{"id":45523,"date":"2017-01-31T02:30:00","date_gmt":"2017-01-31T02:30:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=45523"},"modified":"2019-02-27T04:26:45","modified_gmt":"2019-02-27T04:26:45","slug":"bui-vinh-phuc-con-duong-tu-nhung-dong-chu-khac-nen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/45523\/bui-vinh-phuc-con-duong-tu-nhung-dong-chu-khac-nen","title":{"rendered":"B&ugrave;i V\u0129nh Ph&uacute;c: Con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb nh\u1eefng d&ograve;ng ch\u1eef kh\u1eafc n&ecirc;n"},"content":{"rendered":"<p>&#160;<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/BVP-portrait.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"BVP portrait\" style=\"border-top: 0px; border-right: 0px; background-image: none; border-bottom: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; border-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px\" border=\"0\" alt=\"BVP portrait\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/BVP-portrait_thumb.jpg\" width=\"247\" height=\"346\" \/><\/a>    <br \/><font size=\"2\" face=\"Times New Roman\">Nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh B\u00f9i V\u0129nh Ph\u00fac<\/font><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b>Tr\u1ea7n V\u0169<\/b>: \u0110\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 90 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed V\u0103n H\u1ecdc nh\u00e0 v\u0103n Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c b\u00e1o \u0111\u1ed9ng v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u201cc\u1ea7m ch\u1eebng\u201d c\u1ee7a v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i v\u1edbi s\u1ef1 sa s\u00fat ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a s\u00e1ng t\u00e1c. Sau m\u1ed9t th\u1eadp ni\u00ean 80 s\u00f4i n\u1ed5i v\u1edbi m\u1ed9t l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft m\u1edbi \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1t xu\u1ea5t hi\u1ec7n, b\u1ed7ng d\u01b0ng t\u1eeb 92-93 t\u1ea5t c\u1ea3 b\u1ed7ng kh\u1ef1ng l\u1ea1i. Nh\u1eefng truy\u1ec7n ng\u1eafn tr\u00e2n ch\u00e2u hi\u1ebfm d\u1ea7n, nh\u1eefng ti\u1ebfng th\u01a1 l\u1ea1 bi\u1ebfn m\u1ea5t\u2026 Tr\u00ean c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n <em>H\u1ee3p L\u01b0u<\/em>, <em>Th\u1ebf K\u1ef7 21<\/em>, Cao Xu\u00e2n Huy, nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh Th\u1ee5y Khu\u00ea, c\u1ed1 gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc B\u00edch, nh\u00e0 ti\u1ec3u lu\u1eadn Tr\u01b0\u01a1ng V\u0169, thi nh\u00e2n Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa, v\u00e0 ch\u00ednh anh c\u00f9ng tham gia l\u00ean ti\u1ebfng v\u1ec1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y. T\u1ef1u chung chia l\u00e0m hai c\u00e1ch nh\u00ecn. M\u1ed9t b\u00ean xem V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111ang tho\u00e1i tr\u00e0o. M\u1ed9t b\u00ean l\u1eadp lu\u1eadn s\u00e1ch v\u1eabn in, b\u00e1o v\u1eabn ra, t\u1eadp san, nguy\u1ec7n san v\u1eabn hi\u1ec7n di\u1ec7n, t\u1ee9c v\u1eabn ph\u1ed3n th\u1ecbnh. T\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb quan \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a t\u00f4i trong ti\u1ec3u lu\u1eadn \u201cNh\u1eefng V\u00f2ng T\u01b0\u1eddng Ghetto\u201d tr\u00ean H\u1ee3p L\u01b0u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c anh ch\u1ea5p nh\u1eadn. Ph\u1ea7n kh\u00e1c, khi \u1ea5y Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa y\u00eau c\u1ea7u c\u1ea7n th\u00f4ng c\u1ea3m c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n n\u1eef v\u1eeba \u0111i l\u00e0m v\u1eeba sanh con, v\u1eeba \u0111i ch\u1ee3 n\u1ea5u \u0103n lo cho gia \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u00f2i h\u1ecfi th\u00e1i qu\u00e1 \u1edf ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 Vi\u1ec7t c\u1ea7m b\u00fat. C\u00e1 nh\u00e2n t\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd, \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 \u0111\u1ecdc ti\u1ec3u thuy\u1ebft kh\u00f4ng c\u1ea7n bi\u1ebft nh\u00e0 v\u0103n 1 v\u1ee3 5 con, \u0111ang l\u00e0m 2 jobs hay \u0111ang th\u1ea5t nghi\u1ec7p. Khi b\u1ecf ti\u1ec1n mua t\u00e1c ph\u1ea9m, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc tr\u00f4ng \u0111\u1ee3i ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u0103n b\u1ea3n. Hai th\u1eadp ni\u00ean sau, V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111i\u00eau t\u00e0n. Kh\u00f4ng nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n, kh\u00f4ng t\u1ea1p ch\u00ed gi\u1ea5y in, kh\u00f4ng sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0o g\u00e2y ti\u1ebfng vang hay \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed9ng d\u01b0 lu\u1eadn. \u201c\u0110i\u00eau t\u00e0n\u201d, l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00f3i v\u0103n hoa thay cho ti\u1ebfng l\u1ea5p \u0111\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ea7n ch\u1ebft. Hai th\u1eadp ni\u00ean sau, nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh B\u00f9i V\u0129nh Ph\u00fac c\u00f3 c\u00f2n l\u1ea1c quan? <\/p>\n<p>Nh\u00ecn r\u1ed9ng ra, m\u1ed9t trong nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n c\u1ee7a V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i l\u00e0 ti\u1ec1n in \u1ea5n v\u1edbi c\u01b0\u1edbc ph\u00ed qu\u00e1 cao khi\u1ebfn gi\u00e1 th\u00e0nh c\u1ee7a m\u1ed9t \u1ea5n ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn tay ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc g\u1ea5p m\u1ea5y l\u1ea7n t\u00f4 ph\u1edf. T\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb gi\u00e1 b\u00e1n t\u1ea1p ch\u00ed <em>H\u1ee3p L\u01b0u<\/em> l\u00e0 $10, th\u00eam $5 c\u01b0\u1edbc ph\u00ed g\u1eedi sang \u00c2u ch\u00e2u, l\u00e0 $15 m\u00e0 khi \u1ea5y 6 quan Ph\u00e1p m\u1edbi b\u1eb1ng 1 \u0111\u00f4-la. <em>Internet<\/em> gi\u1ea3i quy\u1ebft kh\u00e2u ph\u00e1t h\u00e0nh n\u00e0y. Nh\u01b0ng r\u1ed3i, ch\u1eadm r\u00e3i nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft nh\u1eadn ra ch\u00ednh <em>internet<\/em> \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u1ea9n \u0111\u1ee5c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u00e1ng t\u00e1c v\u00e0 c\u0169ng ch\u00ednh <em>internet<\/em> t\u00e0n ph\u00e1 v\u0103n xu\u00f4i Vi\u1ec7t Nam. Kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1eefng ch\u1ee7 b\u00fat kinh nghi\u1ec7m, v\u1eefng tay ngh\u1ec1 nh\u01b0 Mai Th\u1ea3o (khi c\u00f2n s\u1ee9c kh\u1ecfe), V\u00f5 Phi\u1ebfn, Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c tuy\u1ec3n ch\u1ecdn g\u1eaft gao, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac c\u00e1c web site v\u00ec nhu c\u1ea7u c\u1eadp nh\u1eadt h\u00e0ng ng\u00e0y \u0111\u00e3 r\u01a1i v\u00e0o \u201cch\u1ee7 ngh\u0129a d\u1ec5 d\u00e3i\u201d<i>.<\/i> S\u00e1ng t\u00e1c, nh\u1ea5t l\u00e0 th\u01a1, tr\u00e0n lan \u0111\u1ebfn b\u1ed9i th\u1ef1c. V\u0103n xu\u00f4i r\u01a1i v\u00e0o t\u00ecnh tr\u1ea1ng s\u1ea3n xu\u1ea5t nhanh, \u0111\u1ec3 ti\u00eau th\u1ee5 nhanh\u2026 Th\u00eam tuy\u1ec7t v\u1ecdng khi kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t t\u1eadp san v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng gi\u1ea5y in uy t\u00edn n\u00e0o n\u1eefa, c\u1ea3 trong l\u1eabn ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc. L\u00e0 m\u1ed9t ph\u00ea b\u00ecnh gia theo d\u00f5i V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u, B\u00f9i V\u0129nh Ph\u00fac ki\u1ec3m nghi\u1ec7m g\u00ec? M\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc kh\u1ecfe m\u1ea1nh c\u00f3 nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc gi\u1ea5y in? C\u00f3 ph\u1ea3i V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u00e3 ch\u1ebft th\u1eadt v\u00e0 s\u1ea5m ti\u00ean tri c\u1ee7a V\u00f5 Phi\u1ebfn <i>\u201cM\u01b0\u1eddi l\u0103m n\u0103m n\u1eefa bi\u1ebft c\u00f3 c\u00f2n ai \u0111\u1ecdc s\u00e1ch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t n\u1eefa kh\u00f4ng\u2026\u201d<\/i> \u0111\u00e3 \u1ee9ng nghi\u1ec7m?<\/p>\n<p><b>B\u00f9i V\u0129nh Ph\u00fac<\/b>: Xin c\u00e1m \u01a1n c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n Tr\u1ea7n V\u0169. C\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a anh l\u1ea1i k\u00e9o t\u00f4i v\u1ec1 c\u00e1i th\u1eddi xa c\u0169 \u1ea5y. C\u0169ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 r\u1ed3i. Nh\u00e2n ti\u1ec7n, t\u00f4i c\u0169ng mu\u1ed1n n\u00f3i r\u00f5 l\u1ea1i \u0111\u00f4i ch\u00fat trong ph\u1ea7n c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a anh. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec nh\u1eadn th\u1ea5y sau giai \u0111o\u1ea1n 1992-1993 tr\u1edf \u0111i, d\u00f2ng v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i c\u00f3 v\u1ebb c\u00f3 nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u \u201csuy tho\u00e1i\u201d hay \u201cb\u1ebf t\u1eafc\u201d m\u00e0 ch\u00fang ta c\u00f3 cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn \u1ea5y. Cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1edbi b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a anh Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c (\u201c<i>G\u00f3p \u00dd v\u1ec1 M\u1ed9t C\u00e1ch Nh\u00ecn<\/i>\u201d, V\u0103n H\u1ecdc Xu\u00e2n T\u00e2n M\u00f9i, 1991), r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e0i c\u1ee7a ch\u1ecb Th\u1ee5y Khu\u00ea (\u201c<i>\u0110\u1eadp V\u1ee1 C\u00e1i Ghetto<\/i>\u201d, Th\u1ebf K\u1ef7 21, th\u00e1ng 9, 1991), r\u1ed3i b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a anh, Tr\u1ea7n V\u0169 (\u201c<i>Nh\u1eefng V\u00f2ng T\u01b0\u1eddng Ghetto<\/i>\u201d, H\u1ee3p L\u01b0u, s\u1ed1 2, th\u00e1ng 12, 1991). Sau \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i (\u201c<i>Ngh\u0129 v\u1ec1 Huy\u1ec1n Tho\u1ea1i \u201cGhetto\u201d v\u00e0 V\u00e0i V\u1ea5n \u0110\u1ec1 Li\u00ean H\u1ec7 trong N\u1ec1n V\u0103n H\u1ecdc Vi\u1ec7t Ngo\u00e0i N\u01b0\u1edbc<\/i>\u201d, H\u1ee3p L\u01b0u, s\u1ed1 3, th\u00e1ng 1, 1992), c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i vi\u1ebft v\u00e0 \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb kh\u00e1c tr\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 di\u1ec5n \u0111\u00e0n kh\u00e1c nhau\u2026 Nh\u00ecn v\u00e0 ngh\u0129 l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, t\u00f4i th\u1ea5y l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 tu\u1ed5i tr\u1ebb c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u1ee7a ch\u00fang ta. D\u1ea1o \u1ea5y, ch\u00fang ta c\u00f3 nh\u1eefng trao \u0111\u1ed5i th\u1eadt \u0111\u00e1ng qu\u00fd. Th\u1eadt l\u00f2ng v\u00e0 th\u1eb3ng th\u1eafn. T\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1ec9 v\u00ec s\u1ef1 t\u1ef1 \u00fd th\u1ee9c c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat. Nh\u00ecn ng\u1eafm v\u00e0 suy ngh\u0129 v\u1ec1 ch\u1eef vi\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u1eeb \u0111\u00f3, v\u1ec1 con \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 nh\u1eefng d\u00f2ng ch\u1eef \u1ea5y \u0111\u00e3 kh\u1eafc v\u1ea1ch n\u00ean. V\u00e0 v\u1ec1 c\u00e1i h\u01b0\u1edbng m\u00e0 nh\u1eefng v\u1ebft m\u1ef1c kia loang ra, ch\u1ea3y t\u1edbi (Ph\u1ea3i, d\u1ea1o \u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat c\u1ee7a ch\u00fang ta ch\u01b0a c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 th\u00e0nh nh\u1eefng k\u1ebb-g\u00f5-b\u00e0n-ph\u00edm nh\u01b0 b\u00e2y gi\u1edd!).<\/p>\n<p>T\u00f4i ngh\u0129, \u0111\u1ec3 c\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1edbi c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 h\u01a1n, c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i v\u00e0 x\u00e9t n\u1ed9i dung c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p, tranh lu\u1eadn \u1ea5y trong to\u00e0n b\u1ed9 c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a n\u00f3, h\u01a1n l\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c trong m\u1ed9t hay hai c\u00e2u v\u0103n. Ri\u00eang ph\u1ea7n t\u00f4i, trong b\u00e0i th\u1ea3o lu\u1eadn, chia s\u1ebb c\u00e1i nh\u00ecn c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u t\u00f4i \u0111\u1ed3ng c\u1ea3m v\u1edbi c\u00e1ch nh\u00ecn nh\u1eadn c\u1ee7a nhi\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 m\u00e0 anh \u0111\u00e3 n\u00eau t\u00ean trong c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a anh (d\u00f9 l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u00eanh v\u1ef1c cho nh\u1eefng c\u00e1ch nh\u00ecn nh\u1eadn hay \u0111\u00e1nh gi\u00e1 tr\u00e1i chi\u1ec1u nhau), ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi c\u00e1ch d\u00f9ng t\u1eeb \u201cghetto\u201d v\u1edbi n\u1ed9i h\u00e0m m\u00e0 t\u00f4i cho l\u00e0 c\u00f3 ph\u1ea7n ti\u00eau c\u1ef1c trong b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t v\u1ea5n \u0111\u1ec1. V\u00e0 kho\u00e9t s\u00e2u v\u00e0o n\u00f3. T\u00f4i \u0111\u00e3 g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u201chuy\u1ec1n tho\u1ea1i\u201d, m\u1ed9t \u201chuy\u1ec1n tho\u1ea1i\u201d th\u1eddi m\u1edbi. T\u00f4i \u0111\u00e3 n\u00f3i kh\u00e1 k\u1ef9 v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u00f3 trong b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh. B\u00e2y gi\u1edd, t\u00f4i v\u1eabn b\u1ea3o l\u01b0u nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn \u1ea5y. V\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u201csuy