{"id":32342,"date":"2014-06-20T00:52:25","date_gmt":"2014-06-20T00:52:25","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=32342"},"modified":"2022-02-24T00:55:50","modified_gmt":"2022-02-24T00:55:50","slug":"ii-van-hoc-viet-nam-bien-ngoi-cuoc-di-tan-ra-khoi-viet-nam-thang-4-1975-song-va-viet-tren-mot-que-huong-moi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/32342\/ii-van-hoc-viet-nam-bien-ngoi-cuoc-di-tan-ra-khoi-viet-nam-thang-4-1975-song-va-viet-tren-mot-que-huong-moi","title":{"rendered":"II-V\u0102N H\u1eccC VI\u1ec6T NAM BI\u1ec2N NGO&Agrave;I -Cu\u1ed9c di t\u1ea3n ra kh\u1ecfi Vi\u1ec7t Nam, th&aacute;ng 4. 1975\/ S\u1ed1ng v&agrave; vi\u1ebft tr&ecirc;n m\u1ed9t qu&ecirc; h\u01b0\u01a1ng m\u1edbi"},"content":{"rendered":"<p><b><\/b><\/p>\n<p>2-S\u1ed1ng v\u00e0 vi\u1ebft tr\u00ean m\u1ed9t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng m\u1edbi<\/p>\n<p><b>A-Nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n v\u00e0 ti\u1ebfng v\u0103n Vi\u1ec7t l\u01b0u vong t\u1ea1i m\u1ed9t n\u01a1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e2n h\u1eefu- \u201cC<\/b><i>h\u00fang t\u00f4i l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb do c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi g\u1eedi ra chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u cho m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn m\u00e0\/C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ch\u1eb3ng h\u1ec1 bi\u1ebft chi v\u1ec1 n\u00f3 h\u1ebft[&#8230;]Ch\u00fang t\u00f4i giao tranh v\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ecbch qu\u00e2n th\u1eadp b\u1ed9i qu\u00e2n s\u1ed1 \u1edf th\u00e0nh ph\u1ed1 Hu\u1ebf\/ trong khi binh s\u0129 Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng h\u00f2a tr\u1ea5n l\u1ed9t x\u00e1c ch\u1ebft t\u1ea1i mi\u1ec1n an to\u00e0n ph\u00eda sau<\/i>&#8230;&#8217;We are the ones you sent to fight a war\/you didn&#8217;t know a thing about[&#8230;]We fought outnumbered in Hue City\/while the ARVN soldiers looted bodies\/in the safety of the rear&#8230;&#8217;&quot; (W.D. Ehrhart, &quot;A Relative Thing&quot;)<\/p>\n<p>Nh\u01b0 \u0111\u00e3 vi\u1ebft \u1edf b\u00e0i tr\u01b0\u1edbc, t\u1eeb th\u00e1ng 4. 1975, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Vi\u1ec7t l\u01b0u vong v\u1eeba tho\u00e1t kh\u1ecfi t\u1ea7m b\u1eafn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi C\u1ed9ng s\u1ea3n nay s\u1ebd th\u00e0nh m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m ph\u1ea3n chi\u1ebfn t\u1ea1i Hoa k\u1ef3 v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t di t\u1ea3n nh\u01b0ng \u0111\u1ed3ng \u00fd v\u1edbi h\u1ecd. \u0110o\u1ea1n th\u01a1 tr\u00ean c\u1ee7a thi s\u0129\/ti\u1ebfn s\u0129 W. D. Eraheart, m\u1ed9t c\u1ef1u qu\u00e2n nh\u00e2n t\u1eebng&#160; ph\u1ee5c v\u1ee5 t\u1ea1i Mi\u1ec1n Nam, c\u00f3 th\u1ec3 xem l\u00e0 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng chung v\u00e0 x\u1ea5u xa nh\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi Hoa K\u1ef3&#160; v\u1ec1 qu\u00e2n nh\u00e2n Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng h\u00f2a \u0111\u00e3 t\u1eed tr\u1eadn \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 Mi\u1ec1n Nam.&#160; Nhi\u1ec1u qu\u00e2n nh\u00e2n \u1ea5y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 g\u1eedi th\u00e2n t\u1ea1i m\u1ed9 \u0111\u1ecba Hu\u1ebf, kh\u00f4ng th\u1ec3 bi\u1ebft t\u1edbi W.D. Ehrhart v\u00e0 c\u00e1i l\u1ed1i vi\u1ebft l\u00e1ch t\u1eafc tr\u00e1ch c\u1ee7a \u00f4ng ta. Nh\u01b0ng c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u1ef5 n\u1ea1n ch\u00fang ta c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 bi\u1ebft, n\u00ean bi\u1ebft \u0111\u1ebfn c\u00e1c cu\u1ed9c nghi\u00ean c\u1ee9u qu\u00e8 qu\u1eb7t hay nh\u1eefng l\u1eddi ph\u00e1t bi\u1ec3u ki\u00eau c\u0103ng c\u1ee7a h\u1ecd m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;] Ngo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi C\u1ed9ng s\u1ea3n, V\u0103n h\u1ecdc Bi\u1ec3n ngo\u00e0i c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi nh\u1eefng t\u1ed5 ch\u1ee9c hay nh\u00e2n s\u1ef1 ph\u1ea3n chi\u1ebfn b\u1ea3n x\u1ee9 th\u00e1ch th\u1ee9c v\u1ec1 t\u00ednh c\u00e1ch ch\u00ednh tr\u1ecb c\u0169ng nh\u01b0 v\u0103n h\u1ecdc c\u1ee7a n\u00f3.&#160; S\u1ef1 th\u00e1ch th\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat Vi\u1ec7t Nam t\u00e1i \u0111\u1ecbnh c\u01b0, \u0111a s\u1ed1 \u1edf Hoa K\u1ef3, v\u00e0&#160; trong n\u01b0\u1edbc h\u1ed7 tr\u1ee3 b\u1eb1ng c\u00e1ch tham d\u1ef1 tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u do c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng. L\u1ea7n ra \u0111i th\u1ee9 hai n\u00e0y d\u0129 nhi\u00ean c\u00f2n \u0111au \u0111\u1edbn v\u00e0 kh\u00f3 kh\u0103n h\u01a1n v\u00ec kh\u00f4ng ri\u00eang g\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat m\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng Mi\u1ec1n Nam th\u1ea5t tr\u1eadn ph\u1ea3i di t\u1ea3n s\u1ebd v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0 c\u00e1i bia nh\u1eafm cho c\u00e1nh ph\u1ea3n chi\u1ebfn Hoa K\u1ef3, nay \u0111\u01b0\u1ee3c t\u0103ng c\u01b0\u1eddng m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t h\u1eefu hi\u1ec7u b\u1eb1ng m\u1ed9t th\u1ee9 &quot;m\u00e1u m\u1edbi &quot; (<i>new blood<\/i>) : c\u00e1c c\u1ef1u qu\u00e2n nh\u00e2n Hoa K\u1ef3 ch\u1ed1ng chi\u1ebfn tranh Vi\u1ec7t Nam nay tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u0111\u1ea7y uy quy\u1ec1n trong l\u00e3nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t Nam c\u1ed9ng th\u00eam nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Hoa K\u1ef3 kho\u00e1c b\u1ed9 \u00e1o h\u00e0n&#160; l\u00e2m nay ch\u00ednh th\u1ee9c t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t \u0111\u1ee9ng trong b\u1ed9 m\u00e1y tuy\u00ean truy\u1ec1n &quot;v\u0103n h\u00f3a&quot; c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 C\u1ed9ng s\u1ea3n t\u1ea1i H\u00e0 n\u1ed9i.&quot; (Nguy\u1ec5n T\u00e0 C\u00fac, b\u0111d)<\/p>\n<p>N\u1ebfu gi\u1edbi nh\u00e0 binh \u0111\u00e3 b\u1ecb t\u01b0\u1edbc v\u0169 kh\u00ed v\u00e0o ng\u00e0y 30 th\u00e1ng 4 v\u00e0 b\u1ecb giam v\u00e0o nh\u00e0 t\u00f9 r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean to\u00e0n Vi\u1ec7t Nam th\u00ec&#160; nh\u1eefng t\u1ed5 ch\u1ee9c hay nh\u00e2n s\u1ef1 ph\u1ea3n chi\u1ebfn b\u1ea3n x\u1ee9 v\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1o s\u01b0 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc \u0111\u1ea7y uy quy\u1ec1n trong l\u00e3nh v\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t Nam n\u00e0y, c\u00f3 khi kh\u00f4ng \u00e1c \u00fd m\u00e0 ch\u1ec9 v\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ki\u1ebfn th\u1ee9c v\u00e0 th\u00e0nh ki\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u00e3 t\u00ecm c\u00e1ch t\u01b0\u1edbc ng\u00f2i b\u00fat c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n t\u1ef5 n\u1ea1n b\u1eb1ng c\u00e1ch b\u1ecf qua h\u1ecd trong c\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u, v\u00e0 h\u01a1n th\u1ebf n\u1eefa, \u0111\u00e3 &quot;ch\u00fang kh\u1ea9u \u0111\u1ed3ng t\u1eeb&quot; r\u1eb1ng nh\u00e0 v\u0103n Mi\u1ec1n Nam kh\u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u00e1ng t\u00e1c. C\u1ed9ng v\u1edbi c\u00e1i nh\u00e0 t\u00f9 &quot;thi\u00ean nhi\u00ean&quot; l\u00e0 s\u1ef1 c\u00f4 l\u1eadp ph\u1ea3i c\u00f3 d\u00e0nh cho nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t th\u1ee9&#160; ng\u00f4n ng\u1eef xa l\u1ea1, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng ai bi\u1ebft \u0111\u1ebfn vv&#8230;th\u00ec s\u1ed1 ph\u1eadn v\u0103n nghi\u1ec7p c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n t\u1ef5 n\u1ea1n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, ch\u1eafc kh\u1ecfi c\u1ea7n nghi\u00ean c\u1ee9u cho cho xa x\u00f4i c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 kh\u00f4ng-kh\u00e1-\u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u1ed5 ch\u1ee9c ph\u1ea3n chi\u1ebfn &quot;\u0111\u1ea7y uy quy\u1ec1n&quot; \u1edf \u0111\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed1i xu\u1ea5t b\u1ea3n \u1edf Hoa K\u1ef3 l\u00e0 H\u1ecdc vi\u1ec7n William Joiner &quot;chuy\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 Chi\u1ebfn tranh v\u00e0 nh\u1eefng H\u1eadu qu\u1ea3 v\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i do chi\u1ebfn tranh g\u00e2y ra&quot; (William Joiner Institute for the Study of War and Social Consequences) t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Massachusetts, Boston. Th\u1eddi \u1ea5y, n\u0103m 2000, khi Trung t\u00e2m n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f4ng b\u1ed1 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh tuy\u1ec3n m\u1ed9 nghi\u00ean c\u1ee9u sinh v\u00e0o \u0111\u1ec1 \u00e1n nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng t\u1ef5 n\u1ea1n th\u00ec Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nhi\u1ec1u nh\u1eadn x\u00e9t v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n tho\u00e1t \u0111i tr\u01b0\u1edbc nh\u1ea5t. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft b\u00e0n \u0111\u1ebfn v\u00e0i \u0111i\u1ec3m trong b\u1ea3n b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 t\u1ef1a <i>S\u01a1 th\u1ea3o v\u1ec1 c\u00e1c giai \u0111o\u1ea1n th\u00e0nh h\u00ecnh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a gi\u00f2ng v\u0103n xu\u00f4i \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i t\u1eeb 1975 \u0111\u1ebfn nay<\/i>.<\/p>\n<p>So s\u00e1nh c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i li\u1ec7u tr\u00ean, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft nh\u1eadn th\u1ea5y hai \u0111i\u1ec1u. Th\u1ee9 nh\u1ea5t, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u00e0 h\u1ecd mu\u1ed1n l\u00e0 thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng th\u1ebf gi\u1edbi r\u1eb1ng nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t Nam t\u1ef5 n\u1ea1n \u0111\u00e3 m\u1ea5t kh\u1ea3 n\u0103ng s\u1eed d\u1ee5ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t. Trong b\u00e0i tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 d\u1eabn ra m\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 l\u00e0 b\u00e0 Lady Borton, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u1eed ph\u1ea3n chi\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc 1975, nay c\u0169ng tham d\u1ef1 v\u1edbi Trung t\u00e2m Joiner v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch gi\u00e1o s\u01b0 th\u1ec9nh gi\u1ea3ng. Th\u1ee9 hai, th\u00e0nh ph\u1ea7n v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 &quot;tr\u00ed th\u1ee9c ti\u1ec3u t\u01b0 s\u1ea3n&quot; t\u1eebng c\u1ea7m s\u00fang hay c\u1ea7m b\u00fat nh\u01b0 T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n, c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n Mi\u1ec1n B\u1eafc di c\u01b0 v\u00e0o Nam r\u1ed3i gi\u1edbi c\u1ea7m b\u00fat Mi\u1ec1n Nam t\u1ef5 n\u1ea1n \u0111\u1ec1u ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecb v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y&#8211; ti\u00eau bi\u1ec3u nh\u01b0 Lady Borton hay gi\u00e1o s\u01b0\/nh\u00e0 v\u0103n Wayne&#160; Karlin, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng n\u1ed5i b\u1eadt thu\u1ed9c Trung t\u00e2m Wiliiam Joiner Center (\u00f4ng l\u00e0 khu\u00f4n m\u1eb7t Hoa K\u1ef3 duy nh\u1ea5t thu\u1ed9c Trung t\u00e2m n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y ph\u1ecfng v\u1ea5n trong N\u1ebfu \u0111i h\u1ebft bi\u1ec3n&#8230;)&#8211; ho\u1eb7c m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 v\u0103n di t\u1ea3n t\u1ea5n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1ef1c ti\u1ebfp hay gi\u00e1n ti\u1ebfp. Trong b\u00e0i tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 d\u1eabn ch\u1ee9ng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p b\u00e0 Lady Borton:<\/p>\n<p>-[&#8230;] Ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 g\u1ed1c Vi\u1ec7t lo vi\u1ec7c chuy\u1ec3n ng\u1eef cho v\u00e0i b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y[&#8230;]Nh\u01b0ng c\u00f4 \u1ea5y d\u00f9ng t\u1eeb \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a Mi\u1ec1n Nam, c\u1ee7a Mi\u1ec1n Nam c\u0169, v\u00e0 c\u00f4 \u1ea5y d\u1ecbch m\u1ea5y ch\u1ed7 sai li\u1ec1n v\u00ec c\u00f4 \u1ea5y kh\u00f4ng bi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef n\u00e0y, \u0111\u00fang ch\u01b0a? [&#8230;] Nh\u1eefng ch\u1eef n\u00e0y l\u00e0 nh\u1eefng ch\u1eef \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0&#160; ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i bi\u1ebft ch\u00fang l\u00e0 ch\u1eef \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng cho n\u00ean trong s\u1ed1 c\u00e1c b\u1ea1n hay \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t&#160; \u1edf Hoa K\u1ef3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Mi\u1ec1n Nam, s\u1ebd kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 ch\u1eef Mi\u1ec1n B\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng trong m\u1ea5y b\u00e0i th\u01a1 x\u01b0a [&#8230;]ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 g\u1ed1c Vi\u1ec7t kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t c\u0103n b\u1ea3n s\u00e2u xa trong (s\u1ef1 am hi\u1ec3u) v\u0103n h\u00f3a. Kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ea1n kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c (c\u00e1i c\u0103n b\u1ea3n am hi\u1ec1u s\u00e2u xa&#160; \u1ea5y) n\u1ebfu b\u1ea1n \u0111\u00e3 s\u1ed1ng l\u00e2u \u1edf m\u1ed9t qu\u1ed1c gia kh\u00e1c&#8230;&quot;(Lady Borton, Tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n c\u1ee7a David Tsang, b\u00e0i \u0111\u00e3 d\u1eabn)<\/p>\n<p>Nay, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft mu\u1ed1n d\u1eabn tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p gi\u00e1o s\u01b0- ki\u00eam nh\u00e0 v\u0103n- \u0111o\u1ea1t nhi\u1ec1u gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Wayne Karlin.