{"id":43384,"date":"2016-08-02T10:01:00","date_gmt":"2016-08-02T10:01:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=43384"},"modified":"2022-02-24T01:33:26","modified_gmt":"2022-02-24T01:33:26","slug":"tu-lang-dong-yen-tham-lai-nguoi-dan-ba-trong-con-cat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/43384\/tu-lang-dong-yen-tham-lai-nguoi-dan-ba-trong-con-cat","title":{"rendered":"T\u1eeb L&agrave;ng \u0110&ocirc;ng Y&ecirc;n: Th\u0103m l\u1ea1i &#8216;Ng\u01b0\u1eddi \u0111&agrave;n b&agrave; trong c\u1ed3n c&aacute;t&#8217;"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image002.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-width: 0px;\" title=\"clip_image002\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image002_thumb.jpg\" alt=\"clip_image002\" width=\"447\" height=\"277\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><span style=\"font-family: Times New Roman;\">&#8220;R\u1eebng \u0111\u00e3 h\u1ebft v\u00e0 bi\u1ec3n th\u00ec \u0111ang ch\u1ebft \/ Nh\u1eefng con thuy\u1ec1n n\u1eb1m nh\u1edb s\u00f3ng kh\u01a1i xa,&#8221; th\u01a1 c\u1ee7a c\u00f4 gi\u00e1o Tr\u1ea7n Th\u1ecb Lam, H\u00e0 T\u0129nh. (\u1ea2nh Internet)<\/span><\/p>\n<blockquote><p><b><i><br \/>\nL\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u:<\/i><\/b><i> T\u00f4i vi\u1ebft b\u00e0i n\u00e0y, \u201cTh\u0103m l\u1ea1i \u2018Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t\u2019,\u201d c\u00e1ch \u0111\u00e2y b\u1ea9y n\u0103m, vi\u1ebft \u0111\u1ec3 ghi l\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 c\u1ea3m ngh\u0129 v\u00e0 h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng, v\u00e0 ch\u01b0a h\u1ec1 ph\u1ed5 bi\u1ebfn. C\u00f3 l\u1ebd b\u00e0i n\u00e0y s\u1ebd c\u1ee9 n\u1eb1m trong m\u1ed9t g\u00f3c n\u1ebfu t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ecbp \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc chuy\u1ec7n v\u1ec1 d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean trong V\u00f9ng V\u0169ng \u00c1ng, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, c\u1ea7m c\u1ef1 gi\u1eef l\u00e0ng, \u0111\u00eam \u0111\u00eam c\u1eed ng\u01b0\u1eddi ra ng\u1ee7 ngo\u00e0i b\u00e3i \u0111\u1ec3 canh ch\u1eebng t\u1ea7u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1, v\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u1edf l\u1ea1i trong nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 si\u00eau v\u1eb9o, \u0111\u1ee5c th\u1ee7ng b\u1edfi xe \u1ee7i c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n trong k\u1ebf ho\u1ea1ch c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p tr\u01b0ng thu \u0111\u1ea5t \u0111ai \u0111\u1ec3 mang cho c\u00e1c c\u00f4ng ty ngo\u1ea1i qu\u1ed1c thu\u00ea d\u00e0i h\u1ea1n thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c nh\u00e0 m\u00e1y th\u1ea3i ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c gi\u1ebft c\u00e1 gi\u1ebft bi\u1ec3n gi\u1ebft ngu\u1ed3n sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a h\u1ecd.(*)<\/i><\/p>\n<p><i>C\u0169ng nh\u01b0 t\u00e1c gi\u1ea3 V\u00ec D\u00e2n c\u1ee7a b\u00e0i \u0111i th\u0103m l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean, t\u00f4i v\u00f4 c\u00f9ng x\u00fac \u0111\u1ed9ng v\u00e0 kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u1ee9a n\u01b0\u1edbc m\u1eaft tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn t\u1ea1i l\u00e0ng ch\u00e0i n\u01a1i kho\u1ea3ng 800 d\u00e2n c\u01b0, c\u0169ng nh\u01b0 c\u1ea3 tri\u1ec7u ng\u01b0 d\u00e2n v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh \u1edf Mi\u1ec1n Trung, hi\u1ec7n \u0111ang ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi th\u1ea3m ho\u1ea1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng t\u1eeb th\u00e1ng T\u01b0 t\u1edbi nay, \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u1ee5 c\u00e1 ch\u1ebft h\u00e0ng lo\u1ea1t do ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c th\u1ea3i ra t\u1eeb nh\u00e0 m\u00e1y th\u00e9p Formosa trong v\u00f9ng, gi\u1ebft ch\u1ebft ngu\u1ed3n v\u00e0 ngh\u1ec1 sinh s\u1ed1ng duy nh\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd, trong khi ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u1ed9ng s\u1ea3n t\u1eeb trung \u01b0\u01a1ng t\u1edbi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ch\u1ecdn th\u00e9p thay v\u00ec c\u00e1, \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 phe t\u1eadp \u0111\u00f2an \u0111\u1ea7u t\u01b0 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, m\u1eb7c d\u00f9 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n v\u00e0 c\u1ea3 d\u01b0 lu\u1eadn tr\u00ean Internet v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi, m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng khinh mi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 b\u1ea3o v\u1ec7, gi\u00fap \u0111\u1ee1.<\/i><\/p>\n<p><i>S\u1ef1 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u d\u00f9 trong tuy\u1ec7t v\u1ecdng c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Y\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u1ed1ng l\u1ea1i trong t\u00f4i c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t, c\u0169ng l\u00e0 t\u1ef1a c\u1ee7a m\u1ed9t trong v\u00e0i ba cu\u1ed1n s\u00e1ch \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u00e3nh li\u1ec7t \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi t\u00f4i, \u0111\u00e3 gi\u00fap t\u00f4i chuy\u1ec3n t\u1eeb th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng sang h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. <\/i><\/p>\n<p><i>Cho \u0111\u0103ng t\u1ea3i b\u00e0i n\u00e0y, nh\u01b0 m\u1ed9t g\u00f3p l\u1eddi c\u1ea7u nguy\u1ec7n v\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 cho cu\u1ed9c ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u c\u1ee7a d\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean n\u00f3i ri\u00eang v\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c hi\u1ec3m ho\u1ea1 hi\u1ec7n nay, n\u00f3i chung. (TD, 2016\/07)<br \/>\n<\/i><\/p><\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image002101.