{"id":29787,"date":"2013-10-30T00:05:00","date_gmt":"2013-10-30T00:05:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=29787"},"modified":"2022-02-23T23:59:18","modified_gmt":"2022-02-23T23:59:18","slug":"xayaburi-mot-nam-sau-don-sahong-con-dap-dong-chinh-thu-hai-cua-lao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/29787\/xayaburi-mot-nam-sau-don-sahong-con-dap-dong-chinh-thu-hai-cua-lao","title":{"rendered":"Xayaburi m\u1ed9t n\u0103m sau: Don Sahong, con \u0111\u1eadp d&ograve;ng ch&iacute;nh th\u1ee9 hai c\u1ee7a L&agrave;o"},"content":{"rendered":"<p align=\"right\"><i>G\u1eedi Nh\u00f3m B\u1ea1n C\u1eedu Long <\/i><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<blockquote>\n<p><i>\u201cS\u1ea3n xu\u1ea5t l\u00faa g\u1ea1o \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long b\u1ecb \u0111e d\u1ecda h\u01a1n n\u1eefa do x\u00e2y con \u0111\u1eadp th\u1ee9 hai Don Sahong \u1edf Nam L\u00e0o. Con \u0111\u1eadp ch\u1eafn ngang d\u00f2ng ch\u00ednh Mekong ngay tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed5 v\u00e0o v\u00f9ng Th\u00e1c Khone, s\u1ebd l\u00e0m gi\u1ea3m d\u00f2ng ch\u1ea3y, g\u00e2y nguy h\u1ea1i cho khu b\u1ea3o t\u1ed3n Ramsar Siphadone, cho m\u00f9a m\u00e0ng v\u00e0 ng\u01b0 nghi\u1ec7p d\u01b0\u1edbi ngu\u1ed3n. Ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng l\u00faa lan r\u1ed9ng trong m\u00f9a kh\u00f4 tr\u00ean kh\u1eafp c\u00e1c v\u00f9ng \u0110\u00f4ng B\u1eafc Th\u00e1i, Nam L\u00e0o v\u00e0 Cam B\u1ed1t, \u0111\u00e3 r\u00fat \u0111i m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng r\u1ea5t \u0111\u00e1ng k\u1ec3 trong v\u00f9ng. Nhi\u1ec1u n\u0103m qua, ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc cung c\u1ea5p cho c\u00e1c v\u1ee5 l\u00faa m\u00f9a kh\u00f4 n\u01a1i \u0110BSCL \u0111\u00e3 b\u1ecb s\u00fat gi\u1ea3m nghi\u00eam tr\u1ecdng, h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 n\u1ea1n nhi\u1ec5m m\u1eb7n ti\u1ebfn s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5t li\u1ec1n xa t\u1edbi 80 km v\u00e0 g\u00e2y t\u1ed5n h\u1ea1i cho m\u00f9a m\u00e0ng. Ch\u00fang t\u00f4i k\u00eau g\u1ecdi ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 \u0111\u1ea7u t\u01b0 M\u00e3 Lai h\u00e3y t\u1ef1 ti\u1ebft ch\u1ebf kh\u00f4ng g\u00e2y t\u00e1c h\u1ea1i th\u00eam cho d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong nh\u1eb1m b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i sinh v\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n.\u201d        <br \/><\/i>[26-10-2013]<em> Gs. V\u00f5 T\u00f2ng Xu\u00e2n<\/em>, Nguy\u00ean Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng \u0110\u1ea1i H\u1ecdc An Giang. <i><\/i><i><\/i><i><\/i><\/p>\n<\/blockquote>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p><strong>&#160;<\/strong><\/p>\n<p><strong>DON SAHONG CON DOMINO TH\u1ee8 HAI<\/strong> <i><\/i><\/p>\n<p>Ch\u1ec9 m\u1edbi 13 th\u00e1ng sau, kh\u00f4ng l\u00e2u sau l\u1ec5 \u0111\u1ed9ng th\u1ed5 con \u0111\u1eadp Xayaburi 1,260 MW ng\u00e0y 07\/ 11\/ 2012, [3] L\u00e0o \u0111\u00e3 ti\u1ebfn xa th\u00eam m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc n\u1eefa, nhanh h\u01a1n d\u1ef1 ki\u1ebfn khi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh x\u00e2y con \u0111\u1eadp Don Sahong 260 MW g\u00e2y r\u1ea5t nhi\u1ec1u tranh c\u00e3i. Ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 10, 2013, ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o th\u00f4ng b\u00e1o cho MRC v\u1ec1 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh x\u00e2y con \u0111\u1eadp d\u00f2ng ch\u00ednh th\u1ee9 hai: Don Sahong, l\u00e0 m\u1ed9t con \u0111\u1eadp-d\u00f2ng-ch\u1ea3y \/ <i>run-of-river dam <\/i>n\u1eb1m trong v\u00f9ng Th\u00e1c Khone \/ Siphadone thu\u1ed9c t\u1ec9nh Champasak, Nam L\u00e0o ch\u1ec9 c\u00e1ch bi\u00ean gi\u1edbi Cam B\u1ed1t 2 km. L\u00e0o ch\u01b0a c\u00f4ng khai \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t \u0111\u1ed3 \u00e1n ch\u00ednh th\u1ee9c \/ <i>project\u2019s final design <\/i>v\u00e0 chi ti\u1ebft v\u1ec1 con \u0111\u1eadp Don Sahong<i>. <\/i>Nh\u01b0ng s\u01a1 kh\u1edfi ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft con \u0111\u1eadp cao 30m, c\u00f3 chi\u1ec1u ngang r\u1ed9ng 100m, tr\u1ee5 tr\u00ean su\u1ed1t chi\u1ec1u d\u00e0i 5km c\u1ee7a h\u1ebbm n\u01b0\u1edbc \/<i>water channel<\/i> Hou Sahong. [5]<\/p>\n<p>V\u00e0 c\u0169ng ch\u01b0a c\u1ea7n bi\u1ebft c\u00f3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 chu\u1ea9n thu\u1eadn c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia Mekong tr\u00ean quy m\u00f4 v\u00f9ng hay kh\u00f4ng, nh\u01b0ng ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1eadp Don Sahong s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng trong th\u00e1ng t\u1edbi (11\/ 2013), d\u1ef1 tr\u00f9 ho\u00e0n t\u1ea5t v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t \u0111i\u1ec7n v\u00e0o th\u00e1ng 05\/ 2018. To\u00e0n l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec7n s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n cho c\u00f4ng ty \u0111i\u1ec7n l\u1ef1c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc L\u00e0o <i>(EDL\/ Electricit\u00e9 du Laos).