<\/p>\n<p><b>a- Nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t Nam t\u1ef5 n\u1ea1n \u0111\u00e3 m\u1ea5t kh\u1ea3 n\u0103ng s\u1eed d\u1ee5ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t?<\/b><\/p>\n<p>Trong ph\u1ea7n gi\u1edbi thi\u1ec7u, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y c\u00f3 vi\u1ebft nh\u01b0 sau: &quot;[&#8230;]t\u1ef1 nguy\u1ec7n l\u00e0m c\u1ea7u n\u1ed1i v\u0103n h\u1ecdc cho Vi\u1ec7t Nam, Wayne \u0111\u00e3 g\u1eb7p kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau kh\u00f3 kh\u0103n, s\u1ef1 nghi ng\u1edd v\u00e0 c\u1ea3n tr\u1edf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u1ea3 trong v\u00e0 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc&#8230;&quot;( Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y, s\u0111d, trang 151). \u00d4ng Th\u1ee7y qu\u1ea3 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft th\u1ea5t v\u1ecdng: t\u00e9 ra b\u1ecb bu\u1ed9c ch\u00e2n \u1edf Vi\u1ec7t Nam qu\u00e1 l\u00e2u, \u00f4ng Th\u1ee7y l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ra ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng kh\u1ecfi ch\u00f3a m\u1eaft tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng tin \u0111\u1ed3n ki\u1ec3u &quot;c\u00e1c v\u0129 nh\u00e2n t\u1ec9nh l\u1ebb&quot; (m\u01b0\u1ee3n ch\u1eef D\u01b0\u01a1ng Thu H\u01b0\u01a1ng). Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t n\u00e0o ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc &quot;c\u1ea3n tr\u1edf&quot; \u0111\u01b0\u1ee3c &quot;t\u1eebng b\u01b0\u1edbc, t\u1eebng b\u01b0\u1edbc th\u1ea7m&#8230;\u0111i trong chi\u1ec1u m\u01a1 hoang&quot; (<i>Nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ch\u00e2n \u00e2m th\u1ea7m)<\/i> tr\u00ean c\u00e2y c\u1ea7u tre &quot;n\u1ed1i v\u0103n h\u1ecdc cho Vi\u1ec7t Nam&quot; c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 Wayne Karlin?! Th\u00ed d\u1ee5 sau \u0111\u00e2y cho th\u1ea5y ngay c\u1ea3 thi s\u0129 Nguy\u1ec5n Duy, t\u1eebng c\u1ea7m s\u00fang &quot;ch\u1ed1ng M\u1ef9&quot; v\u00e0 t\u1eebng \u0111o\u1ea1t Gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1ec1 V\u0103n h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt n\u0103m 2007, c\u0169ng th\u1ea5t b\u1ea1i khi ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi Karlin.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Duy nguy\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1 n\u1ed5i ti\u1ebfng, xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb v\u0103n h\u1ecdc Mi\u1ec1n B\u1eafc v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c Trung T\u00e2m Joiner c\u1ee7a \u00d0\u1ea1i H\u1ecdc Massachussett, n\u01a1i m\u1eddi hai h\u1ecdc gi\u1ea3 thu\u1ed9c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 C\u1ed9ng s\u1ea3n sang Hoa K\u1ef3 \u201ckh\u1ea3o c\u1ee9u\u201d v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n, h\u1ebft s\u1ee9c q\u00fay tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i t\u1eebng d\u1ecbch v\u00e0 in th\u01a1 cho. Nh\u01b0ng \u00f4ng b\u1ecb&#160; m\u1eafc v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1i \u201cm\u1ec7t\u201d (nguy\u00ean v\u0103n) do ch\u00ednh c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n qu\u00fd n\u00e0y g\u00e2y ra. S\u1ed1 l\u00e0 khi cu\u1ed1n <i>N\u1ebfu \u00d0i H\u1ebft Bi\u1ec3n<\/i> c\u1ee7a \u0111\u1ea1o di\u1ec5n Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 2004 th\u00ec Wayne Karlin -m\u1ed9t nh\u00e2n s\u1ef1&#160; quan tr\u1ecdng c\u1ee7a nh\u1eefng h\u1ecdat \u0111\u1ed9ng thu\u1ed9c TT Joiner v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ecfng v\u1ea5n- c\u00f3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp li\u00ean quan tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn Nguy\u1ec5n Duy nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>-.\u201d..t\u00f4i c\u00f3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy trong \u0111\u00f3 anh \u1ea5y cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec h\u1ecd \u0111ang m\u1ea5t d\u1ea7n s\u1ef1 thu\u1ea7n ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, m\u1ea5t c\u00e1i ti\u1ebfng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ebft \u1edf Vi\u1ec7t Nam&#8230;(trang 159, s\u0111d)<\/p>\n<p>C\u00e2u n\u00f3i \u0111\u00f3 c\u1ee7a Wayne Karlin \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1ee9ng c\u1edb c\u00e1o bu\u1ed9c Nguy\u1ec5n Duy v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y nh\u00e0 v\u0103n da v\u00e0ng \u0111em ra th\u1ea3o lu\u1eadn h\u0103ng h\u00e1i tr\u00ean hai di\u1ec5n \u0111\u00e0n tr\u00ean m\u1ea1ng Talawas v\u00e0 Da m\u00e0u. H\u0103ng h\u00e1i \u0111\u1ebfn n\u1ed7i c\u1ea3 nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy (ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb g\u00e1n cho ph\u00e1t bi\u1ec3u tr\u00ean) v\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n Ho\u00e0ng Kh\u1edfi Phong -ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m xu\u1ea5t b\u1ea3n <i>N\u1ebfu \u00d0i H\u1ebft Bi\u1ec3n<\/i>&#8211; ph\u1ea3i l\u00ean ti\u1ebfng. Ng\u00e0y 30.8.2006, Nguy\u1ec5n Duy ch\u00ednh th\u1ee9c nh\u1edd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u00f9ng c\u00e2u n\u00f3i g\u00e1n cho \u00f4ng \u0111\u01b0a ra l\u00e0m \u0111\u1ec1 t\u00e0i th\u1ea3o lu\u1eadn y\u00eau c\u1ea7u Wayne Karlin v\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y ph\u1ea3i \u0111\u01b0a ra ch\u1ee9ng c\u1edb. \u00d4ng c\u0169ng tr\u00ecnh b\u00e0y s\u1ef1 suy lu\u1eadn c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 Wayne Karlin \u0111\u00e3 nh\u1edb sai m\u1ed9t c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a \u00f4ng t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Manoa do Vi\u1ec7n \u00d0\u1ea1i H\u1ecdc Hawaii xu\u1ea5t b\u1ea3n m\u00e0 trong ban bi\u00ean t\u1eadp l\u1ea7n \u0111\u00f3 c\u00f3 Kevin Bowen (Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Ban Nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a chi\u1ebfn tranh thu\u1ed9c Trung T\u00e2m Joiner). Nguy\u1ec5n Duy gi\u1ea3i th\u00edch nh\u01b0&#160; sau:<\/p>\n<p>-[&#8230;]&#160; Nguy\u1ec5n Duy ph\u00e1t bi\u1ec3u&#160; :\u201d Vietnamese poets living abroad can act as a bridge between Vietnamese poetry and world poetry. It\u2019s a contribution befitting the circumstance of the time. But whether contemporary Vietnamese poetry can create a new departure is something that will be determined by poets living in the homeland \u201c (Two Rivers, page 103) T\u1ea1m d\u1ecbch&#160; \u201cNh\u00e0 th\u01a1 Vi\u1ec7t nam \u1edf ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea7u n\u1ed1i gi\u1eefa thi ca Vi\u1ec7t nam v\u00e0 thi ca th\u1ebf gi\u1edbi. \u00d0\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00f3ng g\u00f3p ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi ho\u00e0n c\u1ea3nh hi\u1ec7n nay. Nh\u01b0ng ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng nh\u00e0 th\u01a1 hi\u1ec7n s\u1ed1ng trong n\u01b0\u1edbc m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng \u0111i m\u1edbi cho th\u01a1 Vi\u1ec7t nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i\u201d&#160; [&#8230;] B\u1ea3n t\u1ea1m d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t nh\u01b0 tr\u00ean c\u0169ng ch\u01b0a th\u1eadt ch\u00ednh x\u00e1c v\u1edbi b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh. M\u00e0 b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh \u0111\u00e3 sai l\u1ec7ch \u00edt nhi\u1ec1u so v\u1edbi b\u1ea3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t t\u00f4i tr\u1ea3 l\u1eddi Nguy\u1ec5n B\u00e1 Chung [&#8230;] Mong BBT gi\u00fap t\u00f4i li\u00ean l\u1ea1c \u0111\u1ec3 nh\u1edd \u00f4ng Wayne Karlin cung c\u1ea5p v\u0103n b\u1ea3n m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y l\u1ea5y l\u00e0m c\u0103n c\u1ee9 \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi \u00f4ng Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y, nh\u1edd \u00f4ng Th\u1ee7y g\u1eedi cho c\u1ea3 b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh l\u1eabn b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00e2u tr\u00edch d\u1eabn kia. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o v\u0103n t\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c m\u1edbi th\u1ea3o lu\u1eadn nghi\u00eam t\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c&#8230;T\u00f4i kh\u00f4ng d\u00e1m mong s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ed9t l\u1eddi xin l\u1ed7i n\u00e0o&#8230; (Nguy\u1ec5n Duy, S\u00e0i g\u00f2n, ng\u00e0y 30.8.2006- http:\/\/damau.org\/archives\/11895.)<\/p>\n<p>\u00d4ng c\u00f2n kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh:<\/p>\n<p>-&quot;\u0110i\u1ec1u t\u00f4i bu\u1ed9c ph\u1ea3i b\u00e0n v\u1edbi BBT l\u00e0 tr\u00edch d\u1eabn: &quot;Tr\u1ea3 l\u1eddi Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y, \u00f4ng Wayne Karlin \u0111\u00e3 d\u1eabn ch\u1ee9ng l\u1eddi c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy:<\/p>\n<p>\u201cT\u00f4i c\u00f3 \u0111\u1ecdc m\u1ed9t b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy trong \u0111\u00f3 anh \u1ea5y cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec h\u1ecd \u0111ang m\u1ea5t d\u1ea7n s\u1ef1 thu\u1ea7n ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, m\u1ea5t c\u00e1i<\/p>\n<p>ti\u1ebfng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ebft \u1edf Vi\u1ec7t Nam.\u201d (tr\u00edch N\u1ebfu \u0110i H\u1ebft Bi\u1ec3n, tr.163) [&#8230;]Xin th\u01b0a, t\u00f4i kh\u00f4ng bao gi\u1edd ngh\u0129, v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 n\u00f3i ho\u1eb7c vi\u1ebft nh\u01b0 tr\u00edch d\u1eabn tr\u00ean.<\/p>\n<p>T\u00f4i ch\u01b0a c\u00f3 d\u1ecbp tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n b\u00e1o ch\u00ed M\u1ef9, ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n, duy nh\u1ea5t, l\u00e0 tr\u00f2 chuy\u1ec7n (b\u1eb1ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t) v\u1edbi Nguy\u1ec5n B\u00e1 Chung, \u0111\u1ec3 sau \u0111\u00f3 \u00f4ng \u1ea5y vi\u1ebft th\u00e0nh b\u00e0i (b\u1eb1ng ti\u1ebfng Anh) in tr\u00ean t\u1eadp san Two Rivers c\u1ee7a M\u1ef9 (University of Hawaii Press 2002) m\u00e0 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00e1c gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i c\u00f3 b\u00e0i trong \u0111\u00f3 v\u00e0 c\u00f3<\/p>\n<p>trong tay \u1ea5n b\u1ea3n \u1ea5y. R\u1ea5t d\u1ec5 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng. Trong b\u00e0i vi\u1ebft \u0111\u00f3, ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i \u00fd c\u00f9ng c\u00e1i ch\u1eef c\u1ee7a<\/p>\n<p>c\u00e2u Tr\u00edch d\u1eabn tr\u00ean. Th\u00ed d\u1ee5, ch\u1eef <i>thu\u1ea7n ch\u1ea5t<\/i>. T\u00f4i r\u1ea5t kh\u00f4ng \u01b0a c\u00e1i ch\u1eef n\u00e0y, tr\u00ean \u0111\u1eddi c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 <i>thu\u1ea7n ch\u1ea5t<\/i> \u0111\u00e2u,<\/p>\n<p>\u0111\u1ebfn c\u1ea3 m\u00e1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n ch\u1eb3ng <i>thu\u1ea7n ch\u1ea5t<\/i> k\u1ec3 chi l\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef, l\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. T\u00f4i kh\u00f4ng d\u00f9ng c\u00e1i ch\u1eef \u0111\u00f3 \u1edf <\/p>\n<p>m\u1ecdi n\u01a1i, trong c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1edbi Nguy\u1ec5n B\u00e1 Chung l\u1ea1i c\u00e0ng kh\u00f4ng.