{"id":26332,"date":"2012-10-23T00:06:00","date_gmt":"2012-10-23T00:06:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/?p=26332"},"modified":"2022-02-23T22:47:49","modified_gmt":"2022-02-23T22:47:49","slug":"cuoc-noi-day-cua-rac-thai1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/26332\/cuoc-noi-day-cua-rac-thai1","title":{"rendered":"Cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a r\u00e1c th\u1ea3i[1]"},"content":{"rendered":"<p><b><\/b><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<p><strong>1\/<\/strong><\/p>\n<p>T\u00f4i c\u00f2n nh\u1edb r\u00f5 c\u1ea3m gi\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u1ed9t n\u1ed7i bu\u1ed3n l\u1ea1 l\u1eabm th\u1eddi sinh vi\u00ean, khi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 \u201cd\u01a1 b\u1ea9n\u201d c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean M\u1edf Mi\u1ec7ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n c\u1ee7a t\u00f4i in ra t\u1eeb m\u1ea1ng internet mang t\u1edbi, th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng m\u1ea1ng \u0111ang l\u00e0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n h\u1ea5p d\u1eabn m\u1edbi, t\u00f4i ngh\u0129: ph\u1ea3i ch\u0103ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch n\u1ed5i lo\u1ea1n n\u00e0o kh\u00e1c ngo\u00e0i s\u1ef1 ph\u00e1 ph\u00e1ch th\u01a1 ca? Sau \u0111\u00f3, t\u1eeb vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc v\u00e0 quan s\u00e1t vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a h\u1ecd, t\u00f4i thu nh\u1eadn th\u00eam nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129 m\u1edbi v\u00e0 t\u00f4i t\u1ef1 c\u01b0\u1eddi ch\u00ednh c\u1ea3m x\u00fac nghi\u00eam tr\u1ecdng ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u00ecnh. Cho \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u1edbi t\u00f4i, M\u1edf Mi\u1ec7ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n: t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn nh\u1eefng t\u1eadp th\u01a1 h\u1ecd m\u1edbi xu\u1ea5t b\u1ea3n, chia s\u1ebb nh\u1eefng tin t\u1ee9c v\u1ec1 h\u1ecd, t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc c\u00e1c \u1ea5n ph\u1ea9m th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng t\u1eeb t\u1eadp th\u01a1 photo \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1edbi t\u1eadp m\u1edbi nh\u1ea5t, ngo\u00e0i m\u1ed9t \u0111\u00f4i t\u1eadp kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa sau c\u00e1c \u0111\u1ee3t th\u1ea9m tra c\u1ee7a c\u00f4ng an v\u0103n h\u00f3a. T\u00f4i quan t\u00e2m t\u1edbi s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean: t\u1eeb 6 th\u00e0nh vi\u00ean ban \u0111\u1ea7u, v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m b\u1ea1n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Khoa H\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i v\u00e0 Nh\u00e2n V\u0103n S\u00e0i G\u00f2n kh\u00f3a 1997-2001 g\u1ed3m L\u00fd \u0110\u1ee3i, B\u00f9i Ch\u00e1t, Kh\u00fac Duy, Nguy\u1ec5n Qu\u00e1n, Ho\u00e0ng Long, Tr\u1ea7n V\u0103n Hi\u1ebfn (in chung t\u1eadp <b><i>V\u00f2ng tr\u00f2n s\u00e1u m\u1eb7t<\/i><\/b> n\u0103m 2002), r\u1ed3i Ho\u00e0ng Long v\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Hi\u1ebfn r\u1eddi kh\u1ecfi nh\u00f3m ng\u00e0y sau \u0111\u00f3 v\u00ec nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t trong quan ni\u1ec7m v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, b\u1ed1n t\u00e1c gi\u1ea3 c\u00f2n l\u1ea1i cho ra \u0111\u1eddi t\u1eadp M\u1edf Mi\u1ec7ng (th\u00e1ng 6.2002), r\u1ed3i m\u1ed9t th\u1eddi gian sau, Nguy\u1ec5n Qu\u00e1n r\u1eddi nh\u00f3m, \u0111i tu, Kh\u00fac Duy sau t\u1eadp th\u01a1 ri\u00eang <b><i>H\u1ea7m b\u00e0 l\u1ea7n<\/i><\/b> (2004) c\u0169ng \u201cm\u1ea5t t\u00edch\u201d kh\u1ecfi v\u0103n \u0111\u00e0n. Trong