{"id":46163,"date":"2017-04-24T00:09:00","date_gmt":"2017-04-24T00:09:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=46163"},"modified":"2022-02-24T01:33:07","modified_gmt":"2022-02-24T01:33:07","slug":"mo-phan-thuyen-nhan-chung-tich-lich-su-khong-the-xoa-bo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/46163\/mo-phan-thuyen-nhan-chung-tich-lich-su-khong-the-xoa-bo","title":{"rendered":"M\u1ed9 ph\u1ea7n thuy\u1ec1n nh&acirc;n: Ch\u1ee9ng t&iacute;ch l\u1ecbch s\u1eed kh&ocirc;ng th\u1ec3 x&oacute;a b\u1ecf"},"content":{"rendered":"<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image67.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; float: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; margin-left: auto; display: block; padding-right: 0px; border-top-width: 0px; margin-right: auto\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb67.png\" width=\"600\" height=\"158\" \/><\/a> <\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>C\u00e1c t\u00edn \u0111\u1ed3 Thi\u00ean Ch\u00faa v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o hi\u1ec7p l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n cho c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n b\u1ecf m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i t\u00ecm t\u1ef1 do trong khu\u00f4n vi\u00ean ch\u00f9a Ph\u1eadt gi\u00e1o t\u1ea1i \u0110\u1ed3i T\u00f4n Gi\u00e1o tr\u00ean \u0111\u1ea3o Bidong, Malaysia, ng\u00e0y 6 th\u00e1ng T\u01b0, 2017. (\u1ea2nh Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng) <\/p>\n<p>Cu\u1ed1i th\u00e1ng Ba, \u0111\u1ea7u th\u00e1ng T\u01b0 v\u1eeba qua ch\u00fang t\u00f4i, Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa, c\u00f9ng th\u00e1p t\u00f9ng c\u00f3 anh Frank Pease, phu qu\u00e2n c\u1ee7a T\u00fa, c\u00f3 d\u1ecbp tham d\u1ef1 chuy\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m m\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t t\u1eed n\u1ea1n tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n trong v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 v\u00e0o c\u00e1c n\u0103m cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 1970 v\u00e0 \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1980 sau khi C\u1ed9ng s\u1ea3n chi\u1ec3m l\u0129nh Mi\u1ec1n Nam. H\u00e0nh tr\u00ecnh t\u00ecm t\u1ef1 do c\u1ee7a tr\u00ean 800 ng\u00e0n thuy\u1ec1n nh\u00e2n, v\u1edbi \u01b0\u1edbc t\u00ednh 400 ng\u00e0n b\u1ecf m\u1ea1ng tr\u00ean bi\u1ec3n, theo th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c, \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean b\u1ed9 s\u1eed thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam, m\u00e0 c\u00e1c m\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0 ch\u1ee9ng t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed kh\u00f4ng th\u1ec3 xo\u00e1 nho\u00e0. <\/p>\n<p>Chuy\u1ebfn \u0111i c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i do m\u1ed9t nh\u00f3m th\u00e2n h\u1eefu t\u1ed5 ch\u1ee9c, v\u1edbi anh L\u00ea H\u00f9ng \u1edf Canada t\u00ecnh nguy\u1ec7n h\u01b0\u1edbng d\u1eabn, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1eafc l\u1ef1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u anh ch\u1ecb em \u0111\u00e3 t\u1eebng sinh ho\u1ea1t v\u00e0 tham d\u1ef1 c\u00e1c chuy\u1ebfn \u0111i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u1ee7a nh\u00f3m V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam, tr\u1ee5 s\u1edf \u0111\u1eb7t t\u1ea1i \u00dac; v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 ph\u1ea7n th\u00f4ng d\u1ecbch v\u00e0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn t\u1ea1i m\u1ed7i d\u1ecba ph\u01b0ong c\u1ee7a ba c\u00f4 b\u00e9 sinh ra v\u00e0 l\u1edbn l\u00ean sau 1975 \u1edf Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1, song g\u1ea7n \u0111\u00e2y m\u1edbi c\u00f3 d\u1ecbp bi\u1ebft t\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t. <\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i, g\u1ed3m 56 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb Canada, M\u1ef9, \u00dac, v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00f4i ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, g\u1eb7p nhau \u1edf Hatyai, m\u1ed9t t\u1ec9nh ph\u00eda nam Th\u00e1i Lan s\u00e1t bi\u00ean gi\u1edbi M\u00e3 Lai, r\u1ed3i c\u00f9ng \u0111\u00e1p xe bu\u00fdt \u0111i Songkla, m\u1ed9t tr\u1ea1i t\u1ecb n\u1ea1n c\u0169 t\u1eeb 1978 t\u1edbi 1983, kho\u1ea3ng 28 km\/17 miles v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc. Sau khi th\u0103m vi\u1ebfng v\u00f9ng n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i \u0111i Tha Sala, c\u00e1ch Songkla kho\u1ea3ng tr\u00ean 2 ti\u1ebfng l\u00e1i xe v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc. Tha Sala n\u1eb1m ven bi\u1ec3n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u00e0nh khu du l\u1ecbch, n\u01a1i ghi d\u1ea5u nhi\u1ec1u x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd v\u00e0o c\u00e1c n\u0103m sau bi\u1ebfn c\u1ed1 30 th\u00e1ng T\u01b0, 1975. Bi th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n c\u1ea3 l\u00e0 chuy\u1ec7n 11 x\u00e1c c\u00e1c c\u00f4 g\u00e1i, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng cho l\u00e0 t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam, kh\u00f4ng m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u1ea3i che th\u00e2n, c\u1ed5 b\u1ecb gi\u00e2y th\u1eebng c\u1ed9t v\u00e0o nhau, tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o v\u00f9ng n\u00e0y, c\u00f3 l\u1ebd v\u00e0o th\u1eddi kho\u00e0ng t\u1eeb cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 1970 t\u1edbi \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1980. H\u1ecd, c\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n kh\u00e1c tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1edbt l\u00ean, ch\u00f4n c\u1ea5t, v\u00e0, theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb s\u01b0 Th\u00e1i, \u0111\u00e3 d\u1ef1ng mi\u1ebfu th\u1edd vong linh c\u1ee7a h\u1ecd t\u1ea1i Tha Sala, c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u00e1n thuy\u1ec1n m\u00e0 m\u1ed9t gia \u0111\u00ecnh Th\u00e1i t\u00ecm th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i d\u01b0\u1edbi c\u00e1t khi h\u1ecd \u0111\u00e0o m\u00f3ng x\u00e2y nh\u00e0. <\/p>\n<p>Sau khi th\u0103m hai \u0111\u1ecba \u0111\u1ec9\u1ec3m Songkla v\u00e0 Tha Sala, ch\u00fang t\u00f4i v\u1ec1 ngh\u1ec9 \u0111\u00eam t\u1ea1i ch\u00f9a Wat Samphreak g\u1ea7n \u0111\u00f3. S\u00e1ng s\u1edbm h\u00f4m sau ra b\u00e3i \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n nh\u1ecf \u0111i \u0111\u1ea3o Koh Kra. M\u00f2 m\u1eabm tr\u00ean b\u00e3i c\u00e1t d\u01b0\u1edbi \u00e1nh \u0111\u00e8n l\u1eadp lo\u00e8 t\u00ecm thuy\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00f3m m\u00ecnh, v\u00e0i anh ch\u1ecb em c\u1ef1u thuy\u1ec1n nh\u00e2n kh\u00f4ng kh\u1ecfi bu\u1ed9t mi\u1ec7ng n\u00f3i, c\u1ee9 nh\u01b0 l\u00e0 \u0111i v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean \u1ea5y th\u00f4i. M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i thuy\u1ec1n nh\u00e2n, v\u00ec c\u1ea3 hai ch\u00fang t\u00f4i \u0111i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y S\u00e0i G\u00f2n tan h\u00e0ng, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00e1i ph\u1eadp ph\u1ed3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi s\u1eafp \u0111i bi\u1ec3n gi\u1eefa \u0111\u00eam t\u1ed1i. Koh Kra, m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o hoang c\u00e1ch Tha Sala 80 km\/50 miles, song \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ecba danh quen thu\u1ed9c t\u1eeb sau khi, v\u00e0o n\u0103m 1979, m\u1ed9t nh\u00f3m tr\u00ean 100 thuy\u1ec1n nh\u00e2n b\u1ecb h\u1ea3i t\u1eb7c Th\u00e1i giam gi\u1eef v\u00e0 h\u00e0nh hung \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng Ted Schweitzer c\u1ee7a Cao \u1ee7y T\u1ecb n\u1ea1n Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c gi\u1ea3i c\u1ee9u, ch\u1ea5m d\u1ee9t vi\u1ec7c h\u00f2n \u0111\u1ea3o kinh ho\u00e0ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m s\u00e0o huy\u1ec7t n\u01a1i h\u00e0ng ng\u00e0n thuy\u1ec1n nh\u00e2n kh\u00f4ng may \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ea3i t\u1eb7c b\u1eaft giam, v\u1edbi tr\u00ean 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ecf m\u1ea1ng. Trong s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i c\u1ee9u c\u00f3 nh\u00e0 v\u0103n Nh\u1eadt Ti\u1ebfn v\u00e0 c\u1eb7p ph\u00f3ng vi\u00ean D\u01b0\u01a1ng Ph\u1ee5c v\u00e0 V\u0169 Thanh Th\u1ee7y, v\u00e0 qua nh\u1eefng b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a h\u1ecd, Koh Kra \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ecba danh \u0111\u00e1ng k\u1ec3 trong l\u1ecbch s\u1eed thuy\u1ec1n nh\u00e2n. Hai k\u00fd gi\u1ea3 V\u0169 Thanh Th\u1ee7y v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Ph\u1ee5c c\u00f9ng c\u00f3 m\u1eb7t v\u1edbi ch\u00fang t\u00f4i trong chuy\u1ebfn \u0111i th\u0103m l\u1ea1i \u0111\u1ea3o Kra l\u1ea7n \u0111\u1ea7u. Chuy\u1ebfn \u0111i Koh Kra ph\u1ea3i r\u00fat ng\u1eafn l\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u00eam v\u00e0 m\u1ed9t ng\u00e0y v\u00ec tr\u1eddi n\u1ed5i b\u00e3o, bu\u1ed9c ch\u00fang t\u00f4i ph\u1ea3i nh\u1ed5 tr\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ea5t li\u1ec1n sau m\u1ed9t \u0111\u00eam ng\u1ee7 d\u01b0\u1edbi m\u01b0a. May kh\u00f4ng ai b\u1ecb \u0111au \u1ed1m g\u00ec, tr\u1eeb vi\u1ec7c Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng b\u1ecb m\u1ed9t ch\u00fa r\u1ebft t\u1eb7ng cho hai v\u1ebft c\u1eafn \u1edf \u0111\u00f9i v\u00e0 ng\u00f3n tay c\u00e1i b\u00ean ph\u1ea3i v\u00ec t\u1ed9i \u201cx\u00e2m ph\u1ea1m gia c\u01b0.