tho\u00e1i\u201d v\u00e0\/hay \u201ctr\u00ec tr\u1ec7\u201d, t\u1eeb \u0111\u00f3, qua ph\u00e2n t\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 th\u01b0\u1ee3ng d\u1eabn, c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb m\u1ed9t s\u1ed1 y\u1ebfu t\u1ed1 ti\u00eau c\u1ef1c c\u00f3 m\u1eb7t trong c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c t\u1eeb \u0111\u00f3, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ed1 k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00e1ng ph\u00e0n n\u00e0n trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u1ea5y, t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn. B\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00e1 d\u00e0i v\u00e0 k\u1ef9, v\u1edbi m\u1ee5c \u0111ich nh\u00ecn to\u00e0n b\u1ed9 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng \u00fd ki\u1ebfn \u0111\u00f3ng g\u00f3p, ph\u1ea3n \u00e1nh c\u00e1i nh\u00ecn v\u00e0 c\u1ea3m th\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh. T\u00f4i ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u00f3m n\u00f3 l\u1ea1i v\u00e0o m\u1ed9t v\u00e0i \u00fd ch\u00ednh \u1edf ph\u1ea7n cu\u1ed1i b\u00e0i vi\u1ebft \u1ea5y m\u00e0 t\u00f4i xin ph\u00e9p tr\u00edch l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y:<\/p>\n<blockquote>\n<p><i>\u201c(\u2026) <\/i><i>Ho\u00e0n c\u1ea3nh ri\u00eang c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3<\/i><i> <\/i><i>d\u1ef1 ph\u1ea7n <\/i><i>r\u1ea5t<\/i><i> l\u1edbn (khi th\u00ec t\u00edch c\u1ef1c, khi th\u00ec ti\u00eau c\u1ef1c) v\u00e0o vi\u1ec7c s\u00e1ng<\/i><i> <\/i><i>t\u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd. Ngo\u00e0i ra, n\u1ebfu th\u1ef1c s\u1ef1 c\u00f3 s\u1ef1 kh\u1ef1ng l\u1ea1i, s\u1ef1 kh\u1ef1ng l\u1ea1i \u0111\u00f3<\/i><i> <\/i><i>c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn t\u1eeb <\/i>m\u1ed9t b\u1ebf t\u1eafc th\u1ea9m m\u1ef9<i>. S\u1ef1 b\u1ebf t\u1eafc n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra cho <\/i><i>b\u1ea5t <\/i><i>c\u1ee9 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n, m\u1ed9t ngh\u1ec7 s\u0129 n\u00e0o, kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u1edbi tuy\u1ebfn, m\u00e0u da<\/i><i> <\/i><i>hay s\u1eafc <\/i><i>c\u1edd<\/i><i>, s\u1eafc \u00e1o. N\u00f3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ee7a v\u00e2y c\u1ea3 m\u1ed9t l\u1edbp nh\u00e0 v\u0103n, m\u1ed9t<\/i><i> <\/i><i>l\u1edbp ngh\u1ec7 s\u0129, trong m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0o \u0111\u00f3. S\u1ef1 t\u00ecm t\u00f2i cho ra m\u1ed9t c\u00e1i<\/i><i> <\/i>m\u1edbi<i>, m\u1ed9t c\u00e1i <\/i>\u0111\u1eb9p<i>, m\u1ed9t c\u00e1i <\/i>th\u1eadt<i>, c\u00f3 khi \u0111\u00f2i h\u1ecfi c\u1ea3 nhi\u1ec1u n\u0103m <\/i><i>tr\u1eddi<\/i><i>. B\u00e1o<\/i><i> <\/i><i>\u0111\u1ed9ng \u0111\u1ec3 ta theo d\u00f5i, ch\u00fa \u00fd h\u1ea7u k\u1ecbp \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh, \u0111i\u1ec1u h\u01b0\u1edbng l\u00e0 t\u1ed1t. Ta<\/i><i> <\/i><i>kh\u00f4ng n\u00ean\u2014ch\u1ec9 v\u00ec <\/i><i>th\u1ea5y<\/i><i> s\u1ef1 ng\u01b0ng \u0111\u1ecdng, hay c\u00f3 v\u1ebb ng\u01b0ng \u0111\u1ecdng, trong m\u1ed9t,<\/i><i> <\/i><i>hai, ba n\u0103m c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc\u2014lo l\u1eafng <\/i><i>qu\u00e1<\/i><i> \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c g\u00e1n<\/i><i> <\/i><i>gh\u00e9p nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 kh\u00f4ng th\u1ef1c c\u00f3 th\u1eadt ho\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ef1c h\u1ee3p l\u00fd v\u00e0o b\u1ea3n<\/i><i> <\/i><i>ch<\/i><i>\u1ea5<\/i><i>t c\u1ee7a m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng v\u1ed1n \u0111\u00f2i h\u1ecfi nhi\u1ec1u suy ngh\u0129 v\u00e0 t\u00ecm t\u00f2i c\u1ea9n tr\u1ecdng,<\/i><i> <\/i><i>c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u00f2i h\u1ecfi m\u1ed9t <\/i><i>th\u1eddi<\/i><i> gian d\u00e0i h\u01a1n \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng nh\u1eefng suy ngh\u0129<\/i><i> <\/i><i>v\u00e0 t\u00ecm t\u00f2i c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/i><i> (\u2026)<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p><i>D\u00f2ng v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a n\u00f3 trong<\/i><i> <\/i><i>v\u00f2ng 16 n\u0103m qua, ngo\u00e0i nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m t\u00edch c\u1ef1c m\u00e0 ta nh\u00ecn r\u00f5 v\u00e0 h\u00e3nh di\u1ec7n<\/i><i> <\/i><i>v\u1ec1 