<\/i> [5]<\/p>\n<p>Milton Osborne, t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch <i>The Mekong \u2013 Turbulent Past, Uncertain Future<\/i>, nh\u1eadn ra \u0111i\u1ec1u kh\u00e1 b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00e0o ch\u1ec9 th\u00f4ng b\u00e1o cho Th\u00e1i Lan v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u00f4ng b\u00e1o cho Cam B\u1ed1t l\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ed1c gia ngay k\u1ebf c\u1eadn, v\u1ec1 \u00fd \u0111\u1ecbnh x\u00e2y con \u0111\u1eadp Don Sahong; c\u0169ng nh\u01b0 v\u1edbi Xayaburi, s\u1ef1 th\u00f4ng b\u00e1o d\u0129 nhi\u00ean bao gi\u1edd c\u0169ng k\u00e8m theo m\u1ed9t tr\u1ea5n an r\u1ea5t chung chung l\u00e0 <i>\u201ccon \u0111\u1eadp kh\u00f4ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng g\u00ec t\u1edbi kh\u00fac s\u00f4ng h\u1ea1 ngu\u1ed3n.\u201d<\/i><\/p>\n<p>\u0110\u00e2y ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t h\u00e0nh x\u1eed r\u1ea5t thi\u1ebfu s\u00f3t c\u1ee7a ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o v\u00ec theo quy \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a MRC 1995, tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i t\u1edbi m\u1ed9t quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 th\u1ebf, L\u00e0o c\u1ea7n ph\u1ea3i tham kh\u1ea3o v\u1edbi t\u1eebng qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean MRC tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 m\u1ed9t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng h\u1ea1i t\u1edbi quy\u1ec1n l\u1ee3i c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc l\u00e1ng gi\u1ec1ng. [6]<\/p>\n<p>D\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp Don Sahong kh\u00f4ng ch\u1ec9 thi\u1ebfu giai \u0111o\u1ea1n Tham-v\u1ea5n-tr\u01b0\u1edbc\/<i> Prior Consultation<\/i>, m\u00e0 nghi\u00eam tr\u1ecdng h\u01a1n n\u1eefa l\u00e0 thi\u1ebfu c\u1ea3 m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ed9c l\u1eadp khoa h\u1ecdc v\u00e0 kh\u1ea3 t\u00edn v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u00e1c \u0111\u1ed9ng m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a con \u0111\u1eadp.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/DonSahongDam.jpg\" rel=\"lightbox[29787]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"DonSahongDam\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; float: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; margin-left: auto; display: block; padding-right: 0px; border-top-width: 0px; margin-right: auto\" border=\"0\" alt=\"DonSahongDam\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/DonSahongDam_thumb.jpg\" width=\"329\" height=\"444\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><i>H\u00ccNH I: V\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n Don Sahong 260 MW tr\u00ean Th\u00e1c Khone      <br \/>[Ngu\u1ed3n: MRC 2013]<\/i><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>Quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a L\u00e0o \u0111\u00e3 g\u00e2y n\u00ean m\u1ed9t l\u00e0n s\u00f3ng ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i v\u00e0 ph\u1eabn n\u1ed9 trong qu\u1ea7n ch\u00fang c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e1ng gi\u1ec1ng, c\u00e1c nh\u00f3m x\u00e3 h\u1ed9i d\u00e2n s\u1ef1\/<i>civil society groups<\/i> v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i sinh uy t\u00edn tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi nh\u01b0: <i>IRN\/ International Rivers Network, WWF\/Worldwide Fund for Nature\u2026<\/i><\/p>\n<p>Th\u1ebf c\u00f2n v\u1edbi d\u00e2n ch\u00fang L\u00e0o th\u00ec sao? H\u1ecd \u0111ang ph\u1ea3i s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t ch\u00ednh quy\u1ec1n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9c \u0111\u1ea3ng \u2013 nh\u01b0 m\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ea3ng C\u1ed9ng S\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam, ho\u00e0n to\u00e0n ki\u1ec3m so\u00e1t truy\u1ec1n th\u00f4ng b\u00e1o ch\u00ed, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 loan truy\u1ec1n nh\u1eefng th\u00f4ng tin thi\u1ebfu trung th\u1ef1c v\u00e0 t\u00f4 h\u1ed3ng th\u00e0nh qu\u1ea3 ph\u00e1t tri\u1ec3n do l\u1ee3i nhu\u1eadn t\u1eeb c\u00e1c con \u0111\u1eadp. V\u1ee5 b\u1eaft c\u00f3c v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 th\u1ee7 ti\u00eau nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i sinh L\u00e0o r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng Sombath Somphone \u2013 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c trao gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng Magsaysay 2005, nh\u01b0 th\u1ee9 m\u1ed9t gi\u1ea3i Nobel H\u00f2a B\u00ecnh \u00c1 ch\u00e2u, \u0111\u00e3 bao tr\u00f9m kh\u00f4ng kh\u00ed kh\u1ee7ng b\u1ed1 s\u1ee3 h\u00e3i tr\u00ean c\u00e1c nh\u00f3m x\u00e3 h\u1ed9i d\u00e2n s\u1ef1 c\u00f2n r\u1ea5t non tr\u1ebb tr\u00ean \u0111\u1ea5t L\u00e0o. [2]<\/p>\n<p>C\u00f2n v\u1edbi ng\u00f3t 20 tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, nh\u01b0 t\u1eeb bao gi\u1edd, h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ec9 thi\u1ebfu th\u00f4ng tin m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng ai cho h\u1ecd c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean ti\u1ebfng, cho d\u00f9 h\u1ecd \u0111ang s\u1ed1ng tr\u00ean m\u1ed9t kh\u00fac s\u00f4ng cu\u1ed1i ngu\u1ed3n, ph\u1ea3i l\u00e3nh \u0111\u1ee7 m\u1ecdi h\u1eadu qu\u1ea3 ti\u00eau c\u1ef1c t\u00edch l\u0169y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 t\u1eeb nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n Trung Qu\u1ed1c m\u00e0 c\u00f2n ngay t\u1eeb c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n Mekong.