\u201d Nh\u1edd m\u0169i thu\u1ed1c ch\u00edch c\u1ee7a Linh m\u1ee5c B\u00e1c s\u0129 Ph\u1ea1m T\u00e2m (t\u1eeb Houston) m\u00e0 TD \u0111\u00e3 mau ch\u00f3ng b\u00ecnh ph\u1ee5c ngay s\u00e1ng h\u00f4m sau \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh. <\/p>\n<p>Sau m\u1ed9t ng\u00e0y ngh\u1ec9 ng\u01a1i \u0111\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ea1i s\u1ee9c \u1edf Hatyai, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho nh\u00f3m ba ng\u01b0\u1eddi ch\u00fang t\u00f4i v\u00ec l\u00e0 l\u1edbn tu\u1ed5i nh\u1ea5t trong \u0111o\u00e0n, ph\u00e1i \u0111o\u00e0n c\u00f2n l\u1ea1i 33 ng\u01b0\u1eddi l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean gi\u1edbi qua M\u00e3 Lai. Trong s\u1ed1 nh\u1eefng qu\u1ed1c gia \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 \u0111\u00e3 ph\u1ea3i nh\u1eadn c\u01b0u mang thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t, M\u00e3 Lai l\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u00e3nh m\u1ed9t s\u1ed1 thuy\u1ec1n nh\u00e2n l\u1edbn nh\u1ea5t, v\u1edbi 254,495 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb 1975 t\u1edbi 1995, kh\u00f4ng k\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft tr\u00ean bi\u1ec3n v\u00e0 x\u00e1c tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd. V\u00ec b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi m\u0169i C\u00e0 M\u00e2u c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam \u1edf x\u1ebf ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc v\u00e0 v\u00ec lu\u1ed3ng n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n ch\u1ea1y t\u1eeb b\u1eafc xu\u1ed1ng b\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda \u0111\u00f4ng, M\u00e3 Lai c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i duy nh\u1ea5t trong v\u00f9ng g\u1eb7p nhi\u1ec1u x\u00e1c gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd, v\u1edbi nhi\u1ec1u m\u1ed3 ch\u00f4n t\u1eadp th\u1ec3 c\u1ea3 tr\u0103m thuy\u1ec1n nh\u00e2n. Ph\u00e1i \u0111o\u00e0n ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111i th\u0103m c\u00e1c khu m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 g\u1ed3m: M\u1ed9t m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 46 ng\u01b0\u1eddi, g\u1ed3m c\u1ea3 ba tr\u1ebb em, m\u1ed9t g\u00e1i hai trai, \u1edf Balai Bachok trong t\u1ec9nh Kelatan, k\u1ebf \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 123+5, g\u1ed3m 123 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft c\u00f9ng tr\u00ean chuy\u1ebfn t\u1ea7u ch\u1edf 46 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft x\u00e1c ch\u00f4n trong m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 k\u1ec3 tr\u00ean, v\u00e0 n\u0103m x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eddi t\u1eeb m\u1ed9t ngh\u0129a trang kh\u00e1c \u0111\u1ebfn. M\u1ed9 123+5 n\u00e0y n\u1eb1m t\u1ea1i Cherang Ruku, c\u0169ng trong t\u1ec9nh Kelantan. Theo Victorian Collections, t\u1ea1i <a href=\"https:\/\/victoriancollections.net.au\/items\/519fee332162ef049c4826f4\">https:\/\/victoriancollections.net.au\/items\/519fee332162ef049c4826f4<\/a>, th\u00ec con s\u1ed1 \u0111\u00fang ra l\u00e0 139 + 49 thuy\u1ec1n nh\u00e2n b\u1ecb thi\u1ec7t m\u1ea1ng. Danh s\u00e1ch nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i ghi tr\u00ean c\u00e1c m\u1ed9 bia l\u00e0 nh\u1eefng t\u00ean m\u00e0 Cao \u1ee7y T\u1ecb N\u1ea1m Li\u00ean HI\u1ec7p Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y, s\u1ed1 c\u00f2n l\u1ea1i v\u00f4 danh. C\u1ea3 hai khu m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 n\u00e0y g\u1ed3m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i tr\u00ean c\u00f9ng m\u1ed9t chuy\u1ebfn t\u1ea7u mang s\u1ed1 MT065, v\u1edbi t\u1ed5ng c\u1ed9ng l\u00e0 300 ng\u01b0\u1eddi, ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb M\u1ef9 Tho ng\u00e0y 1 th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi Hai, 1978, v\u00e0 t\u1edbi g\u1ea7n b\u1edd bi\u1ec3n M\u00e3 Lai ng\u00e0y 4 c\u00f9ng th\u00e1ng th\u00ec b\u1ecb b\u00e3o l\u1eadt thuy\u1ec1n. Tr\u00ean chuy\u1ebfn t\u1ea7u n\u00e0y c\u00f3 gia \u0111\u00ecnh m\u1ed9t nh\u00e0 gi\u00e1o nay l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n n\u1ed5i ti\u1ebfng, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Ng\u1ea1n. V\u1ee3 con \u00f4ng kh\u00f4ng may b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i, ri\u00eang \u00f4ng b\u1ea5t t\u1ec9nh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00f3ng \u0111\u01b0a v\u00e0o b\u1edd, s\u1ed1ng s\u00f3t. X\u00e1c hai m\u1eb9 con hi\u1ec7n n\u1eb1m trong khu m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 123+5. <\/p>\n<p>C\u0169ng t\u1ea1i t\u1ec9nh Terengganu ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111i th\u0103m khu ngh\u0129a trang kh\u00e1 r\u1ed9ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa, t\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3 v\u00e0i n\u1ea5m m\u1ed9 thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1eadp th\u1ec3, v\u00e0 nhi\u1ec1u n\u1ea5m m\u1ed9 c\u00e1 nh\u00e2n. Linh m\u1ee5c B\u00e1c s\u0129 Anthony Ph\u1ea1m T\u00e2m, v\u1ecb \u0111\u1ea1i di\u1ec7n t\u00f4n gi\u00e1o t\u1eeb Houston c\u00f2n ti\u1ebfp t\u1ee5c v\u1edbi \u0111o\u00e0n sau khi c\u00e1c linh m\u1ee5c Nguy\u1ec5n H\u00f9ng (t\u1eeb \u0110\u00e0i Loan), Ph\u1ea1m H\u1ed3ng (t\u1eeb \u00dac), v\u00e0 c\u00e1c v\u1ecb Ho\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng Th\u00edch Huy\u1ec1n Vi\u1ec7t (t\u1eeb Houston) v\u00e0 Th\u1ea7y T\u00e2y T\u1ea1ng Geshe Gawa (t\u1eeb \u00dac) \u0111\u00e3 r\u1eddi \u0111o\u00e0n sau chuy\u1ebfn \u0111i Koh Kra \u0111\u1ec3 tr\u1edf v\u1ec1 nhi\u1ec7m s\u1edf. Linh m\u1ee5c T\u00e2m \u0111\u00e3 c\u1eed h\u00e0nh m\u1ed9t bu\u1ed5i l\u1ec5 ngay t\u1ea1i ngh\u0129a trang. \u0110\u1ed3ng c\u1eed l\u1ec5 theo nghi th\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u00e1o c\u00f3 anh Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c H\u1eefu, t\u1eeb \u00dac, v\u1edbi l\u1eddi kinh r\u1ea5t c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng r\u00fat ra t\u1eeb \u0111\u1ea1o \u00d4ng B\u00e0 m\u00e0 anh \u0111\u00e3 ch\u00e9p l\u1ea1i cho ch\u00fang t\u00f4i, n\u00f3i l\u00e0 do \u0111\u1ed3ng t\u1eed (nh\u00e0 l\u00ean \u0111\u1ed3ng) truy\u1ec1n l\u1ea1i t\u1eeb n\u0103m 1930, n\u00ean c\u00f3 nhi\u1ec1u danh t\u1eeb l\u1ea1, song v\u1eabn g\u00e2y x\u00fac \u0111\u1ed9ng n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi nghe.(*) <\/p>\n<p>Trong th\u1eddi gian \u1edf Terengganu, ch\u00fang t\u00f4i \u0111i th\u0103m ngh\u0129a trang khu F tr\u00ean \u0111\u1ea3o Bidong, n\u1eb1m \u1edf ngo\u00e0i kh\u01a1i v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng m\u1ea5t kho\u1ea3ng 20 ph\u00fat thuy\u1ec1n cao t\u1ed1c. Bidong nguy\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u1ea3o hoang t\u1edbi khi tr\u1edf th\u00e0nh n\u01a1i ch\u1ee9a thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t. Trong v\u00f2ng t\u1eeb th\u00e1ng N\u0103m 1975 t\u1edbi khi \u0111\u00f3ng tr\u1ea1i v\u00e0o th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi 1991, c\u00f3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng tr\u00ean 250,000 thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u00e3 sinh s\u1ed1ng t\u1ea1i \u0111\u00e2y. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecf m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u1ea3o, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ch\u01b0a t\u1edbi \u0111\u1ea3o thuy\u1ec1n b\u1ecb \u0111\u1eafm \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i ngo\u00e0i xa v\u00e0 x\u00e1c gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd. H\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n t\u1ea1i nhi\u1ec1u ngh\u0129a trang tr\u00ean \u0111\u1ea3o, song \u0111\u00f4ng nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1ea1i khu F, n\u01a1i tr\u00ean 250 n\u1ea5m m\u1ed3 \u0111ang b\u1ecb c\u1ecf d\u1ea1i v\u00e0 c\u00e2y c\u1ed1i nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi bao ph\u1ee7. Tr\u00ean \u0111\u1ea3o c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t khu g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1ed3i T\u00f4n Gi\u00e1o, n\u01a1i c\u00f3 c\u00e1c \u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng Thi\u00ean Ch\u00faa, Ph\u1eadt, Tin L\u00e0nh v\u00e0 Cao \u0110\u00e0i. C\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt, Ch\u00faa b\u1ecb ph\u00e1 ho\u1ea1i, c\u1eaft \u0111\u1ea7u. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi suy \u0111o\u00e1n l\u00e0 t\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 Lai, v\u1edbi \u0111\u1ea1i \u0111a s\u1ed1 theo \u0111\u1ea1o H\u1ed3i, v\u1ed1n kh\u00f4ng tin vi\u1ec7c th\u1edd t\u01b0\u1ee3ng. <\/p>\n<p>D\u00f9 v\u1eady, v\u00ec \u0111\u1ea3o Bidong thu\u1ed9c th\u1ea9m quy\u1ec1n c\u1ee7a Vi\u1ec7n B\u1ea3o t\u00e0ng Terengganu, n\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 anh em trong ph\u00e1i \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Vi\u1ec7n B\u1ea3o T\u00e0ng ti\u1ebfp x\u00fac ri\u00eang \u0111\u1ec3 tham kh\u1ea3o v\u1ec1 d\u1ef1 \u00e1n ph\u00e1t tri\u1ec3n \u0111\u1ea3o Bidong th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea3o Di s\u1ea3n (Heritage) nh\u1eb1m \u0111\u00f3n ti\u1ebfp du kh\u00e1ch t\u1edbi h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng. T\u01b0\u1edfng c\u0169ng c\u1ea7n nh\u1eafc qua l\u00e0 Nam D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, \u0111\u00f3 l\u00e0 bi\u1ebfn khu tr\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam tr\u00ean \u0111\u1ea3o Galang th\u00e0nh C\u00f4ng vi\u00ean T\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m (Memorial Park), n\u01a1i c\u00f3 m\u1ed9t ngh\u0129a trang v\u1edbi 503 m\u1ed9 ph\u1ea7n. H\u1ea7u h\u1ebft nh\u1eefng ph\u1ea7n m\u1ed9 thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1ea1i v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam, v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng kh\u1eafp n\u01a1i, v\u00e0 d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn ki\u00ean tr\u00ec c\u1ee7a anh Tr\u1ea7n \u0110\u00f4ng, s\u1ef1 ti\u1ebfp tay \u0111\u1eafc l\u1ef1c c\u1ee7a nhi\u1ec1u th\u00e2n h\u1eefu kh\u00e1c, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00e0 b\u00e1o L\u01b0u D\u00e2n, \u0111\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm v\u00e0 tr\u00f9ng tu c\u00e1c m\u1ed9 ph\u1ea7n n\u00e0y, t\u1eeb 2005 t\u1edbi 2015.(**) <\/p>\n<p>Trong khi ch\u00fang t\u00f4i th\u0103m vi\u1ebfng khu ngh\u0129a trang Terengganu, m\u1ed9t v\u1ecb n\u1eef l\u01b0u ng\u01b0\u1eddi M\u00e3 g\u1ed1c Hoa, b\u00e0 Alice Wong, qu\u1ea3 ph\u1ee5 c\u1ee7a \u00f4ng Alcoh Wong, t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o v\u00e0 \u0111\u1ea7y th\u00f4ng tin gi\u00e1 tr\u1ecb, \u201cThe Guidebook of the Graveyards of the Vietnamese Boat People (VBP) along the East Coast of Malaysia Peninsula,\u201d nghe tin c\u00f3 ph\u00e1i \u0111o\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1edbi th\u0103m ngh\u0129a trang. B\u00e0 t\u1ea5t t\u1ea3 \u0111em theo m\u1ed9t s\u1ed1 \u1ea5n b\u1ea3n cu\u1ed1n s\u00e1ch, do ch\u1ed3ng b\u00e0 so\u1ea1n, ra ngh\u0129a trang t\u00ecm g\u1eb7p ph\u00e1i \u0111\u00f2an ch\u00fang t\u00f4i, m\u1eebng m\u1eebng t\u1ee7i t\u1ee7i nh\u01b0 g\u1eb7p l\u1ea1i c\u1ed1 nh\u00e2n, m\u1eb7c d\u00f9 \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi trong \u0111o\u00e0n ch\u01b0a h\u1ec1 g\u1eb7p b\u00e0. S\u00e1ng h\u00f4m sau, tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n \u0111i Bidong, ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng gh\u00e9 vi\u1ebfng m\u1ed9 \u00f4ng Wong. B\u00e0 Wong c\u00f2n g\u1eb7p ch\u00fang t\u00f4i nhi\u1ec1u l\u1ea7n sau \u0111\u00f3, l\u1ea1i c\u00f2n xu\u1ed1ng c\u1ea3 Kuala Lumpur, c\u00e1ch n\u01a1i b\u00e0 \u1edf c\u1ea3 450 km\/280 miles, l\u00e0 tr\u1ea1m cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a chuy\u1ebfn h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng 10 ng\u00e0y c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, b\u1ecbn r\u1ecbn chia tay, nh\u01b0 th\u1ec3 qua ch\u00fang t\u00f4i, b\u00e0 th\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u00e0 quan t\u00e2m c\u1ee7a ngu\u1eddi ch\u1ed3ng qua \u0111\u1eddi c\u00e1ch \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 c\u1ea3 ch\u1ee5c n\u0103m. V\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng th\u1ea5y n\u01a1i b\u00e0 th\u1ec3 hi\u1ec7n t\u00ecnh nh\u00e2n lo\u1ea1i b\u1ea5t k\u1ec3 ch\u1ee7ng t\u1ed9c m\u00e0 ch\u1ed3ng b\u00e0 \u0111\u00e3 g\u1eedi g\u1ea5m v\u00e0o cu\u1ed1n s\u00e1ch t\u00e0i li\u1ec7u v\u00f4 gi\u00e1 cho b\u1ed9 s\u1eed thuy\u1ec1n nh\u00e2n. Ph\u00f3ng vi\u00ean Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc \u00c2n c\u1ee7a \u0111\u00e0i Little Saigon c\u00f3 \u0111em v\u1ec1 tr\u00ean 200 cu\u1ed1n. \u0110\u1ed9c gi\u1ea3 n\u00e0o mu\u1ed1n c\u00f3 s\u00e1ch tham kh\u1ea3o th\u00ec li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi ch\u1ecb t\u1ea1i s\u1ed1 949-690-8187, hay qua \u0111i\u1ec7n th\u01b0 \u0111\u1ebfn <a href=\"mailto:ngocan@littlesaigonradio.com\">ngocan@littlesaigonradio.com<\/a>. <\/p>\n<p>Sau g\u1ea7n m\u1ed9t tu\u1ea7n \u1edf b\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng M\u00e3 Lai, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e1p xe bu\u00fdt \u0111i Kuala Lumpur \u1edf t\u00e2y nam b\u00e1n \u0111\u1ea3o. D\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00e1i \u0111o\u00e0n gh\u00e9 ngh\u0129a trang t\u1ec9nh Dungun, c\u0169ng tr\u00ean b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng, th\u0103m c\u00e1c khu m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1ea1i \u0111\u00e2y, v\u00e0 m\u1ed9t khu m\u1ed9 d\u00e0nh cho ng\u01b0\u1eddi di d\u00e2n \u1edf Kuantan, n\u01a1i c\u00f3 kho\u1ea3ng 40 x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c mai t\u00e1ng trong c\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 c\u00e1 nh\u00e2n. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ngh\u0129a trang \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, do Nh\u00e0 th\u1edd Thi\u00ean Ch\u00faa St. Thomas \u1edf Kuantan tr\u00f4ng coi &#8212; \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf ch\u1ed7 n\u00f3 n\u1eb1m l\u1ecdt trong khu bao quanh b\u1edfi m\u1ed9t ng\u00f4i ch\u00f9a Ph\u1eadt gi\u00e1o m\u1edbi x\u00e2y r\u1ea5t l\u1edbn, m\u1ed9t th\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng H\u1ed3i gi\u00e1o, v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 th\u1edd Thi\u00ean Ch\u00faa gi\u00e1o. Qu\u1ea3 kh\u00f4ng g\u00ec an \u1ee7i h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c an ngh\u1ec9 trong v\u00f2ng tay bao b\u1ecdc c\u1ee7a ba t\u00f4n gi\u00e1o l\u1edbn th\u1ebf gi\u1edbi. <\/p>\n<p>Chuy\u1ebfn \u0111i c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng m\u1ed9t bu\u1ed5i vi\u1ebfng th\u0103m H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t, Red Crescent Society of Malaysia. Ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i kh\u00f4ng d\u00f9ng ch\u1eef H\u1ed3ng Th\u1eadp T\u1ef1, m\u00e0 d\u00f9ng m\u1ea3nh tr\u0103ng l\u01b0\u1ee1i li\u1ec1m l\u00e0m bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng cho h\u1ed9i c\u1ee7a h\u1ecd, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t. T\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u01b0u tr\u1eef tr\u00ean 200,000 h\u1ed3 s\u01a1 c\u1ee7a thuy\u1ec1n nh\u00e2n. Ph\u00e1i \u0111o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t cho ph\u00e9p tham kh\u1ea3o c\u00e1c h\u1ed3 s\u01a1 n\u00e0y. Trong c\u0103n ph\u00f2ng nh\u1ecf b\u00e9 bao quanh b\u1edfi nh\u1eefng t\u1ee7 h\u1ed3 s\u01a1 b\u1eb1ng s\u1eaft \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u han r\u1ec9 d\u1ef1ng k\u00edn m\u1ea5y b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng, c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean b\u1eadn r\u1ed9n t\u00ecm ki\u1ebfm h\u1ed3 s\u01a1 c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 th\u00e2n nh\u00e2n. C\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfng reo vui c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm th\u1ea5y h\u1ed3 s\u01a1 c\u1ee7a m\u00ecnh hay th\u00e2n nh\u00e2n, xen l\u1eabn ti\u1ebfng ngh\u1eb9n ng\u00e0o c\u1ee7a v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ng\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00fac c\u1ea3m khi nh\u00ecn th\u1ea5y t\u1ea5m l\u00fd l\u1ecbch c\u1ee7a m\u00ecnh ba th\u1eadp ni\u00ean v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0a h\u1ecd tr\u1edf l\u1ea1i th\u1eddi k\u1ef3 v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n v\u00e0 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng gian kh\u1ed5 nh\u01b0ng ch\u1ee9a chan hy v\u1ecdng trong tr\u1ea1i ti n\u1ea1n, kh\u00f4ng nh\u01b0 t\u1ea1i qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng h\u1ecd m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u1ecf l\u1ea1i ph\u00eda sau. <\/p>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng kh\u1ecfi x\u00fac \u0111\u1ed9ng khi nh\u00ecn nh\u1eefng m\u1ed9 ph\u1ea7n thuy\u1ec1n nh\u00e2n, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u1eefng n\u1ea5m m\u1ed3 t\u1eadp th\u1ec3. Kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng n\u1ed5i t\u00e2m t\u00ecnh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n M\u00e3 Lai s\u1ed1ng d\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng c\u1ee7a b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3, m\u1ed9t bu\u1ed5i s\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u00f3 th\u1ee9c d\u1eady th\u1ea5y h\u00e0ng tr\u0103m x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd, nh\u01b0 c\u00f2n t\u1ee9c t\u01b0\u1edfi, mong \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n c\u1ea5t. V\u00e0 ph\u1ea7n m\u1ed9 c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi tuy kh\u00f4ng c\u00f9ng ch\u1ee7ng t\u1ed9c nh\u01b0ng \u0111\u1ea7y t\u1eeb t\u00e2m, nh\u01b0 \u00f4ng Wong, ghi ch\u00e9p gi\u1eef l\u1ea1i, v\u00e0 sau nhi\u1ec1u n\u0103m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u1ed3ng b\u00e0o c\u1ee7a h\u1ecd, sau khi \u0111\u00e3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ri\u00eang n\u01a1i qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 hai, t\u00ecm t\u1edbi, tr\u00f9ng tu v\u00e0 b\u1ea3o tr\u00ec. \u0110i\u1ec1u n\u1ed5i b\u1eadt trong t\u00e2m kh\u1ea3m hai ch\u00fang t\u00f4i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng tr\u1ef1c nghi\u1ec7m kinh nghi\u1ec7m thuy\u1ec1n nh\u00e2n, l\u00e0 nh\u1eefng thuy\u1ec1n nh\u00e2n x\u1ea5u s\u1ed1 tuy kh\u00f4ng t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ebfn b\u1edd t\u1ef1 do, nh\u01b0ng nh\u1eefng c\u00e1i ch\u1ebft bi th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i ch\u1ebft v\u00f4 \u00edch, v\u00e0 nh\u1eefng n\u1ea5m m\u1ed3 c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00ean t\u00ecnh nh\u00e2n lo\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u00ean gi\u1edbi. Tr\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3, ch\u00fang l\u00e0 ch\u1ee9ng t\u00edch h\u00f9ng h\u1ed3n c\u1ee7a m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n l\u1ecbch s\u1eed kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00f3a b\u1ecf, m\u1eb7c d\u00f9 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a m\u1ed9t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 phi nh\u00e2n v\u1ed1n \u0111\u00e3 l\u00e0 gi\u1ec1ng m\u1ed1i \u0111\u1ea9y h\u1ecd \u0111i v\u00e0o c\u00e1i ch\u1ebft. <\/p>\n<p><i>R\u1ea3i r\u00e1c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng m\u1ed3 vi\u1ec5n x\u1ee9<\/i>\u2026 C\u00e2u th\u01a1 c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Quang D\u0169ng \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i trong ch\u00fang t\u00f4i, v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u1eadm ng\u00f9i. Nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n bi quan. V\u00ec ch\u00ednh nh\u1eefng m\u1ed9 vi\u1ec5n x\u1ee9 n\u00e0y \u0111\u00e3 gi\u00fap b\u1ea3o t\u1ed3n m\u1ed9t m\u1ea3nh l\u1ecbch s\u1eed kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, m\u00e0 c\u00f2n c\u1ee7a c\u1ea3 nh\u00e2n lo\u1ea1i. <\/p>\n<p>Xin ch\u00e2n th\u00e0nh c\u00e1m \u01a1n d\u00e2n t\u1ed9c c\u00e1c n\u01b0\u1edbc trong v\u00f9ng \u0110NA \u0111\u00e3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t, nh\u1ea5t l\u00e0 gi\u00fap an b\u00e0i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng may t\u1eed n\u1ea1n. Ch\u00e2n th\u00e0nh c\u00e1m \u01a1n ban t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u00e3 gi\u00fap th\u1ef1c hi\u1ec7n chuy\u1ebfn \u0111i h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7y t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y. C\u00e1m \u01a1n s\u1ef1 ch\u00e2n t\u00ecnh c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m vi\u00ean, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t s\u1ef1 th\u0103m h\u1ecfi c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh d\u00e0nh cho hai ch\u00fang t\u00f4i v\u00e0 anh Frank, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 ba ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn tu\u1ed5i nh\u1ea5t trong \u0111o\u00e0n. Ri\u00eang c\u00e1m \u01a1n anh L\u00ea H\u00f9ng v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 h\u1ebft s\u1ee9c t\u1eadn t\u00e2m v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong ph\u00e1i \u0111\u00f2an. Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng nh\u1edb \u0111\u00e3 c\u00f3 nghe ai ph\u00e0n n\u00e0n \u0111i\u1ec1u g\u00ec &#8212; hay c\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u1eadn t\u00e2m v\u00ec nh\u1eefng t\u00ecnh t\u1ef1 \u0111\u00e3 \u1ee9 \u0111\u1ea7y? <\/p>\n<p>[TD&amp;TMT, 04\/2017] <\/p>\n<p>______________ <\/p>\n<p><b>Ch\u00fa th\u00edch:<\/b> <\/p>\n<p>(*) B\u00e0i c\u1ea7u nguy\u1ec7n do anh Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c H\u1eefu (\u00dac) ch\u00e9p tay cho: \u201cKh\u1ea5u \u0111\u1ea7u c\u1ea7u xin \u01a0n Tr\u00ean cho vong linh v\u1ec1 \u0111\u00e2y ch\u1ee9ng gi\u00e1m. Xin th\u1ea7n linh \u0111i\u1ec3n linh soi s\u00e1ng. C\u1ea7u Nam T\u00e0o ch\u1ee9ng b\u1ea3ng tr\u1edf v\u1ec1. Nghe kinh d\u1ea1 b\u1edbt \u1ee7 \u00ea. C\u1ea7u xin \u0110\u1ecba T\u1ea1ng d\u1eabn v\u1ec1 ch\u1ee9ng tri. C\u1ea7u Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf t\u1eeb bi h\u1ec9 x\u1ea3. Cho linh h\u1ed3n \u1ed5n tho\u1ea3 nghe kinh. C\u1ea7u xin gi\u1ea3m b\u1edbt t\u1ed9i t\u00ecnh. Cho vong nh\u00e0n h\u1ea1 nh\u1eb9 m\u00ecnh th\u1ea3nh th\u01a1i. C\u1ea3nh ly bi\u1ec7t h\u1ee1i \u00f4i th\u00ea th\u1ea3m. \u0110\u1ee9c Th\u1ea7n Minh ph\u1ea5t ph\u01b0\u1edfng tr\u00e0n phang. Cho h\u1ed3n noi \u0111\u00f3 nh\u1eb9 nh\u00e0ng. Tr\u1edf v\u1ec1 c\u1ee9u v\u1ecb an nh\u00e0n h\u01b0\u1edfng vui. \u0110\u1ea7u c\u00fai l\u1ea1y cao ng\u00f4i Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf. \u0110\u1ee9c Di\u00ean Cung ch\u00faa t\u1ec3 n\u1eef l\u01b0u. Ng\u0169 chi Tam gi\u00e1o h\u1ecda ph\u00f9. Cho vong ch\u1ee9ng ki\u1ebfn h\u01b0\u1edfng c\u00f9ng n\u1eef nam.\u201d <\/p>\n<p>(**) V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam: <a href=\"https:\/\/readtiger.com\/www.vnbp.org\/\">https:\/\/readtiger.com\/www.vnbp.org\/<\/a> <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>H\u00ecnh \u1ea3nh<\/b>     <br \/><u><\/u><\/p>\n<p><b>Songkla, Th\u00e1i Lan<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image1.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb1.png\" width=\"450\" height=\"232\" \/><\/a>&#160;&#160; <\/p>\n<p>&#160;<a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image2.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb2.png\" width=\"450\" height=\"81\" \/><\/a> <\/p>\n<p><a name=\"_Hlk480206948\">Tr\u00ean, tr\u1ea1i Songkla tr\u01b0\u1edbc, t\u1eeb 1978 t\u1edbi 1983, khi c\u00f2n l\u00e0 tr\u1ea1i t\u1ecb n\u1ea1n. (\u1ea2nh Internet, c\u1ee7a Cha Joe Devlin\/Prof. Larry Engelmann) D\u01b0\u1edbi, Songkla ng\u00e0y nay, theo m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi trong \u0111o\u00e0n \u0111\u00e3 t\u1eebng \u1edf \u0111\u00e2y, d\u1ea5u v\u1ebft duy nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1i mi\u1ec7ng gi\u1ebfng hi\u1ec7n \u0111\u00e3 bi bi\u1ec3n x\u00e2m th\u1ef1c n\u1eb1m c\u00e1ch b\u1edd v\u00e0i ch\u1ee5c th\u01b0\u1edbc. (\u1ea2nh Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng, 2017)<\/a> <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p>&#160;<a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image3.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb3.png\" width=\"240\" height=\"149\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image4.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb4.png\" width=\"240\" height=\"147\" \/><\/a> <\/p>\n<p>C\u00e1c ph\u00f3ng vi\u00ean th\u00e1p t\u00f9ng \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111ang quay phim ph\u1ecfng v\u1ea5n Ho\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng Th\u00edch Huy\u1ec1n Vi\u1ec7t (Houston), tr\u00e1i. Ph\u1ea3i, nh\u00e0 th\u01a1 Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa \u0111ang ghi ch\u00fa nh\u1eefng v\u1eadt th\u1edd c\u00fang vong linh m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Th\u00e1i \u0111em t\u1edbi \u0111\u1eb7t \u1edf g\u1ed1c c\u00e2y th\u00f9y d\u01b0\u01a1ng b\u00ean b\u00e3i bi\u1ec3n Songkla. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image5.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb5.png\" width=\"240\" height=\"181\" \/><\/a>&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image6.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb6.png\" width=\"240\" height=\"181\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Tr\u00e1i, c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean trong \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng l\u1eafng nghe H\u00f2a th\u01b0\u1ee3ng Th\u00edch Huy\u1ec1n Vi\u1ec7t ni\u1ec7m kinh. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng b\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0 Linh m\u1ee5c Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u00f9ng \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0110\u00e0i Loan. Ph\u1ea3i, ph\u00e1i \u0111o\u00e0n ch\u1ee5p h\u00ecnh l\u01b0u ni\u1ec7m b\u00ean g\u1ed1c c\u00e2y th\u1edd vong linh. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p><b><\/b>&#160; <\/p>\n<p><b>Tha Sala, Th\u00e1i Lan<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image7.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb7.png\" width=\"85\" height=\"150\" \/><\/a>&#160;<a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image8.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb8.png\" width=\"120\" height=\"150\" \/><\/a>&#160;<a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image9.