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; float: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; margin-left: auto; display: block; padding-right: 0px; margin-right: auto; border: 0px;\" title=\"clip_image002[10]\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image00210_thumb1.jpg\" alt=\"clip_image002[10]\" width=\"552\" height=\"242\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p><span style=\"font-size: small;\"><br \/>\n<span style=\"font-family: times new roman;\"><strong>Tr\u00ean, v\u1ecb tr\u00ed l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, \u1edf g\u00f3c d\u01b0\u1edbi s\u00e1t b\u1edd bi\u1ec3n b\u00ean tay m\u1eb7t, m\u1ed9t v\u1ecb tr\u00ed thi\u00ean nhi\u00ean tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p \u0111ang b\u1ecb nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh d\u00f2m ng\u00f3 tr\u01b0ng thu \u0111\u1ec3 cho gi\u1edbi \u0111\u1ea7u t\u01b0 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c thu\u00ea. Ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc \u1edf g\u00f3c tr\u00e1i l\u00e0 V\u1ecbnh V\u0169ng \u00c1ng, n\u01a1i x\u1ea9y ra v\u1ee5 nh\u00e0 m\u00e1y th\u00e9p Formosa th\u1ea3i ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c xu\u1ed1ng bi\u1ec3n l\u00e0m ch\u1ebft c\u00e1 h\u00e0ng lo\u1ea1t v\u00e0 t\u00ea li\u1ec7t sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00e0i, du l\u1ecbch v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0nh li\u00ean h\u1ec7 d\u00e0i su\u1ed1t kho\u1ea3ng 200km b\u1edd bi\u1ec3n mi\u1ec1n Trung. Ngo\u00e0i H\u00e0 T\u0129nh, c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c g\u1ed3m Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean-Hu\u1ebf, c\u0169ng b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng n\u1eb7ng n\u1ec1, thi\u1ec7t h\u1ea1i l\u00ean t\u1edbi h\u00e0ng nhi\u1ec1u t\u1ec9 M\u1ef9 kim<\/strong><\/span>. <span style=\"font-family: times new roman;\">(\u1ea2nh Google Map).<\/span> <\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image0042.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border: 0px;\" title=\"clip_image004\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image004_thumb2.jpg\" alt=\"clip_image004\" width=\"347\" height=\"143\" border=\"0\"><\/a> <a href=\"https:\/\/2.bp.blogspot.com\/-p0U3nhPiMqE\/V3UeSsxtfjI\/AAAAAAAASMQ\/SPfSQDkHF2kQHfzGmxznxiO-epC4zZqJwCLcB\/s1600\/vungang-camtu.jpg\" rel=\"lightbox[43384]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border: 0px;\" title=\"clip_image006\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image0062.jpg\" alt=\"clip_image006\" width=\"337\" height=\"144\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><span style=\"font-size: small; font-family: times new roman;\"><strong>Tr\u00e1i, b\u00e3i bi\u1ec3n K\u1ef3 L\u1ee3i thu\u1ed9c l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea9y ra th\u1ea3m ho\u1ea1 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u00e1 ch\u1ebft h\u00e0ng lo\u1ea1t<\/strong>.<br \/>\n(\u1ea2nh Nguy\u1ec5n \u0110\u1eafc V\u1ec7, ch\u1ee5p 2015\/01).<br \/>\n<strong>Ph\u1ea3i, v\u00e0i thanh ni\u00ean l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean, H\u00e0 T\u0129nh, ng\u1ee7 ngo\u00e0i b\u00e3i \u0111\u1ec3 gi\u1eef bi\u1ec3n, gi\u1eef l\u00e0ng<\/strong>.<br \/>\n(\u1ea2nh V\u00ec D\u00e2n, D\u00e2n L\u00e0m B\u00e1o, 2016\/06)<\/span><\/p>\n<p><b><span style=\"font-size: medium;\"><br \/>\nTh\u0103m l\u1ea1i &#8216;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8217;<\/span><\/b><\/p>\n<p>B\u00e0i th\u01a1 Tr\u1ea7n M\u1ed9ng T\u00fa vi\u1ebft t\u1eb7ng t\u00f4i, &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u1edf bi\u1ec3n&#8221;, nh\u00e2n chuy\u1ebfn gh\u00e9 ch\u01a1i v\u00e0o m\u00f9a h\u00e8 2009 t\u1ea1i ng\u00f4i nh\u00e0 ven bi\u1ec3n, l\u00e0m th\u1ee9c d\u1eady trong t\u00f4i ho\u00e0i ni\u1ec7m v\u1ec1 cu\u1ed1n truy\u1ec7n &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8221; m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 d\u1ecbch c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n Nh\u1eadt Kobo Abe (1924-1993) c\u00e1ch \u0111\u00e2y b\u1ed1n ch\u1ee5c n\u0103m, t\u1eeb m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Anh, kh\u00f4ng nh\u1edb t\u00ean d\u1ecbch gi\u1ea3. Ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 li\u00ean t\u01b0\u1edfng, ch\u1ee9 hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u1ee7a T\u00fa v\u00e0 Abe kh\u00f4ng d\u00ednh d\u00e1ng g\u00ec t\u1edbi nhau.