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u00eda ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u00e1c qu\u1ed1c gia Mekong, ngay sau khi MRC \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00e0o th\u00f4ng b\u00e1o quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh x\u00e2y con \u0111\u1eadp Don Sahong, th\u00ec Mok Mareth, t\u1eeb Cam B\u1ed1t nguy\u00ean l\u00e0 B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng M\u00f4i sinh v\u00e0 hi\u1ec7n l\u00e0 ch\u1ee7 t\u1ecbch \u1ee6y h\u1ed9i M\u00f4i sinh v\u00e0 T\u00e0i nguy\u00ean N\u01b0\u1edbc c\u1ee7a Qu\u1ed1c h\u1ed9i, \u0111\u00e3 l\u00ean ti\u1ebfng ch\u1ec9 tr\u00edch s\u1ef1 <i>\u201cthi\u1ebfu trong s\u00e1ng \/ lack of transparency\u201d<\/i> trong h\u00e0nh x\u1eed c\u1ee7a L\u00e0o \u0111\u1ed1i v\u1edbi hai con \u0111\u1eadp Don Sahong v\u00e0 Xayaburi. Cho d\u00f9 \u0111\u00e3 g\u1eedi \u0111i\u1ec7n th\u01b0 t\u1edbi ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o y\u00eau c\u1ea7u cung c\u1ea5p t\u00e0i li\u1ec7u v\u1ec1 con \u0111\u1eadp Don Sahong nh\u01b0ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1p \u1ee9ng, <i>\u201cB\u1ed9 M\u00f4i Sinh Cam B\u1ed1t ch\u01b0a bao gi\u1edd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u01b0\u1eddng tr\u00ecnh nh\u01b0 v\u1eady, \u0111i\u1ec1u \u1ea5y khi\u1ebfn ch\u00fang t\u00f4i h\u1ebft s\u1ee9c quan t\u00e2m\u201d <\/i>[8]<\/p>\n<p>Quan tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 Don Sahong s\u1ebd g\u00e2y t\u00e1c h\u1ea1i tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1edbi m\u1ed9t khu b\u1ea3o t\u1ed3n b\u1ea5t kh\u1ea3 x\u00e2m ph\u1ea1m v\u1edbi Cam B\u1ed1t. Ch\u00ednh ph\u1ee7 Cam B\u1ed1t c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c nh\u00ecn nh\u1eadn v\u00f9ng wetland \u1edf mi\u1ec1n b\u1eafc Strung Treng g\u1ea7n th\u00e1c Khone l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 theo c\u00f4ng \u01b0\u1edbc qu\u1ed1c t\u1ebf Ramsar. Vi\u1ec7c L\u00e0o kh\u00f4ng tham v\u1ea5n Cam B\u1ed1t kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t vi ph\u1ea1m n\u1eb7ng n\u1ec1 v\u00e0o Hi\u1ec7p \u0110\u1ecbnh Mekong 1995 m\u00e0 c\u1ea3 v\u1edbi c\u00f4ng \u01b0\u1edbc Ramsar c\u1ee7a Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u00eda Vi\u1ec7t Nam, ph\u00e1t ng\u00f4n vi\u00ean c\u1ee7a T\u00f2a \u0110\u1ea1i s\u1ee9 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng ph\u00e1t bi\u1ec3u r\u1eb1ng L\u00e0o c\u1ea7n ph\u1ea3i cung c\u1ea5p c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng gi\u00e1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc khi th\u00f4ng b\u00e1o ti\u1ebfn h\u00e0nh x\u00e2y \u0111\u1eadp v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng nh\u1ea5n m\u1ea1nh t\u1edbi s\u1ef1 c\u1ea7n thi\u1ebft tri\u1ec7u t\u1eadp m\u1ed9t h\u1ed9i ngh\u1ecb kh\u1ea9n c\u1ea5p c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean MRC. \u00d4ng Th\u00f4ng n\u00f3i ti\u1ebfp: <i>\u201c\u0110i\u1ec1u kh\u1ea9n tr\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t l\u00e0 c\u1ea7n m\u1ed9t cu\u1ed9c th\u1ea3o lu\u1eadn gi\u1eefa t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean MRC \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn t\u1edbi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ed9ng th\u1ed5 x\u00e2y \u0111\u1eadp.\u201d<\/i>[8] <i><\/i><\/p>\n<p>Theo quan \u0111i\u1ec3m ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft, n\u1ebfu \u00fd th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m quan tr\u1ecdng sinh t\u1eed c\u1ee7a con \u0111\u1eadp Don Sahong l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y \u0111\u1ed5 v\u1ee1 to\u00e0n h\u1ec7 sinh th\u00e1i trong l\u00e0nh c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tai h\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, th\u00ec s\u1ef1 y\u00eau c\u1ea7u m\u1ed9t h\u1ed9i ngh\u1ecb kh\u1ea9n c\u1ea5p ph\u1ea3i gi\u1eefa c\u00e1c nguy\u00ean th\u1ee7, ho\u1eb7c \u00edt nh\u1ea5t c\u0169ng ph\u1ea3i \u1edf c\u1ea5p b\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c qu\u1ed1c gia Mekong \u0111\u00e3 k\u00fd t\u00ean v\u00e0o hi\u1ec7p \u0111\u1ecbnh MRC.