{"id":37679,"date":"2015-07-16T02:08:44","date_gmt":"2015-07-16T02:08:44","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=37679"},"modified":"2019-02-28T11:10:44","modified_gmt":"2019-02-28T11:10:44","slug":"thanh-viet-nghi-hoa-tien-trinh-nha-thanh-cong-nhan-trieu-dai-quang-trung-chuong-i-tu-cang-thang-den-hoa-hoan-phan-1-truoc-khi-dam-phan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/37679\/thanh-viet-nghi-hoa-tien-trinh-nha-thanh-cong-nhan-trieu-dai-quang-trung-chuong-i-tu-cang-thang-den-hoa-hoan-phan-1-truoc-khi-dam-phan","title":{"rendered":"THANH VI\u1ec6T NGH\u1eca H&Ograve;A- TI\u1ebeN TR&Igrave;NH NH&Agrave; THANH C&Ocirc;NG NH\u1eacN TRI\u1ec0U \u0110\u1ea0I QUANG TRUNG- Ch\u01b0\u01a1ng I: T\u1eeb C\u0103ng Th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn H&ograve;a Ho&atilde;n- ph\u1ea7n 1:TR\u01af\u1edaC KHI \u0110&Agrave;M PH&Aacute;N"},"content":{"rendered":"<p><b>     <br \/><\/b><\/p>\n<p>Negotiation is a process in which explicit proposals are put forward ostensibly for the purpose of reaching agreement on an exchange or on the realization of a common interest where conflicting interests are present.<\/p>\n<p>Fred Charles Ikl\u00e9<\/p>\n<p><i>\u0110\u00e0m ph\u00e1n l\u00e0 ti\u1ebfn tr\u00ecnh trong \u0111\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng khai \u0111\u01b0a ra nh\u1eb1m m\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u1ea1t t\u1edbi tho\u1ea3 thu\u1eadn \u0111\u1ec3 trao \u0111\u1ed5i hay th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u1ee3i \u00edch chung \u1edf khu v\u1ef1c \u0111ang c\u00f3 nh\u1eefng xung \u0111\u1ed9t.<\/i><\/p>\n<p><i>How Nations Negotiate<\/i><\/p>\n<p>Frederick A. Praeger N.Y., 1964 <\/p>\n<p>tr. 3-4<\/p>\n<p><u>     <br \/><\/u><\/p>\n<p><b>TR\u01af\u1edaC KHI \u0110\u00c0M PH\u00c1N<\/b><\/p>\n<p>Khi T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m nh\u1ecf t\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ea1y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Nam Quan, vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng l\u1eadp t\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean vua C\u00e0n Long vi\u1ec7c th\u1ea5t tr\u1eadn \u0111\u1ed3ng th\u1eddi x\u00fac ti\u1ebfn hai c\u00f4ng t\u00e1c c\u1ea5p b\u00e1ch nh\u1ea5t: 1\/ ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m quan binh ch\u1ea1y v\u1ec1 v\u00e0 2\/ t\u00e1i ph\u1ed1i tr\u00ed binh l\u00ednh t\u1ea1i c\u00e1c c\u1eeda \u1ea3i \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng vi\u1ec7c qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n th\u1eeba th\u1ebf \u0111\u00e1nh qua. M\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u0169ng r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi Thanh tri\u1ec1u l\u00e0 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng ng\u00f5 h\u1ea7u kh\u00f4ng b\u1ecb ti\u1ebfng l\u00e0 b\u1ecf r\u01a1i m\u1ed9t thu\u1ed9c qu\u1ed1c. <\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb sai T\u00f4n V\u0129nh Thanh \u0111i\u1ec1u th\u00eam 300 qu\u00e2n c\u1ed9ng v\u1edbi s\u1ed1 2700 qu\u00e2n c\u00f3 s\u1eb5n \u0111\u1ec3 chia ra \u0111\u00f3ng d\u1ecdc theo bi\u00ean gi\u1edbi, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ba c\u1eeda Tr\u1ea5n Nam (t\u1ee9c Nam Quan), B\u00ecnh Di, Thu\u1ef7 Kh\u1ea9u c\u00f3 th\u00f4ng \u0111\u1ea1o qua n\u01b0\u1edbc ta.<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn1_4204\" name=\"_ftnref1_4204\">[1]<\/a> B\u00e1o c\u00e1o s\u01a1 kh\u1edfi c\u00f3 kho\u1ea3ng 3000 qu\u00e2n Thanh tho\u00e1t ch\u1ebft,<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn2_4204\" name=\"_ftnref2_4204\">[2]<\/a> m\u1ed9t s\u1ed1 theo \u0111\u01b0\u1eddng nh\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang ch\u1ec9 l\u1ed1i ch\u1ea1y v\u1ec1.<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn3_4204\" name=\"_ftnref3_4204\">[3]<\/a><\/p>\n<p>Khi nghe tin x\u1ea5u t\u1eeb Qu\u1ea3ng T\u00e2y, vua C\u00e0n Long \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn s\u1ed1 binh s\u0129 ch\u1ea1y tho\u00e1t v\u00ec ch\u00ednh \u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 l\u1ed7i khi b\u1ecb t\u1eadp k\u00edch b\u1ea5t ng\u1edd. \u00d4ng lo r\u1eb1ng trong s\u1ed1 quan binh b\u1ecb b\u1eaft l\u00e0m con tin \u2013 gi\u1ed1ng nh\u01b0 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u2013 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh cao c\u1ea5p s\u1ebd b\u1ecb d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i ch\u00e1c v\u00e0 s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh kh\u00f3 ngh\u0129 n\u1ebfu tin \u0111\u00f3 l\u1ecdt ra ngo\u00e0i. Nhi\u1ec1u chi ti\u1ebft cho th\u1ea5y sau n\u00e0y vua C\u00e0n Long tuy c\u1ea3m th\u00e1n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u201c<i>\u0111\u1ec1 tr\u1ea5n \u0111\u1ea1i vi\u00ean<\/i>\u201d (vi\u00ean ch\u1ee9c l\u1edbn bao g\u1ed3m \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 t\u1ed5ng binh) hi sinh nh\u01b0ng \u00f4ng c\u0169ng m\u1eebng th\u1ea7m l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e2n v\u1eadt quan tr\u1ecdng n\u00e0o b\u1ecb b\u1eaft s\u1ed1ng v\u00e0 coi vi\u1ec7c T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb b\u1ecf ch\u1ea1y l\u00e0 bi\u1ebft gi\u1eef qu\u1ed1c th\u1ec3 n\u00ean kh\u00f4ng b\u1ecb ph\u1ea1t m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c khen. Ch\u00ednh quan vi\u00ean nh\u00e0 Thanh c\u0169ng bi\u1ebft \u00fd ho\u00e0ng \u0111\u1ebf n\u00ean v\u1ebd v\u1eddi \u0111\u1ec3 tr\u1eadn \u0111\u00e1nh th\u00eam ph\u1ea7n oanh li\u1ec7t v\u00e0 thua tr\u1eadn l\u00e0 do nh\u1eefng l\u00fd do ngo\u00e0i d\u1ef1 li\u1ec7u nh\u01b0 L\u00ea Duy K\u1ef3 b\u1ecf ch\u1ea1y l\u00e0m d\u00e2n ch\u00fang n\u00e1o lo\u1ea1n khi\u1ebfn \u0111\u1ecbch th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u00e1nh \u00fap.<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn4_4204\" name=\"_ftnref4_4204\">[4]<\/a><\/p>\n<p>Vua C\u00e0n Long l\u1eadp t\u1ee9c ra l\u1ec7nh cho t\u00e1i t\u1ee5c vi\u1ec7c \u0111\u01b0a 3000 qu\u00e2n t\u1eeb Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng sang [tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u00ednh t\u0103ng c\u01b0\u1eddng cho \u0111\u1ea1i qu\u00e2n \u1edf Th\u0103ng Long nh\u01b0ng \u0111\u00e3 ho\u00e3n l\u1ea1i khi c\u00f3 l\u1ec7nh tri\u1ec7t binh] \u0111\u1ec3 gia t\u0103ng canh ph\u00f2ng bi\u00ean gi\u1edbi. C\u0169ng ngay nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean, L\u00ea Duy K\u1ef3 [t\u1ee9c vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng] v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e2n quy\u1ebfn, b\u1ea7y t\u00f4i ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn Nam Quan.<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn5_4204\" name=\"_ftnref5_4204\">[5]<\/a> Vi\u1ec7c \u0111\u00e0m ph\u00e1n hay ho\u00e0 gi\u1ea3i gi\u1eefa nh\u00e0 Thanh v\u00e0 T\u00e2y S\u01a1n ch\u01b0a \u0111\u1eb7t ra v\u00ec c\u00f2n nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 g\u1ea5p r\u00fat h\u01a1n c\u1ea7n gi\u1ea3i quy\u1ebft.<\/p>\n<p>C\u1ee9 nh\u01b0 th\u00f4ng l\u1ec7, khi t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh thua tr\u1eadn th\u00ec vua C\u00e0n Long \u0111\u1ec1u x\u1eed t\u1ed9i n\u1eb7ng. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 t\u1eed kh\u00f4ng d\u00e1m v\u1ec1 tri\u1ec1u v\u00e0 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb c\u0169ng kh\u00f4ng y\u00ean t\u00e2m khi \u0111\u00e3 l\u00e0m vua Thanh th\u1ea5t v\u1ecdng. Trong nh\u1eefng l\u00e1 th\u01b0 g\u1eedi l\u00ean, h\u1ecd T\u00f4n \u0111\u1ec1u nh\u1eadn l\u1ed7i v\u1ec1 ph\u1ea7n m\u00ecnh v\u00e0 xin \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u00e1c t\u01b0\u1edbc v\u1ecb, khen th\u01b0\u1edfng \u2026 \u0111\u1ec3 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t.<\/p>\n<p><i>\u2026Th\u1ea7n ch\u1ecbu \u01a1n n\u1eb7ng c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng, u\u1ef7 th\u00e1c vi\u1ec7c l\u1edbn, nh\u01b0ng kh\u00f4ng s\u1edbm l\u00e0m cho xong. L\u1ea7n n\u00e0y c\u0169ng v\u00ec qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00f4ng g\u1ea5p m\u1ea5y l\u1ea7n b\u00ean m\u00ecnh, khi\u1ebfn cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1 tr\u1ea5n b\u1ecb v\u00e2y, ch\u01b0a tho\u00e1t ra \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i nh\u00e2n s\u1ed1 qu\u00e2n th\u1ea7n \u0111ang cai qu\u1ea3n, ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi, v\u01b0\u1ee3t ra kh\u1ecfi tr\u00f9ng vi r\u1ed3i, kh\u00ed th\u1ebf kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 kh\u01a1i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 quay l\u1ea1i c\u1ee9u vi\u1ec7n. Ch\u1ec9 ng\u1ea9ng xin ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00e0 tr\u1ecb t\u1ed9i th\u1ea7n th\u1eadt n\u1eb7ng m\u00e0 th\u00f4i. \u00d0\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf ph\u00e1p \u0111\u1ed9 v\u00e0 r\u0103n \u0111e nh\u1eefng k\u1ebb sai s\u00f3t. C\u00f2n nh\u01b0 \u0111\u1ec1 tr\u1ea5n n\u1ebfu ch\u1eb3ng may b\u1ecb gi\u1ebft h\u1ea1i r\u1ed3i, th\u1ea7n th\u1ec1 ch\u1eb3ng c\u00f9ng b\u1ecdn gi\u1eb7c kia c\u00f9ng s\u1ed1ng. V\u1eady xin ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng tuy\u1ec3n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 uy cao v\u1ecdng tr\u1ecdng, \u0111em qu\u00e2n chinh th\u1ea3o. Th\u1ea7n nguy\u1ec7n lo vi\u1ec7c chu\u1ea9n b\u1ecb l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o, kh\u00ed gi\u1edbi \u0111em \u0111\u1ebfn qu\u00e2n ti\u1ec1n, \u0111\u00e1i c\u00f4ng hi\u1ec7u l\u1ef1c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc.<\/i><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn6_4204\" name=\"_ftnref6_4204\">[6]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p>Tuy n\u00f3i r\u1ea5t m\u1ea1nh b\u1ea1o, l\u1ea1i t\u1ef1 nguy\u1ec7n theo qu\u00e2n chinh ph\u1ea1t l\u1ea7n th\u1ee9 hai nh\u01b0ng ngay trong b\u00e1o c\u00e1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb \u0111\u00e3 kh\u00f4n kh\u00e9o g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 m\u1ed9t bi\u1ec7n ph\u00e1p gi\u1ea3ng ho\u00e0 trong m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 m\u00e0 \u00f4ng ta n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u00e3 g\u1eedi cho Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p><i>\u2026 H\u00f4m tr\u01b0\u1edbc th\u1ea7n \u1edf b\u1edd ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng<\/i><i> <\/i>[t\u1ee9c s\u00f4ng Nh\u0129 H\u00e0],<i> th\u1ea5y th\u1ebf gi\u1eb7c \u1edf b\u1edd b\u00ean kia qu\u00e1 d\u0169ng m\u00e3nh, m\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1 tr\u1ea5n, ch\u01b0a th\u1ea5y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn b\u1edd s\u00f4ng, hay l\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i r\u1ed3i n\u00ean kh\u00f4ng tri\u1ec7t h\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u00ec th\u1ebf m\u1edbi t\u1ef1 tay vi\u1ebft m\u1ed9t m\u1ea3nh gi\u1ea5y, sai di nh\u00e2n <\/i>[t\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t] <i>\u0111em \u0111\u1ebfn b\u00ean s\u00f4ng giao l\u1ea1i cho \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c nh\u01b0 sau:<\/i><\/p>\n<p><i>\u201cL\u1ea7n n\u00e0y b\u1ea3n b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ee5ng m\u1ec7nh \u0111\u1ea1i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, th\u1ed1ng l\u00e3nh binh s\u0129 xu\u1ea5t quan, nguy\u00ean ch\u1ec9 c\u00f3 \u00fd kh\u00f4i ph\u1ee5c kinh \u0111\u00f4, \u0111\u1ec3 phong v\u01b0\u01a1ng cho L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i>. Hi\u1ec7n nay L\u00ea Duy K\u1ef3 \u0111\u00e3 s\u1ee3 gi\u1eb7c m\u00e0 tr\u1ed1n m\u1ea5t r\u1ed3i. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 u\u1ef7 m\u1ecb kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ed kh\u00ed, kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c gi\u00fap \u0111\u1ee1 n\u1eefa, n\u00ean \u0111\u00e3 tri\u1ec7t binh tr\u1edf v\u1ec1 quan \u1ea3i. N\u1ebfu nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7<\/i><i> d\u00e1m gi\u1ebft m\u1ed9t quan binh n\u00e0o ch\u01b0a k\u1ecbp xu\u1ea5t quan, th\u1eed ngh\u0129 thi\u00ean tri\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea1m t\u1ed9i l\u1ea7n n\u1eefa m\u00e0 b\u1ecf qua hay kh\u00f4ng? \u00d0\u1ea1i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf s\u1ebd ph\u00e1i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ed1ng l\u00e3nh v\u00e0i ch\u1ee5c v\u1ea1n quan binh, b\u1ed1n \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn binh ti\u1ec5u tr\u1eeb, kh\u00f4ng di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u01a1i th\u00ec kh\u00f4ng th\u00f4i. <b>C\u00f2n nh\u01b0 ng\u01b0\u01a1i Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 \u0111em quan binh \u0111\u01b0a tr\u1edf ra, r\u1ed3i t\u1ef1 tr\u1ea7n t\u00ecnh h\u1ed1i t\u1ed9i c\u00e1c duy\u00ean c\u1edb, \u1ea5y l\u00e0 bi\u1ebft l\u1ebd thu\u1eadn ngh\u1ecbch, may ra xin \u0111\u01b0\u1ee3c khoan dung. Ho\u1ea1 hay ph\u00fac c\u0169ng l\u00e0 do ng\u01b0\u01a1i t\u1ef1 ch\u1ecdn l\u1ea5y. <\/b>Vi\u1ec7c \u0111ang l\u00fac c\u1ea5p b\u00e1ch, ta ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ea5y l\u1eddi th\u00f4i.\u201d<\/i><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn7_4204\" name=\"_ftnref7_4204\">[7]<\/a><\/p>\n<p>L\u00e1 th\u01b0 n\u00e0y nhi\u1ec1u ph\u1ea7n T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb b\u1ecba \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ec3 t\u00ecm m\u1ed9t l\u1ed1i tho\u00e1t hi\u1ec3m v\u00ec \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng vua C\u00e0n Long s\u1ebd ch\u1ecdn gi\u1ea3i ph\u00e1p gi\u1ea3ng h\u00f2a h\u01a1n l\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn m\u1edbi. N\u1ebfu hai b\u00ean b\u00e3i chi\u1ebfn, trong vai tr\u00f2 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng ch\u1eafc ch\u1eafn T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb s\u1ebd c\u00f3 d\u1ecbp \u0111o\u00e1i c\u00f4ng chu\u1ed9c t\u1ed9i. C\u00f2n nh\u01b0 n\u1ebfu ti\u1ebfn h\u00e0nh m\u1ed9t cu\u1ed9c chinh ph\u1ea1t l\u1ea7n th\u1ee9 hai, ch\u1eafc ch\u1eafn h\u1ecd T\u00f4n s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f2n vai tr\u00f2 g\u00ec n\u1eefa. <\/p>\n<p>C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 khi v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng T\u00e2y, h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5y m\u1ed9t s\u1ed1 d\u1ee5 ch\u1ec9 c\u1ee7a vua C\u00e0n Long m\u00e0 v\u00ec t\u00ecnh h\u00ecnh chi\u1ebfn s\u1ef1 n\u00ean ch\u01b0a k\u1ecbp chuy\u1ec3n xu\u1ed1ng Th\u0103ng Long trong \u0111\u00f3 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u00e0 Thanh t\u1ecf ra bi quan v\u00e0 li\u00ean ti\u1ebfp ra l\u1ec7nh \u201c<i>tri\u1ec7t binh<\/i>\u201d (r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1) &#8211; k\u1ec3 c\u1ea3 \u0111\u00e1nh l\u1eeba vua t\u00f4i nh\u00e0 L\u00ea &#8211; ch\u1ee9ng t\u1ecf \u00f4ng \u0111\u00e3 th\u1ea5y nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t qua n\u1ebfu duy tr\u00ec cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u1edf An Nam. Trong <u>d\u1ee5 ch\u1ec9 g\u1eedi trong kho\u1ea3ng 27-29 th\u00e1ng Ch\u1ea1p,<\/u> <b>\u2013 tuy kh\u00f4ng thi h\u00e0nh k\u1ecbp nh\u01b0ng \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/b><b>, T\u00f4n V\u0129nh Thanh<\/b><b> nh\u1eadn ra tia s\u00e1ng cu\u1ed1i \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m<\/b>. <\/p>\n<p>\u2026<i>T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> sau khi \u0111\u00e3 s\u1eafp x\u1ebfp y\u00ean \u1ed5n cho L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i> r\u1ed3i h\u00e3y th\u1eeba th\u1ebf cho qu\u00e2n t\u1ec9nh \u0110i\u1ec1n <\/i>[c\u00e1nh qu\u00e2n V\u00e2n Qu\u00ed] <i>r\u00fat v\u1ec1 theo l\u1ed1i Vi\u1ec7t T\u00e2y <\/i>[Qu\u1ea3ng T\u00e2y]<i> r\u1ed3i sau khi ti\u1ebfn kh\u1ea9u l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng Vi\u1ec7t T\u00e2y v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0110i\u1ec1n nh\u01b0ng \u0111\u1eebng qu\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 nh\u1eefng n\u01a1i nh\u01b0 Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng Ho\u00e1 thu ph\u1ee5c r\u1ed3i m\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng ch\u01a1 v\u01a1 \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho to\u00e0n c\u1ee5c \u0111\u1ed5 v\u1ee1 kh\u00f4ng ho\u00e0n th\u00e0nh.<\/i><\/p>\n<p><i>Tr\u1eabm ngh\u0129 h\u1ecd L\u00ea l\u1eadp qu\u1ed1c \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00ed v\u1eadn suy d\u1ea7n g\u1ea7n \u0111\u00e2y nhi\u1ec1u phen lo\u1ea1n l\u1ea1c m\u00e0 L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i> l\u1ea1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00fat nh\u00e1t b\u1ea5t t\u00e0i, chung quanh kh\u00f4ng c\u00f3 ai ph\u00f2 t\u00e1. Xem t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u00f3 <u>ch\u1eafc l\u00e0 l\u00f2ng tr\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u00e1n gh\u00e9t h\u1ecd L\u00ea, n\u1ebfu nh\u01b0 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7<\/u><\/i><i><u> \u0111em ra ch\u00ednh ph\u00e1p m\u00e0 L\u00ea Duy K\u1ef3 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 m\u00ecnh ch\u1ea5n t\u00e1c l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, v\u00ed th\u1eed c\u00f3 m\u1ed9t Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 kh\u00e1c l\u1ea1i n\u1ed5i l\u00ean l\u00e0m lo\u1ea1n th\u00ec l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea1i l\u00e0m phi\u1ec1n binh l\u1ef1c thi\u00ean tri\u1ec1u th\u00eam m\u1ea5y l\u1ea7n<\/u><\/i><i>?<\/i><i><\/i><\/p>\n<p><i>Tr\u1eabm bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u thu\u1eadn theo tr\u1eddi m\u00e0 l\u00e0m, nay tr\u1eddi \u0111\u00e3 gh\u00e9t h\u1ecd L\u00ea m\u00e0 tr\u1eabm l\u1ea1i mu\u1ed1n n\u00e2ng \u0111\u1ee1 th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00f4n k\u00ednh l\u00f2ng tr\u1eddi, l\u00e0 \u0111\u1ea1o ph\u1ee7 ng\u1ef1 thu\u1ed9c qu\u1ed1c v\u1eady. Vi\u1ec7c ti\u1ebfn ti\u1ec5u Qu\u1ea3ng Nam l\u00fac n\u00e0y ch\u01b0a thu\u1eadn ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 l\u00e0m, v\u1eady h\u00e3y tu\u00e2n ch\u1ec9 t\u1ee9c t\u1ed1c quay v\u1ec1 kh\u00f4ng n\u00ean \u1edf l\u1ea1i n\u01a1i \u0111\u00f3 th\u00eam n\u1eefa.