<\/p>\n<p>T\u00f4i b\u1eaft g\u1eb7p cu\u1ed1n &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8221; trong khi la c\u00e0 trong m\u1ed9t ti\u1ec7m b\u00e1n s\u00e1ch ngo\u1ea1i ng\u1eef \u1edf Tokyo v\u1edbi Bert, v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1970. Th\u1ea5y t\u00f4i c\u1ea7m cu\u1ed1n s\u00e1ch l\u1eadt xem, Bert, l\u00fac \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00f3ng vi\u00ean cho CBS, b\u1ea3o t\u00f4i, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng, v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quay th\u00e0nh phim, r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1n th\u01b0\u1edfng. T\u00f4i b\u1ea3o Bert n\u1ebfu v\u1eady t\u00f4i ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc.<\/p>\n<p>V\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc say s\u01b0a cu\u1ed1n truy\u1ec7n, v\u00e0o m\u1ea5y ng\u00e0y c\u00f2n l\u1ea1i \u1edf Tokyo, tr\u00ean chuy\u1ebfn bay v\u1ec1 S\u00e0ig\u00f2n v\u00e0 trong nh\u1eefng ng\u00e0y sau \u0111\u00f3, k\u1ec3 c\u1ea3 nh\u1eefng l\u00fac v\u1edbi Bert, l\u00e0m \u0111\u00f4i l\u00fac anh c\u01b0\u1eddi \u0111\u00f9a, l\u00e0 anh ti\u1ebfc \u0111\u00e3 gi\u1edbi thi\u1ec7u cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1edbi t\u00f4i. Bert, g\u1ed1c Do Th\u00e1i Luthuanian, h\u01a1n t\u00f4i kho\u1ea3ng 10 tu\u1ed5i, c\u00f3 m\u1ed9t n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u00e1nh m\u1eaft hi\u1ec1n ho\u00e0. Ch\u00fang t\u00f4i quen nhau nh\u00e2n m\u1ed9t l\u1ea7n anh l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1i ph\u00f3ng s\u1ef1 ng\u1eafn trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Tr\u1ecbnh C\u00f4ng S\u01a1n, t\u1ea1i nh\u00e0 c\u1ee7a m\u1ed9t chuy\u00ean vi\u00ean quay phim ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t cho CBS. S\u01a1n \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb t\u00f4i g\u00f3p m\u1eb7t c\u00f9ng v\u1edbi v\u00e0i ba ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa m\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n nh\u1edb l\u00e0 nh\u1eefng ai. T\u00f4i nh\u1edb h\u00f4m \u1ea5y S\u01a1n h\u00e1t b\u00e0i &#8220;Xin Cho T\u00f4i&#8221;. Bert v\u00e0 t\u00f4i quen nhau t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecdc xong cu\u1ed1n truy\u1ec7n ch\u1ea5t ng\u1ea5t kh\u00f4ng kh\u00ed Kafka \u0111\u00f3, m\u1eb7c d\u00f9 th\u1eddi \u0111\u1ea1i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7n sinh v\u00e0 phi l\u00fd h\u1ed3i \u1ea5y \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh qu\u00e1 kh\u1ee9, t\u00f4i v\u1eabn th\u00edch v\u00e0 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh d\u1ecbch ra Vi\u1ec7t ng\u1eef, m\u1eb7c d\u00f9 bi\u1ebft l\u00e0 d\u1ecbch t\u1eeb m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch Anh ng\u1eef nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng \u1ed5n, nh\u01b0ng t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f2n ch\u1ecdn l\u1ef1a n\u00e0o kh\u00e1c v\u00ec t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft ti\u1ebfng Nh\u1eadt. Cu\u1ed1n truy\u1ec7n \u0111\u00e3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u00f4i r\u1ea5t nhi\u1ec1u. V\u00e0 n\u1ebfu bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, c\u00f3 l\u1ebd Bert s\u1ebd ti\u1ebfc th\u1eadt, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u00f9a, l\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u1edbi thi\u1ec7u Kobo Abe v\u1edbi t\u00f4i.<\/p>\n<p>&#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o n\u0103m 1961 v\u00e0 \u0111em v\u1ec1 cho t\u00e1c gi\u1ea3 Kobo Abe (1924-1993) gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng danh gi\u00e1 Yomiuri c\u1ee7a Nh\u1eadt, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a t\u00ean tu\u1ed5i c\u1ee7a Abe l\u00ean h\u00e0ng qu\u1ed1c t\u1ebf sau khi b\u1ea3n d\u1ecbch Anh ng\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t h\u00e0nh. \u00d4ng l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 Nh\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch ra ti\u1ebfng ngo\u1ea1i qu\u1ed1c nhi\u1ec1u nh\u1ea5t d\u1ea1o \u1ea5y. M\u1ed9t cu\u1ed1n phim c\u00f9ng t\u00ean, do ch\u00ednh t\u00e1c gi\u1ea3 vi\u1ebft truy\u1ec7n phim v\u00e0 Hiroshi Teshigahara (1927-2001) \u0111\u1ea1o di\u1ec5n, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh chi\u1ebfu v\u00e0o n\u0103m 1964, c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111o\u1ea1t gi\u1ea3i Special Jury Prize t\u1ea1i Cannes Film Festival, 1964. N\u0103m sau, cu\u1ed1n phim \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 c\u1eed, nh\u01b0ng kh\u00f4ng tr\u00fang, gi\u1ea3i Oscar cho Best Foreign Language Film Oscar v\u00e0 gi\u1ea3i Oscar cho Best Director. (**)<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 m\u1ed9t anh gi\u00e1o vi\u00ean v\u00f4 danh ti\u1ec3u t\u1ed1t \u1edf Tokyo, t\u00ean Niki Jumpei, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t tay s\u01b0u t\u1eadp c\u00f4n tr\u00f9ng t\u00e0i t\u1eed. Tuy nhi\u00ean, anh ta c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t tham v\u1ecdng, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con c\u00f4n tr\u00f9ng n\u00e0o m\u00e0 ch\u01b0a ai ki\u1ebfm ra, \u0111\u1ec3 t\u00ean anh s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi con c\u00f4n tr\u00f9ng \u0111\u00f3 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i v\u00e0o b\u00e1ch khoa t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n. \u01af\u1edbc v\u1ecdng n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a anh \u0111\u1ebfn m\u1ed9t l\u00e0ng ven bi\u1ec3n v\u00e0o m\u1ed9t d\u1ecbp ngh\u1ec9. M\u1ea3i m\u00ea t\u00ecm c\u00f4n tr\u00f9ng, anh kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd l\u00e0 \u0111\u00e3 l\u1ee1 chuy\u1ebfn xe bu\u00fdt cu\u1ed1i c\u00f9ng v\u1ec1 th\u00e0nh