ch\u00fang, c\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng m\u1eb7t ti\u00eau c\u1ef1c m\u00e0 <\/i><i>t\u1ea5t<\/i><i> c\u1ea3 ch\u00fang ta, nh\u1eefng <\/i><i>ng\u01b0\u1eddi <\/i><i>quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn <\/i><i>\u0111\u1eddi<\/i><i> s\u1ed1ng c\u1ee7a n\u00f3, ph\u1ea3i t\u00ecm c\u00e1ch s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho \u0111\u00fang,<\/i><i> <\/i><i>cho \u0111\u1eb9p h\u01a1n. D\u00f9 sao, ch\u00fang ta kh\u00f4ng n\u00ean ch\u1ec9 v\u00ec m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u1eefng m\u1eb7t c\u00f2n<\/i><i> <\/i><i>k\u00e9m, c\u00f2n <\/i><i>x\u1ea5u<\/i><i>, m\u00e0 b\u1ecf qu\u00ean ho\u1eb7c b\u00f4i x\u00f3a \u0111i h\u1ebft nh\u1eefng m\u1eb7t t\u1ed1t, nh\u1eefng c\u1ed1<\/i><i> <\/i><i>g\u1eafng c\u1ee7a bi\u1ebft bao nhi\u00eau <\/i><i>ng\u01b0\u1eddi<\/i><i> \u0111\u00e3 g\u00f3p tim, g\u00f3p l\u1eeda \u0111\u1ec3 t\u00f4 b\u1ed3i, vun \u0111\u1eafp.Ta nh\u00ecn r\u00f5 v\u00e0 h\u00e3nh di\u1ec7n, \u0111\u1ed3ng <\/i><i>th\u1eddi<\/i><i> t\u1ef1 tin, v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec ta \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c<\/i><i> <\/i><i>v\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec ta \u0111ang c\u1ed1 g\u1eafng th\u1ef1c hi\u1ec7n. C\u00f9ng l\u00fac, \u0111\u1eebng qu\u00ean r\u1eb1ng bao<\/i><i> gi\u1edd<\/i><i> ta c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u1eefng n\u1ecda t\u00ednh, qu\u00e1n t\u00ednh, do l\u00f2ng t\u1ef1 m\u00e3n<\/i><i> <\/i><i>ho\u1eb7c do s\u1ef1 <\/i><i>th\u1edd<\/i><i> \u01a1, m\u1ec7t m\u1ecfi, bu\u1ed3n ch\u00e1n m\u00e0 <\/i><i>\u0111\u1eddi<\/i><i> s\u1ed1ng n\u00e0y g\u00e2y ra.<\/i><i> (\u2026)\u201d<\/i><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Nh\u00ecn l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi s\u1ef1, nh\u00ecn l\u1ea1i nh\u1eefng \u00e1ng m\u00e2y \u0111\u00e3 tr\u00f4i qua \u0111\u1eddi m\u00ecnh, nh\u1eefng d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 cu\u1ed1n ch\u1ea3y \u0111i nh\u1eefng ng\u00e0y qu\u00e1 kh\u1ee9, v\u00e0 nh\u00ecn t\u1edbi, th\u1ea5y nh\u1eefng ng\u1ecdn s\u00f3ng m\u1edbi \u0111ang \u1eadp \u0111\u1ebfn, nh\u1eefng b\u00e8 m\u00e2y m\u1edbi \u0111ang x\u00e2y th\u00e0nh, t\u00f4i th\u1ea5y t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u00e1i th\u1eddi c\u1ee7a n\u00f3. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u00fang v\u1edbi nh\u1ecbp ti\u1ebft, v\u1edbi c\u00e1i d\u00f2ng l\u01b0u th\u1ee7y mi\u00ean man v\u00e0 lu\u00f4n thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Trong c\u00e2u h\u1ecfi, anh vi\u1ebft: <i>\u201c<\/i><i>Hai th\u1eadp ni\u00ean sau, V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111i\u00eau t\u00e0n. Kh\u00f4ng nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n, kh\u00f4ng t\u1ea1p ch\u00ed gi\u1ea5y in, kh\u00f4ng sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u1ecdc, v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0o g\u00e2y ti\u1ebfng vang hay \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed9ng d\u01b0 lu\u1eadn. \u201c\u0110i\u00eau t\u00e0n\u201d l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch n\u00f3i v\u0103n hoa, thay cho ti\u1ebfng l\u1ea5p \u0111\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ea7n ch\u1ebft.\u201d <\/i>T\u00f4i th\u00edch c\u00e1ch n\u00f3i c\u1ee7a anh. M\u1ea1nh b\u1ea1o. Hay, d\u00f9ng t\u1eeb H\u00e1n Vi\u1ec7t cho \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng h\u01a1n: B\u1ea1o li\u1ec7t. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch vi\u1ebft, l\u00e0 c\u00e1i gi\u1ecdng \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a anh, c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n Tr\u1ea7n V\u0169. D\u00f9 sao, t\u00f4i c\u00f3 suy ngh\u0129 kh\u00e1c. T\u00f4i ngh\u0129 l\u00e0 c\u00e1i g\u00ec c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1i th\u1eddi c\u1ee7a n\u00f3. Trong kho\u1ea3ng m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7 qua, anh ngh\u0129 c\u00f4ng ngh\u1ec7 th\u00f4ng tin, gi\u1ea3i tr\u00ed, c\u00e1c th\u00f3i quen nghe nh\u00ecn c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1, c\u1ee7a <em>internet<\/em>, c\u1ee7a <em>facebook <\/em>v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n x\u00e3 h\u1ed9i. Cu\u1ed9c s\u1ed1ng b\u00e2y gi\u1edd kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u01b0 x\u01b0a. Con ng\u01b0\u1eddi vui ch\u01a1i, gi\u1ea3i