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb9.png\" width=\"173\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tha Sala, \u1edf ph\u00eda b\u1eafc c\u00e1ch Songkla 214 km\/134 miles, nguy\u00ean l\u00e0 v\u00f9ng bi\u1ec3n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c khai th\u00e1c v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 1970, l\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec1u x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o, trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 11 c\u00f4 g\u00e1i kh\u00f4ng m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u1ea3i che th\u00e2n c\u1ed5 b\u1ecb c\u1ed9t gi\u00e2y th\u1eebng bu\u1ed9c ch\u00f9m v\u00e0o nhau, m\u00e0 ngu\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111o\u00e1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. B\u00e0 c\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Th\u00e1i, gi\u1eefa, k\u1ec3 ch\u00ednh b\u00e0 nh\u00ecn th\u1ea5y x\u00e1c c\u00e1c c\u00f4 g\u00e1i khi b\u00e0 c\u00f2n v\u1ecb th\u00e0nh ni\u00ean. M\u1ed9t v\u1ecb s\u01b0 Th\u00e1i khuy\u00ean b\u00e0 l\u1eadp am th\u1edd c\u00e1c vong linh. Am \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u00e3o \u0111\u00e1nh x\u1eadp, nay ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ea5y b\u1eadc th\u1ec1m l\u00e1t g\u1ea1ch \u0111\u1ecf, h\u00ecnh b\u00ean tr\u00e1i, n\u01a1i ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111ang c\u1ea7u nguy\u1ec7n. H\u00e0ng ng\u00e0y b\u00e0 c\u1ee5 v\u1eabn \u0111em \u0111\u1ed3 c\u00fang v\u00e0 nhang \u0111\u00e8n t\u1edbi c\u00fang c\u00e1c vong linh, ph\u1ea3i. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p><b><\/b>&#160; <\/p>\n<p><b>Koh Kra, Th\u00e1i Lan<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image301.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image30_thumb.png\" width=\"136\" height=\"180\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image331.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image33_thumb.png\" width=\"193\" height=\"180\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image361.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image36_thumb.png\" width=\"239\" height=\"180\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tr\u00e1i, ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng ngh\u1ec9 \u0111\u00eam t\u1ea1i m\u1ed9t ng\u00f4i ch\u00f9a trong t\u1ec9nh Nakhon Si Thammarat \u1edf mi\u1ec1n nam Th\u00e1i Lan, \u0111\u1ec3 s\u00e1ng s\u1edbm h\u00f4m sau \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n \u0111i Koh Kra t\u1eeb b\u00e3i l\u00e0ng \u0111\u00e1nh c\u00e1 Hua Sai, gi\u1eefa v\u00e0 ph\u1ea3i. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image13.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb13.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image14.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb14.png\" width=\"187\" height=\"150\" \/><\/a> <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image15.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb15.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tr\u00e1i, thuy\u1ec1n c\u1eb7p \u0111\u1ea3o san h\u00f4 Kra sau g\u1ea7n 4 ti\u1ebfng v\u01b0\u1ee3t s\u00f3ng. C\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean nhanh ch\u00f3ng chia nhau nh\u00f3m d\u1ef1ng l\u1ec1u tr\u1ea1i, gi\u1eefa, nh\u00f3m d\u1ecdn d\u1eb9p khu ngh\u0129a trang nh\u1ecf, n\u01a1i c\u00f3 v\u00e0i x\u00e1c v\u00f9i ch\u00f4n, ph\u1ea3i. Trong l\u00fac d\u1ecdn d\u1eb9p, h\u1ecd t\u00ecm th\u1ea5y \u00edt x\u01b0\u01a1ng v\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0m r\u0103ng ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f9i n\u00f4ng v\u1ed9i v\u00e0ng tr\u00ean h\u00f2n \u0111\u1ea3o n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 \u201ckinh ho\u00e0ng\u201d v\u00ec l\u00e0 n\u01a1i h\u1ea3i t\u1eb7c d\u00f9ng l\u00e0m s\u00e0o huy\u1ec7t giam gi\u1eef v\u00e0 b\u1ea1o h\u00e0nh c\u1ea3 ng\u00e0n thuy\u1ec1n nh\u00e2n b\u1ecb l\u00f9a v\u00f4 h\u00f2n \u0111\u1ea3o hoang n\u00e0y v\u00e0o c\u00e1c n\u0103m gi\u1eefa 1975 t\u1edbi 1979, l\u00e0 n\u0103m \u00f4ng Ted Schweizer thu\u1ed9c Cao \u1ee7y T\u1ecb n\u1ea1n Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c gi\u1ea3i c\u1ee9u tr\u00ean m\u1ed9t tr\u0103m n\u1ea1n nh\u00e2n. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image481.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image48_thumb.png\" width=\"158\" height=\"200\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image511.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image51_thumb.png\" width=\"235\" height=\"200\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image541.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image54_thumb.png\" width=\"127\" height=\"200\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Tr\u00e1i, nh\u00e0 b\u00e1o L\u01b0u D\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1edbi \u0111\u1ea3o Koh Kra trong chuy\u1ebfn h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng n\u0103m ngo\u00e1i do V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam t\u1ed5 ch\u1ee9c, gi\u1ea3i th\u00edch v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a t\u1ea5m bia. Bia \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng v\u00e0o n\u0103m 2012 do m\u1ed9t nh\u00f3m c\u1ef1u thuy\u1ec1n nh\u00e2n, Sea Rescue Foundation, \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf cho m\u1ed9t c\u00e1i bia \u0111\u00e3 c\u0169, m\u1ea7u \u0111en kh\u00f4ng c\u00f2n r\u00f5 ch\u1eef n\u1eefa, do m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u sinh ti\u1ebfn s\u0129 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c t\u1edbi \u0111\u00e2y kho\u1ea3ng n\u0103m 2000 hay s\u1edbm h\u01a1n, do \u0111\u00e3 x\u00fac \u0111\u1ed9ng tr\u01b0\u1edbc th\u1ea3m c\u1ea3nh thuy\u1ec1n nh\u00e2n n\u00ean d\u1ef1ng bia t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m. T\u1ea5m bia \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb th\u1ea5t l\u1ea1c. T\u1ea5m thay th\u1ebf tr\u00ean kh\u1eafc nh\u1eefng d\u00f2ng ch\u1eef t\u1ea1m d\u1ecbch: \u201cTrong s\u1ef1 t\u01b0\u1edfng nh\u1edb h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi t\u1ef5 n\u1ea1n Vi\u1ec7t Nam b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i, x\u00e2m h\u1ea1i, tra t\u1ea5n v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed gi\u1ebft ch\u1ebft tr\u00ean \u0111\u1ea3o Koh Kra n\u00e0y. C\u1ea7u mong n\u1ed7i kh\u1ed5 \u0111au c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd b\u1ecb l\u00e3ng qu\u00ean. V\u1edbi l\u1eddi bi\u1ebft \u01a1n ch\u00e2n th\u00e0nh g\u1eedi \u0111\u1ebfn \u00d4ng Ted Schweitzer, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng c\u1ee9u m\u1ea1ng h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi t\u1ef5 n\u1ea1n b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i.\u201d C\u0169ng v\u00e0o chuy\u1ebfn \u0111i n\u0103m ngo\u00e1i, VKTNVN c\u00f3 g\u1eafn l\u00ean m\u1ed9t v\u00e1ch \u0111\u00e1 m\u1ed9t t\u1ea5m bia c\u1ea3m \u01a1n nh\u00e2n d\u00e2n v\u00e0 ch\u00ednh quy\u1ec1n Th\u00e1i Lan \u0111\u00e3 gi\u00fap c\u01b0u mang thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t. H\u00ecnh gi\u1eefa v\u00e0 ph\u1ea3i, chu\u1ea9n b\u1ecb t\u01b0\u1ee3ng Ch\u00faa, nh\u1eefng phi\u1ebfn g\u1ea1ch men c\u00f3 in h\u00ecnh v\u00e0 th\u01a1 c\u1ee7a Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa, \u0111\u1ec3 g\u1eafn l\u00ean v\u00e1ch \u0111\u00e1. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image19.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb19.png\" width=\"240\" height=\"160\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image20.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb20.png\" width=\"240\" height=\"166\" \/><\/a> <\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean chu\u1ea9n b\u1ecb l\u1ed3ng \u0111\u00e8n cho bu\u1ed5i l\u1eeda tr\u1ea1i hoa \u0111\u0103ng. D\u1ef1 t\u00ednh \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng di\u1ec5n ra v\u00ec c\u00f3 tin b\u00e3o, khi\u1ebfn sau c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u00eam ch\u1ecbu tr\u1eadn m\u01b0a nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi nh\u01b0 tr\u00fat n\u01b0\u1edbc, nh\u00f3m n\u00e0o may m\u1eafn th\u00ec c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5m b\u1ea1t che, h\u00ecnh b\u00ean ph\u1ea3i, \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0nh nh\u1ed5 tr\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ea5t li\u1ec1n, v\u1edbi nhi\u1ec1u d\u1ef1 t\u00ednh ch\u01b0a th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c. Tuy v\u1eady, v\u00e0i ngay sau khi ph\u00e1i \u0111\u00f2an chia tay ai v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc n\u1ea5y, Tr\u01b0\u1edfng \u0111o\u00e0n L\u00ea H\u00f9ng \u0111i\u1ec7n th\u01b0 cho ch\u00fang t\u00f4i b\u00e1o c\u00e1o \u0111\u00e3, v\u1edbi s\u1ef1 ti\u1ebfp tay c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb s\u01b0 Th\u00e1i tr\u1ebb \u0111ang tu h\u1ecdc tr\u00ean \u0111\u1ea3o, gi\u00fap ho\u00e0n t\u1ea5t m\u1ed9t s\u1ed1 vi\u1ec7c xung quanh khu ngh\u0129a trang nh\u1ecf tr\u00ean \u0111\u1ea3o, k\u1ec3 c\u1ea3 vi\u1ec7c gi\u00fap r\u00e1p t\u01b0\u1ee3ng Ch\u00faa &#8211; m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng -, v\u00e0 d\u1ef1ng c\u00e1c b\u1ea3ng tr\u00ean c\u00f3 g\u1eafn c\u00e1c bia t\u00ean tu\u1ed5i n\u1ea1n nh\u00e2n tr\u00ean \u0111\u1ea3o. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image21.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb21.png\" width=\"393\" height=\"136\" \/><\/a>&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image22.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb22.png\" width=\"125\" height=\"136\" \/><\/a> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image23.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb23.png\" width=\"240\" height=\"136\" \/><\/a>&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image24.