<\/p>\n<p>G\u1ea1t b\u1ecf h\u1eb3n gi\u1ea3i ph\u00e1p qu\u00e2n s\u1ef1 \u2013 cho d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f3 n\u00f3i t\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eefng cu\u1ed9c <i>\u201cchi\u1ebfn tranh v\u00ec n\u01b0\u1edbc\u201d<\/i> trong th\u1ebf k\u1ef7 21, nh\u01b0ng \u0111\u00e2y c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m quan tr\u1ecdng m\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia l\u00e1ng gi\u1ec1ng Mekong trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Vi\u1ec7t nam, c\u1ea7n v\u1eadn d\u00f9ng to\u00e0n s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb ngo\u1ea1i giao v\u00e0 kinh t\u1ebf tr\u00ean ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o \u0111\u1ec3 t\u00e1i l\u1eadp m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n trong to\u00e0n v\u00f9ng H\u1ea1 l\u01b0u Mekong.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong>TI\u1ebeN TR\u00ccNH PNPCA V\u00c0 DON SAHONG<\/strong><\/p>\n<p>Khi \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong \/ <i>Mekong River Committee 1957<\/i> chuy\u1ec3n th\u1ec3 sang \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong<i> \/ Mekong River Commission 1995<\/i> v\u1eabn ch\u1ec9 g\u1ed3m 4 n\u01b0\u1edbc Th\u00e1i Lan, L\u00e0o, Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0ng c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed9t thay \u0111\u1ed5i quan tr\u1ecdng l\u00e0 theo n\u1ed9i quy m\u1edbi c\u1ee7a MRC 1995 th\u00ec kh\u00f4ng m\u1ed9t qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean n\u00e0o c\u00f2n c\u00f3 quy\u1ec1n ph\u1ee7 quy\u1ebft \/veto power. <i>(t\u1eeb \u0111\u00e2y trong su\u1ed1t b\u00e0i vi\u1ebft, MRC l\u00e0 ch\u1eef t\u1eaft \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong 1995). <\/i><\/p>\n<p>Tuy kh\u00f4ng c\u00f2n quy\u1ec1n ph\u1ee7 quy\u1ebft nh\u01b0ng theo Hi\u1ec7p \u0111\u1ecbnh MRC 1995, th\u00ec m\u1ed7i d\u1ef1 \u00e1n s\u00f4ng Mekong v\u1eabn ph\u1ea3i th\u00f4ng qua ba giai \u0111o\u1ea1n PNPCA nh\u01b0: (1) Th\u1ee7 t\u1ee5c Th\u00f4ng b\u00e1o \/ <i>Procedures for Notification<\/i>, (2) Tham v\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc \/ <i>Prior Consultation<\/i>, (3) Chu\u1ea9n thu\u1eadn \/ <i>Agreement<\/i> tr\u00ean quy m\u00f4 v\u00f9ng \/ <i>a regional decision-making process<\/i>. <i><\/i><\/p>\n<p>Theo tinh th\u1ea7n \u1ea5y, khi c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n S\u00f4ng Mekong, th\u00ec qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean li\u00ean h\u1ec7 s\u1ebd ph\u1ea3i \u0111\u1ec7 n\u1ea1p d\u1ef1 \u00e1n v\u00e0 th\u00f4ng b\u00e1o cho MRC \u0111\u1ec3 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u ti\u1ebfn tr\u00ecnh PNPCA theo nh\u01b0 quy \u0111\u1ecbnh. Qua kinh nghi\u1ec7m Xayaburi, con \u0111\u1eadp d\u00f2ng ch\u00ednh Mekong \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean \u0111\u1ea5t L\u00e0o, th\u00ec ti\u1ebfn tr\u00ecnh PNPCA \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 b\u1ecb th\u1eed th\u00e1ch v\u00e0 Xayaburi \u0111\u00e3 l\u00e0 con Domino \u0111\u1ea7u ti\u00ean ng\u00e3 \u0111\u1ed5 v\u00e0 \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t <i>\u201cti\u1ec1n l\u1ec7 nguy hi\u1ec3m\/ dangerous precedent\u201d<\/i> cho t\u01b0\u01a1ng lai ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u1ec1n v\u1eefng c\u1ee7a to\u00e0n v\u00f9ng H\u1ea1 L\u01b0u s\u00f4ng Mekong.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong>DON SAHONG PH\u00c1T S\u00daNG THI \u00c2N<\/strong><\/p>\n<p>Tuy c\u00f4ng su\u1ea5t \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n Don Sahong t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i r\u1ea5t nh\u1ecf so v\u1edbi 11 d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp d\u00f2ng ch\u00ednh h\u1ea1 l\u01b0u kh\u00e1c, (c\u00f2n nh\u1ecf h\u01a1n c\u1ea3 m\u1ea5y con \u0111\u1eadp ph\u1ee5 l\u01b0u c\u1ee7a L\u00e0o nh\u01b0 NamTheun-2: 1,070 MW), nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u1ea1i l\u00e0 tr\u1ecdng \u0111i\u1ec3m v\u00f4 c\u00f9ng thi\u1ebft y\u1ebfu cho s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f2n c\u1ee7a ngu\u1ed3n c\u00e1 t\u1eeb con s\u00f4ng Mekong. B\u1edfi v\u00ec c\u00f3 h\u01a1n 80% c\u00e1c lo\u00e0i c\u00e1 s\u00f4ng Mekong thu\u1ed9c lo\u1ea1i di ng\u01b0 \/ <i>migratory fishes<\/i>, v\u00e0 tu\u1ef3 theo ch\u1ee7ng lo\u1ea1i, lu\u00e2n phi\u00ean quanh n\u0103m di chuy\u1ec3n l\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n, l\u00ean xa t\u1edbi V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1c kh\u00fac s\u00f4ng Mekong ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc Th\u00e1i Lan.<\/p>\n<p>C\u00e1c lo\u1ea1i c\u00e1 t\u1eeb Bi\u1ec3n H\u1ed3 Cam B\u1ed1t v\u00e0 \u0110BSCL Vi\u1ec7t Nam, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i d\u00f9ng c\u00e1c h\u1ebbm n\u01b0\u1edbc \/ <i>water channels<\/i> n\u01a1i th\u00e1c Khone \u0111\u1ec3 l\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n theo chu k\u1ef3 sinh s\u1ea3n v\u00e0 t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u0110\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u khoa h\u1ecdc thuy\u1ebft ph\u1ee5c t\u1eeb <i>World Fish Centre 2007<\/i> v\u00e0 m\u1edbi \u0111\u00e2y c\u1ee7a Ian Baird thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Wisconsin, \u0111\u00e3 cho ph\u1ed5 bi\u1ebfn m\u1ed9t t\u00e0i li\u1ec7u chuy\u00ean \u0111\u1ec1 gi\u00e1 tr\u1ecb trong <i>Critical Asian Studies 2011<\/i>: <i>The Don Sahong; Potential Impacts on