ph\u1ed1. Khi ng\u1ecf \u00fd v\u1edbi ba ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng anh g\u1eb7p tr\u00ean \u0111\u1ee5n c\u00e1t l\u00e0 li\u1ec7u anh c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u1ec9 qua \u0111\u00eam t\u1ea1i nh\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n l\u00e0ng n\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 s\u00e1ng mai ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i ki\u1ebfm c\u00f4n tr\u00f9ng, h\u1ecd li\u1ec1n t\u1ecf ra s\u1eb5n s\u00e0ng gi\u00fap v\u00e0 \u0111\u01b0a anh ta t\u1edbi m\u1ed9t c\u0103n nh\u00e0 xi\u00eau v\u1eb9o \u1edf du\u1edbi s\u00e2u trong l\u00f2ng m\u1ed9t c\u00e1i h\u1ed1 c\u00e1t, ph\u1ea3i leo xu\u1ed1ng b\u1eb1ng thang gi\u00e2y. T\u1ea1i c\u0103n nh\u00e0 \u0111\u00f3, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u00f2n tr\u1ebb \u0111\u00e3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u00e0 c\u01a1m n\u01b0\u1edbc cho anh. Niki kh\u00f4ng ng\u1edd \u0111\u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i b\u1eaby m\u00e0 \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh \u0111\u00e3 d\u00e0nh cho anh.<\/p>\n<p align=\"left\">Nguy\u00ean ng\u00f4i l\u00e0ng n\u00e0y b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o c\u00e1t \u0111e d\u1ecda ch\u00f4n v\u00f9i. Ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u1edf b\u00eca l\u00e0ng s\u00e1t bi\u1ec3n, nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 ti\u1ec1n \u0111\u1ed3n, c\u1ea7n ph\u1ea3i gi\u1eef cho \u0111\u1eebng b\u1ecb c\u00e1t ch\u00f4n v\u00f9i, v\u00ec n\u1ebfu m\u1ed9t khi c\u00e1t ch\u00f4n c\u0103n nh\u00e0 \u0111\u00f3 th\u00ec s\u1ebd ti\u1ebfn t\u1edbi c\u0103n nh\u00e0 k\u1ebf v\u00e0 r\u1ed3i d\u1ea7n d\u00e0 c\u1ea3 l\u00e0ng s\u1ebd b\u1ecb xo\u00e1 s\u1ed5. X\u00fac c\u00e1t l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u00e0ng \u0111\u00eam &#8212; ph\u1ea3i l\u00e0m ban \u0111\u00eam v\u00ec l\u00fac \u0111\u00f3 c\u00e1t \u1ea9m, d\u1ec5 x\u00fac v\u00e0o x\u00f4, \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi ta t\u1edbi k\u00e9o nh\u1eefng x\u00f4 c\u00e1t n\u00e0y l\u00ean v\u00e0 \u0111em \u0111i b\u00e1n. Ngo\u00e0i s\u1ee9 m\u1ec7nh b\u1ea3o v\u1ec7 l\u00e0ng, qua tinh th\u1ea7n &#8220;Y\u00eau N\u01a1i Ch\u00f4n Nhau C\u1eaft R\u1ed1n C\u1ee7a M\u00ecnh&#8221;, ch\u00e2m ng\u00f4n c\u1ee7a l\u00e0ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 c\u00f4ng b\u1eb1ng th\u1ef1c ph\u1ea9m, n\u01b0\u1edbc v\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 c\u1ea7n thi\u1ebft kh\u00e1c. T\u1eeb ng\u00e0y ch\u1ed3ng v\u00e0 con c\u1ee7a ch\u1ecb ta b\u1ecb b\u00e3o c\u00e1t ch\u00f4n s\u1ed1ng m\u1ed9t n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ecb l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00fac c\u00e1t m\u1ed9t m\u00ecnh kh\u00f4ng xu\u1ec3. V\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 l\u1eeba b\u1eaft c\u00f3c Niki \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1n v\u00e0o ch\u1ed7 nh\u00e2n s\u1ef1 thi\u1ebfu h\u1ee5t \u0111\u00f3.<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image001.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-width: 0px;\" title=\"clip_image001\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image001_thumb.jpg\" alt=\"clip_image001\" width=\"192\" height=\"295\" border=\"0\"><\/a> <a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image003.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-width: 0px;\" title=\"clip_image003\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/clip_image003_thumb.jpg\" alt=\"clip_image003\" width=\"222\" height=\"295\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><b>\u201cThe Woman in the Dunes,\u201d b\u00eca s\u00e1ch, tr\u00e1i <\/b>(\u1ea2nh Amazon.com)<b>; \u201cWoman in the Dunes,\u201d b\u00eca DVD <\/b>(\u1ea2nh Google\/Images)<\/p>\n<p>Khi bi\u1ebft ra, Niki \u0111\u00e3 t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 tho\u00e1t. Tho\u1ea1t \u0111\u1ea7u anh ta tr\u00f3i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 l\u1ea1i l\u00e0m, kh\u00f4ng cho l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 \u00e1p l\u1ef1c d\u00e2n l\u00e0ng th\u1ea3 anh ta ra. \u0110\u00e1p l\u1ea1i, d\u00e2n l\u00e0ng ng\u01b0ng cung c\u1ea5p n\u01b0\u1edbc v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m cho hai ng\u01b0\u1eddi. Niki \u0111\u00e0nh l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c x\u00fac c\u00e1t trong khi ti\u1ebfp t\u1ee5c \u00e2m m\u01b0u t\u00ecm c\u00e1ch tr\u1ed1n. M\u1ed9t l\u1ea7n anh ta \u0111\u00e3 leo l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ean mi\u1ec7ng h\u1ed1 v\u00e0 t\u00ecm c\u00e1ch tho\u00e1t kh\u1ecfi ng\u00f4i l\u00e0ng, nh\u01b0ng b\u1ecb b\u1eaft l\u1ea1i v\u00e0 bu\u1ed9c ph\u1ea3i ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00e1i vi\u1ec7c x\u00fac c\u00e1t ban \u0111\u00eam \u0111\u1ec3 r\u1ed3i ban ng\u00e0y c\u00e1t kh\u00f4 b\u1ecb gi\u00f3 th\u1ed5i ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111e d\u1ecda ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0. Nh\u01b0 nh\u00e2n v\u1eadt Sisyphe trong huy\u1ec1n tho\u1ea1i Hy L\u1ea1p b\u1ecb bu\u1ed9c l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c phi l\u00fd v\u00e0 v\u00f4 t\u1eadn: \u0111\u1ea9y m\u1ed9t h\u00f2n \u0111\u00e1 l\u00ean \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ed3i, ch\u1edd n\u00f3 l\u0103n xu\u1ed1ng ch\u00e2n \u0111\u1ed3i, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u1ea9y l\u00ean, c\u1ee9 th\u1ebf, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1eebng.