed9t c\u00e1i n\u00e1 cao su l\u00e0m b\u1eb1ng g\u1ed7 mun \u0111\u00e1nh b\u00f3ng b\u1edfi m\u1ed3 h\u00f4i th\u00e0nh m\u00e0u n\u00e2u \u0111\u1ed3ng r\u1ea5t \u0111\u1eb9p. N\u00f3 thi\u1ec7n ngh\u1ec7 v\u1edbi \u0111\u1ed3 ch\u01a1i n\u00e0y. T\u00f4i th\u1ea5y n\u00f3 trong m\u1ed9t cu\u1ed9c thi b\u1eafn n\u00e1 d\u00f9ng m\u1ed9t con ve s\u1ea7u l\u00e0m \u0111\u00edch c\u00e1ch xa 10 m\u00e9t. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ee9a kh\u00e1c b\u1eafn tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 h\u1ee5t h\u1ebft. \u0110\u1ebfn phi\u00ean n\u00f3, T\u1ea1o b\u1eafn con ve d\u1eb9p n\u00e1t v\u00e0o t\u01b0\u1eddng! C\u00f3 l\u1ebd c\u00e1i n\u00e1 \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm \u0103n v\u00ec th\u1ec9nh tho\u1ea3ng th\u1ea5y n\u00f3 v\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1i t\u00fai r\u1ea5t \u0111\u00e1ng nghi ng\u1edd.     <br \/>Th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng m\u00ecnh ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 ti\u00ean \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u01a1c ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh bi\u1ebft trong ho\u00e0n c\u1ea3nh n\u00e0o \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng kh\u00f3 ti\u00ean \u0111o\u00e1n v\u1ec1 T\u1ea1o. Ai c\u0169ng ngh\u0129 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a b\u00e9 kh\u1eafc kh\u1ed5 nh\u01b0 n\u00f3 ch\u1eafc s\u1ebd y\u00ean l\u1eb7ng trong l\u1edbp. Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, n\u00f3 kh\u00f4ng ng\u1ea1i ph\u00e1t bi\u1ec3u \u00fd ki\u1ebfn. T\u1ea1o d\u1ef1a tr\u00ean suy ngh\u0129 t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 quan s\u00e1t th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng thay v\u00ec s\u00e1ch v\u1edf gi\u00e1o \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi. Trong gi\u1edd gi\u00e1o d\u1ee5c v\u1ec1 v\u1ec7 sinh, h\u1ecdc tr\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y l\u00e0 nh\u00e0 ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1eeda s\u1ed5 m\u1edf \u0111\u1ec3 cho kh\u00f4ng kh\u00ed trong l\u00e0nh l\u01b0u th\u00f4ng qua l\u1ea1i ngay c\u1ea3 trong m\u00f9a \u0111\u00f4ng, trong khi nh\u00e0 tranh ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 bao nhi\u00eau l\u1ed7 h\u1ed5ng t\u1ef1 nhi\u00ean cho kh\u00f4ng kh\u00ed \u0111i qua d\u00f9 c\u1eeda m\u1edf hay kh\u00f4ng. (Theo ti\u00eau chu\u1ea9n c\u1ee7a s\u00e1ch v\u1edf ng\u00e0y \u0111\u00f3, ng\u00f4i nh\u00e0 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a M\u1ef9 s\u1ebd l\u00e0m c\u01b0 d\u00e2n ng\u1ea1t th\u1edf). Khi th\u00e0y gi\u00e1o h\u1ecfi &quot;Ch\u00fang ta c\u00f3 n\u00ean gi\u1eef c\u1eeda s\u1ed5 m\u1edf ho\u1eb7c \u0111\u00f3ng c\u1eeda trong m\u00f9a \u0111\u00f4ng?