<\/i> <a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn8_4204\" name=\"_ftnref8_4204\">[8]<\/a><i><\/i><\/p>\n<p>V\u0103n ki\u1ec7n n\u00e0y n\u1ebfu t\u00ednh theo th\u1eddi gian chuy\u1ec3n th\u01b0 th\u00ec c\u0169ng cho ta th\u1ea5y khi c\u00f2n \u1edf Th\u0103ng Long, <b><u>T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/u><\/b><b><u> ch\u01b0a h\u1ec1 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh tri\u1ec7t binh.<\/u><\/b> Ch\u00ednh v\u00ec ch\u01b0a nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 th\u1ec9 v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i d\u1ee9t kho\u00e1t \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho qu\u00e2n Thanh l\u00e2m v\u00e0o th\u1ebf d\u1eb1ng dai, h\u1ecd T\u00f4n ch\u01b0a d\u00e1m t\u1ef1 m\u00ecnh ch\u1ecdn m\u1ed9t quy\u1ebft s\u00e1ch c\u1ee5 th\u1ec3 ngo\u00e0i vi\u1ec7c g\u1eedi th\u01b0 \u1eadm \u1ecde \u0111\u00f2i Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n doanh \u0111\u1ea7u h\u00e0ng v\u00e0 h\u1eb9n m\u1ed3ng 6 T\u1ebft s\u1ebd ra qu\u00e2n. Vi\u1ec7c h\u1eb9n tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m giao tranh k\u00e8m theo nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c thao di\u1ec5n, ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng \u201c<i>m\u00e3i v\u00f5<\/i>\u201d m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c ghi nh\u1eadn<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn9_4204\" name=\"_ftnref9_4204\">[9]<\/a> cho th\u1ea5y T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ch\u1ec9 mu\u1ed1n mua th\u1eddi gian, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh s\u1ebd thi h\u00e0nh. V\u00ec th\u1ebf ti\u1ebfn tho\u00e1i l\u01b0\u1ee1ng nan, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb c\u0169ng <b>b\u00e1c kh\u01b0\u1edbc m\u1ecdi k\u1ebf ho\u1ea1ch ti\u1ebfn qu\u00e2n m\u00e0 nh\u00f3m nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb <\/b>\u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u00e9p vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng thu h\u1ed3i binh quy\u1ec1n c\u1ee7a L\u00ea Qu\u00fdnh.<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn10_4204\" name=\"_ftnref10_4204\">[10]<\/a><\/p>\n<p><b>Ng\u00e0y 24 th\u00e1ng Gi\u00eang n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu<\/b> [C\u00e0n Long 54], nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u1ea1i tr\u1eadn, vua C\u00e0n Long l\u1eadp t\u1ee9c gi\u00e1ng ch\u1ec9 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng Ph\u00fac Khang An t\u1eeb M\u00e2n-Tri\u1ebft (Ph\u00fac Ki\u1ebfn) sang l\u00e0m t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng thay T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb. Tuy nhi\u00ean ch\u00ednh Thanh tri\u1ec1u c\u0169ng e ng\u1ea1i n\u1ebfu An Nam ph\u1ea3n \u1ee9ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u2013 <u>kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1ea7n ph\u1ee5c, giam c\u1ea7m t\u00f9 binh v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng bi\u00ean gi\u1edbi<\/u> \u2013 th\u00ec s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn. V\u00ec th\u1ebf vua Thanh ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng d\u1eabn t\u1ed5ng qu\u00e1t:<\/p>\n<p><i>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y tr\u1eabm \u0111\u00e3 bi\u1ebft L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i> l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u00e8n y\u1ebfu kh\u00f4ng n\u0103ng l\u1ef1c, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o d\u1ea5y l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c, xem ch\u1eebng tr\u1eddi \u0111\u00e3 gh\u00e9t b\u1ecf h\u1ecd L\u00ea r\u1ed3i, kh\u00f4ng c\u00f2n h\u1ed9 tr\u1ee3 n\u1eefa. L\u1ea1i th\u00eam d\u00e2n t\u00ecnh An Nam<\/i><i>, ph\u1ea3n ph\u00fac kh\u00f4ng tin \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean ta \u0111\u00e3 s\u1edbm gi\u00e1ng d\u1ee5 ch\u1ec9, ra l\u1ec7nh cho T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> t\u1ee9c t\u1ed1c tri\u1ec7t binh. N\u1ebfu nh\u01b0 khi T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 \u0111\u00f3, tu\u00e2n l\u1ec7nh k\u00e9o binh v\u1ec1 ngay, th\u00ec l\u00fac n\u00e0y quan binh \u0111\u00e3 qua kh\u1ecfi quan \u1ea3i r\u1ed3i.<\/i><\/p>\n<p><i>\u00d0\u1ebfn nay Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7<\/i><i> d\u00e1m quay l\u1ea1i qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, c\u0169ng v\u00ec T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> mong m\u1ecfi Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 h\u1ed1i t\u1ed9i xin \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf th\u1ef1c l\u00e0 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. L\u1ea1i th\u1ea5y th\u1eddi gian \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, nh\u1eb1m l\u00fac s\u1eafp \u0111\u1ebfn m\u00f9a xu\u00e2n, x\u1ee9 n\u00e0y nhi\u1ec1u m\u01b0a d\u1ea7m ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed, d\u1eabu mu\u1ed1n chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u1ec3 c\u1eed binh th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u00fang l\u00fac. Hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng binh phu \u1edf Qu\u1ea3ng \u00d0\u00f4ng<\/i><i>, Qu\u1ea3ng T\u00e2y<\/i><i> c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 r\u1ed3i, nay l\u1ea1i l\u1ee5c t\u1ee5c g\u1ecdi ra, vi\u1ec7c ch\u1eadm <\/i>[\u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng d\u00e2n phu] <i>kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec7n g\u1ea5p <\/i>[c\u1eed binh sang \u0111\u00e1nh An Nam]<i>, ch\u1eb3ng kh\u1ecfi d\u00e2n ch\u00fang nghe r\u1ed3i th\u00eam kinh h\u00e3i. <b>Cho n\u00ean vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft l\u00e0 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o tri\u1ec7t h\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e2n s\u0129 \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u1ec3 th\u1ed1ng cho qu\u1ed1c gia \u1ea5y l\u00e0 quan tr\u1ecdng h\u01a1n c\u1ea3.<\/b><\/i><\/p>\n<p><i>T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng l\u00e3nh to\u00e0n b\u1ed9 qu\u00e2n doanh d\u00f9 g\u00ec ch\u0103ng n\u1eefa c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ea1o hi\u1ec3m. Vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0111\u00f3 v\u01b0\u1ee3t v\u00f2ng v\u00e2y \u0111\u1ec3 tho\u00e1t ra l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m r\u1ea5t \u0111\u00fang. K\u1ebf \u0111\u1ebfn l\u00e0 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh<\/i><i> l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean ch\u1ee9c cao c\u1ea5p, c\u0169ng th\u1eadt quan tr\u1ecdng, hi\u1ec7n nay ch\u01b0a nghe tin t\u1ee9c g\u00ec, ta c\u0169ng lo l\u1eafng l\u1eafm. Hai ng\u01b0\u1eddi <\/i>[ch\u1ec9 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0 Ph\u00fa C\u01b0\u01a1ng]<i> h\u00e3y gia t\u00e2m th\u1eadn tr\u1ecdng, su\u1ea5t l\u00e3nh quan binh, mau mau ti\u1ebfn quan.<\/i><\/p>\n<p><i>Hi\u1ec7n nay c\u1ee9 nh\u01b0 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> v\u00e0 T\u00f4n V\u0129nh Thanh<\/i><i> t\u00e2u l\u00ean th\u00ec L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i> v\u00e0o ng\u00e0y <b>m\u1ed3ng b\u1ea3y th\u00e1ng Gi\u00eang<\/b> \u0111\u00e3 v\u00e0o trong quan, t\u1ea1m \u0111\u01b0a v\u00e0o Nam Ninh<\/i><i> \u1edf r\u1ed3i.<\/i><\/p>\n<p><i>Tr\u01b0\u1edbc nay vi\u1ec7c h\u00e0nh qu\u00e2n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng thu\u1eadn l\u1ee3i. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 \u0111\u00e1nh \u1edf ph\u00eda t\u00e2y T\u00e2n C\u01b0\u01a1ng<\/i><i>, hay vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1ee1ng Kim Xuy\u00ean<\/i><i>. C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ea5t b\u1ea1i r\u1ed3i sau m\u1edbi th\u00e0nh c\u00f4ng. L\u1ea7n n\u00e0y T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> \u0111em binh \u0111i ti\u1ec5u tr\u1eeb gi\u1eb7c \u1edf An Nam<\/i><i>, th\u00e0nh c\u00f4ng qu\u00e1 d\u1ec5. \u00d0\u1ebfn nay c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n, m\u1edbi hay kh\u00f4ng ph\u1ea3i Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7<\/i><i> t\u1ef1 thu l\u1ea5y di\u1ec7t vong. L\u00fac n\u00e0y ch\u1ec9 c\u1ea7n T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb, H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh<\/i><i> \u0111\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i binh ho\u00e0n to\u00e0n tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ee7. T\u01b0\u01a1ng lai c\u00f3 l\u00e0m hay kh\u00f4ng l\u00e0m, n\u1eafm hay bu\u00f4ng c\u0169ng l\u00e0 \u1edf ta, l\u00fac \u0111\u00f3 t\u00ednh to\u00e1n r\u1ed3i h\u00e3y \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t.<\/i><\/p>\n<p><i>C\u00f2n nh\u01b0 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/i><i> t\u00e2u xin c\u00e1ch ch\u1ee9c tr\u1ecb t\u1ed9i th\u00ec vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra ngo\u00e0i \u00fd mu\u1ed1n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c kia li\u1ec1u l\u0129nh l\u00e0m c\u00e0n<\/i><i>, sao l\u1ea1i \u0111\u01b0a ra c\u00e2u n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c kia h\u00e3y tr\u1ea5n t\u0129nh h\u01a1n n\u1eefa \u0111\u1ec3 m\u00e0 tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c tri\u1ec7t binh, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 t\u00e2m mang \u00fd lo\u1ea1n. \u00d0\u00f3 l\u00e0 chuy\u1ec7n quan tr\u1ecdng h\u01a1n c\u1ea3.