{"id":4409,"date":"2009-03-07T01:16:00","date_gmt":"2009-03-07T01:16:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/4409"},"modified":"2022-02-24T00:00:57","modified_gmt":"2022-02-24T00:00:57","slug":"nha-van-ngo-the-vinh-cuu-long-can-dong-bien-dong-day-song","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/4409\/nha-van-ngo-the-vinh-cuu-long-can-dong-bien-dong-day-song","title":{"rendered":"Nh&agrave; v\u0103n Ng&ocirc; Th\u1ebf Vinh: C\u1eedu Long C\u1ea1n D&ograve;ng, Bi\u1ec3n \u0110&ocirc;ng D\u1eady S&oacute;ng"},"content":{"rendered":"<p><strong><\/strong><\/p>\n<p><strong>Nguy\u1ec5n K\u1ef3 H\u00f9ng (Vi\u1ec7t Tide) th\u1ef1c hi\u1ec7n<\/strong><\/p>\n<p><em>[nh\u00e2n d\u1ecbp t\u00e1i b\u1ea3n s\u00e1ch C\u1eedu Long C\u1ea1n D\u00f2ng, Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng D\u1eady S\u00f3ng]<\/em><\/p>\n<p><strong><em><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/bientap\/VITTIDEPHNGVNNHVNNGTHVINH_11B9F\/frontcover.jpg\" rel=\"lightbox[4409]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"front-cover\" style=\"border-right: 0px; border-top: 0px; display: inline; margin: 0px 10px 10px 0px; border-left: 0px; border-bottom: 0px\" height=\"244\" alt=\"front-cover\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/bientap\/VITTIDEPHNGVNNHVNNGTHVINH_11B9F\/frontcover_thumb.jpg\" width=\"168\" align=\"left\" border=\"0\" \/><\/a> 1. Khi n\u00e0o v\u00e0 t\u1ea1i sao anh b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u00fa \u00fd t\u1edbi con s\u00f4ng C\u1eedu Long v\u00e0 Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng ?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ T\u00f4i l\u00e0m b\u00e1o vi\u1ebft v\u0103n t\u1eeb th\u1eddi sinh vi\u00ean, v\u1edbi quan t\u00e2m t\u1edbi c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i, v\u00e0o th\u1eadp ni\u00ean 60 l\u00e0 t\u00ecnh c\u1ea3nh s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00ean Cao nguy\u00ean Trung ph\u1ea7n Vi\u1ec7t Nam t\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft cu\u1ed1n V\u00f2ng \u0110ai Xanh. Ra h\u1ea3i ngo\u1ea1i, qua ti\u1ebfp c\u1eadn v\u1edbi Nh\u00f3m B\u1ea1n C\u1eedu Long, v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 90 t\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00fa \u00fd t\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00f4i sinh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n con s\u00f4ng Mekong_ con s\u00f4ng l\u1edbn h\u00e0ng th\u1ee9 3 Ch\u00e2u \u00c1, v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 c\u00f2n nguy\u00ean v\u1eb9n so v\u1edbi c\u00e1c con s\u00f4ng l\u1edbn kh\u00e1c c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. Ph\u1ea3i n\u00f3i r\u1eb1ng t\u00f4i \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb con s\u00f4ng \u1ea5y chinh ph\u1ee5c sau khi \u0111\u1ecdc nh\u1eefng cu\u1ed1n s\u00e1ch li\u00ean quan t\u1edbi Mekong Expedition c\u1ee7a \u0110o\u00e0n Th\u00e1m Hi\u1ec3m Ph\u00e1p v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19 khi gian nan ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng s\u00f4ng Mekong d\u0169ng m\u00e3nh th\u1eddi hoang d\u00e3 \u0111\u1ec3 t\u00ecm m\u1ed9t th\u1ee7y l\u1ed9 giao th\u01b0\u01a1ng v\u1edbi Trung Hoa, m\u1ed9t cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh th\u1eadt h\u00e0o h\u00f9ng k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n hai n\u0103m nh\u01b0ng k\u1ebft th\u00fac th\u00ec bi th\u1ea3m.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 t\u00f4i \u0111\u00e3 r\u00e1o ri\u1ebft t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 con s\u00f4ng Mekong v\u1edbi nh\u1eadn th\u1ee9c r\u1eb1ng n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ea1ch s\u1ed1ng c\u1ee7a h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n c\u1ee7a 7 qu\u1ed1c gia trong l\u01b0u v\u1ef1c nh\u01b0ng l\u1ea1i \u0111ang b\u1ecb Trung Qu\u1ed1c kh\u1ed1ng ch\u1ebf. V\u1edbi c\u00e1i nh\u00ecn to\u00e0n c\u1ea3nh trong m\u1ed1i t\u01b0\u01a1ng quan to\u00e0n v\u00f9ng \u1ea5y, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng bao g\u1ed3m c\u1ea3 Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng \u0111ang b\u1ecb \u201cT\u00e2y t\u1ea1ng H\u00f3a \/ Tibetization\u201d v\u1edbi qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Ho\u00e0ng Sa \u0111\u00e3 b\u1ecb Trung Qu\u1ed1c c\u01b0\u1ee1ng chi\u1ebfm v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Sa \u0111ang l\u00e0 v\u00f9ng tranh ch\u1ea5p.<\/p>\n<p>Cho d\u00f9 l\u00e0 m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng, bi\u1ec3n c\u1ea3 v\u1edbi c\u00e1c h\u1ea3i \u0111\u1ea3o hay \u0111\u1ea5t li\u1ec1n th\u00ec ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 nh\u1ea5t qu\u00e1n c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1eabn l\u00e0 \u201cm\u1ed1i \u0111e d\u1ecda do tham v\u1ecdng b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng ng\u01b0ng ngh\u1ec9 c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c\u201d.<\/p>\n<p><strong><em>2. Anh c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i qua v\u1ec1 t\u00e1c ph\u1ea9m C\u1eedu Long C\u1ea1n D\u00f2ng Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng D\u1eady S\u00f3ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 Vi\u1ec7t Tide n\u1ebfu ch\u01b0a \u0111\u1ecdc cu\u1ed1n s\u00e1ch theo d\u00f5i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec anh vi\u1ebft ra kh\u00f4ng? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ N\u1ed9i dung c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch li\u00ean quan t\u1edbi hai v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam. (1) C\u1eedu Long C\u1ea1n D\u00f2ng: \u0111\u1ec1 c\u1eadp t\u1edbi con s\u00f4ng Mekong d\u00e0i kho\u1ea3ng 4,900 km nh\u01b0 m\u1ed9t con s\u00f4ng qu\u1ed1c t\u1ebf ch\u1ea3y qua 7 qu\u1ed1c gia: T\u00e2y T\u1ea1ng Trung Qu\u1ed1c Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n Th\u00e1i Lan L\u00e0o Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam. Ch\u1ec9 t\u1eeb nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean 50, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00fa \u00fd t\u1edbi ti\u1ec1m n\u0103ng phong ph\u00fa c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u01b0a t\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c. N\u0103m 1957, gi\u1eefa th\u1eddi k\u1ef3 Chi\u1ebfn Tranh L\u1ea1nh, m\u1ed9t \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong (MRC \/ Mekong River Committee) \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft l\u1eadp v\u1edbi b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c ch\u1ec9 bao g\u1ed3m 4 qu\u1ed1c gia h\u1ea1 l\u01b0u l\u00e0 Th\u00e1i Lan L\u00e0o Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam v\u1edbi v\u0103n ph\u00f2ng t\u1ea1i Bangkok. Cho d\u00f9 ban \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 c\u00f3 4 n\u01b0\u1edbc h\u1ea1 l\u01b0u, nh\u01b0ng \u1ee6y ban S\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 h\u00ecnh th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch \u0111\u1ea7y tham v\u1ecdng khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong v\u1ec1 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n, th\u1ee7y l\u1ee3i, ng\u01b0 nghi\u1ec7p v\u00e0 giao th\u00f4ng nh\u1eb1m t\u1ea1o s\u1ee9c b\u1eadt ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf cho to\u00e0n v\u00f9ng h\u1ea1 l\u01b0u s\u00f4ng Mekong \/ Lower Mekong Basin. Nh\u01b0ng r\u1ed3i k\u1ebf ho\u1ea1ch b\u1ecb kh\u1ef1ng l\u1ea1i do cu\u1ed9c Chi\u1ebfn Tranh Vi\u1ec7t Nam tr\u00e0n sang c\u1ea3 3 n\u01b0\u1edbc \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng. Sau 1975 cho d\u00f9 cu\u1ed9c Chi\u1ebfn Tranh Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 ch\u1ea5m d\u1ee9t nh\u01b0ng m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh di\u1ec7t ch\u1ee7ng kh\u1ee7ng khi\u1ebfp kh\u00e1c l\u1ea1i di\u1ec5n ra \u1edf Cam B\u1ed1t. Ph\u1ea3i m\u00e3i t\u1edbi 1994, sau th\u1eddi k\u1ef3 Chi\u1ebfn Tranh L\u1ea1nh, Trung Qu\u1ed1c m\u1edf c\u1eeda ra v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i, c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c ho\u1ea1t, \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong t\u00e1i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng nh\u01b0ng v\u1edbi m\u1ed9t danh x\u01b0ng m\u1edbi l\u00e0 \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong (MRC \/ Mekong River Commission) v\u1edbi v\u0103n ph\u00f2ng \u0111\u1eb7t t\u1ea1i Nam Vang c\u0169ng v\u1eabn ch\u1ec9 g\u1ed3m 4 n\u01b0\u1edbc h\u1ed9i vi\u00ean c\u0169 nh\u01b0ng v\u1edbi m\u1ed9t thay \u0111\u1ed5i c\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 l\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean n\u00e0o c\u00f3 quy\u1ec1n ph\u1ee7 quy\u1ebft \/ veto power c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng n\u00f3i \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u00e1i \u0111\u1ed9 b\u1ea5t h\u1ee3p t\u00e1c c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. Cho d\u00f9 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi, B\u1eafc Kinh \u0111\u00e3 d\u1ee9t kho\u00e1t t\u1eeb ch\u1ed1i kh\u00f4ng tham gia v\u00e0o \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong kh\u00f4ng ngo\u00e0i m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n to\u00e0n t\u1ef1 do khai th\u00e1c con s\u00f4ng nh\u01b0 \u00fd \u0111\u1ed3 v\u00e0 tham v\u1ecdng c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>(2) Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng D\u1eady S\u00f3ng: l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 th\u1ee9 hai c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch kh\u1edfi \u0111i t\u1eeb v\u1ee5 Trung C\u1ed9ng c\u01b0\u1ee1ng chi\u1ebfm qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Ho\u00e0ng Sa \/ Paracels c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam t\u1eeb n\u0103m 1974 nh\u01b0ng tham v\u1ecdng c\u1ee7a B\u1eafc Kinh kh\u00f4ng d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3, h\u1ecd \u0111ang t\u1eebng b\u01b0\u1edbc l\u1ea5n chi\u1ebfm qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Tr\u01b0\u1eddng Sa v\u00e0 c\u1ea3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng v\u1edbi c\u1ea3 ngu\u1ed3n tr\u1eef l\u01b0\u1ee3ng d\u1ea7u kh\u00ed \u1edf trong \u0111\u00f3&#8230; Ti\u1ebfn hai b\u01b0\u1edbc l\u00f9i m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc, v\u00e0 \u201cb\u1ebb \u0111\u0169a\u201d lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111\u00f3 l\u00e0 chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, v\u00e0 tr\u1edb tr\u00eau thay l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y v\u1eabn c\u1ee9 \u0111em l\u1ea1i m\u1ed1i an t\u00e2m cho nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n ch\u1ec9 m\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00f4i trong cu\u1ed9c h\u1ecdp th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec9nh t\u1ea1i Nam Vang (06\/11\/2002) th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Chu Dung C\u01a1 Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 \u201cgi\u01b0\u01a1ng cao c\u00e0nh Olive\u201d khi \u0111\u1eb7t b\u00fat k\u00fd m\u1ed9t th\u1ecfa hi\u1ec7p c\u00f9ng c\u00e1c n\u01b0\u1edbc h\u1ed9i vi\u00ean ASEAN l\u00e0 s\u1ebd t\u1ef1 ki\u1ec1m ch\u1ebf \u201ctr\u00e1nh \u0111\u1ee5ng \u0111\u1ed9\u201d trong v\u00f9ng qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Tr\u01b0\u1eddng Sa \/ Spratly \u0111ang c\u00f3 tranh ch\u1ea5p gi\u1eefa Trung Qu\u1ed1c, Vi\u1ec7t Nam, Phi Lu\u1eadt T\u00e2n, M\u00e3 Lai v\u00e0 Brunei. Nh\u01b0ng ai c\u0169ng bi\u1ebft r\u1eb1ng ch\u1ec9 v\u1edbi nguy\u00ean tr\u1ea1ng hi\u1ec7n nay, tr\u00ean Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng n\u01a1i qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Tr\u01b0\u1eddng Sa, B\u1eafc Kinh \u0111\u00e3 \u1edf th\u1ebf th\u01b0\u1ee3ng phong, trong khi qu\u1ea7n \u0111\u1ea3o Ho\u00e0ng Sa th\u00ec ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc t\u1edbi !