tr\u00ed, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 giao ti\u1ebfp, h\u1ecdc h\u1ecfi, l\u00e0m vi\u1ec7c theo m\u1ed9t cung c\u00e1ch kh\u00e1c. Ch\u00fang ta n\u00f3i ri\u00eang, v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi th\u1ebf gi\u1edbi n\u00f3i chung, \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i c\u1ea3 m\u1ed9t h\u1ec7 h\u00ecnh, m\u1ed9t m\u00f4 th\u1ee9c (<em>paradigm<\/em>) s\u1ed1ng, suy ngh\u0129 v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c. \u0110\u1eddi s\u1ed1ng hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u00e3 tr\u00ecnh hi\u1ec7n, tr\u00ecnh xu\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ta m\u1ed9t h\u1ec7 h\u00ecnh m\u1edbi. Nhi\u1ec1u t\u1edd b\u00e1o (in) c\u00f3 ti\u1ebfng tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, v\u00e0 t\u1eebng c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ea3 n\u0103m, b\u1ea3y ch\u1ee5c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n nhi\u1ec1u \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi mua nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y n\u1eefa. C\u00f3 nh\u1eefng t\u1edd b\u00e1o \u0111\u00e3 ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng c\u1eeda sau n\u0103m, b\u1ea3y ch\u1ee5c n\u0103m ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng. M\u1ecdi s\u1ef1 \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i trong m\u1ed9t b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n v\u0103n h\u00f3a m\u1edbi. B\u00e1o ch\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i c\u0169ng ch\u1ec9 n\u1eb1m trong c\u00e1i l\u01b0u v\u1ef1c \u0111ang trong c\u01a1n co gi\u1eadt v\u00e0 b\u1ecb thu h\u1eb9p \u0111\u00f3. <\/p>\n<p><em>Internet<\/em>, nh\u01b0 anh c\u0169ng nh\u1eadn th\u1ea5y, \u0111ang l\u00e0 m\u1ed9t trong v\u00e0i th\u1ee7 ph\u1ea1m ch\u00ednh g\u00e2y ra \u201cc\u00e1i ch\u1ebft\u201d (hay, \u00edt ra, s\u1ef1 \u201csuy tho\u00e1i\u201d) c\u1ee7a v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc. \u0110\u00fang l\u00e0 trong th\u1eddi gian g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ch\u00fang ta kh\u00f4ng c\u00f2n th\u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m n\u1ed5i b\u1eadt nh\u01b0 v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc, tr\u01b0\u1edbc khi c\u00e1c s\u00e1ng t\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u0103ng lan tr\u00e0n tr\u00ean c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n m\u1ea1ng. \u0110\u00fang l\u00e0 ngo\u00e0i nh\u1eefng l\u00fd do m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1eed n\u00eau ra \u1edf tr\u00ean, v\u1ed1n n\u1ea3y sinh t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i th\u00f4ng tin k\u1ef9 thu\u1eadt s\u1ed1 n\u00e0y, s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc c\u00f2n vi\u1ebft v\u00e0 \u0111\u1ecdc ti\u1ebfng Vi\u1ec7t m\u1ed7i ng\u00e0y l\u1ea1i m\u1ed7i teo t\u00f3p \u0111i. Ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u00e1c s\u00e1ng t\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 thay \u0111\u1ed5i, c\u00f2n v\u1ec1 ph\u1ea7n l\u01b0\u1ee3ng th\u00ec l\u1ea1i c\u00f3 v\u1ebb gia t\u0103ng. Nh\u01b0ng ch\u00ednh v\u00ec s\u1ef1 gia t\u0103ng, v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed \u201ct\u0103ng t\u1ed1c\u201d, c\u1ee7a c\u00e1c \u201cs\u00e1ng t\u00e1c\u201d, c\u00e1i \u201cph\u1ea9m\u201d trong v\u0103n h\u1ecdc ch\u00fang ta \u0111\u00e3 gi\u1ea3m s\u00fat. Nh\u01b0ng, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh v\u00ec s\u1ef1 t\u1ef1 do, s\u1ef1 \u201cm\u1edf c\u1eeda\u201d trong kh\u00eda c\u1ea1nh in \u1ea5n n\u00e0y, m\u00e0 <em>internet<\/em> hi\u1ec7n \u0111ang cho ph\u00e9p ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c \u201cph\u00e9p th\u1eed\u201d c\u1ee7a m\u00ecnh tr\u00ean \u0111\u1ee7 m\u1ecdi m\u1eb7t. Trong t\u01b0\u01a1ng lai, m\u1ed9t s\u1ed1 \u201ck\u1ef3 hoa d\u1ecb th\u1ea3o\u201d s\u1ebd c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i c\u00e1i \u201cgu\u201d th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc ch\u0103ng? D\u00f9 sao, c\u0169ng nh\u01b0 anh, t\u00f4i y\u00eau c\u00e1i th\u1eddi ng\u00e0y x\u01b0a \u1ea5y xi\u1ebft bao! C\u00e1i giai \u0111o\u1ea1n 1975-1990 \u0111\u00f3. N\u1ebfu ta c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i l\u00e0m m\u1ed9t cu\u1ed9c \u201ckh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc v\u1ec1 th\u1eddi gian \u0111\u00e3 m\u1ea5t\u201d (\u201carchaeology of time past\u201d), nh\u01b0 Proust \u0111\u00e3 l\u00e0m trong v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u1edbi <i>\u00c0 la Recherche du Temps Perdu<\/i>, c\u00f3 l\u1ebd s\u1ebd r\u1ea5t th\u00fa v\u1ecb. V\u00e0 h\u1ea1nh ph\u00fac n\u1eefa!