<\/i><\/p>\n<p><i>C\u00f2n Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7<\/i><i> ch\u1eafc kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ee5ng t\u1edbi bi\u00ean c\u1ea3nh c\u1ee7a thi\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00e2u. Th\u1ebf nh\u01b0ng m\u1ed9t d\u1ea3i quan \u1ea3i, ph\u1ea3i n\u00ean b\u1ed1 tr\u00ed binh l\u1ef1c \u0111\u1ec3 ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf h\u1ea7u ti\u1ebfp \u1ee9ng l\u1eabn nhau. Hi\u1ec7n t\u1ea1i theo nh\u01b0 T\u00f4n V\u0129nh Thanh<\/i><i> t\u00e2u l\u00ean th\u00ec \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u binh h\u01a1n m\u1ed9t ngh\u00ecn \u0111\u1ebfn r\u1ed3i, h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ed1 binh ph\u00f2ng gi\u1eef t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, t\u1ed5ng c\u1ed9ng l\u00e0 ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 th\u1ec3 th\u00eam b\u1edbt. V\u1eady truy\u1ec1n l\u1ec7nh cho T\u00f4n V\u0129nh Thanh, \u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, n\u1ebfu nh\u01b0 l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng binh \u0111inh th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean loan truy\u1ec1n r\u1ed9ng r\u00e3i, ch\u1ec9 n\u00ean \u1edf c\u00e1c doanh ph\u1ee5 c\u1eadn, m\u1ed9t m\u1eb7t tuy\u1ec3n m\u1ed9 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi t\u00e2u l\u00ean cho ta bi\u1ebft.<\/i><\/p>\n<p><i>C\u00f2n nh\u01b0 quan binh Vi\u1ec7t T\u00e2y <\/i>[Qu\u1ea3ng T\u00e2y]<i> v\u1ed1n \u0111\u00e3 tri\u1ec7t h\u1ed3i r\u1ed3i th\u00ec l\u1ed9 V\u00e2n Nam<\/i><i> ch\u1eafc c\u0169ng do \u0111\u01b0\u1eddng Tuy\u00ean Quang<\/i><i>, bi\u00ean gi\u1edbi mau mau r\u00fat v\u1ec1. Qu\u00e2n b\u00ean \u00d0i\u1ec1n t\u1ec9nh <\/i>[t\u1ee9c V\u00e2n Qu\u00ed]<i> t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u0111\u00f4ng, n\u1ebfu nh\u01b0 qu\u00e2n c\u1ee7a Ph\u00fa C\u01b0\u01a1ng<\/i><i>, \u00d4 \u00d0\u1ea1i Kinh<\/i><i> \u0111ang ch\u1ec9 huy, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111i\u1ec1u d\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec h\u00e3y b\u1ed1 tr\u00ed d\u1ecdc theo bi\u00ean gi\u1edbi, \u0111\u1ec3 cho thanh th\u1ebf th\u00eam m\u1ea1nh m\u1ebd.<\/i><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn11_4204\" name=\"_ftnref11_4204\">[11]<\/a><\/p>\n<p>Ch\u00fang ta th\u1ea5y vua C\u00e0n Long kh\u00f4ng c\u00f2n \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0a L\u00ea Duy K\u1ef3 tr\u1edf l\u1ea1i Th\u0103ng Long v\u00e0 \u0111\u00e3 \u00edt nhi\u1ec1u m\u1edf m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f4ng nh\u1eadn Nguy\u1ec5n Hu\u1ec7 n\u1ebfu ph\u00eda An Nam kh\u1ea9n kho\u1ea3n y\u00eau c\u1ea7u. N\u1ed9i dung c\u0169ng cho th\u1ea5y <u>ch\u00ednh T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/u><u> xin ch\u1ecbu t\u1ed9i nh\u01b0ng vua C\u00e0n Long mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng thi h\u00e0nh<\/u> <u>ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00f9ng \u0111\u00f9ng n\u1ed5i gi\u1eadn sai Ph\u00fac Khang An<\/u><u> \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng binh m\u00e3 ch\u00edn t\u1ec9nh sang kinh l\u00fd vi\u1ec7c An Nam nh\u01b0 ti\u1ebfng \u0111\u1ed3n<\/u>.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c Ph\u00fac Khang An sang thay \u0111\u1eb7t T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0o m\u1ed9t ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u00f3 x\u1eed. N\u1ebfu h\u1ecd T\u00f4n ho\u00e0n to\u00e0n th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng ch\u1ea5p h\u00e0nh l\u1ec7nh c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1edd Ph\u00fac Khang An \u0111\u1ebfn b\u00e0n giao xong s\u1ebd l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 kinh th\u00ec ho\u1ea1n l\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng ta coi nh\u01b0 ch\u1ea5m d\u1ee9t. Vi\u1ec7c tranh th\u1ee7 th\u1eddi gian ng\u1eafn ng\u1ee7i khi h\u1ecd Ph\u00fac ch\u01b0a sang \u0111\u1ec3 s\u1edbm \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i th\u00e0nh t\u1ef1u s\u1ebd g\u1ee1 cho T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc c\u1edd t\u00e0n, \u0111\u01b0a t\u1edbi vi\u1ec7c b\u00ed m\u1eadt sai Thang H\u00f9ng Nghi\u1ec7p li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi ph\u00eda T\u00e2y S\u01a1n. C\u1ee9 theo t\u00e0i li\u1ec7u n\u01b0\u1edbc ta, Thang H\u00f9ng Nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 ng\u1ea7m g\u1eedi cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh T\u00e2y S\u01a1n m\u1ed9t v\u0103n th\u01b0 c\u00f2n ghi trong <i>T\u00e2y S\u01a1n Bang Giao L\u1ee5c<\/i> \u0111\u01b0\u1ee3c Hoa B\u1eb1ng d\u1ecbch ra nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p><i>\u2026 X\u00e9t ra h\u1ecd L\u00ea b\u00ean An-nam th\u1ea7n ph\u1ee5c Thi\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u00e2u, m\u1ed9t s\u1edbm b\u1ecb h\u1ecd Nguy\u1ec5n T\u00e2y s\u01a1n nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i chi\u1ebfm \u0111o\u1ea1t m\u1ea5t \u0111\u00f4 th\u00e0nh, n\u00ean Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (ch\u1ec9 vua Thanh) ph\u1ea3i sai t\u01b0\u1edbng \u0111em binh ra kh\u1ecfi c\u1eeda \u1ea3i, kh\u00f4i ph\u1ee5c \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc cho h\u1ecd L\u00ea v\u00e0 c\u1ee9 cho v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i ch\u1ee9c ch\u1ecbu phong nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Ch\u1eb3ng d\u00e8 L\u00ea Duy K\u1ef3<\/i><i> \u0111\u01a1n k\u00e9m, v\u00f4 t\u00e0i, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ea5y-nh\u1ee9c l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f2 tr\u1ed1ng g\u00ec c\u1ea3, c\u1ee9 d\u1eaft m\u1eb9 ch\u1ea1y tr\u1ed1n ho\u00e0i, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e0m cho nh\u00e0 L\u00ea kh\u00f4ng ng\u00f3c l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c! T\u1eeb \u0111\u1ea5y v\u1ec1 sau, Thi\u00ean tri\u1ec1u quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111em n\u01b0\u1edbc An-nam m\u00e0 giao cho L\u00ea Duy K\u1ef3 n\u1eefa!<\/i><\/p>\n<p><i>H\u1ecd Nguy\u1ec5n T\u00e2y-s\u01a1n nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i n\u00ean nh\u00e2n tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 ch\u1ec9 d\u1ee5, mau mau l\u00e0m bi\u1ec3u sang \u0111\u00e2y, g\u00f5 c\u1eeda k\u00eau v\u1edbi \u0110\u1ea1i Ho\u00e0ng-\u0111\u1ebf (vua Thanh) r\u1eb1ng L\u00ea-Duy-K\u1ef3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n v\u1ecdng, nh\u00e2n d\u00e2n b\u01a1 v\u01a1 tan \u0111i b\u1ed1n ng\u00e3; b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129, t\u00f4i ph\u1ea3i \u0111em binh ra thay nh\u00e0 L\u00ea m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n ch\u00fang. N\u00e0o ng\u1edd d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, th\u00ecnh l\u00ecnh g\u1eb7p ph\u1ea3i qu\u00e2n nh\u00e0 vua, \u0111\u1ee5ng ai h\u1ecd gi\u1ebft n\u1ea5y. T\u00ecnh th\u1ebf d\u1eef-d\u1ed9i. N\u1ebfu ch\u00fang t\u00f4i b\u00f3 tay ch\u1ecbu tr\u00f3i, th\u00ec th\u1ec3 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ebfn b\u1ecb gi\u1ebft h\u1ebft s\u1ea1ch.<\/i><\/p>\n<p><i>V\u00ec v\u1eady, \u0111\u00e1m di binh, di m\u1ee5c theo t\u00f4i ph\u1ea3i h\u1ebft s\u1ee9c ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Ch\u00fang t\u00f4i t\u1ef1 bi\u1ebft th\u1ebf l\u00e0 c\u00f3 t\u1ed9i n\u1eb7ng l\u1eafm. Hi\u1ec7n nay t\u00f4i \u0111\u00e3 tra x\u00e9t hai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng c\u1ef1 thi\u00ean binh (qu\u00e2n Thanh) \u1ea5y, \u0111em ra tr\u1ecb t\u1ed9i cho ch\u00ednh ph\u00e1p c\u1ea3 r\u1ed3i.<\/i><\/p>\n<p><i>R\u1ed3i n\u00ean nh\u1edd ng\u01b0\u1eddi t\u00e2u xin v\u1edbi \u0110\u1ea1i Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (vua Thanh) c\u00fai th\u01b0\u01a1ng m\u1ecdi r\u1ee3 (!) kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, u\u1ed1n theo l\u1eddi xin m\u00e0 tha th\u1ee9. <b>N\u00ean ch\u0103ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 L\u00ea Duy-C\u1eadn \u0111\u1ee9ng gi\u00e1m qu\u1ed1c; k\u00ednh xin nh\u00e0 vua ban chi\u1ebfu ch\u1ec9 ph\u00e1n b\u1ea3o cho.<\/b><\/i><\/p>\n<p><i>\u0110\u1eb7t l\u1eddi cung thu\u1eadn nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea1i Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf soi x\u00e9t l\u00f2ng th\u00e0nh, s\u1ebd cho nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i ch\u1ee7 tr\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. B\u1ea5y gi\u1edd s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi sang k\u00eau c\u1ea7u Thi\u00ean tri\u1ec1u ban cho \u00e2n \u0111i\u1ec3n (ch\u1ec9 vi\u1ec7c c\u1ea7u phong).