Regional Fish Migrations, Livelihoods, and Human Health<\/i> v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u chi ti\u1ebft v\u1ec1 ngu\u1ed3n c\u00e1 s\u00f4ng Mekong. [7]<\/p>\n<p>Tom Fawthrop k\u00fd gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Anh hi\u1ec7n s\u1ed1ng \u1edf Th\u00e1i Lan c\u0169ng l\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ea1o di\u1ec5n phim t\u00e0i li\u1ec7u <i>Where Have All the Fish Gone? Killing the Mekong Dam by Dam, <\/i>\u0111\u00e3 minh h\u1ecda v\u1ec1 \u201cTr\u1eadn chi\u1ebfn tr\u00ean s\u00f4ng Mekong\u201d do khai th\u00e1c th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n \u0111ang h\u1ee7y di\u1ec7t ngu\u1ed3n c\u00e1 v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng ti\u00eau c\u1ef1c t\u1edbi cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n c\u01b0 trong l\u01b0u v\u1ef1c. [9]<\/p>\n<p>T\u1ea7m v\u00f3c \u0111\u1eadp Don Sahong tuy nh\u1ecf nh\u01b0ng l\u1ea1i ch\u1eafn ngay h\u1ebbm n\u01b0\u1edbc Hou Sahong \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u0111o\u00e0n di ng\u01b0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 trong M\u00f9a Kh\u00f4 \/ <i>Dry Season<\/i>. Con \u0111\u1eadp \u201cN\u00fat Ch\u1eb7n\u201d Don Sahong n\u00e0y s\u1ebd<i> <\/i>l\u00e0m \u0111\u1ea3o l\u1ed9n sinh c\u1ea3nh, g\u00e2y r\u1ed1i lo\u1ea1n m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0a t\u1edbi nguy c\u01a1 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng c\u1ee7a nhi\u1ec1u gi\u1ed1ng c\u00e1 v\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 s\u1ef1 s\u00fat gi\u1ea3m nghi\u00eam tr\u1ecdng ngu\u1ed3n c\u00e1 <i>(s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng l\u00ean t\u1edbi 3 tri\u1ec7u t\u1ea5n\/ n\u0103m, ngu\u1ed3n: MRC 2008),<\/i> v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 phong ph\u00fa nh\u1ea5t kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u1ee7a \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 m\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi ch\u1ec9 \u0111\u1ee9ng sau con s\u00f4ng Amazon Nam M\u1ef9 . M\u00e0 c\u00e1 t\u1eeb b\u1ea5y l\u00e2u v\u1eabn l\u00e0 ngu\u1ed3n ch\u1ea5t \u0111\u1ea1m \/ protein ch\u00ednh c\u1ee7a bao nhi\u00eau tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u00f4ng Mekong nh\u1ea5t l\u00e0 hai qu\u1ed1c gia Cam B\u1ed1t v\u00e0 L\u00e0o. [3]<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/LuaBacLieu.jpg\" rel=\"lightbox[29787]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" title=\"LuaBacLieu\" style=\"border-left-width: 0px; border-right-width: 0px; background-image: none; border-bottom-width: 0px; float: none; padding-top: 0px; padding-left: 0px; margin-left: auto; display: block; padding-right: 0px; border-top-width: 0px; margin-right: auto\" border=\"0\" alt=\"LuaBacLieu\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2013\/10\/LuaBacLieu_thumb.jpg\" width=\"300\" height=\"395\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><i>H\u00ccNH II: L\u00faa Gia Rai t\u1ec9nh B\u1ea1c Li\u00eau b\u1ecb ch\u1ebft kh\u00f4 v\u00ec n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n x\u00e2m nh\u1eadp.      <br \/>[Ngu\u1ed3n: \u1ea3nh Gs. V\u00f5 T\u00f2ng Xu\u00e2n]<\/i><\/p>\n<p><strong><em><\/em><\/strong><b><\/b>&#160;<\/p>\n<p>Cho d\u00f9 L\u00e0o c\u00f3 g\u1eedi th\u01b0 th\u00f4ng b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc \/ <i>Prior Notification, <\/i>nh\u01b0ng L\u00e0o \u0111\u00e3 n\u00e9 tr\u00e1nh tr\u00ecnh n\u1ed9p d\u1ef1 \u00e1n Don Sahong t\u1edbi MRC v\u1edbi ph\u1ea7n l\u01b0\u1ee3ng gi\u00e1 \u201ckhoa h\u1ecdc, kh\u00e1ch quan, v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp\u201d v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng m\u00f4i sinh EIA \/<i> Environmental Impact Assessment<\/i> theo \u0111\u00fang ti\u1ebfn tr\u00ecnh Tham V\u1ea5n Tr\u01b0\u1edbc \/ <i>Prior Consultation <\/i>\u0111\u1ec3 MRC v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean Mekong kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i t\u1edbi m\u1ed9t quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh v\u00f9ng \/ <i>regional decision-making. <\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>Ame Tandem, m\u1ed9t nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u00f4i sinh b\u1ec1n b\u1ec9 c\u00f3 ti\u1ebfng n\u00f3i m\u1ea1nh m\u1ebd thu\u1ed9c t\u1ed5 ch\u1ee9c <i>International Rivers Network<\/i> c\u00f3 tr\u1ee5 s\u1edf t\u1ea1i Berkeley, California, \u0111\u00e3 li\u00ean l\u1ee5c l\u00ean \u00e1n t\u00ednh th\u1ee5 \u0111\u1ed9ng trong vai tr\u00f2 \u0111i\u1ec1u h\u1ee3p c\u1ee7a MRC trong su\u1ed1t di\u1ec5n ti\u1ebfn t\u1eeb con \u0111\u1eadp d\u00f2ng ch\u00ednh \u0111\u1ea7u ti\u00ean Xayaburi v\u00e0 nay t\u1edbi con \u0111\u1eadp Don Sahong: \u201cN\u1ebfu MRC th\u1ea5t b\u1ea1i trong vi\u1ec7c ki\u1ec1m ch\u1ebf ch\u00e1nh ph\u1ee7 L\u00e0o, t\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y s\u1ebd m\u1ea5t h\u1ebft t\u00ednh c\u00e1ch ch\u00ednh danh. MRC kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 L\u00e0o n\u00e9 tr\u00e1nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, v\u00e0 d\u1ef1 \u00e1n Don Sahong ph\u1ea3i qua giai \u0111o\u1ea1n Tham Kh\u1ea3o Tr\u01b0\u1edbc \/ <i>Prior Consultation <\/i>\u0111\u00fang nh\u01b0 tinh th\u1ea7n c\u1ee7a Hi\u1ec7p \u0110\u1ecbnh MRC \u0111\u00e3 k\u00fd k\u1ebft 1995.