<\/p>\n<p>T\u00f4i ngh\u0129, \u201cv\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d, c\u0169ng nh\u01b0 nhi\u1ec1u khu\u00f4n m\u1eb7t kh\u00e1c c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc n\u00f3i ri\u00eang, v\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n th\u1ebf gi\u1edbi n\u00f3i chung, \u0111ang trong giai \u0111o\u1ea1n \u201cthay da \u0111\u1ed5i th\u1ecbt\u201d. M\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec3 th\u00edch \u1ee9ng v\u1edbi nh\u1eefng \u201chi\u1ec7n sinh\u201d m\u1edbi. N\u00f3i chung, t\u00f4i kh\u00f4ng tin l\u00e0 \u201cv\u0103n h\u1ecdc gi\u1ea5y in\u201d s\u1ebd m\u1ea5t \u0111i. Ch\u1eafc kh\u00f4ng bao gi\u1edd! N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3, xin xem th\u00eam cu\u1ed9c tr\u00f2 chuy\u1ec7n r\u1ea5t &#8230;\u201clan man\u201d, r\u1ea5t \u201cc\u00e0 k\u00ea d\u00ea ng\u1ed7ng\u201d, nh\u01b0ng c\u0169ng r\u1ea5t th\u00f4ng minh, s\u00e2u s\u1eafc v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c in th\u00e0nh s\u00e1ch c\u1ee7a Jean-Claude Carri\u00e8re v\u00e0 Umberto Eco v\u1ec1 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0y (S\u00e1ch mang t\u1ef1a \u0111\u1ec1 <i>\u201cN\u2019Esp\u00e9rez pas vous d\u00e9barrasser des livres\u201d\/\u201c\u0110\u1eebng m\u01a1 chuy\u1ec7n b\u1ecf qua s\u00e1ch in\u201d<\/i>). D\u00f9 sao, \u0111\u00fang l\u00e0 b\u00e1o ch\u00ed v\u00e0 s\u00e1ch v\u1edf Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc \u0111ang trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u00e8o u\u1ed9t. Nh\u01b0ng v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 ho\u00e0n c\u1ea3nh v\u00e0 cung c\u00e1ch t\u1ed3n sinh ri\u00eang c\u1ee7a n\u00f3! T\u00f4i kh\u00f4ng bi quan \u0111\u1ec3 ngh\u0129 r\u1eb1ng v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u00e3 ch\u1ebft. C\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n v\u0103n h\u1ecdc m\u1ea1ng, d\u1eabu mang m\u1ed9t ph\u1ea9m ch\u1ea5t v\u00e0 m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eb7t kh\u00e1c so v\u1edbi c\u00e1c t\u1eadp san v\u0103n h\u1ecdc, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u1eabn ch\u1ee9ng t\u1ecf, \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u00f3, s\u1ef1 t\u1ed3n sinh c\u1ee7a n\u00f3. V\u00e0, b\u00e2y gi\u1edd, \u1edf th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, ta kh\u00f3 m\u00e0 c\u00f2n n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 m\u1ed9t \u201cd\u00f2ng v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d (nguy\u00ean ch\u1ea5t) n\u1eefa. B\u00e2y gi\u1edd, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft l\u1eabn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc Vi\u1ec7t, d\u00f9 l\u00e0 \u1edf trong n\u01b0\u1edbc hay \u1edf ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111ang hi\u1ec7n di\u1ec7n b\u00ean nhau (v\u00e0 \u0111ang \u0111\u1ecdc nhau, \u0111ang \u201ctheo d\u00f5i\u201d nhau) tr\u00ean r\u1ea5t nhi\u1ec1u di\u1ec5n \u0111\u00e0n v\u0103n h\u1ecdc, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng (\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n m\u1ea1ng) tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, k\u1ec3 c\u1ea3 t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam. V\u00e0, trong n\u01b0\u1edbc, qua m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u, ph\u00ea b\u00ecnh, ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111ang c\u00f3 nh\u1eefng c\u1ed1 g\u1eafng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p (d\u00f9 ch\u1ec9 m\u1edbi l\u00e0 \u1edf nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ch\u1eadp ch\u1eefng, kh\u1edfi \u0111\u1ea7u) \u0111\u1ec3 nh\u00ecn v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam trong c\u00e1i nh\u00ecn to\u00e0n v\u1eb9n v\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft c\u1ee7a n\u00f3. \u201cV\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d, \u1edf m\u1ed9t m\u1ee9c \u0111\u1ed9 n\u00e0o \u0111\u00f3 g\u1ea7n nh\u01b0 \u201cV\u0103n h\u1ecdc mi\u1ec1n Nam\u201d, \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 \u00fd, \u0111\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u1ecdc l\u1ea1i, trong to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00f3. Nh\u1eefng g\u00ec \u0111ang vi\u1ebft, s\u1ebd vi\u1ebft v\u00e0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft s\u1ebd kh\u00f4ng m\u1ea5t \u0111i. \u0110\u1ed1i v\u1edbi v\u0103n h\u1ecdc, \u1edf trong c\u0169ng nh\u01b0 \u1edf ngo\u00e0i, \u201cth\u00e1c l\u00e0 th\u1ec3 ph\u00e1ch, c\u00f2n l\u00e0 tinh anh\u201d. T\u00f4i tin l\u00e0 v\u1eady.