<\/i><\/p>\n<p><i>B\u1ea3n \u0111\u1ea1o (Thang H\u00f9ng Nghi\u1ec7p<\/i><i> t\u1ef1 x\u01b0ng) nh\u00e2n v\u00ec gi\u1eef ch\u1ee9c \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi, t\u01b0\u01a1ng lai c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u vi\u1ec7c giao thi\u1ec7p v\u1edbi An-nam nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i (!), n\u00ean ph\u1ea3i vi\u1ebft th\u01b0 k\u00edn n\u00e0y m\u00e0 ng\u1ecf cho bi\u1ebft.<\/i><\/p>\n<p><i>Thu\u1eadn theo th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00fac, tr\u00e1i ngh\u1ecbch th\u00ec ph\u1ea3i v\u1ea1 tu\u1ef3 nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i t\u1ef1 ch\u1ee7 \u0111\u1ea5y\u2026<\/i><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn12_4204\" name=\"_ftnref12_4204\">[12]<\/a><i><\/i><\/p>\n<h3>L\u1eacP TR\u01af\u1edcNG C\u1ee6A HAI B\u00caN<\/h3>\n<h4>\u0110\u1ea0I VI\u1ec6T<\/h4>\n<p>N\u01b0\u1edbc ta v\u1ed1n d\u0129 lu\u00f4n lu\u00f4n b\u1ecb n\u01b0\u1edbc l\u1edbn ch\u00e8n \u00e9p, tuy th\u1eafng m\u1ed9t tr\u1eadn l\u1edbn \u1edf Th\u0103ng Long nh\u01b0ng \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u1ec1 Qu\u1ea3ng T\u00e2y ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 th\u00e0nh qu\u1ea3 sau c\u00f9ng \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i chuy\u1ec7n \u0111\u00e0m ph\u00e1n. Vi\u1ec7c nh\u00e0 Thanh \u0111em m\u1ed9t l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn h\u01a1n sang ph\u1ee5c th\u00f9 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 x\u1ea3y ra theo c\u1ea3 kinh nghi\u1ec7m xung \u0111\u1ed9t v\u1edbi Trung Hoa trong qu\u00e1 kh\u1ee9, hay t\u00ednh ri\u00eang nh\u1eefng chi\u1ebfn d\u1ecbch kh\u00e1c \u0111\u1eddi C\u00e0n Long.<\/p>\n<p>M\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u00f2ng th\u1ee7 v\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00fac ti\u1ebfn ngay v\u00e0 gi\u1edbi truy\u1ec1n gi\u00e1o T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ghi nh\u1eadn mi\u1ec1n B\u1eafc huy \u0111\u1ed9ng d\u00e2n ch\u00fang ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111\u1eafp th\u00e0nh l\u0169y \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c. Vua Quang Trung c\u0169ng chu\u1ea9n b\u1ecb m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng huy\u1ebft m\u1ea1ch t\u1eeb L\u1ea1ng S\u01a1n xu\u1ed1ng Th\u0103ng Long r\u1ed3i t\u1eeb Th\u0103ng Long xu\u1ed1ng Ngh\u1ec7 An \u0111\u1ec3 chia ra c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n khi c\u1ea7n r\u00fat v\u1ec1 Ph\u00fa Xu\u00e2n. Ngo\u00e0i ra, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee7y qu\u00e2n c\u0169ng b\u1ed1 tr\u00ed \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi qu\u00e2n Thanh m\u1ed9t khi h\u1ecd t\u1eeb \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh v\u00e0o.<\/p>\n<p>Trong khi \u0111\u00f3, th\u00e0nh ph\u1ea7n c\u1ef1u th\u1ea7n c\u00f2n trung th\u00e0nh v\u1edbi hai h\u1ecd L\u00ea \u2013 Tr\u1ecbnh c\u0169ng t\u00ecm c\u00e1ch chi\u00eau t\u1eadp l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee3i tham gia chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p qu\u00e2n Thanh sang \u0111\u00e1nh l\u1ea7n th\u1ee9 hai. Ch\u00fang ta th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e2m \u0111i\u1ec3m \u1edf Kinh B\u1eafc (n\u01a1i ho\u00e0ng phi Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Kim n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u), \u1edf Thanh H\u00f3a (l\u00e0 \u0111\u1ea5t t\u1ed5 c\u00f3 con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea sinh s\u1ed1ng l\u00e2u \u0111\u1eddi), c\u00e1c khu v\u1ef1c th\u01b0\u1ee3ng du v\u00f9ng Th\u00e1i Nguy\u00ean, Cao B\u1eb1ng (c\u00f3 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 L\u00ea Duy Ch\u1ec9 v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 th\u1ed5 m\u1ee5c tr\u1ea5n gi\u1eef) \u2026Ngo\u00e0i ra c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n trung th\u00e0nh v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh ti\u1ebfp t\u1ee5c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u1edf ven s\u00f4ng v\u00e0 d\u1ecdc theo duy\u00ean h\u1ea3i. <\/p>\n<p>N\u00f3i t\u00f3m l\u1ea1i, trong nh\u1eefng ng\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean, vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi nh\u00e0 Thanh <b><u>ch\u01b0a nghi\u00eang v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea7u h\u00f2a m\u00e0 l\u00e0 chu\u1ea9n b\u1ecb chi\u1ebfn tranh<\/u><\/b>. Nh\u1eefng ph\u00e1i \u0111o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a l\u00ean ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi quan l\u1ea1i Qu\u1ea3ng T\u00e2y nh\u1eb1m mua th\u1eddi gian, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc khi ng\u0103n ch\u1eb7n qu\u00e2n Nguy\u00ean, qu\u00e2n Minh. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c bi\u1ec7n b\u1ea1ch r\u1eb1ng chi\u1ebfn tranh kh\u00f4ng do ch\u1ee7 \u00fd c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta, Ng\u00f4 Th\u00ec Nh\u1eadm \u0111\u00e3 n\u00eau l\u00ean hai \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec3 th\u0103m d\u00f2 nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ed1i n\u1ebfu \u0111\u1ed1i ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1n th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng:<\/p>\n<p>&#8211; Ta b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng 800 t\u00f9 binh, <\/p>\n<p>&#8211; S\u1eb5n s\u00e0ng ngh\u00eanh chi\u1ebfn n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ecdn l\u1ef1a kh\u00e1c.<\/p>\n<p>V\u1edbi tin t\u1ee9c h\u1ea1n ch\u1ebf, c\u00f3 l\u1ebd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh T\u00e2y S\u01a1n c\u0169ng ch\u01b0a bi\u1ebft r\u1eb1ng vua L\u00ea v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u00e3 ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c sang Qu\u1ea3ng T\u00e2y n\u00ean trong th\u01b0 g\u1eedi sang Trung Hoa v\u1eabn nh\u1eafc t\u1edbi vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a L\u00ea Duy C\u1ea9n l\u00ean \u201c<i>gi\u00e1m qu\u1ed1c<\/i>\u201d thay vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng nh\u1eb1m \u0111\u1ec3 ng\u1ecf m\u1ed9t gi\u1ea3i ph\u00e1p sau c\u00f9ng l\u00e0 <b>n\u1ebfu Trung Hoa kh\u0103ng kh\u0103ng \u0111\u00f2i t\u00e1i l\u1eadp nh\u00e0 L\u00ea th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 quay tr\u1edf v\u1ec1 c\u00f4ng nh\u1eadn c\u1ea3 vua l\u1eabn ch\u00faa<\/b> [ph\u00f3 qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng] nh\u01b0 th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 s\u1ebd \u0111i theo c\u00e1ch th\u1ee9c L\u00ea L\u1ee3i \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi Tr\u1ea7n C\u1ea3o [khi \u0111\u00f3 tr\u00ean danh ngh\u0129a l\u00e0 qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng] \u0111\u1ec3 xin c\u00f4ng nh\u1eadn m\u1ed9t h\u1ecd m\u1edbi.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng l\u00e1 th\u01b0 th\u0103m d\u00f2 \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan l\u1ea1i \u1edf Qu\u1ea3ng T\u00e2y t\u00ecm hi\u1ec3u v\u00e0 qua m\u1ed9t s\u1ed1 trao \u0111\u1ed5i ri\u00eang, h\u1ecd bi\u1ebft r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc ta s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u00e1p \u1ee9ng nh\u1eefng \u0111\u00f2i h\u1ecfi s\u01a1 kh\u1edfi \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc k\u1ebf ti\u1ebfp.<\/p>\n<h4>TRUNG HOA <\/h4>\n<p>V\u1ec1 ph\u00eda nh\u00e0 Thanh, vi\u1ec7c \u0111em qu\u00e2n sang n\u01b0\u1edbc ta nguy\u00ean thu\u1ef7 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f3n qu\u00e0 c\u1ee7a T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb c\u1ed1t \u0111\u1ec3 vua C\u00e0n Long s\u1edbm ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00e1i m\u1ed9ng \u201cTh\u1eadp To\u00e0n\u201d. Ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u, chi\u1ebfn d\u1ecbch sang \u0111\u00e1nh An Nam kh\u00f4ng n\u1eb1m trong m\u1ed9t c\u01a1 nghi chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c v\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh T\u00e2y S\u01a1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111e d\u1ecda cho Trung Hoa m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 tranh gi\u00e0nh quy\u1ec1n l\u1ef1c n\u1ed9i b\u1ed9 n\u00ean s\u1ef1 can thi\u1ec7p c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh mang t\u00ednh trang s\u1ee9c h\u01a1n l\u00e0 th\u1ef1c s\u1ef1 mu\u1ed1n l\u1ea5y l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc cho vua L\u00ea.<\/p>\n<p>1. Vua C\u00e0n Long mu\u1ed1n c\u00f3 th\u00eam m\u1ed9t chi\u1ebfn c\u00f4ng t\u00f4 \u0111i\u1ec3m \u2013 hollow victory \u2013 cho s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh n\u00ean d\u1ef1a v\u00e0o m\u1ed9t duy\u00ean c\u1edb r\u1ea5t m\u01a1 h\u1ed3 l\u00e0 v\u00ec nh\u00e0 L\u00ea th\u1ea7n ph\u1ee5c \u0111\u00e3 h\u01a1n 100 n\u0103m n\u00ean khi b\u1ecb c\u01b0\u1eddng quy\u1ec1n tho\u00e1n \u0111o\u1ea1t kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng can thi\u1ec7p. Tuy nhi\u00ean, ngo\u00e0i m\u1ed9t chi\u1ebfn c\u00f4ng m\u1edbi l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt ng\u00e0y l\u1ec5 kh\u00e1nh th\u1ecd b\u00e1t tu\u1ea7n n\u0103m Canh Tu\u1ea5t, vua C\u00e0n Long c\u0169ng ng\u1ea7m m\u01a1 \u01b0\u1edbc c\u00f3 m\u1ed9t phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00edch th\u00e2n sang B\u1eafc Kinh ch\u00fac h\u1ed7, m\u1ed9t c\u00f4ng t\u00e1c m\u00e0 vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng s\u1ebd h\u0103ng h\u00e1i t\u1ef1 nguy\u1ec7n l\u00e0m.