<\/p>\n<p>D\u00f9 v\u1eady, Niki c\u0169ng v\u1eabn ch\u01b0a b\u1ecf cu\u1ed9c. Bi\u1ebft r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc l\u00e0 v\u0169 kh\u00ed d\u00e2n l\u00e0ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 khu\u1ea5t ph\u1ee5c anh, n\u1ebfu anh kh\u00f4ng ch\u1ecbu ngoan ngo\u00e3n l\u00e0m theo \u00fd h\u1ecd, h\u1ecd s\u1ebd c\u00fap n\u01b0\u1edbc, Niki t\u00ecm c\u00e1ch tri\u1ebft n\u01b0\u1edbc t\u1eeb c\u00e1t \u1ea9m. C\u0169ng trong th\u1eddi gian \u00e2m th\u1ea7m nghi\u00ean c\u1ee9u vi\u1ec7c n\u00e0y, Niki v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0, nh\u01b0 l\u1eeda g\u1ea7n r\u01a1m l\u00e2u ng\u00e0y ph\u1ea3i b\u00e9n, tr\u1edf n\u00ean g\u1ea7n g\u0169i h\u01a1n, s\u1ed1ng v\u1edbi nhau nh\u01b0 v\u1ee3 ch\u1ed3ng. Khi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 mang b\u1ea7u v\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 ra l\u00e0 \u0111\u00e3 mang thai ngo\u00e0i d\u1ea1 con, d\u00e2n l\u00e0ng ph\u1ea3i th\u00f2ng c\u00e1i thang gi\u00e2y xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 k\u00e9o ch\u1ecb ta l\u00ean \u0111\u01b0a \u0111i nh\u00e0 th\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p c\u1ee9u. Niki \u1edf l\u1ea1i c\u00e1i h\u1ed1. Anh ta \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tin \u1edf m\u1eaft m\u00ecnh khi th\u1ea5y d\u00e2n l\u00e0ng sau khi \u0111\u01b0a ng\u01b0\u00f2i \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111i nh\u00e0 th\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng r\u00fat c\u00e1i thang l\u00ean. Anh mon men l\u1ea1i b\u00ean c\u00e1i thang, r\u1ed3i leo l\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng g\u1eb7p m\u1ed9t tr\u1edf ng\u1ea1i n\u00e0o. L\u1ea7n \u0111\u1ea7u t\u1eeb khi b\u1ecb b\u1eaft c\u00f3c b\u1ecf xu\u1ed1ng h\u1ed1 c\u00e1t, anh ta nh\u00ecn th\u1ea5y bi\u1ec3n. Niki \u0111i lang thang tr\u00ean mi\u1ec7ng h\u1ed1, r\u1ed3i l\u1ea1i leo tr\u1edf xu\u1ed1ng h\u1ed1 c\u00e1t. Anh xem x\u00e9t c\u00f4ng tr\u00ecnh tri\u1ebft n\u01b0\u1edbc v\u00e0 th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef l\u1ea1i trong th\u00f9ng ch\u1ee9a, nh\u01b0 v\u1eady d\u1ef1 \u00e1n tri\u1ebft v\u00e0 tr\u1eef n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a anh \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u00f4ng. Anh ta kh\u00f4ng c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00f3 nhu c\u1ea7u ph\u1ea3i tho\u00e1t th\u00e2n ngay. Anh ngh\u0129 anh s\u1ebd \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n l\u00e0ng bi\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1n truy\u1ec7n k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng m\u1ed9t \u00e1n l\u1ec7nh c\u1ee7a t\u00f2a tuy\u00ean b\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft sau b\u1ea9y n\u0103m c\u00f3 t\u00ean tr\u00ean danh s\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb m\u1ea5t t\u00edch, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi &#8220;t\u1ea1i sao Niki ch\u1ecdn \u1edf l\u1ea1i&#8221; to l\u1edbn, v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 t\u00e1c gi\u1ea3 v\u00e0 t\u00e1c ph\u1ea9m m\u1eb7c s\u1ee9c l\u00fd gi\u1ea3i t\u1ea1i sao. Ri\u00eang t\u00f4i h\u1ed3i \u1ea5y r\u1ea5t th\u00edch th\u00fa v\u1edbi vi\u1ec7c Niki ch\u1ecdn \u1edf l\u1ea1i v\u00e0, t\u00f4i l\u00fd lu\u1eadn, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong \u0111\u1eddi anh c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 t\u1ef1 do ch\u1ecdn l\u1ef1a, v\u00e0 anh ta \u0111\u00e3 ch\u1ecdn \u1edf l\u1ea1i, m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u0169ng v\u00ec anh ta c\u1ea3m th\u1ea5y m\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 \u00edch \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n l\u00e0ng do vi\u1ec7c kh\u00e1m ph\u00e1 ra c\u00e1ch tr\u1eef n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt. Bi\u1ebft \u0111\u00e2u anh ta c\u0169ng s\u1ebd thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n l\u00e0ng l\u00e0 c\u00e1ch hay nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 ng\u0103n l\u00e0ng kh\u1ecfi b\u1ecb c\u00e1t ch\u00f4n v\u00f9i l\u00e0 tr\u1ed3ng c\u00e2y ven bi\u1ec3n m\u00e0 anh ta \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp t\u1edbi v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0. Ngo\u00e0i ra, m\u1ed9t khi t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c uy t\u00edn v\u1edbi d\u00e2n l\u00e0ng, bi\u1ebft \u0111\u00e2u anh ch\u1eb3ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd ch\u1ea5m d\u1ee9t tr\u00f2 b\u1ea5t h\u1ee3p ph\u00e1p, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111em c\u00e1t c\u00f3 l\u1eabn mu\u1ed1i b\u00e1n cho nh\u1eefng h\u00e3ng x\u00e2y c\u1ea5t, nh\u01b0 anh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 cho bi\u1ebft v\u00e0 anh \u0111\u00e3 ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i. H\u1ed3i \u1ea5y v\u1ed1n l\u00fd t\u01b0\u1edfng, n\u00ean t\u00f4i ngh\u0129 c\u00f3 th\u1ec3 Niki c\u0169ng l\u00e3ng m\u1ea1n nh\u01b0 v\u1eady, n\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1ecdn \u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Khi Bert h\u1ebft h\u1ea1n c\u00f4ng t\u00e1c ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1 M\u1ef9, t\u00f4i \u0111ang d\u1ecbch nh\u1eefng trang cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch. B\u1ecb l\u00f4i cu\u1ed1n v\u00e0o kh\u00f4ng kh\u00ed m\u00ea ho\u1eb7c c\u1ee7a cu\u1ed1n truy\u1ec7n, t\u00f4i ti\u1ec5n anh nh\u01b0ng kh\u00f4ng bu\u1ed3n l\u1eafm. V\u1ea3 l\u1ea1i, gi\u1eefa Bert v\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u1ec1 c\u00e1i nh\u00ecn \u0111\u1ed1i v\u1edbi cu\u1ed9c chi\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Bert thu\u1ed9c l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng l\u1ea1i vi\u1ec7c M\u1ef9 tham chi\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam. C\u00f2n t\u00f4i nh\u00ecn Nam Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t t\u1ef1 do cu\u1ed1i c\u00f9ng ph\u1ea3i b\u1ea3o v\u1ec7 b\u1eb1ng m\u1ecdi c\u00e1ch, v\u00e0 c\u1ea7n Hoa K\u1ef3 ti\u1ebfp s\u1ee9c h\u1ed7 tr\u1ee3. M\u1eb7c d\u00f9 theo cha m\u1eb9 di c\u01b0 v\u00e0o Nam l\u00e1nh n\u1ea1n c\u1ed9ng s\u1ea3n t\u1eeb h\u1ed3i c\u00f2n b\u00e9, ch\u01b0a th\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t \u00fd ni\u1ec7m ch\u00ednh tr\u1ecb g\u00ec, nh\u01b0ng t\u00f4i l\u1edbn l\u00ean \u1edf Mi\u1ec1n Nam t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u00f3 \u00edt nhi\u1ec1u t\u1ef1 do. Ngo\u00e0i nh\u1eefng s\u00e1ch v\u1edf, tranh ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 phim \u1ea3nh \u00c2u M\u1ef9, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m hi\u1ec7n sinh (***) m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ecbp l\u00e0m quen, t\u00f4i c\u0169ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do ng\u1ee5p l\u1eb7n trong kho t\u00e0ng v\u0103n h\u1ecdc c\u1ed5 x\u01b0a c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng s\u00e1ch b\u00e1o c\u1ee7a th\u1eddi ti\u1ec1n chi\u1ebfn, mu\u1ed1n ngh\u0129 g\u00ec v\u00e0 c\u1ea3m ra sao v\u1ec1 nh\u1eefng c\u00e1i m\u00ecnh \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc \u0111\u00e3 xem th\u00ec ngh\u0129 th\u00ec c\u1ea3m, v\u00e0 kh\u00f4ng ai b\u1ea3o t\u00f4i ph\u1ea3i ngh\u0129 theo chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng, \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i hay ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng n\u00e0o m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u00fang.<\/p>\n<p>H\u1ed3i \u1ea5y t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a phong tr\u00e0o Nh\u00e2n V\u0103n Giai Ph\u1ea9m \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc v\u00e0o gi\u1eefa th\u1eadp ni\u00ean 1950, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecdc gi\u1ea3 Ho\u00e0ng V\u0103n Ch\u00ed ghi nh\u1eadn v\u00e0 bi\u00ean so\u1ea1n th\u00e0nh cu\u1ed1n &#8220;Tr\u0103m Hoa \u0110ua N\u1edf Tr\u00ean \u0110\u1ea5t B\u1eafc&#8221; (S\u00e0ig\u00f2n, 1959). N\u1ebfu ph\u1ea3i n\u00f3i cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0o \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u1edbi vi\u1ec7c c\u1ea7m b\u00fat c\u1ee7a t\u00f4i nh\u1ea5t, t\u00f4i s\u1ebd kh\u00f4ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u00f3 l\u00e0 cu\u1ed1n &#8220;Tr\u0103m Hoa \u0110ua N\u1edf Tr\u00ean \u0110\u1ea5t B\u1eafc&#8221;.<\/p>\n<p>N\u00f3i t\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a cu\u1ed1n &#8220;Tr\u0103m Hoa&#8221; t\u1ee9c l\u00e0 n\u00f3i t\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o phong tr\u00e0o Nh\u00e2n V\u0103n Giai Ph\u1ea9m. T\u00f4i \u00edt nh\u1edb th\u01a1, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u01a1 t\u00ecnh n\u00f3i chung v\u00e0 ti\u1ec1n chi\u1ebfn n\u00f3i ri\u00eang, nh\u01b0ng t\u00f4i nh\u1edb nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 c\u1ee7a Tr\u1ea7n D\u1ea7n qua b\u00e0i &#8220;Nh\u1ea5t \u0110\u1ecbnh Th\u1eafng&#8221; &#8212; <i>T\u00f4i b\u01b0\u1edbc \u0111i \/ kh\u00f4ng th\u1ea5y ph\u1ed1 \/ kh\u00f4ng th\u1ea5y nh\u00e0 \/ ch\u1ec9 th\u1ea5y m\u01b0a sa \/ tr\u00ean m\u1ea7u c\u1edd \u0111\u1ecf<\/i> &#8230; Ho\u1eb7c c\u1ee7a Ph\u00f9ng Qu\u00e1n, qua &#8220;L\u1eddi M\u1eb9 D\u1eb7n&#8221; &#8212; <i>T\u00f4i mu\u1ed1n l\u00e0m nh\u00e0 v\u0103n ch\u00e2n th\u1eadt \/ ch\u00e2n th\u1eadt tr\u1ecdn \u0111\u1eddi \/ \u0110\u01b0\u1eddng m\u1eadt c\u00f4ng danh kh\u00f4ng l\u00e0m ng\u1ecdt \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0\u1ee1i t\u00f4i \/ S\u00e9t n\u1ed5 tr\u00ean \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng x\u00f4 t\u00f4i ng\u00e3 \/ B\u00fat gi\u1ea5y t\u00f4i ai c\u01b0\u1edbp gi\u1eadt \u0111i \/ T\u00f4i s\u1ebd d\u00f9ng dao vi\u1ebft v\u0103n l\u00ean \u0111\u00e1 <\/i>&#8230; Nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn trong t\u00f4i h\u01a1n ch\u1ee5c n\u0103m sau \u0111\u00f3 trong th\u1eddi k\u1ef3 tranh \u0111\u1ea5u cho quy\u1ec1n t\u1ef1 do b\u00e1o ch\u00ed (song song v\u1edbi vi\u1ec7c ch\u1ed1ng tham nh\u0169ng trong ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i) v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m 1972-75 \u1edf Mi\u1ec1n Nam, m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u1edfng l\u1ea7m l\u00e0 t\u00f4i v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea1n h\u1eefu c\u00f9ng l\u00fd t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00f4i h\u1ed3i \u1ea5y ch\u1ed1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 S\u00e0ig\u00f2n. H\u1ed3i m\u1edbi 18, 20 tu\u1ed5i, t\u00f4i \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u1ecdc say s\u01b0a nh\u1eefng b\u00e0i l\u00fd lu\u1eadn c\u1ee7a nh\u1eefng Phan