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb24.png\" width=\"284\" height=\"136\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi r\u1eddi \u0111\u1ea3o, m\u1ed9t bu\u1ed5i c\u1ea7u nguy\u1ec7n do c\u00e1c v\u1ecb s\u01b0 Th\u00e1i l\u01b0u h\u1ecdc tr\u00ean \u0111\u1ea3o \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m. Ti\u1ebfp theo l\u00e0 vi\u1ec7c c\u00e1c v\u1ecb \u0111\u1ea1i di\u1ec7n t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u1ecdc v\u0103n t\u1ebf do Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa vi\u1ebft, v\u00e0 x\u01b0\u1edbng t\u00ean t\u1eebng n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecf m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u1ea3o ho\u1eb7c m\u1ea5t t\u00edch. H\u00ecnh b\u00ean ph\u1ea3i g\u1ed3m c\u00e1c v\u1ecb theo ph\u00e1i \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng, t\u1eeb tr\u00e1i, c\u00e1c Linh m\u1ee5c Ph\u1ea1m H\u1ed3ng (\u00dac), Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u00f9ng (\u0110\u00e0i Loan), Ph\u1ea1m T\u00e2m (Houston), v\u00e0 Ho\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng Th\u00edch Huy\u1ec1n Vi\u1ec7t (Houston), thay phi\u00ean nhau x\u01b0\u1edbng t\u00ean c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n h\u1ea3i t\u1eb7c. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image25.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb25.png\" width=\"78\" height=\"100\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image26.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb26.png\" width=\"480\" height=\"100\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edfng \u0111o\u00e0n L\u00ea H\u00f9ng \u0111ang an \u1ee7i k\u00fd gi\u1ea3 V\u0169 Thanh Th\u1ee7y tay c\u1ea7m m\u1ed9t t\u1ea5m bia ghi t\u00ean m\u1ed9t n\u1ea1n nh\u00e2n m\u00e0 ch\u1ecb bi\u1ebft, tr\u00e1i. Ph\u1ea3i, \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n s\u1eeda so\u1ea1n r\u1eddi \u0111\u1ea3o Kra d\u01b0\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi v\u1ea7n v\u0169 m\u00e2y \u0111en. G\u00f3c b\u00ean m\u1eb7t l\u00e0 h\u00f2n \u0111\u00e1 tr\u00ean d\u1ef1ng m\u1ed9t s\u1ed1 t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt do ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c v\u1ecb s\u01b0 Th\u00e1i th\u1ef1c hi\u1ec7n, theo l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1ecb s\u01b0 l\u00e0 \u0111\u1ea3o c\u00f3 qu\u00e1 nhi\u1ec1u \u00e2m kh\u00ed do nh\u1eefng vong linh ch\u1ebft m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c si\u00eau tho\u00e1t. Tr\u00ean m\u1ecfm \u0111\u00e1 khu\u1ea5t b\u00ean tay tr\u00e1i, ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111ang d\u1ef1ng d\u1edf dang m\u1ed9t pho t\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ee9c M\u1eb9 Fatima v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2y th\u00e1nh gi\u00e1. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b>C\u00e1c n\u1ea5m m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 \u1edf t\u1ec9nh Kelantan v\u00e0 Terengganu, M\u00e3 Lai<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image27.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb27.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image28.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb28.png\" width=\"114\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image29.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb29.png\" width=\"136\" height=\"150\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Ng\u00e0y 4 th\u00e1ng T\u01b0, 2017, ngay sau khi v\u1eeba t\u1edbi Kuala Terengganu, ph\u00e1i \u0111o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u00f3ng d\u1eabn \u0111i th\u0103m c\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1eadp th\u1ec3. Tr\u00ean l\u00e0 m\u1ed9 c\u1ee7a 46 ng\u01b0\u1eddi, g\u1ed3m c\u1ea3 ba tr\u1ebb em, m\u1ed9t g\u00e1i hai trai, \u1edf Balai Bachok trong t\u1ec9nh Kelatan. Ph\u1ea3i, anh Frank \u0111ang th\u1eafp h\u01b0\u01a1ng cho c\u00e1c \u201ch\u00e0ng x\u00f3m, l\u00e1ng gi\u1ec1ng\u201d c\u1ee7a c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image30.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb30.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image31.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb31.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image32.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb32.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a> <\/p>\n<p>K\u1ebf \u0111\u00f3, ph\u00e1i \u0111\u00f2an qua vi\u1ebfng m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 123+5, g\u1ed3m 123 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 n\u0103m x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a t\u1eeb m\u1ed9t ngh\u0129a trang kh\u00e1c \u0111\u1ebfn. M\u1ed9 123+5 n\u00e0y n\u1eb1m t\u1ea1i Cherang Ruku, c\u0169ng trong t\u1ec9nh Kelatan. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, v\u00e0 c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n trong m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 46 ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3 tr\u00ean c\u00f9ng \u0111i tr\u00ean m\u1ed9t chuy\u1ebfn t\u1ea7u mang s\u1ed1 MT065 b\u1ecb \u0111\u1eafm, m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o Balai Bachok, m\u1ed9t s\u1ed1 tr\u00f4i v\u00e0o Cherang Ruku, c\u00e1ch nhau kho\u1ea3ng 30 km\/18 miles. Theo Victorian Collections, t\u1ea1i <a href=\"https:\/\/victoriancollections.net.au\/items\/519fee332162ef049c4826f4\">https:\/\/victoriancollections.net.au\/items\/519fee332162ef049c4826f4<\/a>, th\u00ec con s\u1ed1 \u0111\u00fang ra l\u00e0 139 + 49 thuy\u1ec1n nh\u00e2n b\u1ecb thi\u1ec7t m\u1ea1ng. Danh s\u00e1ch nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i l\u00e0 nh\u1eefng t\u00ean m\u00e0 Cao \u1ee7y T\u1ecb N\u1ea1m Li\u00ean HI\u1ec7p Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm th\u1ea5y. Hai ng\u00f4i m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam g\u00e2y qu\u1ef9 tr\u00f9ng tu, k\u1ec3 c\u1ea3 vi\u1ec7c x\u00e2y m\u1ed9t ch\u1ed7 c\u00f3 l\u00e1t g\u1ea1ch men v\u00e0 m\u00e1i che cho ng\u01b0\u1eddi h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng t\u1edbi chi\u00eam nghi\u1ec7m, nh\u01b0 trong h\u00ecnh gi\u1eefa. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Ngh\u0129a trang Terengganu, M\u00e3 Lai<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image33.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb33.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image34.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb34.png\" width=\"199\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <b><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image35.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb35.png\" width=\"121\" height=\"150\" \/><\/a>       <br \/><\/b><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image36.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb36.png\" width=\"240\" height=\"181\" \/><\/a>&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image37.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb37.png\" width=\"240\" height=\"181\" \/><\/a> <\/p>\n<p>C\u00e1c ng\u00f4i m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 v\u00e0 c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n c\u1ea5t trong ngh\u0129a trang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Hoa t\u1ea1i th\u00e0nh ph\u1ed1 Terengganu. M\u1ed9t bu\u1ed5i l\u1ec5 theo nghi th\u1ee9c Thi\u00ean Ch\u00faa do Linh m\u1ee5c Ph\u1ea1m T\u00e2m, t\u1eeb Houston, c\u1eed h\u00e0nh c\u00f9ng v\u1edbi nghi th\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u00e1o do anh Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c H\u1eefu, t\u1eeb \u00dac, \u0111\u1ea3m tr\u00e1ch. C\u0169ng theo nghi th\u1ee9c Ph\u1eadt gi\u00e1o, c\u00e1c \u0111\u00f2an vi\u00ean \u0111\u1ed1t v\u00e0ng m\u00e3 cho c\u00e1c vong linh. (\u1ea2nh TD, 2017)<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Vi\u1ebfng m\u1ed9 \u00d4ng Alcoh Wong<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image38.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb38.png\" width=\"118\" height=\"137\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image39.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb39.png\" width=\"240\" height=\"87\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image40.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb40.png\" width=\"220\" height=\"130\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng gh\u00e9 th\u0103m m\u1ed9 \u00f4ng Alcoh Wong, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecf nhi\u1ec1u c\u00f4ng s\u1ee9c v\u00e0 th\u1eddi gi\u1edd ra \u0111\u1ec3 \u0111i thu th\u1eadp c\u00e1c chi ti\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n x\u1ea5u s\u1ed1 x\u00e1c tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd bi\u1ec3n \u0111\u00f4ng M\u00e3 Lai, v\u00e0 \u0111\u00fac k\u1ebft th\u00e0nh cu\u1ed1n s\u00e1ch h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01a1i ch\u00f4n c\u1ea5t thuy\u1ec1n nh\u00e2n. \u00d4ng qua \u0111\u1eddi sau v\u00e0o n\u0103m 2006 sau khi g\u1eb7p g\u1ee1 v\u00e0 g\u1eedi g\u1ea5m t\u00e0i li\u1ec7u l\u1ea1i cho V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam h\u1ea7u ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f4ng tr\u00ecnh truy t\u00ecm v\u00e0 tr\u00f9ng tu c\u00e1c m\u1ed9 ph\u1ea7n thuy\u1ec1n nh\u00e2n. Tr\u00e1i, ch\u00e2n dung \u00f4ng Wong tr\u00ean m\u1ed9 bia. Gi\u1eefa, b\u00e0 Wong, m\u1eb7c \u00e1o \u0111en, \u0111\u1ee9ng ti\u1ebfp ph\u00e1i \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng t\u1edbi d\u00e2ng hoa v\u00e0 th\u1eafp h\u01b0\u01a1ng. Ph\u1ea3i, t\u1ea5m bia c\u1ee7a V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n thay m\u1eb7t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t H\u1ea3i Ngo\u1ea1i ghi \u01a1n \u00f4ng Wong \u0111\u00e3 gi\u00fap duy tr\u00ec di s\u1ea3n c\u1ee7a thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1ea1i M\u00e3 Lai. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p><b>V\u00e0i trang s\u00e1ch c\u1ee7a \u00f4ng Alcoh Wong<\/b> <\/p>\n<p><strong><\/strong>&#160; <\/p>\n<p>&#160;&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image41.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb41.png\" width=\"113\" height=\"150\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image42.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb42.png\" width=\"218\" height=\"150\" \/><\/a> <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image43.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb43.png\" width=\"193\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tr\u00e1i, b\u00eca cu\u1ed1n s\u00e1ch 64 trang, song \u0111\u1ea7y chi ti\u1ebft quan tr\u1ecdng, c\u1ee7a \u00f4ng Alcoh Wong, ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu th\u1eadp c\u00e1c d\u1eef ki\u1ec7n v\u1ec1 c\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u00e3 b\u1ecf m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i t\u00ecm t\u1ef1 do t\u1eeb 1975. Gi\u1eefa, b\u1ea3n \u0111\u1ed3 v\u1ec1 l\u00e0n s\u00f3ng t\u1ecb n\u1ea1n t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam t\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia trong v\u00f9ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 (thi\u1ebfu m\u0169i t\u00ean ch\u1ec9 sang ph\u00eda nam c\u1ee7a Th\u00e1i Lan, c\u00f3 l\u1ebd v\u00ec \u00f4ng Wong mu\u1ed1n ch\u00fa tr\u1ecdng v\u00e0o nh\u1eefng x\u00e1c tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o v\u00e0 m\u1ed9 ph\u1ea7n c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00ean b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3 Lai), trang 8. Ph\u1ea3i, m\u1eb7t sau c\u1ee7a b\u00eca s\u00e1ch v\u00e0 trang 1, b\u1ea3n \u0111\u1ed3 ghi nh\u1eefng n\u01a1i ch\u1ee9a m\u1ed9 ph\u1ea7n thuy\u1ec1n nh\u00e2n tr\u00ean b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3 Lai. <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Pulau Bidong, M\u00e3 Lai<\/b> <\/p>\n<p>V\u00e0o c\u00e1c ng\u00e0y 6 &#8211; 8 th\u00e1ng T\u01b0, ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng vi\u1ebfng \u0111\u1ea3o Bidong, n\u01a1i \u0111ang c\u00f3 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a Vi\u1ec7n B\u1ea3o t\u00e0ng Terengganu khai tri\u1ec3n th\u00e0nh \u0111\u1ea3o Di S\u1ea3n \u0111\u1ec3 b\u1ea3o t\u1ed3n di t\u00edch v\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed thuy\u1ec1n nh\u00e2n. T\u1ee5 h\u1ecdp tr\u00ean \u0110\u1ed3i T\u00f4n Gi\u00e1o, t\u1ea1i khu\u00f4n vi\u00ean ch\u00f9a Ph\u1eadt gi\u00e1o, c\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean li\u00ean t\u00f4n hi\u1ec7p l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t. Nh\u1eefng l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n, th\u00e1nh ca c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa quy\u1ec7n v\u00e0o v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2u kinh Ph\u1eadt v\u00e0 l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n c\u1ee7a \u0111\u1ea1o \u00d4ng B\u00e0, do anh Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c H\u1eefu v\u00e0 Linh m\u1ee5c Anthony T\u00e2m kh\u1edfi x\u01b0\u1edbng. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image45.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb45.png\" width=\"193\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image46.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb46.png\" width=\"146\" height=\"150\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image47.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb47.png\" width=\"196\" height=\"150\" \/><\/a> <\/p>\n<p>Trong th\u1eddi gian \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ea3o Bidong, ph\u00e1i \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng th\u0103m ngh\u0129a trang khu F tr\u00ean m\u1ed9t ng\u1ecdn \u0111\u1ed3i tr\u00ean \u0111\u1ea3o. Tr\u00ean t\u1ea5m b\u1ea3ng trong h\u00ecnh b\u00ean tr\u00e1i ghi l\u00e0 151 ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng theo cu\u1ed1n h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a \u00f4ng Alcoh Wong, \u201cThe Guidebook of the Graveyards of the Vietnamese Boat People (VBP) along the East Coast of Malaysia Peninsula,\u201d th\u00ec c\u00f3 c\u1ea3 th\u1ea9y 252 m\u1ed9 ph\u1ea7n t\u1ea1i ngh\u0129a trang n\u00e0y. Gi\u1eefa, anh Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c H\u1eefu \u0111ang kh\u1ea5n c\u1ea7u T\u1ed5 ti\u00ean ch\u1ee9ng gi\u00e1m. Ph\u1ea3i, nh\u00e0 th\u01a1 Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa v\u00e0 ph\u00f3ng vi\u00ean Ng\u1ecdc \u1ea8n \u0111ang \u0111\u1ecdc kinh c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Thi\u00ean Ch\u00faa. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image1531.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image1531_thumb.png\" width=\"550\" height=\"111\" \/><\/a> <\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean chia nhau \u0111i c\u1eafm nhang s\u01b0\u1edfi \u1ea5m c\u00e1c vong linh. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160; <\/p>\n<p>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image49.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb49.png\" width=\"239\" height=\"180\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image50.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb50.png\" width=\"135\" height=\"180\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image51.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb51.png\" width=\"146\" height=\"180\" \/><\/a><\/p>\n<p>Tr\u00e1i; \u0110\u1ed3i T\u00f4n Gi\u00e1o, t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e0i v\u1edbi nh\u1eefng b\u1ea3ng t\u1ea1 \u01a1n b\u00ean Thi\u00ean Ch\u00faa gi\u00e1o. Gi\u1eefa: b\u1ea3ng ghi d\u1ea5u th\u00e1nh th\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Cao \u0110\u00e0i. Ph\u1ea3i, \u0111\u00e0i t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m 38 ng\u01b0\u1eddi t\u1ecb n\u1ea1n b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i khi v\u1eeba th\u1ea5y b\u1ebfn b\u1edd t\u1ef1 do tr\u00ean con thuy\u1ec1n mang s\u1ed1 MB689, ng\u00e0y 13 th\u00e1ng Gi\u00eang, 1987. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>M\u1ed9 thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1eadp th\u1ec3 t\u1ea1i ngh\u0129a trang Dungun, M\u00e3 Lai<\/b> <\/p>\n<p>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image161.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image16_thumb.png\" width=\"190\" height=\"100\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image101.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image10_thumb.png\" width=\"122\" height=\"100\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image132.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image13_thumb1.png\" width=\"300\" height=\"100\" \/><\/a><\/p>\n<p>D\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n trung b\u1ed9 b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3 Lai n\u01a1i nhi\u1ec1u x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u00e3 tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u00f4n c\u1ea5t trong ngh\u0129a trang th\u00e0nh ph\u1ed1 Dungun. V\u0103n Kh\u1ed1 Thuy\u1ec1n Nh\u00e2n, trong 10 n\u0103m ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1eeb 2005 t\u1edbi 2015, v\u00e0 v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Vi\u1ec7t kh\u1eafp n\u01a1i, c\u00f9ng c\u00e1c v\u1ecb l\u00e3nh \u0111\u1ea1o t\u00f4n gi\u00e1o, H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t M\u00e3 Lai v\u00e0 H\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi Hoa, \u0111\u00e3 truy t\u00ecm v\u00e0 tr\u00f9ng tu l\u1ea1i c\u00e1c m\u1ed9 ph\u1ea7n cho nh\u1eefng \u0111\u1ed3ng b\u00e0o x\u1ea5u s\u1ed1. Trong khu ngh\u0129a trang n\u00e0y c\u00f3 hai ng\u00f4i m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u00f4i m\u1ed9 c\u00e1 nh\u00e2n kh\u00e1c m\u00e0 th\u1eddi gian \u0111\u00e3 kh\u00f4ng cho ph\u00e9p ph\u00e1i \u0111\u00f2an \u0111i th\u0103m vi\u1ebfng th\u1eafp nhang h\u1ebft, ngo\u00e0i t\u1ea1i hai ng\u00f4i m\u1ed9 t\u1eadp th\u1ec3 tr\u00ean. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Ngh\u0129a trang c\u1ee7a Di D\u00e2n (Migrants) t\u1ea1i Kuantan, M\u00e3 Lai<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image192.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image19_thumb1.png\" width=\"138\" height=\"140\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image222.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image22_thumb1.png\" width=\"65\" height=\"140\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image252.