\u201d T\u1ea1o gi\u01a1 tay l\u00ean v\u00e0 d\u1ee9t kho\u00e1t th\u1ed1t l\u00ean \u201cKh\u00f4ng kh\u00ed qu\u00e1 l\u1ea1nh n\u00ean ch\u00fang ta n\u00ean \u0111\u00f3ng c\u1eeda s\u1ed5\u201d. C\u1ea3 l\u1edbp, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 t\u00f4i, c\u01b0\u1eddi r\u1ed3 v\u00ec c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi th\u00edch h\u1ee3p s\u00e1ch v\u1edf l\u00e0 &quot;Kh\u00f4ng, ch\u00fang ta n\u00ean \u0111\u1ec3 c\u1eeda s\u1ed5 m\u1edf m\u1ed9t t\u00ed cho kh\u00f4ng kh\u00ed l\u01b0u th\u00f4ng\u201d. L\u00e0 con nh\u00e0 ngh\u00e8o, T\u1ea1o kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ecdc nhi\u1ec1u v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec n\u00ean l\u00e0m v\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho m\u00ecnh b\u1edbt \u0111\u00f3i l\u1ea1nh. C\u0169ng nh\u01b0 \u0111a s\u1ed1 c\u00e1c s\u00e1ch gi\u00e1o khoa tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, c\u00e1ch ph\u00e1c h\u1ecda \u0111\u1eddi s\u1ed1ng trong s\u00e1ch v\u1edf th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng qua nh\u00e3n quan ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o.     <br \/>C\u00f9ng v\u1edbi vi\u1ec7c h\u1ecdc h\u00e0nh, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc n\u00f4ng nghi\u1ec7p th\u1ef1c t\u1ebf v\u00ec nhi\u1ec1u h\u1ecdc sinh s\u1ebd kh\u00f4ng h\u1ecdc h\u1ebft 5 n\u0103m ti\u1ec3u h\u1ecdc. M\u1ed7i l\u1edbp h\u1ecdc c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i v\u01b0\u1eddn ri\u00eang. Nh\u01b0 t\u00f4i nh\u1edb, ch\u00fang t\u00f4i tr\u1ed3ng c\u1ea3i b\u1eafp, c\u00e0 chua v\u00e0 h\u1eb9 t\u00e2y (poireau) v\u00ec h\u1ee3p th\u1ed5 nh\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. H\u1ecdc tr\u00f2 hay d\u00f9ng hoa h\u1eb9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1 l\u00ean xu\u1ed1ng nh\u01b0 con ki\u1ec7ng\/c\u1ea7u. M\u00f9i h\u1eb9 d\u00ednh v\u00e0o mu b\u00e0n ch\u00e2n x\u00f4ng l\u00ean trong l\u1edbp h\u1ecdc. Nh\u1eefng h\u1ecdc tr\u00f2 l\u1edbn h\u01a1n th\u1ef1c s\u1ef1 d\u1ea1y ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh &quot;n\u00f4ng nghi\u1ec7p&quot; cho ch\u00fang t\u00f4i. Ch\u00fang n\u00f3 l\u00e0 con nh\u00e0 n\u00f4ng; trong khi c\u00e1c gi\u00e1o vi\u00ean l\u00e0 d\u00e2n t\u1ec9nh th\u00e0nh, d\u1ec5 gi\u1ebft h\u01a1n nu\u00f4i c\u00e2y. Ch\u00fang t\u00f4i ph\u1ea3i g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc t\u1eeb ao trong th\u00f9ng thi\u1ebfc \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edbi rau. C\u00e1 c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3 trong hai ao gi\u00e1p v\u1edbi con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i ch\u00ednh v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng. T\u1eeb kinh nghi\u1ec7m \u1edf Phi Lu\u1eadt T\u00e2n, c\u00e1c nh\u00e0 n\u00f4ng h\u1ecdc M\u1ef9 \u0111\u01b0a v\u00e0o Vi\u1ec7t Nam c\u00e1 r\u00f4 phi \u2013 hi\u1ec7u xu\u1ea5t cao nh\u1ea5t trong chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i th\u1ee9c \u0103n th\u1ea3o m\u1ed9c th\u00e0nh pr\u00f4-t\u00ea-in. Nhi\u1ec1u n\u0103m sau \u0111\u00f3, t\u00f4i xem m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh truy\u1ec1n h\u00ecnh v\u1ec1 sinh v\u1eadt v\u00e0 th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u00e0n c\u00e1 r\u00f4 phi b\u01a1i sau \u0111\u1eb1ng sau \u0111u\u00f4i h\u00e0 m\u00e3 trong s\u00f4ng \u1edf ch\u00e2u Phi, t\u00e1i ch\u1ebf ch\u1ea5t th\u1ea3i. Con tr\u00e2u \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3ng vai h\u00e0 m\u00e3. C\u0169ng v\u00ec th\u1ebf, d\u00f9 th\u00edch \u0103n