&quot;<\/p>\n<p>&quot;T\u00f4i h\u00ecnh dung m\u1ed9t c\u00e1ch th\u00e2n thi\u1ec7n: \u00f4ng Wayne Karlin \u0111\u1ecdc b\u00e0i vi\u1ebft kh\u00e1 d\u00e0i c\u1ee7a Nguy\u1ec5n B\u00e1 <\/p>\n<p>Chung, t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 b\u1eb1ng ti\u1ebfng Anh, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0111\u1ecdan tr\u00edch d\u1eabn (2), r\u1ed3i n\u00f3i l\u1ea1i (ho\u1eb7c vi\u1ebft) v\u1eafn t\u1eaft <\/p>\n<p>cho Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y, c\u0169ng t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 b\u1eb1ng ti\u1ebfng Anh. \u00d4ng Th\u1ee7y nh\u1edd ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch (t\u00f4i c\u00f3 bi\u1ebft <\/p>\n<p>ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch \u1ea5y \u2013 ND) c\u00e1i c\u00e2u \u0111\u00f3 sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, v\u00e0 \u0111\u01b0a v\u00e0o s\u00e1ch. &quot;BBT <i>damau.org<\/i> d\u1eabn theo s\u00e1ch c\u1ee7a \u00f4ng Th\u1ee7y, \u1ea5n \u0111\u1ecbnh d\u1ee9t kho\u00e1t \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201cl\u1eddi c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n <\/p>\n<p>Duy\u201d v\u00e0 n\u00eau th\u00e0nh v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ea3o lu\u1eadn.T\u00f4i ch\u1ec9 tr\u00ecnh b\u00e0y s\u1ef1 vi\u1ec7c nh\u01b0 v\u1eady th\u00f4i, kh\u00f4ng b\u00ecnh lu\u1eadn. Mong BBT gi\u00fap<\/p>\n<p>t\u00f4i, li\u00ean l\u1ea1c \u0111\u1ec3 nh\u1edd \u00f4ng Wayne Karlincung c\u1ea5p v\u0103n b\u1ea3n m\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y l\u1ea5y l\u00e0m c\u0103n c\u1ee9&#160; \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi \u00f4ng Tr\u1ea7n V\u0103n<\/p>\n<p>Th\u1ee7y; nh\u1edd \u00f4ng Th\u1ee7y g\u1eedi cho v\u0103n b\u1ea3n c\u1ea3b\u1ea3n ti\u1ebfng Anh l\u1eabn b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00e2u tr\u00edch d\u1eabn (1) kia. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o v\u0103n t\u1ef1 ch\u00ednh x\u00e1c m\u1edbi th\u1ea3o lu\u1eadnnghi\u00eam t\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u1ee9 m\u00e0 th\u1ea3o lu\u1eadn theo c\u00e1ch\u2026 nh\u01b0 th\u1ebf kia\u2026 th\u00ec, xin l\u1ed7i, t\u00f4i bu\u1ed9c ph\u1ea3i h\u00ecnh dung m\u1ed9t c\u00e2u chuy\u1ec7n nh\u01b0\u2026 th\u1ebf n\u00e0y: \u2026<\/p>\n<p><i>\u201c \u00d4ng T. v\u1ebd \u00f4ng N. theo l\u1eddi m\u00f4 t\u1ea3 l\u01a1 ma l\u01a1 m\u01a1 cu\u1ea3 \u00f4ng K. b\u1eb1ng v\u00e0o tr\u00ed nh\u1edb l\u1edd m\u00e0 l\u1edd m\u1edd c\u1ee7a ch\u00ednh \u00f4ng \u1ea5y. Ng\u01b0\u1eddi qua \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e2y l\u1ea5y b\u1ee9c t\u1ed1c h\u1ecda, ch\u1ec9 tr\u1ecf c\u00e1i b\u1ea3n m\u1eb7t nham nh\u1edf, m\u00e9o m\u00f3, d\u1ecb d\u1ea1ng m\u00e0 th\u1ea3o lu\u1eadn h\u1ed9i<\/i><\/p>\n<p><i>\u0111\u1ed3ng r\u1eb1ng \u00f4ng N. qu\u1ea3 l\u00e0 x\u1ea5u x\u00ed qu\u00e1 c\u1ee1, m\u1eafc b\u1ec7nh sida v\u00e0 m\u1eafc c\u1ea3 quan \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh tr\u1ecb kh\u00f4ng l\u00e0nh m\u1ea1nh\u2026\u201d <\/i>T\u00f4i kh\u00f4ng d\u00e1m mong s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea5t k\u00ec m\u1ed9t l\u1eddi xin l\u1ed7i n\u00e0o, ch\u1ec9 mong \u0111\u01b0\u1ee3c BBT <i>damau.org<\/i> cho \u0111\u0103ng th\u01b0<\/p>\n<p>n\u00e0y tr\u00ean di\u1ec5n \u0111\u00e0n c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn tham gia th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1eady.&quot; (Nguy\u1ec5n Duy, Th\u01b0 g\u1eedi BBT damau.org,&#160; http:\/\/damau.org\/archives\/11895 s\u0111d)<\/p>\n<p>Wayne Karlin sau n\u00e0y ph\u1ea3i xin l\u1ed7i Nguy\u1ec5n Duy nh\u01b0ng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u \u201cngoan c\u1ed1\u201d v\u00ec v\u1eabn nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh gi\u1eef l\u1ea1i hai ch\u1eef \u201cthu\u1ea7n ch\u1ea5t\u201d \u0111\u00e3 g\u00e2y tai n\u1ea1n cho Nguy\u1ec5n Duy:<\/p>\n<p>-&#160;&#160;&#160;&#160;&#160;&#160; <i>It\u2019s been a few years, but I believe it came from an article in Manoa (14?) in 2002 &#8212; an interview done by Nguyen Ba Chung in which Nguyen Duy commented on diaspora Vietnamese poetry. I admire Nguyen Duy\u2019s poetry greatly, and regarded this as simply a healthy intellectual disagreement between writers about purity of language. I\u2019m sorry if I in anyway misunderstood his remarks to Nguyen Ba Chung<\/i> (ng\u00e0y 31.8.2006) ( C\u0169ng \u0111\u00e3 kho\u1ea3ng m\u1ea5y n\u0103m r\u1ed3i, nh\u01b0ng t\u00f4i tin r\u1eb1ng n\u00f3 xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t b\u00e0i \u0111\u0103ng tr\u00ean t\u1edd Manoa (s\u1ed1 14?) v\u00e0o n\u0103m 2002- m\u1ed9t b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n do NBC th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u00e0 trong \u0111\u00f3 ND b\u00ecnh ph\u1ea9m v\u1ec1 thi ca c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ly h\u01b0\u01a1ng. T\u00f4i r\u1ea5t ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy, v\u00e0 xem v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y gi\u1ea3n d\u1ecb ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng \u00fd ki\u1ebfn l\u00e0nh m\u1ea1nh gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n v\u1ec1 s\u1ef1 thu\u1ea7n ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef. T\u00f4i xin l\u1ed7i n\u1ebfu nh\u01b0 t\u00f4i \u0111\u00e3 hi\u1ec3u l\u1ea7m c\u00e2u b\u00ecnh ph\u1ea9m c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y b\u1eb1ng b\u1ea5t c\u1ee9 c\u00e1ch n\u00e0o v\u1edbi Nguy\u1ec5n B\u00e1 Chung)<\/p>\n<p>Khi\u1ebfn cho Nguy\u1ec5n Duy sau khi nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi \u201cxin l\u1ed7i\u201d ki\u1ec3u \u201csorry is not enough\u201d (&#8216;Xin l\u1ed7i ch\u01b0a \u0111\u1ee7 \u0111\u00e2u&#8217; &#8211;<i>Love Story<\/i>) b\u00e8n l\u1ed9 s\u1ef1 kh\u00f3 ch\u1ecbu b\u1eb1ng hai c\u00e2u th\u01a1 B\u00fat Tre: \u201cKh\u00f4ng t\u1ea1i \u1ea3i, ch\u1eb3ng t\u1ea1i ai.&#160; H\u00ecnh nh\u01b0 l\u1ea7m l\u1ed9n ch\u1ec9 t\u00e0i (t\u1ea1i) th\u1eb1ng My (M\u1ef9)!.\u201d \u00d0\u00e3 ph\u1ea3i g\u1ecdi nhau b\u1eb1ng \u201cth\u1eb1ng\u201d th\u00ec qu\u1ea3 kh\u00f4ng c\u00f2n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng g\u00ec n\u1eefa. Nh\u01b0ng th\u1ef1c ra v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00f4ng d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y v\u00ec c\u00f3 \u0111\u1ebfn hai ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed7i m\u1ed9t \u201cth\u1eb1ng My\u201d \u0111\u00e3 g\u00e1n c\u00e2u n\u00f3i n\u00e0y cho Nguy\u1ec5n Duy.<\/p>\n<p>Theo m\u1ed9t b\u00e0i b\u00e1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean t\u1edd Tu\u1ed5i Tr\u1ebb th\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u00e1i (c\u1ed1 \u00fd) v\u00e0 Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c (v\u00f4 t\u00ecnh) \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n r\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0o c\u00e1i oan Th\u1ecb K\u00ednh \u1ea5y v\u00ec b\u00e0i b\u00e1o n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u1edd b\u00e1o trong n\u01b0\u1edbc cho \u0111\u0103ng l\u1ea1i k\u1ec3 c\u1ea3 tr\u00ean m\u1ea1ng c\u1ee7a h\u1ecd, khi\u1ebfn Nguy\u1ec5n Duy c\u00e0ng b\u1ecb nghi ng\u1edd h\u01a1n. Tuy t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng bao gi\u1edd n\u00eau \u0111\u00edch danh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 anh ta tr\u00edch l\u1eddi nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o\u00e1n l\u00e0 Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c khi so s\u00e1nh m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n tr\u00ean b\u00e0i b\u00e1o d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y v\u00e0 \u0111o\u1ea1n Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c tr\u1ea3 l\u1eddi Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y h\u1ea7u nh\u01b0 y h\u1ec7t nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean <i>N\u1ebfu \u00d0i H\u1ebft Bi\u1ec3n&#8230;<\/i>:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;]\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t kinh nghi\u1ec7m b\u1ea3n th\u00e2n: khi m\u1edbi sang B\u1eafc M\u1ef9, t\u00f4i r\u1ea5t l\u00fang t\u00fang khi ph\u1ea3i s\u1eed d\u1ee5ng t\u1eeb \u0111i\u1ec3n Anh &#8211; Vi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh in \u1ea5n \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 d\u1ecbch v\u0103n b\u1ea3n trong n\u01b0\u1edbc. C\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ecbch m\u1ed9t c\u00e1ch nghi\u00eam ch\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u1ea5t l\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u thu\u1ed9c c\u00e1c ng\u00e0nh chuy\u00ean m\u00f4n. T\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi sinh s\u1ed1ng \u1edf S\u00e0i G\u00f2n c\u0169 v\u1eady m\u00e0 \u0111\u1ecdc th\u1eed m\u1ed9t s\u1ed1 b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, th\u00fa th\u1eadt t\u00f4i kh\u00f4ng hi\u1ec3u v\u00e0 nh\u1eadn th\u1ea5y r\u1ea5t thi\u1ebfu s\u00f3t.[&#8230;] T\u00f4i kh\u00f4ng bi quan nh\u01b0ng c\u0169ng ph\u1ea3i nh\u00ecn nh\u1eadn th\u1ef1c t\u1ebf m\u00e0 m\u1ed9t anh b\u1ea1n l\u00e0m v\u0103n h\u00f3a ph\u00e1t bi\u1ec3u: \u201cKh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt VN \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i m\u00e0 c\u1ea3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u00e1t ra ngo\u00e0i qui lu\u1eadt chung c\u1ee7a sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u00f3a di d\u00e2n l\u00e0 c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb \u0111\u1ed3ng h\u00f3a v\u00e0 l\u1eb7n ch\u00ecm trong v\u0103n h\u00f3a b\u1ea3n \u0111\u1ecba.\u201d C\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng b\u1edfi ch\u00ednh qu\u1ed1c [&#8230;] M\u1ed9t anh b\u1ea1n kh\u00e1c cho r\u1eb1ng mu\u1ed1n bi\u1ebft v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1ef1c t\u1ebf ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1edbi \u0111\u00e2u (\u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t) \u1edf \u00c2u M\u1ef9, ta ch\u1ec9 c\u1ea7n l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i to\u00e1n tr\u1eeb. C\u1ee5 th\u1ec3, ph\u1ea3i tr\u1eeb \u0111i: c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ed1c Hoa, l\u1edbp tr\u1ebb kh\u00f4ng bi\u1ebft ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 n\u00f3i m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 \u0111\u1ecdc th\u00f4ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng Vi\u1ec7t nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 b\u1ec1 d\u00e0y h\u1ecdc v\u1ea5n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ch\u1eef l\u1edbn b\u1eb1ng ng\u00f3n tay c\u00e1i&#8230;Anh b\u1ea1n t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n, cho n\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 anh kh\u00f4ng m\u1ea5y l\u1ea1c quan v\u1ec1 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u1eabn n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i. Anh n\u00f3i n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ti\u1ebfp s\u1ee9c c\u1ee7a gi\u1edbi tr\u1ebb, v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i t\u1ea5t nhi\u00ean ph\u1ea3i b\u1ecb \u201cl\u00e3o h\u00f3a.