<\/p>\n<p>2. T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb mu\u1ed1n c\u00f3 m\u1ed9t chi\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u00ean cao trong ho\u1ea1n l\u1ed9. Nh\u00e0 Thanh v\u1ed1n tr\u1ecdng v\u00f5 c\u00f4ng n\u00ean nh\u1eefng ai c\u00f3 th\u00e0nh qu\u1ea3 qu\u00e2n s\u1ef1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ea5t nh\u1eafc, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 cha con Ph\u00f3 H\u1eb1ng, Ph\u00fac Khang An sau nh\u1eefng d\u1ecbp c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u1ec1u tr\u1edf th\u00e0nh danh th\u1ea7n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00e1i danh d\u1ef1 c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u1ec1u giao cho \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi M\u00e3n, vi\u1ec7c m\u1ed9t t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n t\u1ea1o th\u00e0nh t\u00edch s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c x\u01b0a nay ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 trong c\u00e1c chi\u1ebfn d\u1ecbch \u0111\u1eddi C\u00e0n Long.<\/p>\n<p>S\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1ec1 y\u00eau th\u00edch h\u01b0 danh c\u1ee7a vua C\u00e0n Long v\u00e0 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb \u0111\u01b0a t\u1edbi s\u1ef1 th\u1ed5i ph\u1ed3ng qu\u00e1 \u0111\u00e1ng nh\u1eefng chi\u1ebfn th\u1eafng nh\u1ecf tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn xu\u1ed1ng Th\u0103ng Long. Vua C\u00e0n Long \u0111\u1eb7c c\u00e1ch th\u0103ng th\u01b0\u1edfng cho T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb l\u00ean nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng c\u00f4ng, H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh l\u00ean nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng t\u1eed c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 t\u1ef1 khen m\u00ecnh v\u00ec \u00f4ng tin r\u1eb1ng c\u1ea5p d\u01b0\u1edbi ch\u1ec9 th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng c\u01a1 m\u01b0u ch\u1ec9 \u0111\u1ea1o t\u1eeb B\u1eafc Kinh \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Khi T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1ea1i, vua C\u00e0n Long th\u1ea5y ngay r\u1eb1ng vi\u1ec7c l\u00fan s\u00e2u v\u00e0o ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn sa l\u1ea7y, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 chi\u1ebfn d\u1ecbch \u0111\u00e1nh Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, hao binh t\u1ed5n t\u01b0\u1edbng, ph\u00ed ph\u1ea1m ti\u1ec1n b\u1ea1c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c m\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m s\u00e1ng s\u1ee7a. M\u1ee5c ti\u00eau ch\u00ednh l\u00fac n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u1ee5c th\u00f9 m\u00e0 l\u00e0m sao khai th\u00e1c chi\u1ebfn b\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u1eadt ng\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh \u201c<i>chi\u1ebfn th\u1eafng m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n d\u1ee5ng binh<\/i>\u201d.<\/p>\n<p>Trong t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u00f3, m\u1ed9t m\u1eb7t nh\u00e0 Thanh phao tin s\u1ebd \u0111\u01b0a Ph\u00fac Khang An \u2013 con trai danh t\u01b0\u1edbng Ph\u00f3 H\u1eb1ng \u2013 \u0111em qu\u00e2n sang kinh l\u00fd vi\u1ec7c An Nam [\u0111\u1ed3ng th\u1eddi ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng d\u1ecdc theo bi\u00ean gi\u1edbi], m\u1eb7t kh\u00e1c t\u00ecm c\u00e1ch l\u00e1i vua Quang Trung \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi con \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 vua Chi\u00eau Th\u1ed1ng \u0111\u00e3 ch\u1ecdn.<\/p>\n<p>B\u1ec1 ngo\u00e0i th\u00ec ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf nh\u01b0ng b\u1ec1 trong vua C\u00e0n Long g\u1eedi m\u1eadt ch\u1ec9 cho Ph\u00fac Khang An b\u1ea3o \u201c<i>\u0111\u1eebng l\u00e0m l\u1edbn chuy\u1ec7n<\/i>\u201d. C\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng \u0111o\u00e1n bi\u1ebft t\u00e2m l\u00fd vua C\u00e0n Long n\u00ean khi nghe tin T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb b\u1ea1i tr\u1eadn, Ph\u00fac Khang An \u0111\u00e3 t\u00e2u l\u00ean xin \u0111\u01b0\u1ee3c sang l\u00e0m t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1edbi ti\u00eau ch\u00ed \u201c<i>d\u01b0\u1ee1ng qu\u00e2n uy, t\u1ed3n qu\u1ed1c th\u1ec3<\/i>\u201d &#8211; hay n\u00f3i kh\u00e1c \u0111i l\u00e0m sao cho binh s\u0129 kh\u00f4ng m\u1ea5t tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng th\u1eddi s\u1ebd ng\u1ee5y trang vi\u1ec7c b\u1ea1i tr\u1eadn c\u00e0ng nhi\u1ec1u c\u00e0ng t\u1ed1t &#8211; m\u1ed9t c\u00f4ng t\u00e1c m\u00e0 \u00f4ng ta bi\u1ebft s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng <\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image0025.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image002\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"clip_image002\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image002_thumb5.jpg\" width=\"156\" height=\"240\" \/><\/a><\/p>\n<p>Ph\u00fac Khang An<u><\/u><\/p>\n<p><u>     <br \/><\/u><\/p>\n<p><u><\/u><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image0042.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image004\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"clip_image004\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image004_thumb2.jpg\" width=\"161\" height=\"240\" \/><\/a><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>     <br \/><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image0062.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image006\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"clip_image006\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image006_thumb2.jpg\" width=\"159\" height=\"240\" \/><\/a><\/b><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh<\/b><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn13_4204\" name=\"_ftnref13_4204\"><b><sup><b><sup>[13]<\/sup><\/b><\/sup><\/b><\/a><\/p>\n<p><b><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image0082.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image008\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"clip_image008\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image008_thumb2.jpg\" width=\"240\" height=\"147\" \/><\/a><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>H\u00ecnh 1: T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a Ph\u00fac Khang An <\/b><\/p>\n<p><b>ng\u00e0y m\u1ed3ng 10 th\u00e1ng Hai n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu v\u1ec1 vi\u1ec7c An Nam<\/b><\/p>\n<p><b>c\u00f3 ch\u00e2u ph\u00ea c\u1ee7a vua C\u00e0n Long <\/b><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image0101.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"clip_image010\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display: inline; padding-right: 0px; border-top-width: 0px\" border=\"0\" alt=\"clip_image010\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2015\/07\/clip_image010_thumb1.jpg\" width=\"240\" height=\"179\" \/><\/a><\/p>\n<p>H\u00ecnh 2: T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ng\u00e0y 28 th\u00e1ng Hai n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu <\/p>\n<p>(c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00fac b\u1ecb b\u00f4i x\u00f3a)<a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftn14_4204\" name=\"_ftnref14_4204\"><b>[14]<\/b><\/a><\/p>\n<p><b>     <br \/><\/b><\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref1_4204\" name=\"_ftn1_4204\">[1]<\/a> Ph\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u1ee3c Qu\u00e1n (\u65b9\u7565\u9928). <i>Kh\u00e2m \u00d0\u1ecbnh An Nam<\/i><i> K\u1ef7 L\u01b0\u1ee3c<\/i> [vi\u1ebft t\u1eaft <i>KDANKL<\/i>] (\u6b3d\u5b9a\u5b89\u5357\u7d00\u7565) (H\u1ea3i Kh\u1ea9u: H\u1ea3i Nam xbx, 2000). q. XIII, tr. 8 T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n V\u0129nh Thanh.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref2_4204\" name=\"_ftn2_4204\">[2]<\/a> <i>KDANKL,<\/i> q. XIII, tr. 16 T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n V\u0129nh Thanh.