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 th\u1ebf, d\u00f9 cho hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 \u0111ang ch\u1ee9ng ki\u1ebfn nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i t\u1eadn g\u1ed1c r\u1ec5 c\u1ee7a c\u00e1i m\u00e0 ch\u00fang ta coi l\u00e0 \u201cv\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d, \u201cv\u0103n h\u1ecdc ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc\u201d, \u201cv\u0103n h\u1ecdc ngo\u1ea1i v\u1ef1c\u201d, t\u00f4i tin l\u00e0 n\u00f3 s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc. V\u00e0 \u0111\u1ecdc l\u1ea1i. N\u1ebfu nh\u01b0 nh\u00e0 v\u0103n V\u00f5 Phi\u1ebfn c\u00f3 n\u00f3i, \u1edf \u0111\u00e2u \u0111\u00f3, nh\u01b0 anh \u0111\u00e3 vi\u1ebft trong c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ec1 s\u1ef1 lo l\u1eafng c\u1ee7a \u00f4ng cho ch\u1eef ngh\u0129a Vi\u1ec7t (ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc), t\u00f4i ngh\u0129 c\u00e1i lo hay c\u00e1i bu\u1ed3n \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t \u201cc\u1ea3m th\u1ee9c l\u01b0u vong\u201d. N\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c t\u1ef1 v\u1ea5n. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3 l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft. C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t n\u1ed7i s\u1ea7u th\u00e2n th\u1ebf. Nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Du x\u01b0a \u0111\u00e3 t\u1ef1 h\u1ecfi, \u201cB\u1ea5t tri tam b\u00e1ch d\u01b0 ni\u00ean h\u1eadu\u2026\u201d<\/p>\n<p>T\u00f4i tin ch\u1eef ngh\u0129a Vi\u1ec7t c\u0169ng l\u00e0 th\u1ec3 ph\u00e1ch v\u00e0 tinh anh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. D\u00f9 ch\u00fang ta s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u00e2u \u0111i n\u1eefa, s\u1ed1ng \u1edf th\u1eddi n\u00e0o \u0111i n\u1eefa. V\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0 th\u1ec3 ph\u00e1ch v\u00e0 tinh anh, n\u00f3 s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ea5t \u0111i.<\/p>\n<p><b><i><\/i><\/b><\/p>\n<p><font color=\"#c0504d\">(*<\/font><a name=\"_GoBack\"><font color=\"#c0504d\">Tr\u1ea7n V\u0169 th\u1ef1c hi\u1ec7n qua \u0111i\u1ec7n th\u01b0<\/font><\/a><font color=\"#c0504d\"> cho <em>B\u00e1o Tr\u1ebb, S\u1ed1 \u0110\u1eb7c Bi\u1ec7t Xu\u00e2n \u0110inh D\u1eadu 2017<\/em><\/font>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[\u1ede] th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, ta kh\u00f3 m\u00e0 c\u00f2n n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 m\u1ed9t \u201cd\u00f2ng v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i\u201d (nguy\u00ean ch\u1ea5t) n\u1eefa. B\u00e2y gi\u1edd, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft l\u1eabn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc Vi\u1ec7t, d\u00f9 l\u00e0 \u1edf trong n\u01b0\u1edbc hay \u1edf ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111ang hi\u1ec7n di\u1ec7n b\u00ean nhau (v\u00e0 \u0111ang \u0111\u1ecdc nhau, \u0111ang \u201ctheo d\u00f5i\u201d nhau) tr\u00ean r\u1ea5t nhi\u1ec1u di\u1ec5n \u0111\u00e0n v\u0103n h\u1ecdc, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":506,"featured_media":45522,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[48,133,197,340],"tags":[],"class_list":["post-45523","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bien-gioi-trong-van-chuong","category-phong-van","category-quan-diem","category-xuan-dinh-dau"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45523","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/506"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45523"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45523\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45528,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45523\/revisions\/45528"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45523"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45523"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45523"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}