<\/p>\n<p><strong><em>3. Anh c\u00f3 th\u1ec3 cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u00f5 h\u01a1n v\u1ec1 k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c s\u00f4ng Mekong c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c? T\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadn n\u01a1i con \u0111\u1eadp Manwan_ l\u00e0 con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n l\u1edbn \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong \u1edf th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n, sau chuy\u1ebfn \u0111i th\u0103m V\u00e2n Nam v\u1eeba qua c\u00f3 l\u00e0m anh lo ng\u1ea1i h\u01a1n kh\u00f4ng ? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ K\u1ec3 t\u1eeb nh\u1eefng n\u0103m 70, Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 c\u00f3 k\u1ebf ho\u1ea1ch x\u00e2y m\u1ed9t chu\u1ed7i 8 con \u0111\u1eadp b\u1eadc th\u1ec1m kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam _ Mekong Cascade, ngay tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh kh\u00fac th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n s\u00f4ng Mekong ch\u1ea3y qua t\u1ec9nh V\u00e2n Nam v\u1edbi t\u1ed5ng c\u00f4ng su\u1ea5t 15,400 Megawatt t\u1ed5n ph\u00ed l\u00ean t\u1edbi 7.7 t\u1ec9 \u0111\u00f4la c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111i\u1ec7n kh\u00ed h\u00f3a k\u1ef9 ngh\u1ec7 h\u00f3a v\u00f9ng t\u00e2y nam Trung Hoa c\u00f2n trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng k\u00e9m ph\u00e1t tri\u1ec3n. Th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch n\u00e0y. Cho d\u00f9 \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ef1 \u00e1n v\u1ec1 chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam t\u1eeb th\u1eadp ni\u00ean 70 nh\u01b0ng v\u00ec thi\u1ebfu ng\u00e2n s\u00e1ch m\u00e3i t\u1edbi n\u0103m 1980, con \u0111\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean M\u1ea1n Loan \/ Manwan 1,500 Megawatt m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng v\u00e0 ph\u1ea3i 13 n\u0103m sau m\u1edbi x\u00e2y xong (1993) \u0111\u1ee7 cung c\u1ea5p \u0111i\u1ec7n cho th\u1ee7 ph\u1ee7 C\u00f4n Minh, khu k\u1ef9 ngh\u1ec7 Chuxiong v\u00e0 c\u00e1c qu\u1eadn huy\u1ec7n ph\u00eda nam. Con \u0111\u1eadp th\u1ee9 hai \u0110\u1ea1i Tri\u1ec7u S\u01a1n \/ Dachaoshan 1,350 Megawatt kh\u1edfi c\u00f4ng n\u0103m 1996 m\u1edbi ho\u00e0n t\u1ea5t th\u00e1ng 12 n\u0103m 2001. Con \u0111\u1eadp th\u1ee9 ba Ti\u1ec3u Loan \/ Xiaowan 4,200 Megawatt \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 \u201cCon \u0110\u1eadp M\u1eb9\u201d dung l\u01b0\u1ee3ng l\u00ean t\u1edbi 15 t\u1ec9 m\u00e9t kh\u1ed1i n\u01b0\u1edbc l\u1ea5y t\u1eeb con s\u00f4ng Mekong \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng t\u1eeb th\u00e1ng T\u01b0 n\u0103m 2001 s\u1ebd l\u00e0 con \u0111\u1eadp cao nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi 292 m\u00e9t t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi t\u00f2a nh\u00e0 ch\u1ecdc tr\u1eddi cao 100 t\u1ea7ng. D\u1ef1 tr\u00f9 \u0111\u1eadp Ti\u1ec3u Loan s\u1ebd b\u1eaft \u0111\u1ea7u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1eeb n\u0103m 2010 v\u00e0 \u0111\u1ea1t to\u00e0n c\u00f4ng su\u1ea5t n\u0103m 2013. Ti\u1ec3u Loan l\u00e0 con \u0111\u1eadp v\u0129 \u0111\u1ea1i th\u1ee9 hai c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi ch\u1ec9 sau con \u0111\u1eadp Tam Hi\u1ec7p (Three Gorges Dam) c\u0169ng c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c tr\u00ean s\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng T\u1eed.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u \u0111\u00e1ng n\u00f3i ra \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 Trung Qu\u1ed1c lu\u00f4n lu\u00f4n gi\u1ea5u k\u00edn nh\u1eb9m c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c s\u00f4ng Mekong, nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 b\u00ed m\u1eadt qu\u00e2n s\u1ef1. \u0110i\u1ec1u \u1ea5y m\u1edbi khi\u1ebfn c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n th\u1ef1c s\u1ef1 lo ng\u1ea1i v\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ecb \u0111\u1ed9ng v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u1ea3i ph\u1ea3n \u1ee9ng ra sao. Th\u1ea3ng ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u00fat h\u00e9 m\u1edf th\u00ec B\u1eafc Kinh ch\u1ec9 to\u00e0n n\u00f3i t\u1edbi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam \u201cmang t\u00ednh giai tho\u1ea1i\u201d ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed9c nghi\u00ean c\u1ee9u nghi\u00eam ch\u1ec9nh n\u00e0o. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n theo h\u1ecd ch\u1ec9 v\u1edbi 3 con \u0111\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean Manwan \/ M\u1ea1n Loan, Daichaoshan \/ \u0110\u1ea1i Chi\u1ebfu S\u01a1n v\u00e0 Jinghong \/ C\u1ea3nh H\u1ed3ng c\u00f3 th\u00e0nh v\u00e1ch cao c\u00f3 c\u00e1c h\u1ed3 ch\u1ee9a theo m\u00f9a \/ seasonal reservoirs, \u0111\u1ec3 l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc t\u1ed1i \u0111a trong m\u00f9a m\u01b0a v\u00e0 x\u1ea3 n\u01b0\u1edbc trong m\u00f9a kh\u00f4 s\u1ebd c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng ch\u1ed1ng l\u0169 l\u1ee5t v\u00e0 ch\u1ed1ng h\u1ea1n cho c\u00e1c qu\u1ed1c gia d\u01b0\u1edbi ngu\u1ed3n. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u00ec th\u1ea5y ngay r\u1eb1ng n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f2n con l\u0169 h\u00e0ng n\u0103m t\u1eeb th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n \u0111\u1ed5 v\u1ec1 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o d\u00f2ng ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c t\u1eeb con s\u00f4ng Tonl\u00e9 Sap l\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3_ th\u00ec r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a m\u1ed9t Bi\u1ec3n H\u1ed3 ch\u1ebft.