\u201d M\u00e0 gi\u1edbi tr\u1ebb Vi\u1ec7t \u1ea5y th\u00ec ra sao? Th\u1ef1c t\u1ebf ph\u1ea7n l\u1edbn kh\u00f4ng n\u00f3i v\u00e0 \u0111\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng Vi\u1ec7t th\u00ec l\u00e0m sao th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t. Anh nh\u1eafc \u0111\u1ebfn nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1 trong n\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t th\u1eddi t\u1eebng l\u00e0m x\u00f4n xao d\u01b0 lu\u1eadn ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i v\u00ec \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00ean s\u1ef1 th\u1eadt \u0111\u00f3. Nguy\u00ean c\u00e1ch \u0111\u00e2y m\u1ea5y n\u0103m, nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Duy sau khi \u0111i m\u1ed9t v\u00f2ng n\u01b0\u1edbc M\u1ef9, cho r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t h\u1ea3i ngo\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc VN \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec h\u1ecd \u0111ang m\u1ea5t d\u1ea7n s\u1ef1 thu\u1ea7n ch\u1ea5t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, m\u1ea5t c\u00e1i ti\u1ebfng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ebft \u1edf VN&#8230;&quot; (Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u00e1i, &quot;Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0&quot;i, s\u0111d, ng\u00e0y 12.6.2005, Ch\u1ee7 nh\u1eadt, 12 .6.2005- http:\/\/vietbao.vn\/Giao-duc\/Tieng-Viet-o-nuoc-ngoai\/40083154\/202\/)<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u00e1i d\u00f9ng ch\u1eef &quot;ch\u00ednh qu\u1ed1c&quot; l\u1ea1i g\u1ee3i \u0111\u1ebfn &#8230;ng\u1ee5y qu\u1ed1c c\u1ee7a nh\u1eefng &quot;ng\u1ee5y&quot; \u0111\u00e3 b\u1ecf n\u01b0\u1edbc ra \u0111i?! C\u00f2n \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i gi\u1eefa Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c v\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y \u1edf trang 108, <i>N\u1ebfu \u0111i h\u1ebft bi\u1ec3n&#8230;:<\/i><\/p>\n<p>-&quot;Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee7y: Anh Gi\u00e1c, d\u00f9 sao ta c\u0169ng ph\u1ea3i l\u00e0m con t\u00ednh c\u1ed9ng th\u1eed xem s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tham gia vi\u1ebft v\u00e0 \u0111\u1ecdc \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau ph\u1ea7n tr\u0103m?<\/p>\n<p>&#8211; &quot;Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c: Kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt VN \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i m\u00e0 c\u1ea3 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u00e1t ra ngo\u00e0i qui lu\u1eadt chung c\u1ee7a sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u00f3a di d\u00e2n l\u00e0 c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng b\u1ecb \u0111\u1ed3ng h\u00f3a v\u00e0 l\u1eb7n ch\u00ecm trong v\u0103n h\u00f3a b\u1ea3n \u0111\u1ecba[..]Ngh\u0129a l\u00e0 v\u0103n h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt h\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111ang b\u1ecb l\u00e3o h\u00f3a[&#8230;] T\u00ednh s\u1ed5, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ee9a tu\u1ed5i b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i, n\u0103m m\u01b0\u01a1i v\u00e0 s\u00e1u m\u01b0\u01a1i tr\u1edf l\u00ean ra \u0111i t\u1eeb Mi\u1ec1n Nam l\u00e0 n\u00f2ng c\u1ed1t c\u1ee7a sinh ho\u1ea1t ch\u1eef ngh\u0129a hi\u1ec7n nay.. Cho n\u00ean thay v\u00ec c\u1ed9ng (\u0111\u1ec3 l\u00e0m t\u1ed5ng k\u1ebft), ch\u00fang ta th\u1eed l\u00e0m m\u1ed9t ph\u00e9p tr\u1eeb. Tr\u1eeb \u0111i c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ed1c Hoa, tr\u1eeb \u0111i l\u1edbp tr\u1ebb kh\u00f4ng bi\u1ebft ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, [&#8230;] S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc c\u00f2n l\u1ea1i bao nhi\u00eau? Kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfp s\u1ee9c c\u1ee7a gi\u1edbi tr\u1ebb, v\u0103n h\u1ecdc h\u1ea3i ngo\u1ea1i t\u1ea5t nhi\u00ean b\u1ecb l\u00e3o h\u00f3a[&#8230;]C\u00e1i h\u1ecda l\u00e3o h\u00f3a trong gi\u1edbi th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n ngh\u1ec7 thu\u1eadt b\u1edbt \u0111i v\u00ec ch\u00fang ta c\u00f3 \u0111\u1ed9c gi\u1ea3, th\u00ednh gi\u1ea3, kh\u00e1n gi\u1ea3 tr\u1ebb trong n\u01b0\u1edbc ti\u1ebfp s\u1ee9c&#8230;&quot; (trang 108-109, s\u0111d)<\/p>\n<p>Th\u1ebf th\u00ec kh\u00f4ng hi\u1ec3u Nguy\u1ec5n Duy c\u00f3 \u1ee9ng..b\u00fat v\u00e0 th\u00eam m\u1ed9t c\u00e2u B\u00fat Tre n\u1eefa ch\u0103ng: &quot;Kh\u00f4ng t\u1ea1i \u1ea3i, ch\u1eb3ng t\u1ea1i ai. H\u00ecnh nh\u01b0 ma gi\u00e1o \u0111\u1ebfn v\u00e0i ch\u00e0ng c\u01a1\u201d! \u00d0\u00f3 l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ef1c k\u1ef3 tai h\u1ea1i cho Nguy\u1ec5n Duy v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u1edd b\u00e1o trong n\u01b0\u1edbc cho \u0111\u0103ng l\u1ea1i k\u1ec3 c\u1ea3 tr\u00ean m\u1ea1ng c\u1ee7a h\u1ecd, khi\u1ebfn Nguy\u1ec5n Duy c\u00e0ng b\u1ecb m\u1ec9a mai v\u00e0 nghi ng\u1edd h\u01a1n d\u00f9 \u00f4ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3i y\u00eau c\u1ea7u l\u00e0m cho r\u00f5 chuy\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng chi, th\u00e1i \u0111\u1ed9 khinh m\u1ea1n l\u1ebd ra kh\u00f4ng n\u00ean c\u00f3 \u1edf c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u hay thi s\u0129 khi\u1ebfn cho c\u00e1c cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i hay y\u00eau c\u1ea7u c\u1ea3i ch\u00ednh nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Duy kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o x\u1ea9y ra. V\u00ec sau l\u01b0ng nh\u1eefng cu\u1ed9c m\u1ea5t tr\u00ed nh\u1edb nh\u01b0 c\u1ee7a Karlin hay nh\u1eefng l\u1eddi ph\u00e1t bi\u1ec3u m\u00ea mu\u1ed9i c\u1ee7a Lady Borton l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee7 \u00fd ch\u00ednh tr\u1ecb r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p>\n<p><b>b- &quot;Tr\u00ed th\u1ee9c ti\u1ec3u t\u01b0 s\u1ea3n&quot; c\u1ea7m s\u00fang v\u00e0\/hay c\u1ea7m b\u00fat nh\u01b0 T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n, c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n Mi\u1ec1n B\u1eafc di c\u01b0 v\u00e0o Nam hay \/v\u00e0 gi\u1edbi c\u1ea7m b\u00fat Mi\u1ec1n Nam t\u1ef5 n\u1ea1n: t\u1eeb ch\u00ednh \u1ee7y v\u0103n h\u00f3a Mi\u1ec1n B\u1eafc Phan C\u1ef1 \u0110\u1ec7 t\u1edbi&#160; b\u1ea3n b\u00e1o c\u00e1o c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u sinh Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c n\u1ed9p cho Trung t\u00e2m William Joiner Center.<\/b><\/p>\n<p>Trong b\u1ea3n <i>S\u01a1 th\u1ea3o<\/i> n\u00f3i tr\u00ean, Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u1ea3 th\u1ebf h\u1ec7 T\u1ef1 L\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n v\u00e0 l\u1edbp nh\u00e0 v\u0103n di t\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean. V\u1ec1 th\u1ebf h\u1ec7 T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n, \u00f4ng nh\u1eadn x\u00e9t nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;]H\u00e3y th\u1eed \u0111\u1ecdc l\u1ea1i ti\u1ec3u thuy\u1ebft th\u1eddi T\u1ef1 L\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n. Kh\u00f4ng kh\u00ed x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 t\u00e2m t\u00ecnh th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd, tuy c\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, nh\u01b0ng l\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng nh\u1ecf. Nh\u00e0 v\u0103n, c\u1ea3 nh\u00e2n v\u1eadt truy\u1ec7n, ch\u1ec9 m\u1edbi ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nh\u1ecf. Chuy\u1ec7n m\u1eb9 ch\u1ed3ng n\u00e0ng d\u00e2u. Chuy\u1ec7n c\u01b0\u1eddng h\u00e0o \u00e1c b\u00e1. Chuy\u1ec7n c\u1ed5 t\u1ee5c l\u1ed7i th\u1eddi. Chuy\u1ec7n ho lao th\u1ea5t t\u00ecnh. Qu\u00e1 l\u1eafm c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e1m quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh tho\u00e1t ly, nh\u01b0ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u00f3 c\u0169ng \u00eam \u1ea3 tho\u1ea3i m\u00e1i qu\u00e1. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a th\u1eddi b\u00ecnh, nh\u1eefng \u0111au bu\u1ed3n s\u01b0\u1edbng vui c\u1ee7a th\u1eddi b\u00ecnh&#8230;&quot; (trang 317- 318, s\u0111d)<\/p>\n<p>H\u00ecnh nh\u01b0 nh\u00e0 v\u0103n Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c qu\u00ean r\u1eb1ng chi\u1ebfn tranh may ra ch\u1ec9 l\u00e0 1 trong nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 x\u00fac t\u00e1c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. Nh\u01b0 th\u1ebf, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m n\u00e0o v\u00f4 ph\u00fac sinh ra v\u00e0o th\u1eddi &quot;n\u01b0\u1edbc thanh b\u00ecnh ba tr\u0103m n\u0103m c\u0169&quot; s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 hy v\u1ecdng g\u00ec tr\u1edf th\u00e0nh ki\u1ec7t t\u00e1c sao? Trong th\u1eddi chi\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u m\u1ea1nh kh\u1ecfe, &quot;\u0111\u1eb9p trai con nh\u00e0 gi\u00e0u h\u1ecdc gi\u1ecfi&quot; sao? M\u1ed9t b\u00e0 m\u1eb9 ch\u1ed3ng tai \u00e1c kh\u00f4ng l\u00e0m m\u1ed9t c\u1eb7p uy\u00ean \u01b0\u01a1ng tan n\u00e1t sao d\u00f9 th\u1eddi b\u00ecnh hay th\u1eddi chi\u1ebfn? Nhi\u1ec1u anh ch\u1ecb em c\u00f3 khi \u0111\u00e3 ph\u1ea3i tr\u1ea3 b\u1eb1ng m\u1ea1ng s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 ph\u00e1 nh\u1eefng c\u1ed5 t\u1ee5c l\u1ed7i th\u1eddi \u1ea5y . Ng\u00e0y 21 th\u00e1ng 5, 1931, Phan Kh\u00f4i vi\u1ebft m\u1ed9t b\u00e0i ngh\u1ecb lu\u1eadn d\u00e0i b\u00e0n \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thanh ni\u00ean thi\u1ebfu n\u1eef t\u1ef1 t\u1eed. \u00d4ng \u0111\u01b0a ra hai tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p: \u0110\u00e0o H\u1eefu Ngh\u0129a v\u00e0 \u0110inh Th\u1ecb Tuy\u1ebft H\u1ed3ng (ch\u1ecb c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 \u0110inh H\u00f9ng) m\u00e0 \u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 &quot;nh\u1eefng c\u00e1i ch\u1ebft quan h\u1ec7.\u201d \u00d4ng cho r\u1eb1ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ki\u1ebfm c\u00e1ch m\u00e0 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u1ec3 x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;]Ng\u00e0y nay \u0111\u00e2y l\u00e0 ng\u00e0y m\u00e0 s\u1ef1 \u00e1p b\u00e1ch \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, l\u00e0 ng\u00e0y m\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 gia \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u00e0nh ra v\u1ea5n \u0111\u1ec1 gi\u1eefa ch\u00fang ta[&#8230;]\u0110\u00e0o H\u1eefu Ngh\u0129a c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i v\u1edbi \u00f4ng th\u00e2n m\u00ecnh: &#8216;\u0110\u1eddi n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e2u. T\u00f4i c\u00f3 l\u00e0m b\u1eady c\u0169ng kh\u00f4ng li\u00ean l\u1ee5y t\u1edbi cha \u0111\u00e2u m\u00e0 s\u1ee3. T\u00f4i \u0111\u00e3 24 tu\u1ed5i r\u1ed3i, theo lu\u1eadt, t\u00f4i l\u00e0 th\u00e0nh nh\u00e2n, t\u00f4i ph\u1ea3i l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh ri\u00eang c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0m ch\u1ee7 l\u1ea5y. T\u00f4i ph\u1ea3i h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng t\u1ef1 do, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng d\u00e2n c\u00f3 quy\u1ec1n \u1ee9ng c\u1eed v\u00e0 b\u1ea7u c\u1eed, d\u1ea5u cha c\u0169ng kh\u00f4ng x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8217; \u0110\u00e0o H\u1eefu Ngh\u0129a \u0111\u00f2i nh\u01b0 v\u1eady m\u00e0 cha va kh\u00f4ng nghe, cho n\u00ean va t\u1ee9c m\u00ecnh m\u00e0 kh\u00e1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. B\u1edfi v\u1eady ch\u00fang ta ph\u1ea3i bi\u1ebft nh\u1eefng c\u00e1i ch\u1ebft n\u00e0y c\u00f3 \u00fd t\u00edch c\u1ef1c ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ti\u00eau c\u1ef1c&#8230;&quot; (Phan Kh\u00f4i, &quot;Gia \u0111\u00ecnh ta \u1edf x\u1ee9 ta, nay c\u0169ng c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 r\u1ed3i-Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thanhn ni\u00ean t\u1ef1 t\u1eed g\u1ee3i ra v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u1ea5y,\u201d Ph\u1ee5 n\u1eef T\u00e2n v\u0103n, S\u1ed1 83, ng\u00e0y 21.5.1931)<\/p>\n<p>C\u00f9ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Mi\u1ec1n Nam, m\u1edbi \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 l\u00f9ng tr\u01b0\u1edbc l\u1ed1i n\u00f3i mi\u1ec7t th\u1ecb c\u1ea3 m\u1ed9t th\u1ebf h\u1ec7 nh\u00e0 v\u0103n th\u1eddi T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n \u0111\u00f3 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c. Nh\u01b0ng khi t\u1edd V\u0103n H\u1ecdc T\u00e2n ni\u00ean Qu\u00fd M\u00f9i (th\u00e1ng 3&amp;4. 2003) xu\u1ea5t b\u1ea3n (do Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c l\u00e0m ch\u1ee7 b\u00fat) th\u00ec ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f2n l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 n\u1eefa: c\u00f3 b\u00e0i c\u1ee7a &quot;v\u0103n h\u1eefu&quot; Phan C\u1ef1 \u0110\u1ec7.