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref3_4204\" name=\"_ftn3_4204\">[3]<\/a> \u2026 T\u1eeb sau ng\u00e0y m\u1ed3ng 5 th\u00e1ng Gi\u00eang c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng l\u1edbn \u0111\u1ec1u c\u00f3 binh l\u00ednh t\u1eb7c ph\u1ec9 [qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n] n\u00ean h\u1ecd ph\u1ea3i \u0111i theo \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n t\u1ec9nh Vi\u1ec7t s\u1ed1ng \u1edf An Nam [\u0111\u00e2y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, N\u00f9ng s\u1ed1ng \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi bi\u1ebft n\u00f3i ti\u1ebfng Hoa] gi\u1eef l\u1ea1i th\u00f4n trang v\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i. L\u1ea1i nghe n\u00f3i n\u01a1i n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 gi\u1eb7c \u0111\u00f3ng, ri\u00eang \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n th\u00ec kh\u00e1 \u0111\u00f4ng \u2026 \u201cT\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0 tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng T\u00e2y T\u00f4n V\u0129nh Thanh\u201d g\u1eedi ng\u00e0y 23 th\u00e1ng Gi\u00eang, <i>Cung Trung \u0110\u00e1ng C\u00e0n Long<\/i><i> Tri\u1ec1u T\u1ea5u Tri\u1ec7p<\/i>, q, 71 [th\u00e1ng Gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng N\u0103m n\u0103m C\u00e0n Long 54] (1988) tr. 85.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref4_4204\" name=\"_ftn4_4204\">[4]<\/a> L\u00fd Xu\u00e2n Quang trong <i>Thanh \u00d0\u1ea1i Danh Nh\u00e2n D\u1eadt S\u1ef1 T\u1eadp L\u00e3m<\/i> (\u6e05\u4ee3\u540d\u4eba\u8efc\u4e8b\u8f2f\u89bd) 2004, t\u1eadp II t\u1eeb trang 930 \u0111\u1ebfn 931 c\u00f3 ch\u00e9p nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh ra s\u1ee9c can ng\u0103n T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb<\/p>\n<p>H\u1ee9a Tr\u00e1ng Li\u1ec7t t\u00ean l\u00e0 Th\u1ebf Hanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u00e0nh \u00d0\u00f4, t\u1ed5 ti\u00ean ng\u01b0\u1eddi H\u1ed3i. \u00d4ng xu\u1ea5t th\u00e2n binh nghi\u1ec7p, khi \u0111\u00e1nh Kim Xuy\u00ean l\u1eadp c\u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ebfn Chuy\u00ean Kh\u1ed5n. A V\u0103n Th\u00e0nh c\u00f3 \u00fd coi tr\u1ecdng, \u00f4ng n\u00f3i: <\/p>\n<p>&#8211; K\u1ebb v\u00f5 th\u1ea7n hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i ngh\u0129a ch\u1ec9 duy m\u1ed9t m\u00ecnh H\u1ee9a m\u1ed7 m\u00e0 th\u00f4i. <\/p>\n<p>Sau l\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c Qu\u1ea3ng T\u00e2y. \u00d0\u1ebfn khi qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc An Nam l\u00e0 L\u00ea Duy K\u1ef3 b\u1ecb ch\u00faa \u0111\u1ea5t Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Quang B\u00ecnh \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i, g\u00f5 c\u1eeda quan c\u1ea7u vi\u1ec7n, khi \u0111\u00f3 T\u00f4n V\u0103n T\u0129nh S\u0129 Ngh\u1ecb l\u00e0 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0111\u1ea5t Qu\u1ea3ng, t\u1ef1 cho l\u00e0 m\u00ecnh c\u00f3 t\u00e0i c\u1ea7m qu\u00e2n n\u00ean ch\u1ee7 \u00fd d\u1ee5ng binh. \u00d4ng n\u00f3i:<\/p>\n<p>&#8211; \u00d0em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh b\u1ecdn Man Di, b\u1eadc v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 c\u0169ng kh\u00f4ng tr\u1ecb n\u1ed5i. M\u1ed9t khi binh li\u00ean ho\u1ea1 k\u1ebft, kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn bao gi\u1edd m\u1edbi d\u1ee9t \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>T\u00f4n kh\u00f4ng nghe l\u1eddi \u1ea5y, \u0111em qu\u00e2n hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u00d0\u00f4ng, Qu\u1ea3ng T\u00e2y chinh ph\u1ea1t. Nguy\u1ec5n Quang B\u00ecnh l\u00fac \u0111\u1ea7u b\u1ea5t ng\u1edd th\u1ea5y v\u01b0\u01a1ng s\u01b0 \u0111\u1ebfn, binh \u00edt n\u00ean quay v\u1ec1 Thanh Ho\u00e1 \u0111i\u1ec1u th\u00eam qu\u00e2n. T\u00f4n c\u00f4ng v\u00ec th\u1ebf n\u00ean th\u1eafng l\u1edbn. V\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00ea th\u00e0nh li\u1ec1n chi\u1ebfm l\u1ea5y cung vua, ch\u1ec9 lo u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u l\u00e0m th\u01a1 ch\u1eb3ng coi qu\u00e2n \u0111\u1ecbch v\u00e0o \u0111\u00e2u. \u00d4ng can r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>&#8211; Qu\u00e2n ta th\u00e2m nh\u1eadp tr\u1ecdng \u0111\u1ecba, c\u0169ng n\u00ean th\u1eadn tr\u1ecdng. Hu\u1ed1ng chi Quang B\u00ecnh ch\u01b0a \u0111\u00e1nh \u0111\u00e3 r\u00fat lui, e c\u00f3 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ng\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c, chi b\u1eb1ng nh\u00e2n l\u00fac \u0111\u1ecbch ch\u01b0a ra, \u0111em qu\u00e2n tr\u1edf v\u1ec1, \u1ea5y l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng k\u1ebf.<\/p>\n<p>T\u00f4n \u0111\u00e1p:<\/p>\n<p>&#8211; C\u00e1i t\u00ednh to\u00e1n c\u1ee7a k\u1ebb s\u0129, ng\u01b0\u01a1i sao m\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>\u00d0\u1ebfn khi Quang B\u00ecnh k\u00e9o binh tr\u1edf l\u1ea1i, Duy K\u1ef3 nhanh ch\u00e2n b\u1ecf n\u01b0\u1edbc ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf gi\u1eb7c d\u0169ng m\u00e3nh, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ho\u1ea3ng h\u1ed1t l\u1eadp c\u1eadp, \u0111\u00e3 toan ch\u1ecbu ch\u1ebft. \u00d4ng (H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh) gh\u00ecm ng\u1ef1a h\u1ecd T\u00f4n l\u1ea1i can r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>&#8211; Ng\u00e0i l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, n\u1ebfu nh\u01b0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng t\u1ed5n, e quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3. Th\u1ebf Hanh n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb v\u00f5 phu, may \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1 tr\u00ean tri ng\u1ed9, l\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 c\u1ea7m c\u1edd mao, \u0111em th\u00e2n tu\u1eabn qu\u1ed1c c\u0169ng ph\u1ea3i r\u1ed3i.<\/p>\n<p>\u00d4ng ra l\u1ec7nh cho ch\u01b0 t\u01b0\u1edbng b\u1ea3o v\u1ec7 T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb tr\u1edf v\u1ec1 quan \u1ea3i, m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111em m\u1ea5y tr\u0103m qu\u00e2n ra \u0111\u00e1nh, b\u1ecb \u0111\u1ecbch gi\u1ebft ch\u1ebft. Quang B\u00ecnh \u0111em qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo V\u0103n T\u0129nh \u0111\u1ebfn s\u00f4ng Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng, s\u1eafp b\u1eaft k\u1ecbp nguy\u00ean so\u00e1i b\u00ean ta, t\u1ed5ng binh Th\u01b0\u1ee3ng Duy Th\u0103ng l\u00e0 h\u1eadu du\u1ec7 c\u1ee7a B\u00ecnh Nam V\u01b0\u01a1ng, tu\u1ed5i tr\u1ebb h\u0103ng h\u00e1i, \u0111em binh ra ch\u1ed1ng c\u1ef1. \u00d0\u00e1nh \u0111\u1ebfn khi tr\u1eddi s\u00e1ng, Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e2m ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi, m\u00e1u nhu\u1ed9m \u0111\u1ecf c\u1ea3 \u00e1o gi\u00e1p. V\u1ec1 sau vi\u1ec7n binh kh\u00f4ng t\u1edbi k\u1ecbp b\u00e8n r\u00fat ki\u1ebfm ra than r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>&#8211; Tr\u01b0\u1ee3ng phu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebft (\u1edf sa tr\u01b0\u1eddng), \u1ea5y l\u00e0 tho\u1ea3 ch\u00ed r\u1ed3i. Th\u1ebf nh\u01b0ng kh\u00f4ng ch\u1ebft v\u1ec1 tay \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbch m\u00e0 ch\u1ebft \u1edf trong tay \u0111\u1ee9a t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng kh\u1ecfi u\u1ed5ng c\u00e1i d\u0169ng c\u1ee7a ta, chi b\u1eb1ng \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi nh\u1ee5c cho ti\u00ean th\u1ebf v\u1eady.<\/p>\n<p>N\u00f3i xong c\u1ee9a c\u1ed5 t\u1ef1 t\u1eed. T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb li\u1ec1n ch\u1eb7t c\u1ea7u, ch\u1eadt v\u1eadt l\u1eafm m\u1edbi \u0111em \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ea1y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan, t\u1ed5ng binh Tr\u01b0\u01a1ng Tri\u1ec1u Long, L\u00fd Ho\u00e1 Long tr\u01b0\u1edbc sau c\u0169ng b\u1ecb gi\u1ebft, bao nhi\u00eau l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, kh\u00ed gi\u1edbi \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1ecbch l\u1ea5y h\u1ebft.<\/p>\n<p>Khi nghe chuy\u1ec7n \u0111\u00f3, Thu\u1ea7n Ho\u00e0ng \u00d0\u1ebf (t\u1ee9c vua C\u00e0n Long) cho l\u00e0 \u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ea1i th\u1ec3, h\u1ebft s\u1ee9c th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, phong t\u01b0\u1edbc Tr\u00e1ng Li\u1ec7t B\u00e1, \u0111em v\u00e0o th\u1edd \u1edf Chi\u00eau Trung T\u1eeb. Con \u00f4ng l\u00e0 Qu\u00e2n M\u00f4n C\u00f4ng V\u0103n M\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbc th\u1ecb v\u1ec7, l\u00e0m \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ph\u00fac Ki\u1ebfn, trong chi\u1ebfn d\u1ecbch Xuy\u00ean, S\u1edf c\u0169ng r\u1ea5t d\u0169ng c\u1ea3m qu\u1ea3 l\u00e0 th\u1ebf gia. (tr\u00edch trong Khi\u1ebfu \u00d0\u00ecnh T\u1ee5c L\u1ee5c-\u562f\u4ead\u7e8c\u9304, q. 2)<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref5_4204\" name=\"_ftn5_4204\">[5]<\/a><i> KDANKL<\/i>, q. XIII, tr. 9 T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n V\u0129nh Thanh (b\u1ea3n d\u1ecbch NDC)<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref6_4204\" name=\"_ftn6_4204\">[6]<\/a> <i>KDANKL<\/i>, q. XIII, tr. 1. T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb nh\u1eadn ng\u00e0y 25 th\u00e1ng Gi\u00eang. (b\u1ea3n d\u1ecbch NDC)<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref7_4204\" name=\"_ftn7_4204\">[7]<\/a> <i>KDANKL<\/i>, q. XIII, tr. 1. T\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb nh\u1eadn ng\u00e0y 25 th\u00e1ng Gi\u00eang. (b\u1ea3n d\u1ecbch NDC)<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref8_4204\" name=\"_ftn8_4204\">[8]<\/a> \u201cT\u1ea5u th\u01b0 c\u1ee7a t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0 tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng T\u00e2y T\u00f4n V\u0129nh Thanh\u201d g\u1eedi ng\u00e0y 15 th\u00e1ng Gi\u00eang, <i>Cung Trung \u0110\u00e1ng C\u00e0n Long<\/i><i> Tri\u1ec1u T\u1ea5u Tri\u1ec7p<\/i>, q, 71 [th\u00e1ng Gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng N\u0103m n\u0103m C\u00e0n Long 54] (1988) tr. 1-2.