c\u00e1, t\u00f4i kh\u00f4ng chu\u1ed9ng c\u00e1 r\u00f4 phi. (Ng\u00e0y \u0111\u00f3 h\u1ecd c\u00f2n g\u1ecdi c\u00e1 r\u00f4 phi l\u00e0 c\u00e1 phi \u2013 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eau th\u1ee5 nhi\u1ec1u v\u00ec l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f2n qu\u00e1 \u0111\u1ee7 cho d\u00e2n s\u1ed1). <\/p>\n<p>M\u1ed1i \u0111e d\u1ecda ch\u00ednh \u0111\u1ed1i v\u1edbi ngh\u1ec1 nu\u00f4i c\u00e1 l\u00e0 c\u00e1 tr\u00e0u (theo ti\u1ebfng mi\u1ec1n Trung; mi\u1ec1n Nam l\u00e0 \u201cc\u00e1 l\u00f3c\u201d; mi\u1ec1n B\u1eafc \u201cc\u00e1 qu\u1ea3\u201d). N\u00f3 th\u00edch \u0103n c\u00e1 con . Trong m\u00f9a m\u01b0a, v\u1edbi n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n l\u1ee5t, c\u00e1 tr\u00e0u c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng di t\u1ea3n. N\u1ebfu trong ao c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e1 con l\u00e0 m\u00f3n s\u1edf th\u00edch c\u1ee7a n\u00f3, kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng m\u1ed3i c\u00e2u \u0111\u1ec3 b\u1eaft v\u00ec n\u00f3 \u0111\u00e3 no c\u00e1 con r\u1ed3i! C\u00e1 tr\u00e0u l\u1ecdt v\u00e0o ao nu\u00f4i c\u00e1 l\u00e0 \u0111\u1ea1i h\u1ecda. L\u00e0 lo\u00e0i \u0103n th\u1ecbt, c\u00e1 tr\u00e0u c\u00f3 th\u1ecbt ch\u1eafc v\u00e0 ng\u1ecdt; x\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a n\u00f3 to n\u00ean d\u1ec5 tr\u00e1nh, kh\u00f3 b\u1ecb h\u00f3c. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 \u1edf mi\u1ec1n Nam, c\u00e1 l\u00f3c\/tr\u00e0u \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1ed9c, h\u1ea5p, n\u01b0\u1edbng, n\u1ea5u canh \u2013 c\u00e1ch n\u00e0o c\u0169ng ngon. C\u00e1 r\u00f4 phi kh\u00f4ng bao gi\u1edd chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecba v\u1ecb \u1ea9m th\u1ef1c \u0111\u00f3. (G\u1ea7n \u0111\u00e2y m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00f9ng b\u00ean M\u1ef9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0i con c\u00e1 tr\u00e0u\/l\u00f3c \u2013 ti\u1ebfng Anh l\u00e0 snakehead \u2013 d\u00e2n ch\u00fang h\u1ed1t ho\u1ea3ng. T\u00f4i khuy\u00ean b\u1ea1n b\u00e8 M\u1ef9 \u201cThere\u2019s a simple solution: Eat it!\u201d \u1ede Maryland, \u0111\u00e3 th\u1ea5y c\u00f3 n\u01a1i b\u00e1n \u201cfish and chips\u201d d\u00f9ng snakehead.).    <br \/>Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1ed9t con c\u00e1 tr\u00e0u to trong m\u1ed9t trong hai ao nu\u00f4i c\u00e1. To\u00e0n b\u1ed9 tr\u01b0\u1eddng \u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o \u0111\u1ed9ng. Ph\u1ea3i c\u1ee9u c\u00e1 con kh\u1ecfi con c\u00e1 \u201cm\u1eb9 m\u00ecn\u201d n\u00e0y. Sau khi m\u1ed3i c\u00e2u c\u00e1 kh\u00f4ng k\u1ebft qu\u1ea3, v\u00e0 s\u1ed1 c\u00e1 con c\u00f2n l\u1ea1i trong ao d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 thu\u1ed9c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh qu\u1ea3n l\u00fd c\u1ee7a con c\u00e1 tr\u00e0u ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ee7a b\u1ecdn t\u00f4i. Con c\u00e1 tr\u00e0u n\u00e0y r\u1ea5t to, th\u01b0\u1eddng b\u01a1i l\u1ed9i nh\u01a1n nh\u01a1n thong th\u1ea3 tr\u00f4ng ph\u00e1t \u0111i\u00ean ti\u1ebft \u2013 th\u1ec9nh tho\u1ea3i l\u1ea1i tr\u1ed3i