<\/p>\n<p><strong><em>4. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n v\u00e0 ri\u00eang \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, theo anh, \u0111i\u1ec1u g\u00ec s\u1ebd x\u1ea3y ra m\u1ed9t khi c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n V\u00e2n Nam ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ C\u1ea7n nh\u00ecn \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long trong c\u00e1i nh\u00ecn to\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong. Kh\u00f4ng m\u1ed9t qu\u1ed1c gia n\u00e0o c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ef1 b\u1ea3o v\u1ec7 ch\u1ec9 m\u1ed9t kh\u00fac s\u00f4ng ch\u1ea3y qua l\u00e3nh th\u1ed5 m\u00ecnh_ v\u00ec \u201cm\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi ngu\u1ed3n\u201d. V\u1edbi n\u1eeda chi\u1ec1u d\u00e0i kh\u00fac th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n s\u00f4ng Mekong ch\u1ea3y qua V\u00e2n Nam, v\u1edbi khoa h\u1ecdc k\u1ef9 thu\u1eadt ti\u1ebfn b\u1ed9 ng\u00e0y nay th\u00ec Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 \u1edf th\u1ebf th\u01b0\u1ee3ng phong \u0111\u1ec3 chi ph\u1ed1i su\u1ed1t chi\u1ec1u d\u00e0i d\u00f2ng ch\u1ea3y con s\u00f4ng Mekong_ k\u1ec3 c\u1ea3 \u0111\u1ed5i d\u00f2ng con s\u00f4ng \u1ea5y n\u1ebfu c\u1ea7n \u0111\u1ec3 l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc cho c\u00e1c v\u00f9ng kh\u00f4 h\u1ea1n c\u00e1c t\u1ec9nh t\u00e2y nam Trung Qu\u1ed1c. V\u1edbi chu\u1ed7i nh\u1eefng Con \u0110\u1eadp B\u1eadc Th\u1ec1m V\u00e2n Nam, B\u1eafc Kinh s\u1ebd n\u1eafm trong tay quy\u1ec1n \u0111i\u1ec1u h\u1ee3p 53% l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc h\u00e0ng n\u0103m c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi gi\u1eef l\u1ea1i trong c\u00e1c h\u1ed3 ch\u1ee9a 70% l\u01b0\u1ee3ng ph\u00f9 sa. V\u1edbi \u0111i\u1ec7n kh\u00ed h\u00f3a d\u1eabn t\u1edbi k\u1ef9 ngh\u1ec7 h\u00f3a v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 m\u00e1y m\u1ecdc l\u00ean hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng, s\u00f4ng Mekong tr\u1edf th\u00e0nh c\u1ed1ng r\u00e3nh chuy\u00ean ch\u1edf c\u00e1c ch\u1ea5t k\u1ef9 ngh\u1ec7 ph\u1ebf th\u1ea3i \u0111\u1ed9c h\u1ea1i xu\u1ed1ng h\u1ea1 ngu\u1ed3n. N\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u00f4 nhi\u1ec5m s\u1ebd h\u1ee7y di\u1ec7t c\u00e1c lo\u00e0i c\u00e1, kh\u00f4ng c\u00f2n chu k\u1ef3 d\u00f2ng ch\u1ea3y t\u1ef1 nhi\u00ean l\u1ea1i m\u1ea5t \u0111i ngu\u1ed3n ph\u00f9 sa s\u1ebd c\u00f3 t\u00e1c h\u1ea1i r\u1ed9ng l\u1edbn v\u00e0 l\u00e2u d\u00e0i tr\u00ean n\u00f4ng nghi\u1ec7p nh\u1ea5t l\u00e0 v\u1edbi \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, v\u00ec \u1edf cu\u1ed1i ngu\u1ed3n. L\u1ea1i th\u00eam y\u1ebfu t\u1ed1 \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long th\u1ea5p h\u01a1n m\u1eb7t bi\u1ec3n, khi con s\u00f4ng Mekong c\u1ea1n ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt nh\u1ea5t l\u00e0 6 th\u00e1ng m\u00f9a kh\u00f4 kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 h\u1ea1n h\u00e1n m\u00e0 c\u00f2n th\u00eam hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ng\u1eadp m\u1eb7n. \u0110\u00e3 c\u00f3 \u201cnh\u1eefng t\u00edn hi\u1ec7u c\u1ee7a \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng\u201d \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng con c\u00e1 l\u1edbn n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n v\u00e0o s\u00e2u t\u1edbi \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p. \u0110ang t\u1eeb l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ef1a l\u00faa nu\u00f4i s\u1ed1ng c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long c\u00f3 nguy c\u01a1 tr\u1edf th\u00e0nh khu r\u1eebng ng\u1eadp m\u1eb7n v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2y m\u1eafm, \u0111\u01b0\u1edbc, s\u00fa, v\u1eb9t.<\/p>\n<p><strong><em>5. Anh ngh\u0129 nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n Trung Qu\u1ed1c c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u00edch g\u00ec hay kh\u00f4ng khi \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh khai th\u00e1c v\u00e0 chi ph\u1ed1i d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong nh\u01b0 th\u1ebf? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ Tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft v\u00ec nh\u1eefng l\u1ee3i l\u1ed9c v\u1ec1 kinh t\u1ebf t\u1eeb ngu\u1ed3n th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n v\u00e0 th\u1ee7y l\u1ee3i do c\u00e1c con \u0111\u1eadp \u0111em l\u1ea1i. \u0110i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 ch\u1ec9 v\u1edbi 1,500 Megawatt c\u1ee7a con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n M\u1ea1n Loan \/ Manwan \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 th\u1eafp r\u00e1ng r\u1ef1c c\u1ea3 th\u1ee7 ph\u1ee7 C\u00f4n Minh v\u00e0 t\u1ea1o b\u01b0\u1edbc nh\u1ea3y v\u1ecdt ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf c\u1ee7a c\u1ea3 t\u1ec9nh V\u00e2n Nam c\u00f3 m\u1ed9t di\u1ec7n t\u00edch l\u1edbn h\u01a1n c\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng k\u00e9m ph\u00e1t tri\u1ec3n.<\/p>\n<p>V\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i th\u00ec chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 v\u0169 kh\u00ed chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c m\u00f4i sinh th\u1eadt kinh khi\u1ebfp c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng cho s\u1ed1ng hay b\u1eaft ch\u1ebft \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n. C\u00f3 l\u1ebd ph\u1ea3i th\u1eadt l\u00e0 ng\u00e2y th\u01a1 m\u1edbi kh\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u1ea5y. Th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc d\u1ea7u kh\u00ed l\u00e0 nguy\u00ean g\u00e2y chi\u1ebfn tranh nh\u01b0ng sang th\u1ebf k\u1ef7 21 s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh v\u00ec n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p><strong><em>6. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed1i hi\u1ec3m h\u1ecda \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Vi\u1ec7t trong n\u01b0\u1edbc v\u00e0 gi\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n \u00fd \u0111\u1ed3 \u00e1c h\u1ea1i \u0111\u00f3 c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ Tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3i c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec th\u00ec ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Vi\u1ec7t Nam \u1edf trong n\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1ec1 nh\u1eefng g\u00ec \u0111ang di\u1ec5n ra tr\u00ean con s\u00f4ng Mekong m\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u00ec ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c khi m\u1ecdi ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n truy\u1ec1n th\u00f4ng \u0111\u1ec1u n\u1eb1m trong tay c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec7 tr\u1ea1ng c\u1ee7a c\u1ea3 3 n\u01b0\u1edbc \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng. \u1ede L\u00e0o th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ec9 bi\u1ebft ng\u1ea1c nhi\u00ean v\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1ea1i sao l\u00e0 con s\u00f4ng Mekong l\u1ea1i c\u1ea1n d\u00f2ng m\u00e0 ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 m\u00f9a kh\u00f4. \u1ede Cam B\u1ed1t th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta lo b\u1ea3o v\u1ec7 Khu B\u1ea3o T\u1ed3n Bi\u1ec3n H\u1ed3 v\u00e0 Tr\u00e0m Chim trong khi ch\u1ea3 bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 nh\u1eefng m\u1ed1i \u0111e d\u1ecda c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam c\u00e1ch xa h\u1ecd c\u1ea3 h\u01a1n 2,000 km. Ngay nh\u01b0 \u1edf Vi\u1ec7t Nam, nguy\u00ean Ph\u00f3 Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc C\u1ea7n Th\u01a1 ki\u00eam d\u00e2n bi\u1ec3u Qu\u1ed1c h\u1ed9i L\u00ea Quang Minh m\u00e0 c\u0169ng ph\u1ea3i than th\u1edf r\u1eb1ng \u201cTh\u1eadt kh\u00f3 m\u00e0 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin t\u1eeb ph\u00eda Trung Qu\u1ed1c, \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn ch\u00fang t\u00f4i th\u1ef1c s\u1ef1 lo ng\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Theo t\u00f4i, ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng ch\u1edd Trung Qu\u1ed1c th\u00f4ng b\u00e1o cho ch\u00fang ta nh\u1eefng tai \u01b0\u01a1ng m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ra. Gi\u1edbi l\u00e3nh \u0111\u1ea1o Vi\u1ec7t Nam c\u1ea7n c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn xa v\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng trong k\u1ebf ho\u1ea1ch theo d\u00f5i v\u00e0 thu l\u01b0\u1ee3m tin t\u1ee9c t\u1eeb con s\u00f4ng Mekong. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n, c\u1ea7n thi\u1ebft l\u1eadp m\u1ed9t Ph\u00e2n Khoa S\u00f4ng Mekong t\u1ea1i Vi\u1ec7n \u0110\u1ea1i H\u1ecdc C\u1ea7n Th\u01a1, v\u1edbi ngu\u1ed3n ch\u1ea5t x\u00e1m l\u00e0 c\u00e1c chuy\u00ean vi\u00ean v\u00e0 ban tham v\u1ea5n c\u1ee7a \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong. \u0110\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t trung t\u00e2m gi\u1ea3ng d\u1ea1y v\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 con s\u00f4ng Mekong, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 ri\u00eang cho Vi\u1ec7t Nam m\u00e0 cho c\u1ea3 7 qu\u1ed1c gia trong l\u01b0u v\u1ef1c, nh\u1eb1m \u0111\u00e0o t\u1ea1o nh\u1eefng chuy\u00ean vi\u00ean c\u00f3 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ea5n n\u1ea1n c\u1ee7a H\u1ee7y Ho\u1ea1i M\u00f4i Sinh v\u00e0 Khai Th\u00e1c Ph\u00e1t Tri\u1ec3n trong to\u00e0n l\u01b0u v\u1ef1c con s\u00f4ng Mekong. C\u00e1c T\u00f2a \u0110\u1ea1i S\u1ee9, L\u00e3nh S\u1ef1 c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam n\u01a1i c\u00f3 con s\u00f4ng Mekong ch\u1ea3y qua, c\u1ea7n c\u00f3 ngay nh\u1eefng T\u00f9y Vi\u00ean M\u00f4i Sinh_ hay c\u1ee5 th\u1ec3 h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t T\u00f9y Vi\u00ean \u0110\u1eb7c Tr\u00e1ch S\u00f4ng Mekong, h\u1ecd ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 v\u00e0 tinh th\u1ea7n r\u00e1o ri\u1ebft theo d\u00f5i t\u1eebng b\u01b0\u1edbc nh\u1eefng bi\u1ebfn chuy\u1ec3n c\u1ee7a t\u1eebng kh\u00fac s\u00f4ng Mekong \u0111\u1ec3 k\u1ecbp th\u1eddi th\u00f4ng tin v\u00e0 b\u00e1o \u0111\u1ed9ng, tr\u00ean c\u01a1 s\u1edf \u0111\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00ean ti\u1ebfng ph\u1ea3n kh\u00e1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, cho d\u00f9 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc h\u1ea1 ngu\u1ed3n c\u00f3 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i g\u00ec \u0111i ch\u0103ng n\u1eefa c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o ng\u0103n ch\u1eb7n Trung Qu\u1ed1c kh\u00f4ng khai th\u00e1c n\u1eeda chi\u1ec1u d\u00e0i con s\u00f4ng Mekong ch\u1ea3y qua l\u00e3nh th\u1ed5 h\u1ecd, n\u00f3i r\u00f5 h\u01a1n l\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n h\u1ecd th\u00f4i kh\u00f4ng x\u00e2y ti\u1ebfp nh\u1eefng con \u0111\u1eadp kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u \u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 ph\u00f3 m\u1eb7c cho B\u1eafc Kinh t\u1ef1 do mu\u1ed1n l\u00e0m g\u00ec th\u00ec l\u00e0m. H\u01b0\u1edbng t\u1edbi nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc \u201cPh\u00e1t Tri\u1ec3n B\u1ec1n V\u1eefng \/ Sustainable Development\u201d s\u1ebd c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u201cGi\u1ea3m Thi\u1ec3u T\u1ed5n Th\u1ea5t \/ Control Damage\u201d v\u00ec trong th\u1ebf k\u1ef7 c\u1ee7a To\u00e0n C\u1ea7u H\u00f3a v\u1eabn c\u00f3 \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng qu\u1ed1c t\u1ebf v\u00e0 c\u1ea3 h\u01a1n 80 tri\u1ec7u d\u00e2n Vi\u1ec7t Nam trong n\u01b0\u1edbc v\u00e0 h\u1ea3i ngo\u1ea1i l\u00e0 nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i \u0111\u1ec3 Trung Qu\u1ed1c ph\u1ea3i l\u1eafng nghe.