v\u00f2ng h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u0103m qua, M\u1edf Mi\u1ec7ng, v\u1edbi hai th\u00e0nh vi\u00ean c\u00f2n l\u1ea1i l\u00e0 L\u00fd \u0110\u1ee3i v\u00e0 B\u00f9i Ch\u00e1t, b\u00ean c\u1ea1nh vi\u1ec7c ra c\u00e1c t\u00e1c ph\u1ea9m th\u01a1 ri\u00eang \u0111\u00e3 ki\u00ean tr\u00ec theo \u0111u\u1ed5i c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ef1 xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u1edbi vi\u1ec7c s\u00e1ng l\u1eadp Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u1ea5y V\u1ee5n, m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i b\u1eadt c\u1ee7a phong tr\u00e0o xu\u1ea5t b\u1ea3n samizdat ch\u1ed1ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t v\u00e0 \u0111\u1ea5u tranh cho t\u1ef1 do xu\u1ea5t b\u1ea3n, t\u1ef1 do ng\u00f4n lu\u1eadn \u1edf Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i. Nhi\u1ec1u n\u0103m tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, th\u1eadm ch\u00ed s\u1ef1 n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1ec1 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng xu\u1ea5t b\u1ea3n c\u1ee7a h\u1ecd d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00e3 l\u1ea5n \u00e1t v\u1ecb tr\u00ed th\u01a1 ca trong s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, h\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec1 M\u1edf Mi\u1ec7ng ch\u1ec9 c\u00f2n n\u1ed5i b\u1eadt nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00f3m th\u01a1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn v\u1edbi \u0111\u1eb7c s\u1ea3n th\u01a1 t\u1ee5c, th\u01a1 r\u00e1c, th\u01a1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng, nh\u1ea5t l\u00e0 sau s\u1ef1 ki\u1ec7n B\u00f9i Ch\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c vinh danh b\u1eb1ng gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean ch\u1ecbu s\u1ef1 theo d\u00f5i, b\u1eaft b\u1edb, th\u1ea9m v\u1ea5n c\u1ee7a c\u01a1 quan an ninh.<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn2_1393\" name=\"_ftnref2_1393\">[2]<\/a> V\u1edbi t\u00f4i, s\u1ef1 ki\u00ean tr\u00ec v\u1edbi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng t\u1ef1 xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u00e0y lu\u00f4n \u0111\u00e1ng k\u00ednh tr\u1ecdng, v\u00e0 \u0111\u00f3 th\u1ef1c s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng mang thi t\u00ednh, kh\u00f4ng v\u1eeba v\u1edbi nh\u1eefng tr\u1eadt t\u1ef1. Tuy nhi\u00ean, b\u1edfi s\u1ef1 thi\u00ean v\u1ecb c\u1ee7a t\u00f4i v\u1edbi c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u01a1 ca (ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ef1 l\u1ea3ng tr\u00e1nh nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 kh\u00e1c), t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 tham v\u1ecdng nh\u1eadn di\u1ec7n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, kh\u00e1ch quan, t\u1ec9 m\u1ec9 v\u1ec1 nh\u00f3m th\u01a1 n\u1ed5i ti\u1ebfng n\u00e0y, d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng n\u1ebfu t\u00f4i nh\u00ecn c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u01a1 ca t\u00e1ch bi\u1ec7t kh\u1ecfi c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00e0 th\u1eadm ch\u00ed, t\u00e1ch kh\u1ecfi cu\u1ed9c s\u1ed1ng ngo\u00e0i l\u1ec1 c\u1ee7a h\u1ecd. M\u1edf Mi\u1ec7ng, t\u00f4i mu\u1ed1n coi l\u00e0 m\u1ed9t n\u00fat th\u1eaft \u0111\u1ec3 m\u1edf ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi kh\u00e1c c\u1ee7a thi ca. V\u1eady, v\u1edbi t\u00f4i, M\u1edf Mi\u1ec7ng l\u00e0 ai \u1edf v\u1ecb tr\u00ed c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1? C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, n\u1ed5i b\u1eadt l\u00e0 cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o ch\u1ea5t li\u1ec7u v\u1edbi c\u00e1c t\u00ean