l\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc t\u00e1p b\u00f3ng n\u1eefa ch\u1ee9! Nh\u1eefng tay h\u1ecdc sinh l\u1edbn li\u1ec1n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn T\u1ea1o v\u1edbi n\u00e1 cao su! <\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng ti\u1ec3u h\u1ecdc nh\u1ecf \u1edf n\u00f4ng th\u00f4n, n\u1ed7 l\u1ef1c b\u1eaft con c\u00e1 tr\u00e0u \u0111o\u00e0n k\u1ebft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng th\u1ec3 thao b\u00e2y gi\u1edd. Nh\u1eefng \u0111\u1ee9a tr\u1ebb nh\u01b0 b\u1ecdn t\u00f4i c\u00f3 c\u00e1i h\u00e0i l\u00f2ng tinh ngh\u1ecbch bi\u1ebft r\u1eb1ng l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, c\u00e1c th\u1ea7y c\u00f4 s\u1ebd gi\u1ea3 v\u1edd kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00e1 cao su \u201cqu\u1ed1c c\u1ea5m\u201d c\u1ee7a T\u1ea1o. Sau gi\u1edd h\u1ecdc, c\u1ea3 tr\u01b0\u1eddng t\u1ee5 t\u1eadp quanh quanh ao. Ai c\u0169ng th\u1ea5y b\u00f3ng con c\u00e1 tr\u00e0u kh\u1ed5ng l\u1ed3 b\u01a1i ng\u01b0\u1ee3c xu\u00f4i, nh\u01b0ng c\u00f2n qu\u00e1 s\u00e2u. T\u1ea1o nh\u00ecn xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc v\u1edbi n\u00e1 c\u0103ng l\u00ean nh\u01b0 x\u1ea1 th\u1ee7 s\u1eb5n s\u00e0ng t\u1ea5n c\u00f4ng. Con c\u00e1 cu\u1ed1i c\u00f9ng n\u1ed5i l\u00ean t\u00e1p bong b\u00f3ng, v\u00e0 vi\u00ean s\u1ecfi c\u1ee7aT\u1ea1o h\u1ea1 ngay tr\u00ean c\u00e1i \u0111\u1ea7u b\u00f2 s\u00e1t nghe &quot;b\u1ed1p&quot;. \u0110\u00e1m \u0111\u00f4ng v\u1ed7 tay \u1ea7m \u0129. Con c\u00e1 l\u1eb7n ngay. Nh\u01b0ng \u0111\u1ee9a b\u00e9 n\u00f4ng th\u00f4n bi\u1ebft r\u1eb1ng m\u1ed9t con c\u00e1 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng c\u1ea7n l\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 d\u1ec5 th\u1edf v\u00e0 ki\u00ean nh\u1eabn ch\u1edd. Khi n\u00f3 tr\u1ed3i l\u00ean l\u1ea1i T\u1ea1o l\u1ea1i h\u1ea1 cho \u0111\u1ea7u c\u00e1 th\u00eam vi\u00ean s\u1ecfi n\u1eefa. \u0110\u00e1m \u0111\u00f4ng reo h\u00f2 d\u1eef d\u1ed9i. Sau \u0111\u00f3 con c\u00e1 tr\u00e0u kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u1ed3i l\u00ean. Chi\u1ec1u \u0111\u00e3 mu\u1ed9n v\u00e0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i v\u1ec1 nh\u00e0. Kh\u00f4ng ai \u0111\u1ec3 \u00fd T\u1ea1o \u0111\u00e3 l\u1eb3ng l\u1eb7ng r\u1eddi tr\u01b0\u1eddng l\u00fac n\u00e0o. <\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, con c\u00e1 tr\u00e0u b\u01a1i l\u1edd \u0111\u1edd g\u1ea7n m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc v\u1edbi c\u00e1i \u0111\u1ea7u \u0111en b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a n\u00f3 b\u1ecb tr\u1eafng ra t\u1ea1i c\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u0111\u00e3 nh\u1eadn s\u1ecfi. Sau gi\u1edd h\u1ecdc, m\u1ed9t \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng nh\u1ecf t\u1ee5 t\u1eadp v\u00e0 c\u1ed5 v\u0169 T\u1ea1o gi\u00e1ng th\u00eam v\u00e0i vi\u00ean s\u1ecfi \u2013 l\u1ea7n n\u00e0o c\u0169ng tr\u00fang ngay \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ea7u. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, con c\u00e1 tr\u00f4i d\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd ao. T\u1ea1o tr\u00e8o xu\u1ed1ng, v\u1edbt sinh v\u1eadt thoi th\u00f3p v\u00e0 \u0111\u1eb7t n\u00f3 trong c\u00e1i t\u00fai b\u00ed \u1ea9n. T\u1ea1o l\u1eb7ng l\u1ebd \u0111i b\u1ed9 v\u1ec1 nh\u00e0 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec \u0111\u1ebfn xung quanh. Ph\u1ea9m gi\u00e1 trong c\u00e1i ngh\u00e8o ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u00f4n h\u00f2a k\u00edn \u0111\u00e1o v\u00ec n\u1ebfu kh\u00f4ng qu\u1ea7n \u00e1o s\u1ebd l\u1ed9 m\u1ed9t s\u1ed1 n\u00fat m\u1ea5t t\u00edch. Con c\u00e1 tr\u00e0u \u0111\u00f3 \u0111\u1ee7 cho v\u00e0i b\u1eefa \u0103n. Trong l\u00f2ng t\u00f4i m\u1eebng th\u1ea5y T\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 anh h\u00f9ng \u00edt nh\u1ea5t trong m\u1ed9t hai ng\u00e0y. <\/p>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 l\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u00f4i th\u1ea5y n\u00e1 cao su \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 b\u1eafn c\u00e1. L\u1edbn l\u00ean t\u00f4i m\u1edbi th\u1ea5y c\u00f3 n\u01a1i d\u00f9ng cung t\u00ean \u0111\u1ec3 s\u0103n c\u00e1 (B\u1eafc v\u00e0 Nam M\u1ef9). <\/p>\n<p>Sau bao nhi\u00eau n\u0103m, t\u00f4i \u0111\u00e3 qu\u00ean nhi\u1ec1u t\u00ean c\u00e1c b\u1ea1n c\u00f9ng l\u1edbp th\u1eddi th\u01a1 \u1ea5u, nh\u01b0ng T\u1ea1o \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t k\u1ef7 ni\u1ec7m kh\u00f4ng th\u1ec3 phai nh\u00f2a. M\u1eb7c d\u00f9 t\u00f4i b\u00ed m\u1eadt ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 T\u1ea1o v\u1ec1 t\u00ednh \u0111\u1ed9c l\u1eadp v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ed3n t\u1ea1i r\u1ea5t mong manh c\u1ee7a n\u00f3, gi\u1eefa hai \u0111\u1ee9a ch\u01b0a bao gi\u1edd c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n. T\u00f4 e ng\u1ea1i c\u00e1i l\u1ea7m l\u00ec c\u1ee7a n\u00f3. C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u may \u2013 m\u1ed9t h\u00e0ng r\u00e0o d\u1ea5u \u0111i nh\u1eefng ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u1ec1 b\u1ea5t c\u00f4ng v\u00e0 \u0111au kh\u1ed5 m\u00e0 t\u00f4i d\u1ea7n d\u00e0 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c sau n\u00e0y. Nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y n\u00f3i, nh\u01b0 b\u00f3c c\u1ee7 h\u00e0nh, c\u00e0ng b\u00f3c c\u00e0ng cay m\u1eaft. Kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ebd b\u1edbt bu\u1ed3n. \u0110\u1ebfn gi\u1eefa n\u0103m l\u1edbp ba gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i d\u1ecdn v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n \u2013 ph\u1ea3i h\u1ecdc th\u00eam hai tr\u01b0\u1eddng n\u1eefa m\u1edbi xong 5 n\u0103m ti\u1ec3u h\u1ecdc (Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 B\u00e0n C\u1edd \u2013 k\u1ec3 c\u1ea3 hai tr\u01b0\u1eddng \u1edf Hu\u1ebf, t\u00f4i h\u1ecdc 4 tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 2 v\u00f9ng trong 5 n\u0103m ti\u1ec3u h\u1ecdc). \u1ede S\u00e0i G\u00f2n t\u00f4i m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i h\u1ecdc chung v\u1edbi tr\u1ebb con \u201cB\u1eafc\u201d trong tr\u01b0\u1eddng di chuy\u1ec3n v\u1edbi gi\u1edd gi\u1ea5c o\u00e1i o\u0103m. T\u00f4i kh\u00f4ng tr\u1edf l\u1ea1i th\u0103m tr\u01b0\u1eddng T\u00e2y L\u1ed9c cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn 50 n\u0103m sau. \u0110i xe \u00f4m gh\u00e9 qua th\u0103m tr\u01b0\u1eddng v\u00e0o l\u00fac h\u1ecdc tr\u00f2 ngh\u1ec9 h\u00e8; c\u00e1i ao \u0111\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103m s\u00f3c nh\u01b0 ng\u00e0y x\u01b0a d\u00f9 tr\u01b0\u1eddng \u1ed1c tr\u00f4ng khang trang h\u01a1n nhi\u1ec1u. Tr\u1ebb con kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo tr\u1ed3ng rau nu\u00f4i c\u00e1 n\u1eefa. <\/p>\n<p>T\u00f4i l\u1eefng th\u1eefng tr\u1edf v\u00e8 v\u1edbi th\u1ef1c t\u1ea1i khi th\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t m\u00f4t con lama nh\u00ecn t\u00f4i soi m\u00f3i, tai phe ph\u1ea9y. \u0110o\u00e0n du kh\u00e1ch \u0111ang s\u1eeda so\u1ea1n l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i th\u0103m ru\u1ed9ng mu\u1ed1i Maras tr\u00ean cao nguy\u00ean. Quanh \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2y l\u00e1 d\u1ee9a agave (t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m r\u01b0\u1ee3u tequila \u1edf M\u1ec5 T\u00e2y C\u01a1). Theo phong t\u1ee5c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi ta hay kh\u1eafc t\u00ean nhau v\u00e0 k\u1ef7 ni\u1ec7m tr\u00ean l\u00e1. T\u00f4i b\u00e2ng qu\u01a1 l\u1ea5y m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u00e1 s\u1eafc c\u1ea1nh kh\u1eafc \u201cT\u1ea0O\u201d tr\u00ean m\u1ed9t l\u00e1 c\u00f2n non \u2013 c\u1ea7u mong n\u00f3 c\u00f2n s\u1ed1ng. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 xa c\u00e1ch k\u00edn \u0111\u00e1o, b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1i ngh\u00e8o h\u01a1n nh\u1eefng \u0111\u1ee9a kh\u00e1c. T\u1ea1o \u0111\u00e3 b\u1ecf h\u1ebft s\u1ef1 d\u1ea5u di\u1ebfm gi\u1ea3 v\u1edd v\u00e0 gi\u1eef m\u1ed9t di\u1ec7n m\u1ea1o kh\u1eafc k\u1ef7 v\u01b0\u1ee3t xa tu\u1ed5i t\u00e1c c\u1ee7a n\u00f3. Trong bu\u1ed5i s\u00e1ng m\u01b0a ph\u00f9n s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 c\u1ee7a m\u00f9a \u0111\u00f4ng, n\u00f3 \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1eeb h\u01b0 kh\u00f4ng v\u00f4 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh. T\u00f4i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 n\u01a1i n\u00e0o n\u00f3 r\u1eddi m\u1ed7i bu\u1ed5i s\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u0111i h\u1ecdc, ch\u1ed7 \u0111\u00f3 ph\u1ea3i ngh\u00e8o v\u00e0 l\u1ea1nh.<\/p>\n","protected":false},"author":1259,"featured_media":46444,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[180,22],"tags":[],"class_list":["post-46445","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ky","category-sang-tac"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46445","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1259"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46445"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46445\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46446,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46445\/revisions\/46446"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46445"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46445"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46445"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}