<\/p>\n<p><strong><em>7. Theo anh, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thi\u1ebft tha v\u1edbi v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, d\u00f9 gi\u00e0 hay tr\u1ebb, h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec? Anh c\u00f3 ngh\u0129 \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00f3 th\u1ec3 \u201c\u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c \/ reversible\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng?<\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ V\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i, cho d\u00f9 n\u01a1i m\u00e0 ngu\u1ed3n th\u00f4ng tin v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n truy\u1ec1n th\u00f4ng ph\u1ea3i n\u00f3i l\u00e0 r\u1ea5t d\u1ed3i d\u00e0o nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 nh\u1eefng nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u00fang m\u1ee9c v\u1ec1 m\u1ed1i nguy c\u01a1 c\u1ee7a chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n ngay khi t\u00f4i n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p r\u1ea5t hi\u1ec3u bi\u1ebft anh c\u0169ng v\u1eabn cho r\u1eb1ng: Trung Qu\u1ed1c \u0111ang l\u00e0m m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u \u0111\u00fang v\u00e0 h\u1eefu \u00edch, \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u1ecd gi\u1eef h\u1ed9 n\u01b0\u1edbc trong h\u1ed3 ch\u1ee9a c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam trong M\u00f9a M\u01b0a v\u00e0 r\u1ed3i l\u1ea1i x\u1ea3 ra trong M\u00f9a Kh\u00f4, nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 tr\u00e1nh cho c\u00e1c n\u01b0\u1edbc h\u1ea1 ngu\u1ed3n kh\u1ecfi b\u1ecb l\u0169 l\u1ee5t v\u00e0 c\u1ea3 h\u1ea1n h\u00e1n. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0 li\u1ec1u thu\u1ed1c ng\u1ee7 tr\u1ea5n an r\u1ea5t h\u1eefu hi\u1ec7u m\u00e0 B\u1eafc Kinh v\u1eabn r\u00eau rao. R\u1ed3i ngay c\u1ea3 ch\u00ednh m\u1ed9t v\u1ecb tu s\u0129 \u0111\u1ea7y l\u00f2ng v\u1ecb tha \u0111ang x\u1ea3 th\u00e2n c\u1ee9u tr\u1ee3 cho c\u00e1c \u0111\u1ed3ng b\u00e0o n\u1ea1n nh\u00e2n l\u0169 l\u1ee5t \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, nghe n\u00f3i v\u1ec1 cu\u1ed1n s\u00e1ch, c\u0169ng \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u l\u00e0 \u0111ang l\u0169 l\u1ee5t ng\u1eadp tr\u1eddi m\u00e0 sao b\u1ea3o l\u00e0 C\u1eedu Long c\u1ea1n d\u00f2ng h\u1ed3i n\u00e0o. R\u1ed3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n l\u00e0m b\u00e1o kh\u00e1c th\u00ec l\u1ea1i cho r\u1eb1ng m\u1ed1i hi\u1ec3m h\u1ecda \u0111\u00f3 th\u00ec c\u00f2n qu\u00e1 xa v\u1eddi v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 s\u1ebd nan \u0111\u1ec1 c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n<p>R\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 chu\u1ed7i nh\u1eefng hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng sinh h\u1ecdc m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ebd ch\u1eb3ng bao gi\u1edd di\u1ec5n ra m\u1ed9t c\u00e1ch \u201cnh\u00e3n ti\u1ec1n\u201d v\u00e0 \u201c\u0111\u01a1n gi\u1ea3n\u201d nh\u01b0 v\u1eady. Tuy r\u1eb1ng ch\u1eb3ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi gian, \u0111\u01b0a con s\u00f4ng Mekong tr\u1edf v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1eddi k\u1ef3 c\u00f2n trinh nguy\u00ean v\u00e0 hoang d\u00e3. Con s\u00f4ng d\u0169ng m\u00e3nh \u1ea5y \u0111\u00e3, \u0111ang v\u00e0 kh\u00f4ng ng\u1eebng b\u1ecb t\u1eadn khai th\u00e1c b\u1edfi c\u00e1c qu\u1ed1c gia do nhu c\u1ea7u ph\u00e1t tri\u1ec3n. Nh\u01b0ng khai th\u00e1c l\u00e0m sao m\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee7y ho\u1ea1i v\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m cho c\u1ea1n ki\u1ec7t ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean v\u1ed1n phong ph\u00fa nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a con s\u00f4ng \u1ea5y. V\u00e0 b\u01b0\u1edbc ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ph\u1ea3i tr\u1ea3 gi\u00e1 b\u1eb1ng nh\u1eefng hy sinh c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia kh\u00e1c trong l\u01b0u v\u1ef1c. Khi m\u00e0 Trung Qu\u1ed1c t\u1eeb ch\u1ed1i tham gia \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ng\u1eebng x\u00e2y th\u00eam nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam d\u0129 nhi\u00ean v\u1edbi c\u00e1i gi\u00e1 r\u1ea5t \u0111\u1eaft ph\u1ea3i tr\u1ea3 c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p><strong><em>8. Anh \u0111\u00e3 t\u1eebng vi\u1ebfng th\u0103m \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long Vi\u1ec7t Nam, r\u1ed3i L\u00e0o v\u00e0 Cam B\u1ed1t v\u00e0 m\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 chuy\u1ebfn \u0111i th\u0103m V\u00e2n Nam Trung Qu\u1ed1c, anh th\u1ea5y c\u00f3 tri\u1ec3n v\u1ecdng n\u00e0o v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c gi\u1eefa c\u00e1c qu\u1ed1c gia trong l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Mekong ? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ Trong chuy\u1ebfn \u0111i kh\u1ea3o s\u00e1t th\u1ef1c \u0111\u1ecba b\u00ean L\u00e0o, t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u1eadn m\u1eaft ch\u1ee9ng ki\u1ebfn s\u1ef1 suy tho\u00e1i c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong \u0111ang c\u1ea1n d\u1ea7n m\u00e0 kh\u00f4ng v\u00e0o M\u00f9a Kh\u00f4_ m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ec7 h\u1ea1i v\u00e0 nhanh h\u01a1n c\u1ea3 nh\u1eefng d\u1ef1 \u0111o\u00e1n bi quan nh\u1ea5t. R\u1ed3i l\u00e0 chuy\u1ebfn \u0111i th\u0103m Cam B\u1ed1t, ch\u1ee9ng ki\u1ebfn m\u1ed9t Bi\u1ec3n H\u1ed3 v\u00e0 c\u00e1c khu r\u1eebng l\u0169 \/ flooded forest \u0111ang thu h\u1eb9p d\u1ea7n c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a khu k\u1ef9 ngh\u1ec7 tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng Tonl\u00e9 Sap s\u1ebd nh\u01b0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n \u00f4 nhi\u1ec5m kh\u00e1c c\u1ed9ng th\u00eam v\u00e0o kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c ch\u1ea5t ph\u1ebf th\u1ea3i \u0111\u1ed9c h\u1ea1i \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng t\u1eeb V\u00e2n Nam. R\u1ed3i m\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 chuy\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m V\u00e2n Nam, ch\u1ec9 v\u1edbi 1,500 Megawatt c\u1ee7a con \u0111\u1eadp M\u1ea1n Loan \/ Manwan m\u00e0 \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i c\u1ea3 b\u1ed9 m\u1eb7t c\u1ee7a m\u1ed9t v\u00f9ng t\u00e2y nam r\u1ed9ng l\u1edbn v\u1ed1n k\u00e9m ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. V\u1edbi \u0111i\u1ec7n kh\u00ed h\u00f3a, \u0111\u00f4 th\u1ecb h\u00f3a v\u00e0 k\u1ef9 ngh\u1ec7 h\u00f3a t\u1ec9nh V\u00e2n Nam n\u01a1i r\u1ea5t gi\u00e0u qu\u1eb7ng m\u1ecf th\u00ec kh\u00fac s\u00f4ng Mekong n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh c\u1ed1ng r\u00e3nh \u0111\u1ed5 c\u00e1c ch\u1ea5t ph\u1ebf th\u1ea3i k\u1ef9 ngh\u1ec7 \u0111\u1ed9c h\u1ea1i v\u00e0 \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 qu\u1ed1c gia cu\u1ed1i ngu\u1ed3n s\u1ebd l\u00e3nh \u0111\u1ee7 m\u1ecdi h\u1eadu qu\u1ea3.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3 th\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ea3i ph\u00e1p d\u1ec5 d\u00e0ng n\u00e0o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc suy tho\u00e1i nhanh ch\u00f3ng c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong. Do nhu c\u1ea7u ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf c\u1ee7a m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i t\u1edbi vi\u1ec7c c\u1ea5m \u0111o\u00e1n hay ng\u0103n ch\u1eb7n c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean c\u1ee7a d\u00f2ng s\u00f4ng. Nh\u01b0ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7t ra \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 khai th\u00e1c ra sao \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng mau ch\u00f3ng l\u00e0m c\u1ea1n ki\u1ec7t ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean v\u00e0 c\u1ea3 ph\u00e1 h\u1ee7y d\u00f2ng s\u00f4ng g\u00e2y t\u00e1c h\u1ea1i t\u1edbi \u0111\u1eddi s\u1ed1ng hi\u1ec7n nay c\u1ee7a h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng trong l\u01b0u v\u1ef1c v\u00e0 c\u1ea3 g\u00e2y di l\u1ee5y l\u00e2u d\u00e0i cho c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 mai sau.<\/p>\n<p>Do \u0111\u00f3 r\u1ea5t c\u1ea7n c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c ch\u1eb7t ch\u1ebd c\u1ee7a c\u1ea3 7 qu\u1ed1c gia li\u00ean h\u1ec7_ t\u00f4i mu\u1ed1n n\u00f3i t\u1edbi M\u1ed8T TINH TH\u1ea6N S\u00d4NG MEKONG \/ THE MEKONG SPIRIT m\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y th\u00ec &quot; kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c khi m\u00e0 Trung Qu\u1ed1c v\u1eabn ch\u1ecdn v\u1ecb th\u1ebf \u0111\u1ee9ng ngo\u00e0i kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb gia nh\u1eadp \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong \u201c\u0111\u1ec3 t\u1ef1 do mu\u1ed1n l\u00e0m g\u00ec th\u00ec l\u00e0m\u201d. C\u00f2n n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c v\u00e0 \u0111o\u00e0n k\u1ebft c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n th\u00ec v\u1eabn ch\u1ec9 \u1edf giai \u0111o\u1ea1n mong \u01b0\u1edbc, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u1ea3nh \u201c\u0110\u1ed3ng s\u00e0ng d\u1ecb m\u1ed9ng\u201d, m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong theo quan \u0111i\u1ec3m quy\u1ec1n l\u1ee3i ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh. Khi m\u00e0 s\u1ef1 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng l\u00f2ng tin c\u1eady ch\u01b0a v\u01b0\u1ee3t qua th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i t\u1edbi \u0111o\u00e0n k\u1ebft. Ngay \u0111\u1ed1i v\u1edbi Vi\u1ec7t Nam, mu\u1ed1n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng qu\u1ed1c t\u1ebf th\u00ec ch\u00ednh ch\u00fang ta c\u0169ng ph\u1ea3i l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng tu\u00e2n th\u1ee7 nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng khi khai th\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean s\u00f4ng Mekong. M\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5: khi khai th\u00e1c con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n Yali \u1edf Gia Lai tr\u00ean s\u00f4ng Sesan m\u1ed9t ph\u1ee5 l\u01b0u l\u1edbn c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng than phi\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Cam B\u1ed1t \u1edf t\u1ec9nh Rattanakiri v\u1ec1 c\u1ea3nh l\u0169 l\u1ee5t v\u00e0 c\u1ea3 \u00f4 nhi\u1ec5m ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc do ph\u00eda Vi\u1ec7t Nam g\u00e2y ra. Kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u201cTi\u00eau Chu\u1ea9n N\u01b0\u1edbc \u0110\u00f4i \/ Double Standard\u201d trong v\u1ea5n \u0111\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i sinh, m\u1ed9t ri\u00eang cho Vi\u1ec7t Nam, m\u1ed9t cho c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e2n bang. <em>Ch\u00ednh ch\u00fang ta c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ea1o ni\u1ec1m tin c\u1eady n\u1ebfu mu\u1ed1n c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng cho to\u00e0n v\u00f9ng<\/em>. Ch\u1ee9 nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, t\u00ecnh tr\u1ea1ng