\u201d Ame Trandem ph\u00e1t bi\u1ec3u ti\u1ebfp: \u201cC\u1ea7n ng\u01b0ng ngay m\u1ecdi c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y \u0111\u1eadp tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh Mekong, \u0111\u1ec3 MRC c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp \u2013 \u0111\u00fang nh\u01b0 th\u1ecfa thu\u1eadn gi\u1eefa ch\u00e1nh ph\u1ee7 L\u00e0o v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia Mekong n\u0103m 2011.\u201d [1, 4]<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edfng c\u0169ng n\u00ean nh\u1eafc l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00e2y v\u1ec1 H\u1ed9i ngh\u1ecb Siem Reap <i>(The 18th Meeting of the Mekong River Commission Council; Siem Reap, 12\/ 08\/ 2011)<\/i>, v\u1edbi th\u1ecfa thu\u1eadn \u0111\u00ecnh ho\u00e3n d\u1ef1 \u00e1n x\u00e2y \u0111\u1eadp Xayaburi trong v\u00f2ng m\u1ed9t th\u1eadp ni\u00ean 2010 \u2013 2020 theo y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a to\u00e1n \u0111\u1eb7c nhi\u1ec7m L\u01b0\u1ee3ng Gi\u00e1 M\u00f4i Sinh Chi\u1ebfn L\u01b0\u1ee3c SEA \/ <i>Strategic Environmental Assesment . <\/i>[4]<\/p>\n<p>Cho d\u00f9 \u0111\u00e3 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ph\u00e1t bi\u1ec3u ph\u1ea3n \u00e1nh s\u1ef1 l\u1ea1c quan sau H\u1ed9i ngh\u1ecb Siem Reap l\u00fac \u0111\u00f3, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh l\u00e0 ph\u00e1t bi\u1ec3u c\u1ee7a Lean Kean Nor B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng T\u00e0i Nguy\u00ean v\u00e0 M\u00f4i Tr\u01b0\u1eddng Cam B\u1ed1t: \u201cK\u1ebft qu\u1ea3 h\u00f4m nay ch\u1ee9ng t\u1ecf c\u00e1c qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean ti\u1ebfp t\u1ee5c cam k\u1ebft h\u1ee3p t\u00e1c l\u00e0m vi\u1ec7c trong tinh th\u1ea7n Hi\u1ec7p \u0110\u1ecbnh S\u00f4ng Mekong nh\u1eb1m ti\u1ebfn t\u1edbi ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf nh\u01b0ng kh\u00f4ng coi nh\u1eb9 cu\u1ed9c s\u1ed1ng b\u1ec1n v\u1eefng c\u1ee7a c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u01b0 d\u00e2n v\u00e0 c\u1ea3 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng.\u201d<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng c\u0169ng theo ph\u00e2n t\u00edch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ngay sau H\u1ed9i ngh\u1ecb Siem Reap 2011, th\u00ec th\u1ef1c t\u1ebf \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u n\u00e9t l\u1ea1c quan \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady v\u00e0 cho r\u1eb1ng <i>\u201cH\u1ed9i ngh\u1ecb Siem Reap ch\u1ec9 \u0111\u1ea1t t\u1edbi m\u1ed9t th\u1ecfa hi\u1ec7p r\u1ea5t mong manh\u201d<\/i> [4]<\/p>\n<p>V\u00e0 c\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c \u201cr\u1ea5t kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng\u201d di\u1ec5n ra sau \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng con \u0111\u1eadp Xayaburi v\u1eabn c\u1ee9 li\u00ean t\u1ee5c ti\u1ebfn h\u00e0nh, t\u1eeb \u00e2m th\u1ea7m k\u00edn \u0111\u00e1o, t\u1edbi c\u00e1c b\u01b0\u1edbc c\u00f4ng khai nh\u01b0 hi\u1ec7n nay. S\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a con \u0111\u1eadp Xayaburi nay \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t hi\u1ec7n th\u1ef1c v\u00e0 b\u01b0\u1edbc ho\u00e0n t\u1ea5t l\u00e0 trong m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai r\u1ea5t g\u1ea7n. [4]<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 ki\u1ec7n L\u00e0o th\u00f4ng b\u00e1o cho MRC quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ti\u1ebfn h\u00e0nh x\u00e2y con \u0111\u1eadp Don Sahong, Chhith Sam Ath, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh Di\u1ec5n \u0110\u00e0n Cam B\u1ed1t \/ <i>Forum on Cambodia<\/i> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: \u201c \u0110\u1eadp Don Sahong s\u1ebd \u0111\u1ea9y hai qu\u1ed1c gia Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam t\u1edbi kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. Do con \u0111\u1eadp s\u00e1t c\u1ea1nh bi\u00ean gi\u1edbi Cam B\u1ed1t, ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o th\u00ec qu\u00ean r\u1eb1ng c\u00e1 l\u00e0 m\u1ea1ch s\u1ed1ng v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 x\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng \/ <i>backbone<\/i> c\u1ee7a n\u1ec1n kinh t\u1ebf Cam B\u1ed1t. C\u00e1 l\u00e0 ph\u1ea7n c\u01a1 b\u1ea3n dinh d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 ngu\u1ed3n protein ch\u00ednh c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i.