g\u1ecdi th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, th\u01a1 Ngh\u0129a \u0110\u1ecba, t\u1eebng ch\u00e2m ng\u00f2i cho nh\u1eefng tranh lu\u1eadn nhi\u1ec1u chi\u1ec1u, ch\u1ee7 y\u1ebfu tr\u00ean c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n v\u0103n h\u00f3a ngh\u1ec7 thu\u1eadt li\u00ean m\u1ea1ng \u0111\u1eb7t t\u1ea1i h\u1ea3i ngo\u1ea1i, c\u00f3 ti\u1ec1m n\u0103ng c\u00e1ch t\u00e2n v\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Ch\u00fang \u0111\u00f3ng g\u00f3p g\u00ec v\u00e0o s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 th\u01a1 ca v\u00e0 v\u1edbi s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a th\u01a1 Vi\u1ec7t \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i? Th\u00f4ng qua vi\u1ec7c ph\u00e2n t\u00edch tuy\u00ean ng\u00f4n v\u00e0 c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, t\u00f4i hi v\u1ecdng nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng t\u1ecf \u00edt nhi\u1ec1u. B\u1ea3n s\u1eafc c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 M\u1edf Mi\u1ec7ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn di\u1ec7n t\u1eeb ch\u00ednh ng\u00f4n ng\u1eef th\u01a1 ca c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1eb7t trong m\u1ed9t v\u0103n c\u1ea3nh r\u1ed9ng h\u01a1n c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n th\u01a1, bao g\u1ed3m c\u1ea3 b\u1ed1i c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i, v\u0103n h\u00f3a, ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1c di\u1ec5n ng\u00f4n ph\u00ea b\u00ecnh v\u1ec1 th\u01a1, h\u01a1n l\u00e0 t\u1eeb nh\u1eefng h\u00e0nh vi x\u00e3 h\u1ed9i c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t tham d\u1ef1 v\u00e0o b\u1ed1i c\u1ea3nh. \u1ede g\u00f3c nh\u00ecn n\u00e0o \u0111\u00f3, th\u01a1 ca \u0111\u1ecbnh v\u1ecb m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a n\u00f3 v\u1edbi th\u1eddi \u0111\u1ea1i b\u1eb1ng kinh nghi\u1ec7m ri\u00eang bi\u1ec7t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, v\u00e0 s\u1ef1 tra v\u1ea5n th\u00e2n ph\u1eadn c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, s\u1ebd \u0111\u1ecbnh v\u1ecb b\u1ea3n s\u1eafc c\u00e1 nh\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1.<\/p>\n<p>S\u1ef1 ch\u00fa \u00fd t\u1edbi c\u00e1c tra v\u1ea5n v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u1eb7t ra t\u1eeb c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, th\u00fa th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 d\u00e8 ch\u1eebng c\u1ee7a t\u00f4i tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1m n\u0103ng x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ed9t th\u1ee9 huy\u1ec1n tho\u1ea1i v\u1ec1 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u01a1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quy gi\u1ea3m th\u00e0nh th\u01a1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111i\u1ec1u (\u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0) h\u1ea5p d\u1eabn d\u01b0 lu\u1eadn b\u00ean ngo\u00e0i v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd khai th\u00e1c nhi\u1ec1u h\u01a1n, trong khi nh\u1eefng tra v\u1ea5n v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 m\u0129 h\u1ecdc c\u1ee7a th\u01a1 ca c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb gi\u1ea3m thi\u1ec3u ho\u1eb7c c\u00f3 v\u1ecb tr\u00ed y\u1ebfu h\u01a1n. Ch\u00ednh b\u1edfi th\u1ebf, t\u00f4i cho r\u1eb1ng \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc v\u1edbi th\u01a1 ca Vi\u1ec7t Nam: c\u00e1c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 th\u01a1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, c\u00e1c nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh trong nhi\u1ec1u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00edch trong \u201cc\u00e1i ao\u201d