chia r\u1ebd c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c B\u1eafc Kinh tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 khai th\u00e1c v\u00e0 m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u mang \u1ea3o t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng m\u00ecnh s\u1ebd th\u1ee7 l\u1ee3i n\u1ebfu ch\u1ea5p nh\u1eadn \u0111i ri\u00eang l\u1ebb v\u1edbi Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p><strong><em>9. Anh c\u00f3 hy v\u1ecdng s\u1ebd nh\u00ecn th\u1ea5y s\u1ef1 gi\u1ea3i quy\u1ebft hay tri\u1ec3n v\u1ecdng gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i c\u1ee7a anh hay kh\u00f4ng? <\/em><\/strong><\/p>\n<p>_ Ch\u00ednh c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a anh \u0111\u00e3 bao h\u00e0m m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a \u201cchi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c\u201d. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t nan \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t ra cho ri\u00eang \u201cth\u1eddi \u0111\u1ea1i ch\u00fang ta\u201d. S\u1ef1 h\u1ee7y ho\u1ea1i con s\u00f4ng Mekong l\u00e0 m\u1ed9t qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u00edch l\u0169y l\u00e2u d\u00e0i \/ cumulative late-effects nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c trong m\u1ed7i giai \u0111o\u1ea1n, m\u1ed7i th\u1eddi k\u1ef3. Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t h\u1ec7 qu\u1ea3 d\u00e2y chuy\u1ec1n trong t\u01b0\u01a1ng lai, d\u0129 nhi\u00ean ng\u00e0y m\u1ed9t tr\u1ea7m tr\u1ecdng h\u01a1n: m\u00f9a m\u01b0a l\u0169 l\u1ee5t s\u1ebd \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng s\u1edbm h\u01a1n v\u00e0 kh\u1ee7ng khi\u1ebfp h\u01a1n, m\u00f9a kh\u00f4 s\u1ebd c\u00f3 h\u1ea1n h\u00e1n kh\u1eafc nghi\u1ec7t h\u01a1n, n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n x\u00e2m nh\u1eadp ng\u00e0y m\u1ed9t s\u00e2u h\u01a1n v\u00e0o \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long. Kh\u00f4ng c\u00f2n ngu\u1ed3n c\u00e1 n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt, kh\u00f4ng c\u00f2n ngu\u1ed3n ph\u00f9 sa, s\u1ebd ch\u1eb3ng c\u00f2n gi\u1ed1ng l\u00faa hay c\u00e2y tr\u00e1i n\u00e0o s\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ean v\u00f9ng bi\u1ec3n m\u1eb7n ch\u01b0a k\u1ec3 ngu\u1ed3n \u00f4 nhi\u1ec5m t\u1eeb c\u00e1c khu k\u1ef9 ngh\u1ec7 th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng. Trong th\u1eadp ni\u00ean \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 21, ch\u00fang ta v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1nh s\u00e1ng \u201ctri\u1ec3n v\u1ecdng gi\u1ea3i quy\u1ebft\u201d \u1edf n\u01a1i cu\u1ed1i \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m do s\u1ef1 b\u1ecb \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>Hi\u1ec3n nhi\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ea3i ph\u00e1p \u0111\u01a1n l\u1ebb cho ri\u00eang v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u00f4i sinh c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng m\u00e0 ph\u1ea3i l\u00e0 b\u01b0\u1edbc chuy\u1ec3n h\u00f3a c\u01a1 b\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u1ed3ng b\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ec7 th\u1ed1ng x\u00e3 h\u1ed9i t\u1eeb \u201cTo\u00e0n Tr\u1ecb\u201d ti\u1ebfn l\u00ean \u201cD\u00e2n Ch\u1ee7\u201d. B\u1edfi v\u00ec c\u00f3 d\u00e2n ch\u1ee7 l\u00e0 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i m\u1edf mang d\u00e2n tr\u00ed , c\u00f3 t\u1ef1 do th\u00f4ng tin v\u00e0 ch\u00ednh bao nhi\u00eau tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng hai b\u00ean b\u1edd con s\u00f4ng Mekong s\u1ebd c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c v\u00e0 ti\u1ebfng n\u00f3i b\u1ea3o v\u1ec7 d\u00f2ng s\u00f4ng nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ea1ch s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u201cC\u1ee9u l\u1ea5y d\u00f2ng s\u00f4ng C\u1eedu Long\u201d l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c ch\u1ea1y \u0111ua v\u1edbi kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, b\u1edfi v\u00ec \u201cN\u00f3i t\u1edbi nguy c\u01a1 l\u00e0 c\u00f2n th\u1eddi gian, ch\u1ee9 ti\u00eau vong l\u00e0 m\u1ea5t \u0111i v\u0129nh vi\u1ec5n \/ <em>Extinction is forever, Endangered means we still have time\u201d. Sea World San Diego<\/em> _ \u0110\u00f3 l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1eef mang nhi\u1ec1u \u00fd ngh\u0129a m\u00e0 t\u00f4i r\u1ea5t t\u00e2m \u0111\u1eafc.<\/p>\n<p>NGUY\u1ec4N K\u1ef2 H\u00d9NG<\/p>\n<p><em>Viet Tide Magazine     <br \/>11 &#8211; 15 &#8211; 2002<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cC\u1ee9u l\u1ea5y d\u00f2ng s\u00f4ng C\u1eedu Long\u201d l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c ch\u1ea1y \u0111ua v\u1edbi kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, b\u1edfi v\u00ec \u201cN\u00f3i t\u1edbi nguy c\u01a1 l\u00e0 c\u00f2n th\u1eddi gian, ch\u1ee9 ti\u00eau vong l\u00e0 m\u1ea5t \u0111i v\u0129nh vi\u1ec5n \/ Extinction is forever, Endangered means we still have time\u201d. Sea World San Diego _ \u0110\u00f3 l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1eef mang nhi\u1ec1u \u00fd ngh\u0129a m\u00e0 t\u00f4i r\u1ea5t t\u00e2m \u0111\u1eafc.<\/p>\n","protected":false},"author":1233,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,50,133],"tags":[316,313,314],"class_list":["post-4409","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bien-khao","category-gioi-thieu-tac-pham","category-phong-van","tag-cuu-long","tag-mekong","tag-ngo-the-vinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1233"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4409"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71542,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4409\/revisions\/71542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}