\u201d Chhith Sam Ath ph\u00e1t bi\u1ec3u ti\u1ebfp: \u201cTh\u1eadt l\u00e0 v\u00f4 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m khi c\u1ee9 ti\u1ebfn h\u00e0nh d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp Don Sahong m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 tham kh\u1ea3o g\u00ec v\u1edbi c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u01b0 d\u00e2n h\u1ea1 ngu\u1ed3n v\u00e0 c\u1ea3 kh\u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t cu\u1ed9c nghi\u00ean c\u1ee9u kh\u1ea3 t\u00edn v\u1ec1 l\u01b0\u1ee3ng gi\u00e1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng xuy\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi \/ <i>transboundary impact assessment. <\/i>Hi\u1ec3n nhi\u00ean c\u00e1 l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean qu\u00e1 qu\u00fd gi\u00e1 \u0111\u1ec3 m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e3ng ph\u00ed.\u201d [1]<\/p>\n<p>Teerapong Pomun, th\u00e0nh vi\u1ec7n ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Hi\u1ec7p h\u1ed9i S\u00f4ng ng\u00f2i Th\u00e1i Lan \/ <i>Living Rivers Siam Association<\/i> \u0111\u00e3 m\u1ea1nh m\u1ebd l\u00ean ti\u1ebfng ch\u1ec9 tr\u00edch: \u201cTh\u00eam m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, L\u00e0o t\u00ecm c\u00e1ch l\u1ea9n tr\u00e1nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m, trong khi \u0111\u00f3 l\u1ea1i c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p c\u00e1c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng c\u01b0 d\u00e2n trong v\u00f9ng ph\u1ea3i tr\u1ea3 gi\u00e1 cho nh\u1eefng t\u1ed5n h\u1ea1i nghi\u00eam tr\u1ecdng do con \u0111\u1eadp Don Sahong g\u00e2y ra. Ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o c\u1ea7n hu\u1ef7 b\u1ecf ngay d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp n\u00e0y, c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng con \u0111\u1eadp d\u00f2ng ch\u00ednh kh\u00e1c tr\u01b0\u1edbc khi qu\u00e1 tr\u1ec5.\u201d [1]<\/p>\n<p>T\u1eeb ph\u00eda Vi\u1ec7t Nam, Ngu\u1ef5 Thi Khanh, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Trung T\u00e2m Ph\u00e1t Tri\u1ec3n v\u00e0 S\u00e1ng Ki\u1ebfn Xanh \/ <i>Green Innovation and Development Centre, Vietnam<\/i> c\u0169ng \u0111\u01b0a ra nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: \u201cN\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ea3n xu\u1ea5t qua c\u00e1c ngu\u1ed3n b\u1ec1n v\u1eefng h\u01a1n, trong khi hu\u1ef7 di\u1ec7t ngu\u1ed3n c\u00e1 v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c ch\u00e1nh ph\u1ee7 Mekong c\u1ea7n t\u00ecm ra m\u1ed9t ng\u00f5 tho\u00e1t cho t\u00ecnh tr\u1ea1ng l\u01b0\u1ee1ng nan n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc khi s\u1ef1 c\u0103ng th\u1eb3ng trong v\u00f9ng gia t\u0103ng. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 nh\u1eefng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng g\u00e2y nguy h\u1ea1i cho c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng, t\u01b0\u01a1ng lai ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc v\u00e0 an to\u00e0n l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. B\u00e2y gi\u1edd h\u01a1n l\u00fac n\u00e0o h\u1ebft, ch\u00fang ta c\u1ea7n t\u1ed5 ch\u1ee9c MRC v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng ra b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u1eefng ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean thi\u1ebft y\u1ebfu t\u1eeb con s\u00f4ng Mekong cung \u1ee9ng cho nhi\u1ec1u tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n.\u201d<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong>THAY L\u1edcI K\u1ebeT<\/strong><\/p>\n<p>Ch\u01b0a m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n n\u00e0o \u0111\u00e3 li\u00ean t\u1ee5c g\u00e2y tranh c\u00e3i v\u00e0 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i trong nh\u1eefng n\u0103m qua nh\u01b0 d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1eadp Don Sahong. V\u1edbi m\u1ed1i l\u1ee3i qu\u00e1 nh\u1ecf v\u00e0 ng\u1eafn h\u1ea1n, ch\u1ec9 th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c 260 MW \u0111i\u1ec7n, ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o \u0111\u00e3 \u201cm\u0169 ni che tai\u201d, b\u1ea5t ch\u1ea5p nh\u1eefng l\u1eddi can gi\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u00ean gia, v\u1eabn c\u1ee9 li\u1ec1u l\u0129nh \u201cb\u1eadt \u0111\u00e8n xanh\u201d cho ti\u1ebfn h\u00e0nh d\u1ef1 \u00e1n Don Sahong, v\u1edbi c\u00e1i gi\u00e1 r\u1ea5t \u0111\u1eaft ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u00e0 s\u1ef1 h\u1ee7y ho\u1ea1i v\u0129nh vi\u1ec5n c\u1ea3 m\u1ed9t h\u1ec7 sinh th\u00e1i phong ph\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 duy nh\u1ea5t c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a to\u00e0n l\u01b0u v\u1ef1c s\u00f4ng Mekong. V\u1edbi con \u0111\u1eadp Don Sahong, th\u00e1c Khone \/ Siphandone kh\u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ef3 quan thi\u00ean nhi\u00ean, m\u1ea5t h\u1ebft s\u1ef1 h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a m\u1ed9t khu du l\u1ecbch sinh th\u00e1i \/ <i>ecotourism<\/i>, b\u1ea5y l\u00e2u v\u1eabn \u0111em v\u1ec1 m\u1ed9t ngu\u1ed3n ngo\u1ea1i t\u1ec7 r\u1ea5t \u0111\u00e1ng k\u1ec3 cho n\u1ec1n kinh t\u1ebf L\u00e0o; kh\u00f4ng k\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft l\u00e0 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c do m\u1ea5t ngu\u1ed3n c\u00e1, m\u1ea5t ngu\u1ed3n ch\u1ea5t \u0111\u1ea1m ch\u00ednh c\u1ee7a \u0111a s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n L\u00e0o c\u00f2n suy dinh d\u01b0\u1ee1ng.