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref9_4204\" name=\"_ftn9_4204\">[9]<\/a> \u00d0\u1eb7ng Ph\u01b0\u01a1ng Nghi, \u201cV\u00e0i T\u00e0i Li\u1ec7u M\u1edbi L\u1ea1&#8230;\u201d. TSS\u0110 9-10 (1968) tr. 221<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref10_4204\" name=\"_ftn10_4204\">[10]<\/a> H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c s\u1eed gia Trung Hoa \u0111\u1ec1u tin r\u1eb1ng T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tu\u00e2n l\u1ec7nh vua C\u00e0n Long r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec3 n\u00ean b\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1ea5t ng\u1edd \u1edf Th\u0103ng Long. \u0110i\u1ec3m l\u1ea1i c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh, ch\u00fang ta th\u1ea5y nh\u1eefng l\u1ec7nh g\u1ea7n nh\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc khi b\u1ea1i tr\u1eadn c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ch\u1ea5m d\u1ee9t chi\u1ebfn d\u1ecbch l\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ee7a vua C\u00e0n Long \u2013 tuy kh\u00f4ng tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 ra l\u1ec7nh r\u00fat v\u1ec1 &#8211; <b>ng\u00e0y 19, 20, 22, 23, 27, 28 th\u00e1ng Ch\u1ea1p n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n v\u00e0 ng\u00e0y m\u1ed3ng 4, 12, 16, 19 th\u00e1ng Gi\u00eang n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu<\/b> [xem th\u00eam Chu Vi\u1ec5n Li\u00eam: <i>C\u00e0n Long Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf \u0110\u1ea1i Truy\u1ec7n<\/i> t\u00e1i b\u1ea3n l\u1ea7n 7 (H\u00e0 Nam ndxbx, 1996) tr. 588-9]. T\u00ednh theo \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m chuy\u1ec3n tin qu\u00e2n s\u1ef1 theo l\u1ed1i <b>nhanh nh\u1ea5t 600 d\u1eb7m m\u1ed9t ng\u00e0y <\/b>th\u00ec t\u1eeb B\u1eafc Kinh xu\u1ed1ng Qu\u1ea3ng T\u00e2y kho\u1ea3ng 15 ng\u00e0y, t\u1eeb Qu\u1ea3ng T\u00e2y xu\u1ed1ng Th\u0103ng Long kho\u1ea3ng 5 ng\u00e0y n\u1eefa n\u00ean tin t\u1ee9c qua l\u1ea1i m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111i v\u1ec1 ch\u1eebng h\u01a1n 20 ng\u00e0y. L\u1ec7nh tri\u1ec7t binh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ec7nh t\u1ed1i kh\u1ea9n c\u1ea5p n\u00ean ch\u1eafc ph\u1ea3i l\u00e2u h\u01a1n, trong kho\u1ea3ng 20 \u2013 30 ng\u00e0y. Xem nh\u01b0 th\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y T\u1ebft Nguy\u00ean \u0110\u00e1n, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb <b>ho\u00e0n to\u00e0n ch\u01b0a bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 l\u1ec7nh tri\u1ec7t binh<\/b> n\u00ean \u0111\u1ecbnh ch\u1edd \u0111\u1ebfn sau T\u1ebft s\u1ebd quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ti\u1ebfn hay tho\u00e1i theo l\u1ec7nh vua C\u00e0n Long. <b>L\u1ec7nh tri\u1ec7t binh ng\u00e0y 19 th\u00e1ng Ch\u1ea1p T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ch\u1ec9 bi\u1ebft sau khi ch\u1ea1y v\u1ec1 Qu\u1ea3ng T\u00e2y<\/b> v\u00e0 tin b\u1ea1i tr\u1eadn g\u1eedi ng\u00e0y 11 [khi T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb ch\u1ea1y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Nam Quan] \u0111\u1ebfn vua C\u00e0n Long v\u00e0o ng\u00e0y 24 th\u00e1ng Gi\u00eang. <b>Tuy nhi\u00ean d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i nh\u01b0ng v\u1eabn nh\u1eadn t\u1ed9i v\u1ec1 m\u00ecnh l\u00e0 c\u00e1ch th\u1ee9c kh\u00f4n kh\u00e9o c\u1ee7a quan nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ec3 b\u1ea3o t\u1ed3n th\u1ec3 di\u1ec7n cho ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.<\/b><\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref11_4204\" name=\"_ftn11_4204\">[11]<\/a> <i>KDANKL<\/i>, q. XIII, tr. 10-11<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref12_4204\" name=\"_ftn12_4204\">[12]<\/a> Hoa B\u1eb1ng, <i>Quang Trung<\/i><i> Nguy\u1ec5n-Hu\u1ec7 anh h\u00f9ng d\u00e2n t\u1ed9c 1788-1792<\/i> (t\u00e1i b\u1ea3n l\u1ea7n 2) (Saigon: Hoa Ti\u00ean, 1950) tr. 187-8. Maurice Durand c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch sang ti\u1ebfng Ph\u00e1p l\u00e1 th\u01b0 n\u00e0y: [\u2026] vous r\u00e9digiez \u00e0 la h\u00e2te un placet et l\u2019envoyiez \u00e0 la Porte imp\u00e9riale pour d\u00e9mander avec respect que Sa Majest\u00e9 auguste consid\u00e8re que le peuple ne souhaite pas le retour de L\u00ea Duy K\u1ef3, que ses sujets se sont enfuis de tous c\u00f4t\u00e9s dans une grande confusion, que vous ne pouviez pas ne pas conduire vos troupes et entrer dans le royaume pour, a sa place, faire r\u00e9gner l\u2019ordre; que par hasard vous avez soudain rencontr\u00e9 sur votre route l\u2019arm\u00e9e imp\u00e9rial qui attaquait et massacrait les gens, et qui se conduisait avec une grande f\u00e9rocit\u00e9; que si vous \u00e9tiez, rest\u00e9s les bras crois\u00e9s, certainement vous auriez tous \u00e9t\u00e9 extermin\u00e9s [\u2026][\u2026] <i>ng\u00e0i h\u00e3y mau mau \u0111em \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan m\u1ed9t bi\u1ec3u v\u0103n th\u1ec9nh c\u1ea7u \u0111\u1ea1i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf xem x\u00e9t cho r\u1eb1ng d\u00e2n ch\u00fang n\u01b0\u1edbc t\u00f4i kh\u00f4ng mong vi\u1ec7c L\u00ea Duy K\u1ef3 tr\u1edf l\u1ea1i, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo th\u00ec \u0111\u00e3 ch\u1ea1y t\u00e1n lo\u1ea1n kh\u1eafp n\u01a1i, v\u00e0 tuy kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111em qu\u00e2n v\u00e0o n\u01b0\u1edbc n\u00e0y nh\u01b0ng v\u00ec mu\u1ed1n t\u00e1i l\u1eadp an ninh tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i b\u1ea5t ng\u1edd g\u1eb7p quan binh thi\u00ean tri\u1ec1u t\u1ea5n c\u00f4ng ch\u00e9m gi\u1ebft thu\u1ed9c h\u1ea1 v\u00f4 c\u00f9ng t\u00e0n kh\u1ed1c, n\u1ebfu th\u00fac th\u1ee7 \u0111\u1ec3 y\u00ean th\u00ec th\u1ec3 n\u00e0o c\u0169ng b\u1ecb t\u1eadn s\u00e1t<\/i>\u2026 <i>Histoire des T\u00e2y S\u01a1n<\/i> (Paris: les Indes savantes, 2006) tr. 179-80<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref13_4204\" name=\"_ftn13_4204\">[13]<\/a> Ba t\u1ea5m h\u00ecnh Ph\u00fac Khang An, T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb v\u00e0 H\u1ee9a Th\u1ebf Hanh tr\u00edch t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed9n tranh v\u1ebd 20 t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh nh\u00e0 Thanh v\u1edbi ng\u1ef1 b\u00fat c\u1ee7a vua C\u00e0n Long (\u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n \u0111\u1ea5u gi\u00e1 USD 4,356,250.00 t\u1ea1i \u0110\u00e0i Loan ng\u00e0y 30 th\u00e1ng 4 n\u0103m 2014)<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Tho\/Desktop\/#_ftnref14_4204\" name=\"_ftn14_4204\">[14]<\/a> \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n ch\u00ednh m\u00e0 l\u00e0 t\u00e0ng b\u1ea3n (b\u1ea3n sao) c\u1ee7a Qu\u00e2n C\u01a1 X\u1ee9, hi\u1ec7n t\u00e0ng tr\u1eef t\u1ea1i C\u1ed1 Cung B\u00e1c V\u1eadt Vi\u1ec7n B\u1eafc Kinh, V\u0103n Hi\u1ebfn X\u1ee9.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u00e0y 24 th\u00e1ng Gi\u00eang n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu [C\u00e0n Long 54], nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u1ea1i tr\u1eadn, vua C\u00e0n Long l\u1eadp t\u1ee9c gi\u00e1ng ch\u1ec9 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng Ph\u00fac Khang An t\u1eeb M\u00e2n-Tri\u1ebft (Ph\u00fac Ki\u1ebfn) sang l\u00e0m t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng thay T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb. Tuy nhi\u00ean ch\u00ednh Thanh tri\u1ec1u c\u0169ng e ng\u1ea1i n\u1ebfu An Nam ph\u1ea3n \u1ee9ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u2013 kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1ea7n ph\u1ee5c, giam c\u1ea7m t\u00f9 binh v\u00e0 t\u1ea5n c\u00f4ng bi\u00ean gi\u1edbi \u2013 th\u00ec s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn.<\/p>\n","protected":false},"author":669,"featured_media":37670,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,152,153,9,181],"tags":[],"class_list":["post-37679","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bien-khao","category-hoc-thuat","category-lich-su","category-nghien-cuu","category-tu-lieu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37679","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/669"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37679"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37679\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37696,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37679\/revisions\/37696"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37670"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37679"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37679"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37679"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}