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image25_thumb1.png\" width=\"405\" height=\"140\" \/><\/a><\/p>\n<p>Th\u0103m vi\u1ebfng Ngh\u0129a trang Di D\u00e2n, \u1edf Kuantan, n\u01a1i an ngh\u1ec9 c\u1ee7a kho\u1ea3ng 40 thuy\u1ec1n nh\u00e2n. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9 ph\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng d\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n phi\u00e1 \u0111\u00f4ng c\u1ee7a b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3 Lai, tr\u01b0\u1edbc khi ph\u00e1i \u0111o\u00e0n tr\u1ef1c ch\u1ec9 b\u1edd bi\u1ec3n ph\u00eda t\u00e2y v\u1ec1 Kuala Lumpur, th\u1ee7 \u0111\u00f4 M\u00e3 Lai, trong chuy\u1ebfn h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng 10 ng\u00e0y. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b>Vi\u1ebfng H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t M\u00e3 Lai (Red Crescent Society of Malaysia)<\/b> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image58.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb58.png\" width=\"252\" height=\"128\" \/><\/a>&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image59.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb59.png\" width=\"240\" height=\"128\" \/><\/a><\/p>\n<p>Qua s\u1ef1 d\u00e0n x\u1ebfp c\u1ee7a c\u00f4 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn\/th\u00f4ng d\u1ecbch vi\u00ean L\u00fd Nh\u00e2n, ph\u00e1i \u0111o\u00e0n \u0111\u1ebfn th\u0103m H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t M\u00e3 Lai. \u00d4ng Sayed A. Rahman, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c H\u1ed9i, ti\u1ebfp \u0111\u00f3n ph\u1ea3i \u0111o\u00e0n h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng, tr\u00e1i. Khi \u0111\u1ea1i di\u1ec7n ph\u00e1i \u0111o\u00e0n L\u00ea H\u00f9ng ng\u1ecf l\u1eddi c\u00e1m \u01a1n H\u1ed9i \u0111\u00e3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 thuy\u1ec1n nh\u00e2n trong th\u1eddi gian l\u01b0u tr\u00fa tr\u00ean \u0111\u1ea3o Bidong ch\u1edd \u0111i \u0111\u1ecbnh c\u01b0, \u00f4ng vui v\u1ebb \u0111\u00e1p: \u201cT\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea7n bi\u1ebft c\u00e1c b\u1ea1n l\u00e0 ai. Ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi nhau v\u00e0 c\u1ea7n s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u1ee7a nhau.\u201d \u00d4ng cho bi\u1ebft H\u1ed9i hi\u1ec7n gi\u1eef tr\u00ean 200,000 h\u1ed3 s\u01a1 ghi c\u00e1c chi ti\u1ebft l\u00fd l\u1ecbch c\u1ee7a m\u1ed7i thuy\u1ec1n nh\u00e2n t\u1edbi M\u00e3 Lai, c\u0169ng nh\u01b0 t\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ec9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi hay h\u1ed9i b\u1ea3o l\u00e3nh \u0111i \u0111\u1ecbnh c\u01b0. \u00d4ng s\u1eb5n s\u00e0ng m\u1edf v\u0103n kh\u1ed1 cho c\u00e1c \u0111\u00f2an vi\u00ean h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng v\u00e0o tham kh\u1ea3o, ch\u1ee5p h\u00ecnh. Ph\u1ea3i, c\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean \u0111ua nhau ch\u1ee5p h\u00ecnh b\u1ee9c b\u00edch ch\u01b0\u01a1ng v\u1edbi nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh sinh ho\u1ea1t tr\u00ean \u0111\u1ea3o Bidong th\u1eddi c\u00f2n l\u00e0 tr\u1ea1i t\u1ecb n\u1ea1n v\u00e0o c\u00e1c n\u0103m sau 1975 t\u1edbi 1991. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng b\u00ean m\u1eb7c \u00e1o vest \u0111\u1ecf l\u00e0 \u00f4ng Misnan Kasan, nguy\u00ean l\u00e0 vi\u00ean ch\u1ee9c c\u1ee7a H\u1ed9i ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u00eam coi \u0111\u1ea3o Bidong t\u1eeb 1978 t\u1edbi cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 1980. Vui m\u1eebng g\u1eb7p l\u1ea1i c\u00e1c c\u1ef1u thuy\u1ec1n nh\u00e2n\/c\u01b0 d\u00e2n Bidong, \u00f4ng h\u00e0o h\u1ee9ng h\u00e1t t\u1eb7ng c\u1ea3 nh\u00f3m m\u1ed9t b\u00e0i h\u00e1t Vi\u1ec7t, \u201cB\u00e0i t\u00ecnh ca cho em\u201d c\u1ee7a Ng\u00f4 Th\u1ee5y Mi\u00ean. Tuy ph\u1ea3i c\u1ea7m gi\u1ea5y xem l\u1eddi, kh\u00f4ng c\u00f3 n\u1ed1t nh\u1ea1c, nh\u01b0ng \u00f4ng h\u00e1t r\u1ea5t \u0111\u00fang nh\u1ecbp, v\u1edbi ph\u00e1t \u00e2m kh\u00e1 chu\u1ea9n. Xem video \u00f4ng Misnan, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a thuy\u1ec1n nh\u00e2n Vi\u1ec7t, h\u00e1t t\u00ecnh ca, t\u1ea1i <a href=\"https:\/\/youtu.be\/FeDH7KwwdFs\">https:\/\/youtu.be\/FeDH7KwwdFs<\/a> <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image60.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb60.png\" width=\"113\" height=\"150\" \/><\/a>&#160;<a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image61.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb61.png\" width=\"168\" height=\"150\" \/><\/a> <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image62.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb62.png\" width=\"189\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image63.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb63.png\" width=\"151\" height=\"150\" \/><\/a>&#160;&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image64.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb64.png\" width=\"184\" height=\"150\" \/><\/a>&#160;&#160;&#160; <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image65.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image_thumb65.png\" width=\"106\" height=\"150\" \/><\/a><\/p>\n<p>Reo m\u1eebng, h\u00e2n hoan, x\u00fac \u0111\u1ed9ng l\u00e0 nh\u1eefng c\u1ea3m gi\u00e1c b\u1ed9c l\u1ed9 h\u1ed3n nhi\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c \u0111o\u00e0n vi\u00ean khi t\u00ecm th\u1ea5y h\u1ed3 s\u01a1 c\u00e1 nh\u00e2n ho\u1eb7c th\u00e2n h\u1eefu. Sau tr\u00ean m\u1ed9t tu\u1ea7n vi\u1ebfng th\u0103m m\u1ed9 ph\u1ea7n thuy\u1ec1n nh\u00e2n v\u1edbi nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, x\u00fac c\u1ea3m, tr\u1ea7m m\u1eb7c, v\u00e0i gi\u1edd th\u0103m vi\u1ebfng H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t \u0111\u1ec3 c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111\u1eadm \u0111\u00e0 th\u00eam t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi, t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebft th\u00fac n\u00e0o tr\u00f2n v\u1eb9n h\u01a1n. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image602.png\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"image\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; float: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; margin-left: auto; display: block; padding-right: 0px; border-top-width: 0px; margin-right: auto\" border=\"0\" alt=\"image\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/image60_thumb1.png\" width=\"600\" height=\"228\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u00ecnh tr\u00ean, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2y qu\u1ea7n chia s\u1ebb chuy\u1ec7n m\u00ecnh. Tr\u01b0\u1edbc khi chia tay, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ni\u1ec1m bi\u1ebft \u01a1n, ph\u00e1i \u0111\u00f2an h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 b\u00e0n nhau gom g\u00f3p l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng g\u1ea7n 2,300 M\u1ef9 kim v\u00e0 trao t\u1eb7ng H\u1ed9i H\u1ed3ng Nguy\u1ec7t. C\u00f9ng nh\u1eefng l\u1eddi h\u1ee9a s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i. (\u1ea2nh TD, 2017) <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng n\u1ed5i t\u00e2m t\u00ecnh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n M\u00e3 Lai s\u1ed1ng d\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng c\u1ee7a b\u00e1n \u0111\u1ea3o M\u00e3, m\u1ed9t bu\u1ed5i s\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u00f3 th\u1ee9c d\u1eady th\u1ea5y h\u00e0ng tr\u0103m x\u00e1c thuy\u1ec1n nh\u00e2n tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd, nh\u01b0 c\u00f2n t\u1ee9c t\u01b0\u1edfi, mong \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n c\u1ea5t. V\u00e0 ph\u1ea7n m\u1ed9 c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi tuy kh\u00f4ng c\u00f9ng ch\u1ee7ng t\u1ed9c nh\u01b0ng \u0111\u1ea7y t\u1eeb t\u00e2m, nh\u01b0 \u00f4ng Wong, ghi ch\u00e9p gi\u1eef l\u1ea1i, v\u00e0 sau nhi\u1ec1u n\u0103m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u1ed3ng b\u00e0o c\u1ee7a h\u1ecd, sau khi \u0111\u00e3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ri\u00eang n\u01a1i qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 hai, t\u00ecm t\u1edbi, tr\u00f9ng tu v\u00e0 b\u1ea3o tr\u00ec<\/p>\n","protected":false},"author":1301,"featured_media":46213,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[193,161,5,179,30,336,223,181],"tags":[421,149,428],"class_list":["post-46163","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ban-tron-chien-tranh-viet-nam","category-ban-tron-chinh-tri","category-bien-khao","category-chup-va-chep","category-chuyen-de","category-ky-su","category-ngay-30-thang-tu","category-tu-lieu","tag-30-4","tag-chien-tranh-viet-nam","tag-trung-duong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1301"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46163"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46163\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72198,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46163\/revisions\/72198"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}