<\/p>\n<p>Tinh th\u1ea7n c\u1ee7a \u0110i\u1ec1u 7 trong Hi\u1ec7p \u01af\u1edbc H\u1ee3p T\u00e1c Ph\u00e1t Tri\u1ec3n B\u1ec1n V\u1eefng L\u01b0u V\u1ef1c S\u00f4ng Mekong 1995: <i>\u201cC\u00e1c qu\u1ed1c gia th\u00e0nh vi\u00ean k\u00fd k\u1ebft c\u00f9ng \u0111\u1ed3ng \u00fd l\u00e0 b\u1eb1ng m\u1ecdi c\u1ed1 g\u1eafng ph\u00f2ng tr\u00e1nh, l\u00e0m nh\u1eb9 hay gi\u1ea3m thi\u1ec3u nh\u1eefng h\u1eadu qu\u1ea3 t\u00e1c h\u1ea1i tr\u00ean m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng\u2026 do ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00e0 x\u1eed d\u1ee5ng L\u01b0u v\u1ef1c S\u00f4ng Mekong.\u201d<\/i> \u0110i\u1ec1u \u1ea5y v\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh ph\u1ee7 L\u00e0o v\u00e0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia Mekong c\u00f9ng t\u00f4n tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>&#160; <br \/>NG\u00d4 TH\u1ebe VINH     <br \/><em>26\u201310\u20132013<\/em><\/p>\n<p><strong>&#160;<\/strong><\/p>\n<p><strong>THAM KH\u1ea2O:<\/strong><\/p>\n<p>1\/ <a href=\"http:\/\/www.internationalrivers.orgresources\/pr-fish-plunder-at-stake-laos-announces-plans-to-build-don-sahong-dam-8102\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Fish Plunder at Stake, Laos Announces Plans to Build Don Sahong Dam. IRN, October 2, 2013<\/a><\/p>\n<p>2\/ <a href=\"http:\/\/www.nationmultimedia.com\/opinion\/Laos-Mekong-dam-moves-stir-up-public-discontent-30216687.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Laos&#8217; Mekong dam moves stir up public discontent. Jim Pollard. The Nation, October 10, 2013<\/a><\/p>\n<p>3\/ <a href=\"http:\/\/www.vietecology.org\/Article.aspx\/Article\/94\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Laos PDR Breaks Ground for Xayaburi Dam, A Tragic Day for the Mekong River and Mekong Delta.<\/a> Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/p>\n<p>4\/ <a href=\"http:\/\/www.vietecology.org\/Article.aspx\/Article\/78\">The Siem Reap Meeting A Fragile Agreement [12-08-2011] for the Free Flowing of the Mekong\u2019s Mainstream<\/a> \u2013 Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh. 1\/3\/2012<\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>5\/ <a href=\"http:\/\/www.mrcmekong.org\/news-and-events\/news\/lao-pdr-submits-notification-on-don-sahong-hydropower-project\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Lao PDR submits notification on Don Sahong Hydropower Project. Vientiane, Lao PDR, 3rd Oct 2013<\/a><\/p>\n<p>6\/ <a href=\"http:\/\/www.lowyinterpreter.org\/author\/Milton%Osborne.aspx\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Controversial Don Sahong Dam Closer to Construction<\/a>. Milton Osborne, Lowy Institute for International Policy. The Interpreter 4 October 2013<\/p>\n<p>7\/ <a href=\"http:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/abs\/10.1080\/14672715.2011.570567#.Umni5yhYmgF\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">The Don Sahong; Potential Impacts on Regional Fish Migrations, Livelihoods, and Human Health<\/a>. Ian G. Baird. Critical Asian Studies Volume 43, Issue 2, 2011<\/p>\n<p>8\/ <a href=\"http:\/\/www.cambodiadaily.com\/news\/officials-criticize-laos-over-don-sahong-dam-44888\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Officials Criticize Laos Over Don Sahong Dam<\/a>. Kuch Naren and Dene-Hern Chen \u2013 The Cambodian Daily, October 26, 2013<\/p>\n<p>9\/ <a href=\"http:\/\/the-diplomat.com\/2010\/10\/22\/the-battle-over-the-mekong\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Where Have All the Fish Gone? Killing the Mekong Dam by Dam<\/a>. Tom Fawthrop. <i>Video-DVD 2013 <\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ch\u1ec9 m\u1edbi 13 th\u00e1ng sau, kh\u00f4ng l\u00e2u sau l\u1ec5 \u0111\u1ed9ng th\u1ed5 con \u0111\u1eadp Xayaburi 1,260 MW ng\u00e0y 07\/ 11\/ 2012, [3] L\u00e0o \u0111\u00e3 ti\u1ebfn xa th\u00eam m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc n\u1eefa, nhanh h\u01a1n d\u1ef1 ki\u1ebfn khi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh x\u00e2y con \u0111\u1eadp Don Sahong 260 MW g\u00e2y r\u1ea5t nhi\u1ec1u tranh c\u00e3i.<\/p>\n","protected":false},"author":1233,"featured_media":29784,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[152,189],"tags":[316,313,314],"class_list":["post-29787","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hoc-thuat","category-kinh-te","tag-cuu-long","tag-mekong","tag-ngo-the-vinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29787","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1233"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29787"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29787\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71517,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29787\/revisions\/71517"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29784"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29787"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29787"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29787"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}