&#160; \u0110\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp trang tr\u1ecdng ngay tr\u00ean nh\u1eefng trang \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 &quot;Ti\u1ec3u thuy\u1ebft l\u1ecbch s\u1eed,\u201d m\u1ed9t ti\u1ec3u lu\u1eadn c\u00f3 b\u00e0n \u0111\u1ebfn (v\u00e0 ca ng\u1ee3i) b\u1ed9 <i>S\u00f4ng C\u00f4n m\u00f9a l\u0169<\/i> c\u1ee7a Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c nh\u01b0ng&#160; c\u00f3 m\u1ea5y \u0111o\u1ea1n th\u00f3a m\u1ea1 m\u1ed9t s\u1ed1 th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0110o\u00e0n v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam Qu\u00f4c D\u00e2n \u0110\u1ea3ng:<\/p>\n<p>&quot;[&#8230;]c\u00e1i t\u00e2m l\u00fd ch\u00e1n ch\u01b0\u1eddng, th\u1ea5t b\u1ea1i ch\u1ee7 ngh\u0129a c\u1ee7a Quang Ng\u1ecdc, Ph\u1ea1m Th\u00e1i, Nh\u1ecb N\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Ti\u00eau s\u01a1n tr\u00e1ng s\u0129, c\u1ee7a D\u0169ng, Th\u00e1i, Tr\u00fac trong \u0110\u00f4i b\u1ea1n&#160; ch\u00ednh l\u00e0 ph\u1ea3n \u00e1nh t\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a Kh\u00e1i H\u01b0ng, Nh\u1ea5t Linh \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 t\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a l\u1edbp \u0111\u00e0n em nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec3u t\u01b0 s\u1ea3n tr\u00ed th\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111i theo Nguy\u1ec5n Th\u00e1i H\u1ecdc, K\u00fd Con \u0110o\u00e0n Tr\u1ea7n Nghi\u1ec7p v\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i \u1edf Y\u00ean B\u00e1i, L\u00e2m Thao[&#8230;]Nh\u00e2n v\u1eadt l\u00e0ng m\u1ea1n n\u00e0y ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi t\u00e2m tr\u1ea1ng m\u1ed9t l\u1edbp thanh ni\u00ean sau khi cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam Qu\u1ed1c d\u00e2n \u0111\u1ea3ng b\u1ecb tan v\u1ee1. Kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c anh h\u00f9ng ngo\u00e0i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta l\u00e0m anh h\u00f9ng trong m\u1ed9ng t\u01b0\u1edfng&#8230;&quot; (Phan C\u1ef1 \u0110\u1ec7, trang 15, s\u0111d).<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u c\u00e1c \u0111o\u1ea1n tr\u00ean xu\u1ea5t hi\u1ec7n: ch\u00fang \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong &quot;L\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u&quot; c\u1ee7a Phan C\u1ef1 \u0110\u1ec7 cho cu\u1ed1n <i>Ti\u00eau s\u01a1n tr\u00e1ng s\u0129<\/i>&#160; (trang 9,&#160; 12) trong lo\u1ea1t &quot;T\u1ee7 s\u00e1ch nh\u00e0 tr\u01b0\u1eddng&quot; (ngh\u0129a l\u00e0 s\u00e1ch gi\u00e1o khoa) do Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc v\u00e0 Gi\u00e1o d\u1ee5c chuy\u00ean nghi\u1ec7p xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0o n\u0103m 1989. Ch\u00fang c\u0169ng l\u1ea1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong v\u00e0i tuy\u1ec3n t\u1eadp kh\u00e1c, nh\u01b0 trong b\u1ed9 <i>Phan C\u1ef1 \u0110\u1ec7 Tuy\u1ec3n t\u1eadp<\/i> -Tuy\u1ec1n t\u1eadp 1 (trang 188), do nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u00e1o d\u1ee5c in \u1ea5n v\u00e0 ph\u00e1t h\u00e0nh v\u00e0o th\u00e1ng 6.2006.<\/p>\n<p>Sau n\u1eefa, c\u0169ng c\u1ea7n l\u1eadp l\u1ea1i m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n ng\u1eafn c\u1ee7a Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c v\u1ec1 V\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam Bi\u1ec3n-ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 x\u00e9t xem, d\u00f9 m\u1ed9t c\u00e1ch s\u01a1 s\u00e0i, nh\u1eefng tin t\u1ee9c li\u00ean quan \u0111\u1ebfn gi\u1edbi \u0111i tr\u01b0\u1edbc, n\u1ed9p cho Trung t\u00e2m William Joiner Center c\u00f3 ch\u00ednh x\u00e1c kh\u00f4ng:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;]Ph\u1ea3i, l\u1edbp \u0111\u1ea7u ti\u00ean di t\u1ea3n ra n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i sau 30-4-75, trong ho\u00e0n c\u1ea3nh v\u00e0 t\u00e2m tr\u1ea1ng \u00ea ch\u1ec1 l\u00fac \u0111\u00f3, ch\u1eb3ng nh\u1eefng kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng cho cu\u1ed9c \u0111\u1eddi m\u00ecnh m\u00e0 c\u00f2n kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng c\u1ea3 \u0111am m\u00ea vi\u1ebft l\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh, kh\u00f4ng d\u00e1m m\u01a1 \u01b0\u1edbc c\u00f3 ng\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tham gia v\u00e0o m\u1ed9t sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00f4ng vui nh\u01b0 ng\u00e0y h\u00f4m nay [&#8230;] Ph\u1ea7n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf l\u1ea1i th\u00ec s\u1ee3 h\u00e3i tr\u01b0\u1edbc ch\u00ednh s\u00e1ch kh\u1ee7ng b\u1ed1 v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129 Mi\u1ec1n Nam, kh\u00f4ng vi\u1ebft l\u00e1ch g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3 \u0111\u00e0nh. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat ra \u0111i an to\u00e0n n\u0103m 1975, trong cu\u1ed9c \u0111\u1ed5i \u0111\u1eddi kh\u1ee7ng khi\u1ebfp \u1ea5y, lo chuy\u1ec7n n\u01a1i \u0103n ch\u1ed1n \u1edf v\u00e0 chuy\u1ec7n m\u01b0u sinh \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 m\u1ec7t, n\u00f3i g\u00ec t\u1edbi vi\u1ebft l\u00e1ch. M\u00e0 vi\u1ebft g\u00ec b\u00e2y gi\u1edd? Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng h\u00f2a s\u1ee5p \u0111\u1ed5 ch\u1ec9 trong v\u00f2ng 55 ng\u00e0y, th\u1ea5t b\u1ea1i trong t\u1ee7i nh\u1ee5c v\u00ec s\u1ef1 v\u00f4 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u00e0 h\u00e8n nh\u00e1t c\u1ee7a c\u1ea5p l\u00e3nh \u0111\u1ea1o,n\u00ean cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u1ea7y d\u1eaby nh\u1eefng \u00e2n h\u1eadn, ti\u1ebfc nu\u1ed1i. [&#8230;] L\u1edbp nh\u00e0 v\u0103n di t\u1ea3n 1975 n\u00f3i v\u1ec1 l\u01b0\u1ee3ng c\u0169ng kh\u00e1 \u0111\u00f4ng, h\u1ecd c\u0169ng c\u1ed1 g\u1eafng t\u1eadp h\u1ee3p ti\u1ebfp n\u1ed1i m\u1ed9t sinh ho\u1ea1t b\u1ecb d\u1edf dang v\u00ec th\u1eddi th\u1ebf. Nh\u01b0ng, nh\u01b0 nh\u00e0 v\u0103n V\u00f5 Phi\u1ebfn nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh trong b\u00e0i \u201cGhi nh\u1eadn v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u01b0u vong\u201d (Ng\u00e0y Nay s\u1ed1 142, 15-8-87):\u201cS\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng \u1ea5y c\u0169ng ch\u1eb3ng l\u1edbn lao m\u1ea5y. Sau cu\u1ed9c \u0111\u1ed5i \u0111\u1eddi, m\u1ed9t l\u1edbp ng\u01b0\u1eddi n\u00e3o n\u1ec1 th\u1ea5y r\u00f5. C\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 trong nh\u00f3m Quan \u0110i\u1ec3m t\u1eeb ch\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1ee5c, c\u00f3 vi\u1ebft ch\u0103ng l\u00e0 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 g\u1eedi cho t\u1edd b\u00e1o b\u1ea1n, hay m\u1ed9t cu\u1ed1n s\u00e1ch lu\u1eadn v\u1ec1 kinh, v\u1ec1 \u0111\u1ea1o, th\u1ebf th\u00f4i. L\u1edbp tr\u1ebb h\u01a1n c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1eb3n vi\u1ebft l\u00e1ch su\u00f4ng s\u1ebb. [&#8230;] V\u0103n nghi\u1ec7p sau 1975 c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng k\u1ec3, ph\u1ea7n ch\u00ednh v\u1eabn thu\u1ed9c v\u1ec1 th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc&#8230;&#8217;&quot;(Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c, s\u0111d, trang 283-285)<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft s\u1ebd d\u1eabn ch\u1ee9ng ch\u1ec9 m\u1ed9t v\u00e0i th\u00ed d\u1ee5 ti\u00eau bi\u1ec3u m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft c\u00f3 tham d\u1ef1 v\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o li\u1ec7t k\u00ea ra h\u1ebft th\u00e0nh qu\u1ea3 c\u1ee7a c\u1ea3 m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng cho t\u1edbi nay l\u00e0 40 n\u0103m \u0111\u1ec3 cho th\u1ea5y ch\u1ec9 v\u00e0i nh\u1eadn x\u00e9t \u0111\u00f3 th\u00f4i c\u0169ng \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng minh nh\u1eadn x\u00e9t tr\u00ean l\u00e0 v\u00f4 c\u0103n c\u1ee9.<\/p>\n<p>B-Nh\u1eefng d\u00f2ng ch\u1eef Vi\u1ec7t \u0111\u1ea7u ti\u00ean &#8211; <i>T\u1edbi \u0111\u00e2y m\u00f9a \u0111\u00e3 xu\u00e2n h\u1ed3ng\/C\u00e2y vui tr\u1ed5 l\u00e1, n\u1ee5 m\u1eebng \u0111\u01a1m hoa\/Xin ch\u00e0o b\u1eb1ng h\u1eefu g\u1ea7n xa\/D\u1eabu ch\u01b0a quen bi\u1ebft \u0111\u00e3 l\u00e0 anh em&#8230;<\/i>(Thanh Nam<i>, Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, \u00d0\u1ea5t Kh\u00e1ch, 1976)<\/i><\/p>\n<p>Nh\u00e0 th\u01a1 qu\u00e1 c\u1ed1 Thanh Nam vi\u1ebft b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y t\u1ea1i Seattle, \u0111\u00fang m\u1ed9t n\u0103m sau ng\u00e0y Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng H\u00f2a ch\u00ednh th\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f2n tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 th\u1ebf gi\u1edbi. \u00d4ng thu\u1ed9c g\u1ea7n tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Mi\u1ec1n B\u1eafc tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Nam n\u0103m 1954 v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c cu\u1ed9c ra \u0111i hai m\u01b0\u01a1i m\u1ed1t n\u0103m sau sang h\u1eb3n n\u01a1i <i>\u0111\u1ea5t kh\u00e1ch<\/i> v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t c\u00f9ng t\u00ecnh c\u1ea3nh nh\u01b0 \u00f4ng sau \u0111\u00f3 ch\u1ecdn l\u00e0m c\u00f4ng d\u00e2n \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i \u0111\u1ea5t kh\u00e1ch kh\u00e1c. Khuy\u1ebft \u0111i\u1ec3m l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Nguy\u1ec5n M\u1ed9ng Gi\u00e1c l\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 Thanh Nam, ch\u1ec9 qua nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a M\u1ed8T ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n V\u00f5 Phi\u1ebfn. V\u00f5 Phi\u1ebfn kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u00e1o l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m b\u1ea1n h\u1eefu nh\u01b0 Mai Th\u1ea3o, M\u1eb7c \u0110\u1ed7 \u0111\u1ec3 m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng d\u1ec5 d\u00e0ng h\u01a1n cho n\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean l\u00e0 ph\u1ea3i&#160; sai l\u1ea7m.<\/p>\n<p><b>a-T\u1ea1p ch\u00ed v\u0103n h\u1ecdc ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n t\u1ea1i Hoa K\u1ef3: <\/b><\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 t\u1edd \u0110u\u1ed1c Tu\u1ec7 ph\u00e1t h\u00e0nh th\u00e1ng 5. 1976. T\u00f2a so\u1ea1n \u0111\u1eb7t \u1edf Ch\u00f9a Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam t\u1ea1i Hoa Th\u1ecbnh \u0110\u1ed1n. Ban bi\u00ean t\u1eadp g\u1ed3m: Th\u00edch Nh\u1ea5t H\u1ea1nh, Ho\u00e0ng V\u0103n Ch\u00ed, Nghi\u00eam Xu\u00e2n H\u1ed3ng, Ng\u1ecdc D\u0169ng , Tr\u01b0\u01a1ng Cam Kh\u1ea3i, V\u0169 Kh\u1eafc Khoan, M\u1eb7c \u0110\u1ed7, V\u00f5 Phi\u1ebfn, Tr\u00f9ng D\u01b0\u01a1ng, Cung Ti\u1ebfn, Thanh Nam, T\u00fay h\u1ed3ng, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc B\u00edch, Duy Thanh, T\u0103ng Xu\u00e2n An, Th\u00edch Thanh \u0110\u1ea1m, V\u0169 Phan, Vi\u00ean Linh v\u00e0 Th\u00edch Gi\u00e1c \u0110\u1ee9c.<\/p>\n<p><b>b-V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam L\u01b0u vong<\/b> (sau \u0111\u1ed5i th\u00e0nh &quot;V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i ngo\u1ea1i&quot; \u0111\u1ec3 thu nh\u1eadn nh\u00e0 v\u0103n Mi\u1ec1n B\u1eafc l\u01b0u vong)<\/p>\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n v\u0103n h\u1ecdc li\u00ean quan \u0111\u1ebfn l\u1ecbch s\u1eed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n C\u1ed9ng s\u1ea3n m\u00e0 \u00edt ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn ho\u1eb7c ch\u1ec9 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1ch m\u01a1 h\u1ed3 l\u00e0 Trung t\u00e2m V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam L\u01b0u vong sau \u0111\u1ed5i hai ch\u1eef &quot;L\u01b0u vong&quot; th\u00e0nh &quot;H\u1ea3i ngo\u1ea1i&quot; \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 thu nh\u1eadn c\u00e1c v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129 tho\u00e1t ra t\u1eeb Mi\u1ec1n B\u1eafc. T\u1eeb n\u0103m 1957, V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf ch\u1ec9 thu nh\u1eadn V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng h\u00f2a (T\u1ef1 do Mi\u1ec1n Nam) l\u00e0m \u0111\u1ea1i di\u1ec7n duy nh\u1ea5t cho ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t v\u00ec Vi\u1ec7t Nam D\u00e2n ch\u1ee7 C\u1ed9ng h\u00f2a (C\u1ed9ng s\u1ea3n Mi\u1ec1n B\u1eafc) ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00e0n \u00e1p c\u00e1c quy\u1ec1n t\u1ef1 do t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 ph\u00e1t bi\u1ec3u, \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i t\u00f4n ch\u1ec9 c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a hi\u1ec7p h\u1ed9i PEN International, m\u1ed9t hi\u1ec7p h\u1ed9i quy t\u1ee5 c\u00e1c&#160; Nh\u00e0 th\u01a1 (&quot;Poet&quot;), Ch\u1ee7 b\u00fat (&quot;Editor&quot;) v\u00e0 Nh\u00e0 v\u0103n (&quot;Novelist&quot;) tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi.&#160; T\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e2n kho\u1ea3n h\u1ebft s\u1ee9c eo h\u1eb9p, c\u00e1c h\u1ed9i vi\u00ean, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c h\u1ed9i vi\u00ean &quot;ch\u1ee9c s\u1eafc&quot; th\u01b0\u1eddng b\u1ecf c\u00f4ng ra gi\u00fap. Ch\u00ednh ph\u1ee7 c\u0169ng th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 \u0111\u00e0i th\u1ecd cho m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean gi\u1eef ch\u1ee9c quan tr\u1ecdng (nh\u01b0 Nguy\u00ean Sa hay Ph\u1ea1m Vi\u1ec7t Tuy\u1ec1n vv) \u0111i h\u1ecdp&#160; c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ed9i V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf, s\u1ed1 th\u00e0nh vi\u00ean c\u00f2n l\u1ea1i t\u1ef1 \u1ee9ng n\u1ebfu mu\u1ed1n tham d\u1ef1. Nh\u01b0ng t\u1eeb m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ed3n t\u1ea1i t\u1eeb s\u1ef1 t\u00ecnh nguy\u1ec7n nh\u01b0 v\u1eady, V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c tranh \u0111\u1ea5u quan tr\u1ecdng cho ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n sau 1975.<\/p>\n<p>N\u0103m 1978, t\u1ea1i \u0110\u1ea1i H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u1ea7n th\u1ee9 44 t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i Rio de Janeiro,&#160; Brazil , Trung t\u00e2m V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam L\u01b0u vong \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean thu\u1ed9c V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf b\u1ecf phi\u1ebfu cho ph\u00e9p t\u00e1i ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ngo\u00e0i Vi\u1ec7t Nam.&#160; M\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ean di\u1ec5n \u0111\u00e0n ph\u00e1t bi\u1ec3u \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft ph\u1ee5c cho s\u1ef1 ti\u1ebfp t\u1ee5c hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam v\u1edbi m\u1ed9t danh hi\u1ec7u m\u1edbi l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n Joseph Brodsky, ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch h\u1ed9i vi\u00ean danh d\u1ef1 c\u1ee7a V\u0103n b\u00fat Hoa k\u1ef3. \u00d4ng thu\u1eadt l\u1ea1i trong&#160; cu\u1ed1n <i>On Grief and Reason<\/i> nh\u01b0 sau: &quot;V\u00e0o ph\u00fat cu\u1ed1i, t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u1ea5n \u0111\u1ea5u nh\u01b0 m\u1ed9t con s\u01b0 t\u1eed cho s\u1ef1 t\u1ea1o l\u1eadp m\u1ed9t ch\u1ed7 trong V\u0103n b\u00fat d\u00e0nh cho c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n Vi\u1ec7t Nam l\u01b0u vong. T\u00f4i b\u1ecb x\u00fac \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i s\u1ef1 ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 (c\u00f3 l\u00fac) b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf v\u00ec nh\u1eefng d\u1ecfng n\u01b0\u1edbc m\u1eaft (tu\u00f4n r\u01a1i).&quot; (Joseph Brodsky,&#160;&#160; <i>On Grief and Reason<\/i>, &quot;After a Journey, or Homage to Vertebrae,\u201d trang 67, Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n The Noon Day&#160; Press, 1995, Hoa K\u1ef3).<\/p>\n<p>Cho t\u1edbi kho\u1ea3ng cu\u1ed1i&#160; n\u0103m 1999&#8211; khi V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u00e3 c\u00f9ng c\u00e1c h\u1ed9i b\u1ea1n h\u1ea7u nh\u01b0 ho\u00e0n th\u00e0nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tranh \u0111\u1ea5u cho c\u00e1c \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i Mi\u1ec1n Nam v\u00ec \u0111a s\u1ed1 tr\u00ed th\u1ee9c hay v\u0103n ngh\u1ec7 Mi\u1ec1n Nam b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 \u0111\u00e3 tho\u00e1t ra kh\u1ecfi n\u01b0\u1edbc&#8211; c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00f3 v\u00f4 h\u00ecnh chung b\u1ea3o to\u00e0n m\u1ed9t ph\u1ea7n l\u1ecbch s\u1eed ch\u1ed1ng C\u1ed9ng s\u1ea3n trong nh\u1eefng ng\u00e0y ch\u00f4ng gai v\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0 l\u01b0u gi\u1eef m\u1ed9t danh s\u00e1ch t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 v\u1edbi m\u1ecdi chi ti\u1ebft li\u00ean quan \u0111\u1ebfn ti\u1ec3u s\u1eed c\u1ee7a h\u1ecd c\u00f9ng n\u01a1i giam v\u00e0 ng\u00e0y giam. Danh s\u00e1ch n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean s\u00e1ng l\u1eadp v\u00e0 tham d\u1ef1 nh\u01b0 nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u00ean Sa, Ch\u1ee7 b\u00fat T\u1ea1p ch\u00ed L\u00fd t\u01b0\u1edfng (Kh\u00f4ng qu\u00e2n) Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p hay nh\u00e0 th\u01a1 Tr\u1ea7n Thanh Hi\u1ec7p vv thu th\u1eadp t\u1eeb c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c tranh \u0111\u1ea5u th\u00e2n h\u1eefu&#160; v\u00e0 t\u1eeb c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean kh\u00e1c v\u00e0 anh em c\u00f2n \u1edf l\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam.&#160; S\u1ef1 th\u00e0nh l\u1eadp r\u1ed3i duy tr\u00ec Trung t\u00e2m V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam \u1edf ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc l\u00e0 do s\u1ef1 quy\u1ebft t\u00e2m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi m\u00e0 c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng m\u1ecfi m\u1ec7t ngay t\u1eeb 1975 \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 anh em v\u0103n ngh\u1ec7 b\u00ean nh\u00e0 ph\u1ea3i k\u1ec3 \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1edbi Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p.<\/p>\n<p>Trong m\u1ed9t \u0110\u1ea1i h\u1ed9i V\u0103n b\u00fat H\u1ea3i ngo\u1ea1i t\u1ea1i Little Sai gon, Nam California, nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u00ean Sa (ra \u0111i n\u0103m 1975) thu\u1eadt l\u1ea1i vi\u1ec7c t\u00e1i th\u00e0nh l\u1eadp VBVN L\u01b0u vong \u0111\u1ec3 tranh \u0111\u1ea5u cho anh em b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>-\u201cTh\u01b0a qu\u00fd v\u0103n h\u1eefu,<\/p>\n<p>&quot;H\u00f4m nay l\u00e0 ng\u00e0y m\u1ed3ng 7 \u00e2m l\u1ecbch T\u1ebft\u2026V\u0103n B\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam ng\u00e0y x\u01b0a ra sao? T\u00f4i xin ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i l\u00ean v\u00e0i \u0111i\u1ec1u m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 qu\u00fd v\u1ecb kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd t\u1edbi\u2026T\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a V\u0103n B\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i Ngo\u1ea1i l\u00fac tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam L\u01b0u vong \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n Hung Gia L\u1ee3i. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m 1955-1956, Hung Gia L\u1ee3i l\u00e0 qu\u1ed1c gia s\u1ed1ng trong v\u00f2ng \u0111ai s\u1eaft c\u1ee7a C\u1ed9ng s\u1ea3n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u1ed5i d\u1eady. Chi\u1ebfn xa c\u1ee7a Nga ti\u1ebfn v\u00e0o c\u00e1n l\u00ean th\u00e0nh ph\u1ed1, c\u00e1n l\u00ean ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1n l\u00ean t\u00ecnh y\u00eau, c\u00e1c thi\u1ebfu n\u1eef \u0111\u00e3 kh\u00f3c\u2026Hung Gia L\u1ee3i c\u00f2n g\u00e2y cho t\u00f4i c\u00e1i c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng to l\u1edbn h\u01a1n n\u1eefa v\u00ec trong th\u1eddi \u0111i\u1ec3m gi\u1eefa th\u1eadp ni\u00ean 60, t\u00f4i hay \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i d\u1ef1 h\u1ed9i ngh\u1ecb c\u1ee7a V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf\u2026B\u00e0i h\u1ecdc Hung Gia L\u1ee3i c\u00f2n trong \u00f3c t\u00f4i. D\u00f9 Hung Gia L\u1ee3i \u0111\u00e3 tr\u1edf n\u00ean m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc C\u1ed9ng s\u1ea3n, d\u00f9 gh\u1ebf c\u1ee7a Hung Gia L\u1ee3i \u1edf Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c b\u1ecb C\u1ed9ng s\u1ea3n gi\u1eef nh\u01b0ng V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf v\u1eabn d\u00e0nh cho Hung Gia L\u1ee3i l\u01b0u vong m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ee5c n\u00f3i l\u00ean ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m Hung Gia L\u1ee3i\u2026T\u00f4i b\u00e0n v\u1edbi anh Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p, t\u00f4i t\u00ecm l\u1ea1i nh\u1eefng danh s\u00e1ch, nh\u1eefng \u0111i\u1ea1 ch\u1ec9, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e2y li\u00ean l\u1ea1c\u2026 C\u00e1i c\u00f4ng l\u00e0m th\u00e0nh V\u0103n b\u00fat ch\u00ednh l\u00e0 do Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p. Kh\u00f4ng nh\u1eefng anh d\u1ef1ng ra V\u0103n b\u00fat qua nh\u1eefng kh\u00f3 kh\u0103n, anh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u00e1c H\u1ed9i Nh\u00e0 v\u0103n Th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 U\u1ef3 ban Nh\u00e0 v\u0103n B\u1ecb C\u1ea7m t\u00f9 trong c\u00e1c H\u1ed9i Nh\u00e0 v\u0103n Th\u1ebf gi\u1edbi h\u1ed7 tr\u1ee3 cho anh \u0111\u1ec3 tranh \u0111\u1ea5u cho c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n c\u00f2n b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam\u2026Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p b\u1ecb ng\u00e3 g\u1ee5c v\u00ec t\u00ea li\u1ec7t. T\u1eeb n\u0103m 1975 cho t\u1edbi 1995, theo s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, kh\u00f4ng qu\u00e1 ba l\u1ea7n anh Ti\u1ec7p b\u1ecb t\u1ea5n c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng c\u1eeba h\u1ea7m metro. H\u1ecd mu\u1ed1n \u0111o\u1ea1t chi\u1ebfc c\u1eb7p c\u1ee7a anh, r\u1ea5t may kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u. Nh\u00e0 c\u1ee7a anh c\u0169ng b\u1ecb v\u00e0o nh\u00e0 l\u1ee5c so\u00e1t \u2026 V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1ea1i sao? \u1ede m\u1ed9t \u0111\u1ea7u l\u00e0 s\u00e1ng ki\u1ebfn c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n Hung Gia L\u1ee3i 5 n\u0103m m\u1edbi v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf. V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam 1 n\u0103m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn ngay. Do kinh nghi\u1ec7m \u0111\u00f3, V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 l\u1eabm li\u1ec7t tranh \u0111\u1ea5u cho nh\u00e2n quy\u1ec1n th\u1ebf gi\u1edbi trong su\u1ed1t bao nhi\u00eau n\u0103m nay nh\u01b0ng h\u1ed3i \u0111\u1ea7u n\u1ec1n t\u1ea3ng l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee7a Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p. H\u00f4m nay, nh\u00e2n ng\u00e0y \u0111\u1ea7u n\u0103m, t\u00f4i thu\u1eadt l\u1ea1i v\u00e0 mong n\u01b0\u1edbc ta s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i ph\u00f3ng kh\u1ecfi C\u1ed9ng s\u1ea3n v\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m ch\u1ee7 nh\u00e0 v\u0103n.\u201d<\/p>\n<p>Khi T\u1ed5ng Th\u01b0 k\u00fd V\u0103n b\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i ngo\u1ea1i ki\u00eam Tr\u01b0\u1edfng \u1ee7y ban V\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129-B\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p l\u00e2m tr\u1ecdng b\u1ec7nh cu\u1ed1i th\u1eadp ni\u00ean 90, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ban ch\u1ea5p h\u00e0nh (do nh\u00e0 th\u01a1 Vi\u00ean Linh l\u00e0m Ch\u1ee7 t\u1ecbch l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd) y\u00eau c\u1ea7u \u0111\u1ea3m nh\u1eadn t\u1ea1m th\u1eddi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m Tr\u01b0\u1edfng U\u1ef7 ban Nh\u00e0 V\u0103n- B\u1ecb C\u1ea7m t\u00f9 thay cho Tr\u1ea7n Tam Ti\u1ec7p \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 danh s\u00e1ch c\u1ee7a U\u1ef7 ban n\u00e0y cho kh\u1ecfi l\u1ecdt v\u00e0o nh\u1eefng b\u00e0n tay \u0111\u00e1ng ng\u1edd v\u00e0&#160; \u0111\u1ec3 li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi V\u0103n b\u00fat Qu\u1ed1c t\u1ebf h\u1ea7u gi\u1ea3i quy\u1ebft nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129&#160; v\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c b\u1ecb c\u1ea7m t\u00f9 t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 t\u1eeb Nam hay B\u1eafc. B\u1edfi th\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c danh s\u00e1ch \u1ea5y v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 t\u00e0i li\u1ec7u kh\u00e1c khi\u1ebfn g\u00f3p th\u00eam v\u00e0o vi\u1ec7c th\u1ea9m \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng tin t\u1ee9c ph\u1ed5 bi\u1ebfn v\u1ec1 nh\u00e0 t\u00f9 t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam sau n\u00e0y, nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1eeb ch\u00ednh v\u00e0i v\u0103n ngh\u1ec7 s\u0129 c\u00f3 ti\u1ebfng c\u1ee7a Mi\u1ec1n Nam trong giai \u0111o\u1ea1n 1975-1999<\/p>\n<p><b>c-M\u1ed9t gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng do ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1ef5 n\u1ea1n \u0111\u00f3ng g\u00f3p<\/b><\/p>\n<p>T\u1ea1p ch\u00ed <i>Kh\u1edfi H\u00e0nh<\/i> l\u1eadp Gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng to\u00e0n s\u1ef1 nghi\u1ec7p t\u1eeb n\u0103m 2005 do \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 <i>Kh\u1edfi H\u00e0nh<\/i> \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0 tuy\u1ec3n ch\u1ecdn (3000 m\u1ef9 kim). Ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn gi\u1ea3i l\u1ea7n \u0111\u1ea7u l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n Nguy\u1ec5n Th\u1ee5y Long, ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9 hai l\u00e0 nh\u00e0 th\u01a1 H\u1eefu Loan v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9 ba l\u00e0 nh\u00e0 v\u0103n <b>V\u0103n Quang. <\/b>\u0110i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t khi\u1ebfn V\u0103n Quang c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng ri\u00eang, l\u00e0 \u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n \u201cqu\u00e2n \u0111\u1ed9i\u201d v\u00ec \u00f4ng t\u1ed1t nghi\u1ec7p Kho\u0301a 4 Si\u0303 Quan tr\u01b0\u0300 bi\u0323 Thu\u0309 \u0110\u01b0\u0301c, v\u00e0 t\u1eebng la\u0300m Qua\u0309n \u0110\u00f4\u0301c \u0110a\u0300i pha\u0301t thanh Qu\u00e2n \u0110\u00f4\u0323i Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng Ho\u00e0 v\u1edbi c\u00e2\u0301p b\u00e2\u0323c Trung Ta\u0301. Sau n\u0103m 1975, \u00f4ng b\u1ecb giam nhi\u1ec1u n\u0103m \u01a1\u0309 nh\u1eefng tr\u1ea1i t\u00f9 kh\u00e9t ti\u1ebfng nh\u01b0 t\u1ea1i Vi\u0303nh Phu\u0301 va\u0300 Ha\u0300m T\u00e2n.&#160; Sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3, V\u0103n Quang quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u1edf l\u1ea1i S\u00e0i g\u00f2n v\u00e0 kh\u00f4ng ti\u0323 na\u0323n sang Hoa K\u1ef3 theo di\u00ea\u0323n HO. \u00d4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ebft, cho xu\u1ea5t b\u1ea3n t\u1ea1i Hoa K\u1ef3 nh\u1eefng ph\u00f3ng s\u1ef1 v\u1ec1 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 <i>L\u00ean \u0111\u1eddi<\/i>. \u00d4ng c\u00f2n t\u1edbi nh\u1eefng n\u01a1i xa x\u00f4i, chuy\u1ec3n s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc t\u1edbi anh em l\u00ednh c\u0169. N\u0103m 2002, \u00f4ng d\u1ecdn l\u00ean L\u1ed9c Ninh v\u00e0 g\u1eedi ra h\u1ea3i ngo\u1ea1i lo\u1ea1t k\u00fd s\u1ef1 <i>L\u1ea9m C\u1ea9m Saig\u00f2n Thi\u00ean H\u1ea1 S\u1ef1<\/i>. V\u00e0i n\u0103m sau, nh\u1edb S\u00e0i g\u00f2n, \u00f4ng tr\u1edf l\u1ea1i c\u01b0 ng\u1ee5 t\u1ea1i \u0111\u00f3. C\u00e1ch \u0111\u00e2y kh\u00f4ng l\u00e2u, \u00f4ng b\u1ecb c\u00f4ng an \u0111\u1ebfn nh\u00e0 l\u1ee5c so\u00e1t, t\u1ecbch thu t\u1ea1m th\u1eddi laptop v\u00e0 ki\u1ec3m k\u00ea t\u00e0i s\u1ea3n. Hi\u1ec7n \u00f4ng v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 vi\u1ebft l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n, V\u0103n Quang gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9i l\u1ef1c c\u1ee7a ng\u00f2i b\u00fat. L\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00f9, \u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed ti\u1ebft c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng ho\u00e0. L\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng n\u1eafm vai tr\u00f2 ch\u1ec9 huy, \u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 l\u00e0m tr\u00f2n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1edbi \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed9i. <\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u00e0 v\u0103n V\u0103n Quang l\u00e0 m\u1ed9t th\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng s\u1ea3n t\u1eeb khi h\u1ecd b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111em ch\u1ee7 ngh\u0129a C\u1ed9ng s\u1ea3n \u00e1p \u0111\u1eb7t l\u00ean Vi\u1ec7t nam sau khi h\u1ecd \u0111\u00e3 l\u01b0\u1eddng g\u1ea1t (v\u00e0 ti\u00eau di\u1ec7t) \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t Nam y\u00eau n\u01b0\u1edbc. Ri\u00eang s\u1ef1 th\u1ea5t b\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng s\u1ea3n \u1edf m\u01b0u toan kh\u1ed1ng ch\u1ebf v\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o l\u0129nh v\u1ef1c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1i c\u00e3i hay che \u0111\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. Sau h\u01a1n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 (1954-2010), t\u1eeb nh\u1eefng cu\u1ed9c th\u1ea3m s\u00e1t c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n \u0111\u00e3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i h\u1ecd tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 nh\u01b0 Kh\u00e1i H\u01b0ng trong nh\u00f3m T\u1ef1 l\u1ef1c V\u0103n \u0111o\u00e0n cho t\u1edbi s\u1ef1 qua \u0111\u1eddi c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n theo h\u1ecd nh\u01b0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110ang trong nh\u00f3m Nh\u00e2n v\u0103n-Giai ph\u1ea9m, nh\u1eefng tin t\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 c\u00e0ng l\u00fac c\u00e0ng nhi\u1ec1u, l\u1ea1i ch\u1ee9ng t\u1ecf h\u1ecd \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang th\u1ea5t b\u1ea1i trong m\u01b0u t\u00ednh \u201cb\u00f4i \u0111en\u201d c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng trong n\u01b0\u1edbc, ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u201cb\u00f4i h\u1ed3ng\u201d cho nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n (ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc) \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh v\u1edbi h\u1ecd. Nh\u01b0ng n\u1ebfu ngh\u0129 r\u1eb1ng h\u1ecd bi\u1ebft h\u1ecd \u0111\u00e3 th\u1ea5t b\u1ea1i v\u00e0 h\u1ee7y b\u1ecf c\u00e1i m\u01b0u t\u00ednh \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn l\u1edbn. Ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng s\u1ea3n kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u1ea1i b\u1ecf cu\u1ed9c n\u1eeda ch\u1eebng c\u1ea3. V\u00ec h\u1ecd tr\u00f4ng c\u1eady v\u00e0o m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf hi\u1ec3n hi\u1ec7n \u0111\u00e3 gi\u00fap h\u1ecd th\u00e0nh c\u00f4ng trong m\u1ed9t s\u1ed1 giai \u0111o\u1ea1n tr\u01b0\u00f3c \u0111\u00e2y: \u0111\u00f3 l\u00e0, th\u1ee9 nh\u1ea5t, s\u1ef1 thi\u1ebfu \u0111o\u00e0n k\u1ebft gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng-C\u1ed9ng s\u1ea3n; v\u00e0 th\u1ee9 hai, c\u00e1i ham mu\u1ed1n \u0111\u1ec9nh chung c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n tay m\u01a1 c\u1ea3 v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u1eabn v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb.<\/p>\n<p><b>d-V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ch\u1eafc \u0111\u00e2u m\u00e0 tr\u00ed th\u00e2n<\/b><\/p>\n<p>B\u00e2y gi\u1edd, sau khi V\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam Bi\u1ec3n -ngo\u00e0i \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 hi\u1ec3n nhi\u00ean ngay c\u1ea3 v\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat t\u1eeb Mi\u1ec1n B\u1eafc v\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m xu\u1ea5t b\u1ea3n trong th\u1eddi V\u0103n h\u1ecdc Mi\u1ec1n Nam \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0u t\u1eadp v\u00e0 gi\u1eef g\u00ecn, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft mu\u1ed1n tr\u00edch m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n t\u1eeb m\u1ed9t b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Vi\u00ean Linh \u0111\u1ec3 cho th\u1ea5y b\u1ea5t c\u1ee9 n\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc n\u00e0o, nh\u01b0 \u00f4ng ph\u00e1t bi\u1ec3u, c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng bi\u1ebfn chuy\u1ec3n t\u1eeb c\u1ea3 m\u1eb7t x\u00e3 h\u1ed9i l\u1eabn m\u1eb7t ch\u00ednh tr\u1ecb. T\u1eeb kinh nghi\u1ec7m c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u00e1o g\u1ea7n 20 n\u0103m&#8211;v\u00e0 l\u00e0m b\u00e1o \u0111\u00fang ngh\u0129a t\u1eeb gi\u1eef m\u1ee5c \u0111i\u1ec3m s\u00e1ch, tr\u1ea3 l\u1eddi th\u01b0 t\u00edn cho t\u1edbi gi\u1eef ph\u1ea7n Ph\u00ea b\u00ecnh,&#160; ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ho\u00e0n to\u00e0n b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng \u00fd ki\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1i s\u1ef1 quan tr\u1ecdng h\u00f3a qu\u00e1 m\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Khi ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc nh\u1eefng c\u00e2u ta th\u00e1n v\u1ec1 &quot;quy\u1ec3n s\u00e1ch b\u1ea7y c\u1ea1nh chai n\u01b0\u1edbc m\u1eafm&quot; \u1edf nh\u1eefng ti\u1ec7m ch\u1ea1p-ph\u00f4 th\u1eddi \u0111\u1ea7u t\u1ef5 n\u1ea1n, ra c\u00e1i \u0111i\u1ec1u chai n\u01b0\u1edbc m\u1eafm l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt g\u00ec thua k\u00e9m cu\u1ed1n s\u00e1ch, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft l\u1ea1i th\u1ea5y t\u1ee9c anh \u00e1ch. Nhi\u1ec1u t\u00e1c gia qu\u00ean r\u1eb1ng anh vi\u1ebft v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc ch\u1ecdn anh. C\u00e1i vi\u1ec7c anh vi\u1ebft kh\u00f4ng \u0103n nh\u1eadp g\u00ec \u0111\u1ebfn c\u00e1i vi\u1ec7c anh \u0111\u01b0\u1ee3c, hay b\u1ecb, ch\u1ecdn. C\u00f4ng vi\u1ec7c vi\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f4 \u0111\u01a1n h\u1ebft s\u1ee9c th\u00ec x\u00e1 g\u00ec anh \u0111\u1ee9ng c\u1ea1nh m\u1ed9t b\u00e0 ho\u00e0ng hay m\u1ed9t c\u00f4 b\u00e9 l\u1ecd lem? Ch\u00ednh ra, theo kinh nghi\u1ec7m l\u00e0m b\u00e1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft th\u00ec \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 thu\u1ed9c \u0111\u1ee7 m\u1ecdi gi\u1edbi, t\u1eeb gi\u1edbi l\u00e0m nail cho t\u1edbi gi\u1edbi c\u1eafp c\u1eb7p \u0111i d\u1eady nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m nail. Kh\u00f4ng \u00edt h\u01a1n m\u1ed9t l\u1ea7n, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft mang b\u00e1o giao cho ti\u1ec7m s\u00e1ch l\u1ea1i c\u00f3 khi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi m\u1ed9t c\u00e1ch r\u1ea5t th\u1ef1c th\u00e0:<\/p>\n<p>-&quot;M\u00e8ng \u0111\u00e9c \u00f4i, t\u1edd b\u00e1o m\u1ecfng l\u00e9t m\u00e0 b\u00e1n t\u1edbi 3 \u0111\u1ed3ng r\u01b0\u1ee1i l\u1eadn. B\u00eca kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00e1ng co\u00f3ng g\u00ec h\u1ebft. Sao kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00ecnh ca s\u0129 cho x\u00f4m t\u1ee5? Bi\u1ec3u \u00f4ng ch\u1ee7 nhi\u1ec7m t\u0103ng trang m\u1edbi b\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi ki\u1ebfm ph\u1ea7n tr\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edb.&quot;<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1ea5t l\u1ecbch s\u1ef1 v\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ec1 m\u00edch l\u00f2ng r\u1eb1ng: &quot; \u1ed2 nh\u00e2n t\u00e2m t\u00f9y m\u1ea1ng m\u1ee1 ch\u1ee9 l\u1ea1i. \u00d4ng b\u00e0 c\u1ee9 mua b\u00e1o 50 cents m\u00e0 \u0111\u1ecdc. Tha h\u1ed3 xem qu\u1ea3ng c\u00e1o.&quot;<\/p>\n<p>\u1ea4y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i n\u00f3i m\u00e1t m\u1ebb g\u00ec c\u00e1c \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p b\u00e1o ch\u1ee3: ch\u1ee9 ch\u1ea3 ph\u1ea3i t\u1ea1p ch\u00ed Vogue c\u0169ng \u0111\u1ea7y qu\u1ea3ng c\u00e1o \u00e0? Theo th\u00f4ng l\u1ec7, h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00e1i th\u00f4ng l\u1ec7 n\u00e0y b\u1eaft c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n nh\u01b0 con g\u00e0 c\u1ee5c t\u00e1c, c\u1ee9 s\u00e1ng s\u00e1ng l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ebb \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t tr\u1ee9ng v\u00e0ng. M\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eefng ph\u1ea3i \u0111\u1ebb tr\u1ee9ng v\u00e0ng, \u0111\u1ebb xong ph\u1ea3i c\u1ee5c t\u00e1c inh l\u00ean \u0111\u1ec3 ra c\u00e1i \u0111i\u1ec1u c\u00f3 s\u00e1ng t\u00e1c k\u1ebbo b\u1ecb qu\u00fd t\u00e1c gi\u1ea3&#8211;ch\u1ee9 l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 qu\u00fd \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 m\u1edbi l\u1ea1&#8211;ch\u00ea b\u00f4i. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi qu\u00ean r\u1eb1ng thi s\u0129 T\u00f4 Th\u00f9y Y\u00ean ch\u1ec9 c\u00f3 hai t\u1eadp th\u01a1 hay h\u00ecnh nh\u01b0 m\u1ed9t t\u1eadp r\u01b0\u1ee1i v\u00ec in l\u1ea1i v\u00e0i b\u00e0i trong t\u1eadp m\u1edbi. Vi\u00ean Linh (1) hay Thanh T\u00e2m Tuy\u1ec1n c\u0169ng th\u1ebf. Cho n\u00ean, tr\u00e1i l\u1ea1i, s\u1ef1 kh\u00f4ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n qu\u00e1 s\u1ee9c inh \u1ecfi c\u1ee7a c\u00e1c thi s\u0129 c\u00f3 khi l\u1ea1i l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t cho \u0111\u1ed9c gi\u1ea3, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng trong n\u01b0\u1edbc hay Bi\u1ec3n-ngo\u00e0i:<\/p>\n<p>-&quot;[&#8230;]N\u1ec1n v\u0103n h\u1ecdc n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 l\u00fac l\u00ean l\u00fac xu\u1ed1ng, l\u00fac ra kh\u01a1i, l\u00fac b\u1ebf t\u1eafc; song s\u1ef1 b\u1ebf t\u1eafc \u1ea5y, n\u1ebfu c\u00f3, l\u00e0 th\u1ea3m k\u1ecbch c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a nh\u00e0 v\u0103n. C\u00f3 khi ch\u1ec9 v\u00ec anh ta t\u1ef1 tr\u1ecdng. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3 \u0111\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat, s\u1ed1ng nh\u1edd ng\u00f2i b\u00fat, kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a lo\u1ea1i b\u00e1o ch\u1ee3, l\u00e0 th\u1ee9 b\u00e1o kh\u00f4ng tr\u1ea3 nhu\u1eadn b\u00fat; hay b\u00e1o n\u1eeda ch\u1ee3 n\u1eeda qu\u00ea, t\u1ee9c l\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng c\u00f3 nhu\u1eadn b\u00fat m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ea3i b\u1ecf ti\u1ec1n ra gi\u00fap in t\u1edd b\u00e1o \u0111\u00f3. V\u00e0 gi\u1eefa th\u1ee7 \u0111\u00f4 t\u1ecb n\u1ea1n, c\u00e1c ti\u1ec7m s\u00e1ch kh\u00f4ng nh\u1eadn thi ph\u1ea9m c\u1ee7a c\u00e1c thi s\u0129 g\u1eedi b\u00e1n, nh\u01b0ng h\u1eb3n v\u1eabn h\u00e3nh di\u1ec7n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i: d\u00e2n t\u1ed9c ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c thi s\u0129! T\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng may m\u1eafn r\u1ea3nh rang nh\u01b0 Mai Th\u1ea3o, \u0111\u1ec3 vi\u1ebft cho t\u1edd b\u00e1o c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 rong ch\u01a1i \u0111\u00e2y \u0111\u00f3 (h\u00e3y t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng Mai Th\u1ea3o 40, 50 tu\u1ed5i v\u00e0 c\u00f3 v\u1ee3 con). Cho n\u00ean \u0111i\u1ec1u \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn nh\u1eadn x\u00e9t tr\u00ean t\u1edd Di\u1ec5n \u0110\u00e0n kh\u00f4ng \u0111\u00fang (ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft v\u0103n h\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c hai l\u1ea7n t\u1ef1 do, mu\u1ed1n vi\u1ebft g\u00ec th\u00ec vi\u1ebft v\u00e0 vi\u1ebft kh\u00f4ng v\u00ec c\u01a1m \u00e1o \u0111\u1ecba v\u1ecb). Kh\u00f4ng ph\u1ea3i ki\u1ebfm s\u1ed1ng b\u1eb1ng ng\u00f2i b\u00fat l\u00e0 t\u1ef1 do \u00e0? Ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i,&#160; ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat h\u1ea3i ngo\u1ea1i b\u1ecb tha h\u00f3a ch\u00ednh v\u00ec m\u01b0u sinh kh\u00f4ng do ng\u00f2i b\u00fat. \u0110\u00f3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u00ednh t\u1ea1o ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u00edt s\u00e1ng t\u00e1c, \u00edt tham gia. Ng\u00e0y n\u00e0o ch\u00ednh ng\u00f2i b\u00fat c\u00f3 th\u1ec3 cho m\u00ecnh ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 vi\u1ebft, t\u00f4i s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i tham gia tr\u1ef1c ti\u1ebfp h\u01a1n, s\u00e1ng t\u00e1c nhi\u1ec1u h\u01a1n&#8230;&quot; (Vi\u00ean Linh, 20 n\u0103m V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i, 1994)<\/p>\n<p>\u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00e0o n\u0103m 1994.Vi\u00ean Linh \u0111\u00e3 &quot;tr\u1edf l\u1ea1i&quot; l\u00e0m b\u00e1o cho t\u1edbi nay. N\u00f3i t\u1edbi sinh ho\u1ea1t v\u0103n ngh\u1ec7 ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc thi c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 qu\u00ean &quot;phong tr\u00e0o h\u1ee3p l\u01b0u&quot; m\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t l\u00fac \u0111\u00e3 g\u00e2y b\u00e0n lu\u1eadn. Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft xin k\u00e8m b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n nh\u00e0 v\u0103n Nh\u1eadt Ti\u1ebfn (1), ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft r\u1ea5t r\u00f5 v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y, coi nh\u01b0 g\u00f3p th\u00eam t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u1ec3 s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u1ecf. Th\u1ea5m tho\u00e1t m\u00e0 \u0111\u00e3 g\u1ea7n m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0 th\u1ebf k\u1ef7. C\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc, tr\u00e1i v\u1edbi s\u1ef1 ti\u00ean \u0111o\u00e1n (v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd mong \u0111\u1ee3i!) c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c sinh ho\u1ea1t. Nh\u00e0 v\u0103n Uy\u00ean Thao \u0111\u1ebfn Hoa K\u1ef3 ch\u1ec9 kho\u1ea3ng 15 n\u0103m nay \u0111\u00e3 c\u00f9ng anh em l\u1eadp Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Qu\u00ea H\u01b0\u01a1ng ph\u00e1t h\u00e0nh g\u1ea7n 70 t\u00e1c ph\u1ea9m, k\u1ec3 c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m gi\u00e1 tr\u1ecb t\u1eeb trong n\u01b0\u1edbc. Ho\u00e0ng Kh\u1edfi Phong v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ebft b\u1ed9 tr\u01b0\u1eddng thi\u00ean. Hu\u1ef3nh H\u1eefu \u1ee6y v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ebft ph\u00ea b\u00ecnh. Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1ecb \u00e1m \u1ea3nh b\u1eb1ng con s\u00f4ng M\u00ea K\u00f4ng, c\u00e1i ki\u1ec3u &quot;H\u1ed3n Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh da &#8230;con n\u01b0\u1edbc.\u201d Ngo\u00e0i vi\u1ec7c trao gi\u1ea3i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1p ch\u00ed Kh\u1edfi H\u00e0nh t\u1eebng m\u1edf c\u00e1c cu\u1ed9c di\u1ec5n thuy\u1ebft v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 Ph\u1ee5 n\u1eef v\u1edbi s\u1ef1 b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a Nh\u1eadt b\u00e1o Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. Nh\u01b0ng tho\u1eaft \u0111\u1ea5y m\u00e0 \u0111\u00e0 m\u1ea5y m\u01b0\u01a1i n\u0103m r\u1ed3i.<\/p>\n<p>B\u1edfi th\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u1edb \u0111\u1ebfn b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh v\u1ec1 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Ho\u00e0ng. Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft kh\u00f4ng kh\u1ecfi ngh\u0129 r\u1eb1ng su\u00fdt t\u00fd n\u1eefa, ch\u1ec9 c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 2 th\u00e1ng th\u00f4i th\u00ec Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t b\u00e0i t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, m\u00e0 qu\u1ea3 quy\u1ebft h\u01a1n, cho Vi\u00ean Linh.<\/p>\n<p>\u00d4i ch\u00fang ta \u0111\u00e3 qua Th\u1ee7y m\u1ed9 quan kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau l\u1ea7n trong \u0111\u1eddi. Bao nhi\u00eau \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111i v\u1edbi r\u1ed3i s\u1ebd theo c\u00f9ng ch\u00fang ta? [NTC]<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Ch\u00fa th\u00edch<\/b><\/p>\n<p>*M\u1ed9t s\u1ed1 \u0111o\u1ea3n v\u0103n trong b\u00e0i n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ecdc ra t\u1eeb m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i kh\u00e1c \u0111\u00e3 vi\u1ebft r\u1ea3i r\u00e1c tr\u00ean Kh\u1edfi H\u00e0nh t\u1eeb 1996 cho t\u1edbi nay.<\/p>\n<p>1) B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, b\u00fat hi\u1ec7u Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, sinh ng\u00e0y 24-8-1936 t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i; di c\u01b0 v\u00e0o Nam n\u0103m 1954; vi\u1ebft truy\u1ec7n ng\u1eafn, tru\u1ef5\u1ec7n d\u00e0i tr\u00ean c\u00e1c t\u1ea1p ch\u00ed: <i>V\u0103n H\u00f3a Ng\u00e0y Nay, T\u00e2n Phong,<\/i> \u0110\u00f4ng<i> Ph\u01b0\u01a1ng, B\u00e1ch Khoa, V\u0103n, V\u0103n H\u1ecdc\u2026 <\/i>ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Huy\u1ec1n Tr\u00e2n <i>(t\u1eeb n\u0103m 1959),<\/i> ch\u1ee7 bi\u00ean tu\u1ea7n b\u00e1o Thi\u1ebfu Nhi <i>(t\u1eeb n\u0103m 1971<\/i>). N\u0103m 1979 v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n qua Th\u00e1i Lan r\u1ed3i \u0111\u1ecbnh c\u01b0 t\u1ea1i Hoa K\u1ef3 t\u1eeb n\u0103m 1980.<\/p>\n<p>\u00d4ng gia nh\u1eadp V\u0103n B\u00fat VN t\u1eeb n\u0103m 1959 do Nh\u00e0 v\u0103n Nh\u1ea5t Linh gi\u1edbi thi\u1ec7u, ti\u1ebfp t\u1ee5c sinh ho\u1ea1t cho t\u1edbi n\u0103m 1975 v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5&#160; Ph\u00f3 Ch\u1ee7 t\u1ecbch Trung t\u00e2m V\u0103n B\u00fat Vi\u1ec7t Nam, Nguy\u00ean H\u1ed9i vi\u00ean H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng V\u0103n H\u00f3a Gi\u00e1o D\u1ee5c Vi\u1ec7t Nam C\u1ed9ng H\u00f2a (nhi\u1ec7m k\u1ef3 II, 1974, Nguy\u00ean Ph\u00f3 Ch\u1ee7 t\u1ecbch H\u1ed9i C\u1ef1u Gi\u00e1o Ch\u1ee9c Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i Ngo\u1ea1i (1982-1985, Nguy\u00ean Ch\u1ee7 t\u1ecbch Ban Ch\u1ea5p H\u00e0nh L\u00e2m Th\u1eddi V\u0103n B\u00fat Vi\u1ec7t Nam H\u1ea3i Ngo\u1ea1i Nam California (1988), Ch\u1ee7 bi\u00ean c\u01a1 s\u1edf xu\u1ea5t b\u1ea3n Huy\u1ec1n Tr\u00e2n&#160; (t\u1eeb n\u0103m 1959), C\u1ed9ng t\u00e1c th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean (t\u1eeb n\u0103m 2001 \u0111\u1ebfn 2010) v\u1edbi tu\u1ea7n b\u00e1o Vi\u1ec7t Tide ph\u00e1t h\u00e0nh \u1edf Nam Cali- \u0110\u00e3 \u1ea5n h\u00e0nh tr\u00ean 30 t\u00e1c ph\u1ea9m g\u1ed5m nhi\u1ec1u th\u1ec3 lo\u1ea1i Truy\u1ec7n, K\u00fd, Ti\u1ec3u thuy\u1ebft K\u1ecbch\u2026.N\u0103m 2013&#160; \u00f4ng cho xu\u1ea5t b\u1ea3n H\u00e0nh Tr\u00ecnh Ch\u1eef Ngh\u0129a (T\u01b0 li\u1ec7u V\u0103n h\u1ecdc ) S\u1ef1 Th\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i (T\u01b0 li\u1ec7u V\u0103n h\u1ecdc )-M\u1ed9t Th\u1eddi Nh\u01b0 Th\u1ebf (T\u01b0 li\u1ec7u V\u0103n h\u1ecdc ) Nh\u00e0 Gi\u00e1o M\u1ed9t Th\u1eddi Nh\u1ebfch Nh\u00e1c (h\u1ed3i k\u00fd) v\u00e0 2 cu\u1ed1n n\u0103m 2013: M\u01b0a Xu\u00e2n (t\u1eadp truy\u1ec7n v\u00e0 K\u1ecbch) v\u00e0 Thu\u1edf M\u01a1 l\u00e0m V\u0103n S\u0129 (t\u00e1i b\u1ea3n)<\/p>\n<p>Hi\u1ec7n c\u01b0 ng\u1ee5 \u1edf Nam California.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m b\u00fat h\u1ea3i ngo\u1ea1i b\u1ecb tha h\u00f3a ch\u00ednh v\u00ec m\u01b0u sinh kh\u00f4ng do ng\u00f2i b\u00fat. \u0110\u00f3 l\u00e0 nguy\u00ean nh\u00e2n ch\u00ednh t\u1ea1o ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u00edt s\u00e1ng t\u00e1c, \u00edt tham gia. Ng\u00e0y n\u00e0o ch\u00ednh ng\u00f2i b\u00fat c\u00f3 th\u1ec3 cho m\u00ecnh ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 vi\u1ebft, t\u00f4i s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i tham gia tr\u1ef1c ti\u1ebfp h\u01a1n, s\u00e1ng t\u00e1c nhi\u1ec1u h\u01a1n&#8230;&#8221; (Vi\u00ean Linh, 20 n\u0103m V\u0103n h\u1ecdc H\u1ea3i ngo\u1ea1i, 1994)<\/p>\n","protected":false},"author":1249,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,30,296,8],"tags":[416,424],"class_list":["post-32342","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bien-khao","category-chuyen-de","category-mac-do","category-phe-binh","tag-mac-do","tag-van-hoc-hai-ngoai"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32342","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1249"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=32342"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32342\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":32348,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/32342\/revisions\/32348"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=32342"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=32342"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=32342"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}