Kh\u00f4i, Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c Th\u1ea3o, Nguy\u1ec5n M\u1ea1nh T\u01b0\u1eddng trong \u201cTr\u0103m Hoa\u201d (c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng l\u00fd do t\u00f4i theo h\u1ecdc Lu\u1eadt m\u1ed9t d\u1ea1o). \u00dd ni\u1ec7m v\u1ec1 th\u1ec3 ch\u1ebf c\u1ed9ng s\u1ea3n \u0111\u1ed1i ngh\u1ecbch v\u1edbi th\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ef1 do c\u1ee7a b\u00ean qu\u1ed1c gia c\u0169ng th\u00e0nh h\u00ecnh trong t\u00f4i t\u1eeb \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>D\u1ecbch xong cu\u1ed1n truy\u1ec7n &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8221; v\u00e0 trao cho nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n An Ti\u00eam in v\u00e0 ph\u00e1t h\u00e0nh, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadt b\u00e1o Th\u1ea7n Phong &#8212; kh\u00f4ng nh\u1edb do ai \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb &#8212; m\u1eddi vi\u1ebft cho m\u1ed9t c\u00e1i feuilleton. H\u1ed3i \u1ea5y, tuy \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ean tu\u1ed5i trong l\u00e0ng v\u0103n ngh\u1ec7 qua m\u1ed9t s\u1ed1 truy\u1ec7n ng\u1eafn \u0111\u0103ng ph\u1ea7n l\u1edbn tr\u00ean nh\u1eefng t\u1ea1p ch\u00ed v\u0103n h\u1ecdc, nh\u01b0 B\u00e1ch Khoa, V\u0103n, Th\u1eddi T\u1eadp, r\u1ed3i sau xu\u1ea5t b\u1ea3n th\u00e0nh s\u00e1ch (nh\u01b0 t\u1eadp truy\u1ec7n &#8220;V\u1eeba \u0111i v\u1eeba ng\u01b0\u1edbc nh\u00ecn&#8221;, &#8220;M\u01b0a kh\u00f4ng \u01b0\u1edbt \u0111\u1ea5t&#8221;, &#8220;Chung c\u01b0&#8221;, vv.), nh\u01b0ng t\u00f4i kh\u00f4ng vi\u1ebft feuilleton \u0111\u0103ng b\u00e1o h\u00e0ng ng\u00e0y nh\u01b0 c\u00e1c b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p thu\u1ed9c ph\u00e1i n\u1eef, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 T\u00fay H\u1ed3ng, Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Th\u1ee5y V\u0169, Nh\u00e3 Ca v\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb Ho\u00e0ng. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0 T\u00fay H\u1ed3ng, b\u1ecf ngh\u1ec1 d\u1eady h\u1ecdc \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 vi\u1ebft feuilleton, ki\u1ebfm s\u1ed1ng kh\u00e1. Ph\u1ea3i n\u00f3i l\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng d\u00e1m vi\u1ebft feuilleton th\u00ec \u0111\u00fang h\u01a1n, v\u00ec kh\u00f4ng gh\u00e9p m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o th\u1ee9 k\u1ef7 lu\u1eadt c\u1ee7a vi\u1ec7c vi\u1ebft truy\u1ec7n cho b\u00e1o h\u00e0ng ng\u00e0y: kh\u00f4ng mu\u1ed1n, hay \u0111au \u1ed1m, c\u0169ng ph\u1ea3i vi\u1ebft &#8212; ch\u1ec9 ngh\u0129 t\u1edbi \u0111\u00f3 th\u00f4i l\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 mu\u1ed1n ph\u00e1t s\u1ed1t r\u1ed3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 &#8230; &#8220;b\u1ecb mang ti\u1ebfng&#8221; m\u1ed9t l\u1ea7n, v\u1edbi ch\u1ee7 b\u00fat t\u1ea1p ch\u00ed V\u0103n h\u1ed3i \u1ea5y l\u00e0 Tr\u1ea7n Phong Giao, khi b\u1ecf d\u1edf ch\u1eebng truy\u1ec7n d\u00e0i &#8220;B\u1ea7y k\u00ean k\u00ean&#8221; m\u1edbi \u0111\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 v\u00e0i k\u1ef3. C\u00f3 \u0111\u1eddi th\u1ee7a nh\u00e0 ai m\u00e0 \u00f4ng ch\u1ee7 b\u00fat ph\u1ea3i x\u00e1ch xe m\u00f4-bi-l\u1ebft &#8230; \u0111i t\u00ecm t\u00e1c gi\u1ea3, d\u1ee5 vi\u1ebft t\u1ec9\u1ebfp. T\u00f4i v\u1eabn c\u00f2n nh\u1edb l\u1eddi anh \u1ea5y b\u1ea3o t\u00f4i, &#8220;Ch\u1ecb n\u00ean ch\u00fa tr\u1ecdng v\u00e0o \u0111\u1ed9ng t\u00e1c, \u0111\u1eebng \u0111\u00e0o s\u00e2u v\u00e0o t\u00e2m t\u00ecnh, d\u1ec5 b\u1ecb th\u1ea5t l\u1ea1c.&#8221; T\u00f4i \u1eadm \u1eadm \u1eeb \u1eeb, r\u1ed3i v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c\u2026 l\u1eb7n k\u1ef9, l\u00e0m anh ch\u1ee7 b\u00fat V\u0103n cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u00e0nh b\u1ecf cu\u1ed9c v\u00e0 c\u00e1o l\u1ed7i v\u1edbi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3, kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u00f9ng l\u00fd do g\u00ec, v\u00e0 t\u00f4i c\u0169ng ch\u1eb3ng d\u00e1m h\u1ecfi t\u1edbi.<\/p>\n<p>V\u1eady m\u00e0 t\u00f4i nh\u1eadn l\u1eddi vi\u1ebft feuilleton cho Th\u1ea7n Phong. V\u00e0 l\u1ea1 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u l\u00e0 t\u00f4i vi\u1ebft xong c\u00e1i feuilleton &#8212; \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng &#8212; \u0111\u00f3, kh\u00f4ng nh\u1edb l\u00e0 trong bao l\u00e2u. T\u00ean c\u1ee7a truy\u1ec7n d\u00e0i \u0111\u00f3 l\u00e0 &#8220;Th\u00e0nh tr\u00ec cu\u1ed1i c\u00f9ng&#8221; (****), l\u1ed3ng trong \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa t\u00f4i v\u00e0 Bert, mang c\u00e1i k\u1ebft c\u1ee5c gi\u1ed1ng nh\u01b0 trong &#8220;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong c\u1ed3n c\u00e1t&#8221;: nh\u00e2n v\u1eadt n\u1eef ch\u00ednh c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 d\u1eddi kh\u1ecfi m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc chi\u1ebfn tranh lo\u1ea1n l\u1ea1c theo ng\u01b0\u1eddi y\u00eau \u0111i l\u1eadp nghi\u1ec7p \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, nh\u01b0ng n\u00e0ng t\u1eeb ch\u1ed1i v\u00e0 \u1edf l\u1ea1i, v\u00e2n v\u00e2n. Th\u1ef1c ra t\u00f4i h\u01a1i \u201cti\u1ec3u thuy\u1ebft ho\u00e1\u201d m\u1ed9t ch\u00fat, v\u00ec h\u1ed3i \u1ea5y Bert \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u1ee3 nh\u01b0ng kh\u00f4ng h\u1ea1nh ph\u00fac. Anh l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 M\u1ef9, n\u00f3i s\u1ebd gi\u1eef li\u00ean l\u1ea1c, nh\u01b0ng kh\u00f4ng d\u00e1m h\u1ee9a h\u1eb9n g\u00ec, v\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u00f4i l\u1ea7n xin ly d\u1ecb nh\u01b0ng b\u00e0 v\u1ee3 kh\u00f4ng ch\u1ecbu.<\/p>\n<p>V\u00e0o \u0111\u1ea7u n\u0103m 1973, Bert c\u00f3 tr\u1edf l\u1ea1i Saigon, nh\u1edd ng\u01b0\u1eddi \u0111i t\u00ecm t\u00f4i, l\u00fac \u1ea5y \u0111ang l\u00e0m t\u1edd S\u00f3ng Th\u1ea7n v\u00e0 v\u1eeba ch\u00f4n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed3ng t\u1eed s\u0129 xong. T\u00f4i ch\u1ec9 nh\u1eafn v\u1edbi ch\u1ecb b\u1ea1n \u0111\u1ebfn g\u1eb7p t\u00f4i l\u00e0 cho t\u00f4i g\u1eedi l\u1eddi h\u1ecfi th\u0103m v\u00e0 c\u00e1m \u01a1n thi\u1ec7n ch\u00ed c\u1ee7a Bert, l\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 g\u1eb7p anh \u0111\u01b0\u1ee3c. Khi \u0111ang n\u1eb1m trong tr\u1ea1i t\u1ecb n\u1ea1n Camp Pendleton, Nam California, v\u00e0o gi\u1eefa n\u0103m 1975, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c tin Bert \u0111\u00e3 l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh l\u1ea1i v\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f3 hai con nh\u1ecf v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 sau n\u00e0y. (TD, 12\/2009, 07\/2016)<\/p>\n<p><b>______________<\/b><\/p>\n<p><b>Ghi ch\u00fa: <\/b><\/p>\n<p>(*) \u201cD\u00e2n l\u00e0ng \u0110\u00f4ng Y\u00ean: t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 nh\u1eefng anh h\u00f9ng c\u1ea3m t\u1eed v\u00ec d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam,\u201d<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/danlambaovn.blogspot.com\/2016\/06\/dan-lang-ong-yen-tam-guong-ve-nhung-anh.html\">http:\/\/danlambaovn.blogspot.com\/2016\/06\/dan-lang-ong-yen-tam-guong-ve-nhung-anh.html<\/a><\/p>\n<p>(**) \u201cWoman in the Dunes\u201d (phim), <a href=\"http:\/\/youtu.be\/qa_xg0suuzc\">http:\/\/youtu.be\/qa_xg0suuzc<\/a>; \u201cThe woman in the Dunes\u201d (book), <a href=\"https:\/\/www.amazon.com\/Woman-Dunes-Kobo-Abe\/dp\/0679733787\">https:\/\/www.amazon.com\/Woman-Dunes-Kobo-Abe\/dp\/0679733787<\/a><\/p>\n<p>(***) Ch\u1ee7 ngh\u0129a hi\u1ec7n sinh, kh\u00e1c v\u1edbi \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn cho \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ed1i s\u1ed1ng ph\u00f3ng \u0111\u00e3ng, m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, th\u1ef1c ra l\u00e0 m\u1ed9t tri\u1ebft l\u00fd li\u00ean quan t\u1edbi vi\u1ec7c c\u00e1 nh\u00e2n t\u1ef1 kh\u00e1m ph\u00e1 ra ch\u00ednh m\u00ecnh v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a cu\u1ed9c hi\u1ec7n sinh qua nh\u1eefng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u1ef1 \u00fd, t\u1ef1 ch\u1ecdn v\u00e0 t\u1ef1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, kh\u00f4ng \u0111\u1ed5 t\u1ea1i ai kh\u00e1c. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t tin t\u01b0\u1edfng cho r\u1eb1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 t\u00ecm ki\u1ebfm xem m\u00ecnh l\u00e0 ai, c\u00e1i g\u00ec d\u00e0i theo c\u1ea3 cu\u1ed9c \u0111\u1eddi qua nh\u1eefng l\u1ef1a ch\u1ecdn d\u1ef1a v\u00e0o kinh nghi\u1ec7m, c\u00e1c ni\u1ec1m tin v\u00e0 tri\u1ec3n v\u1ecdng. (<a href=\"http:\/\/www.allaboutphilosophy.org\/existentialism.htm\">www.allaboutphilosophy.org\/<b>existentialism<\/b>.htm<\/a>)<\/p>\n<p>(****) B\u1ea3n th\u1ea3o &#8220;Th\u00e0nh tr\u00ec cu\u1ed1i c\u00f9ng&#8221; \u0111\u00e3 th\u1ea5t l\u1ea1c. Tuy nhi\u00ean, tr\u1ecdn b\u1ed9 b\u00e1o Th\u1ea7n Phong hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng microfilm t\u1ea1i th\u01b0 vi\u1ec7n Kroch Asia thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cornell, New York.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Khi Bert h\u1ebft h\u1ea1n c\u00f4ng t\u00e1c ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1 M\u1ef9, t\u00f4i \u0111ang d\u1ecbch nh\u1eefng trang cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch. B\u1ecb l\u00f4i cu\u1ed1n v\u00e0o kh\u00f4ng kh\u00ed m\u00ea ho\u1eb7c c\u1ee7a cu\u1ed1n truy\u1ec7n, t\u00f4i ti\u1ec5n anh nh\u01b0ng kh\u00f4ng bu\u1ed3n l\u1eafm. V\u1ea3 l\u1ea1i, gi\u1eefa Bert v\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u1ec1 c\u00e1i nh\u00ecn \u0111\u1ed1i v\u1edbi cu\u1ed9c chi\u1ebfn l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. Bert thu\u1ed9c l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng l\u1ea1i vi\u1ec7c M\u1ef9 tham chi\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n","protected":false},"author":1301,"featured_media":43374,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[132,136,50,180,25],"tags":[428],"class_list":["post-43384","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-doc-va-doc-lai","category-gioi-thieu-tac-gia","category-gioi-thieu-tac-pham","category-ky","category-nhan-dinh","tag-trung-duong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43384","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1301"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43384"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43384\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72205,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43384\/revisions\/72205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43384"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43384"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43384"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}