v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ec7t th\u00f2i cho c\u00e1c n\u1ec1n th\u01a1 ca \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1edbi ch\u1ec9 v\u1edbi nh\u1eefng bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a b\u1ed1i c\u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb, b\u1edfi khi ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t ra kh\u1ecfi nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u00ec s\u1ef1 b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng c\u1ee7a th\u01a1 ca m\u1ed9t qu\u1ed1c gia trong n\u1ed7 l\u1ef1c chia s\u1ebb v\u1edbi v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u1edf ph\u1ea1m vi to\u00e0n c\u1ea7u s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ebfu n\u00f3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb ngo\u1ea1i lai.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong>2\/<\/strong><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i v\u00e0o ph\u1ea7n ch\u00ednh c\u1ee7a ti\u1ec3u lu\u1eadn, t\u00f4i mu\u1ed1n ph\u00e1c l\u1ea1i \u0111\u00f4i n\u00e9t th\u00f4ng tin v\u1ec1 c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft, c\u00e1c tranh lu\u1eadn xoay quanh tuy\u00ean ng\u00f4n v\u00e0 c\u00e1c s\u00e1ng t\u00e1c th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng nhi\u1ec1u n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i t\u1ea1i sao h\u1ecd l\u1ea1i t\u1eebng l\u00e0 \u0111i\u1ec3m n\u00f3ng tr\u00ean thi \u0111\u00e0n. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e1c h\u1ecda h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a bi\u00ean t\u1eadp vi\u00ean \u0110inh Tu\u1ea5n Anh v\u1ec1 ch\u00e2n dung nh\u00f3m th\u01a1 \u0111\u00e3 t\u1eebng g\u00e2y n\u00e1o lo\u1ea1n v\u0103n \u0111\u00e0n nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a thi\u00ean ni\u00ean k\u1ec9 n\u00e0y, trong chuy\u00ean \u0111\u1ec1 <i>Th\u01a1 tr\u1ebb S\u00e0i G\u00f2n<\/i> n\u0103m 2004 c\u1ee7a b\u00e1o \u0111i\u1ec7n t\u1eed v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t ch\u00ednh th\u1ed1ng trong n\u01b0\u1edbc Evan<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn3_1393\" name=\"_ftnref3_1393\">[3]<\/a>:<\/p>\n<p>\u201cC\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m s\u00e1ng t\u00e1c tr\u1ebb t\u1ef1 xu\u1ea5t b\u1ea3n nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a h\u1ecd d\u01b0\u1edbi d\u1ea1ng photocopy, v\u00e0 coi \u0111\u00f3 nh\u01b0 v\u0103n b\u1ea3n ch\u00ednh th\u1ee9c. H\u1ecd r\u1ea3o b\u01b0\u1edbc qua nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 S\u00e0i G\u00f2n, nh\u1eefng qu\u00e1n caf\u00e9, qu\u00e1n th\u1ecbt ch\u00f3, ng\u00e0y v\u00e0 \u0111\u00eam, \u00e1nh \u0111\u00e8n, xe c\u1ed9, b\u1ee5i v\u00e0 ti\u1ebfng \u1ed3n. H\u1ecd l\u00e0m th\u01a1. R\u1ed3i c\u1ea3 truy\u1ec7n, ti\u1ec3u thuy\u1ebft, ti\u1ec3u lu\u1eadn, tr\u00ecnh di\u1ec5n, s\u1eafp \u0111\u1eb7t, ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u00fd ni\u1ec7m (conceptual art), ngh\u1ec7 thu\u1eadt th\u1ecb gi\u00e1c (visual art)\u2026 v\u00e0 h\u1ecd tuy\u00ean ng\u00f4n. T\u1ef1 x\u1ebfp m\u00ecnh, \u0111\u00fang h\u01a1n l\u00e0 t\u1ef1 xem m\u00ecnh n\u1eb1m trong c\u00e1c tr\u00e0o l\u01b0u ti\u1ec1n phong, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 h\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, h\u1ecd \u0111\u1ea9y th\u01a1 v\u00e0o \u201cng\u00f5 c\u1ee5t\u201d, chi\u1ebfu b\u00ed ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc b\u1eb1ng \u00fd th\u1ee9c \u0111\u1ed5i m\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef. H\u1ecd s\u1eb5n s\u00e0ng th\u00e1ch th\u1ee9c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u01a1 kh\u00e1c v\u1ec1 t\u00ednh chuy\u00ean nghi\u1ec7p, t\u00ednh h\u1ecdc thu\u1eadt trong th\u01a1; nh\u1ea5t l\u00e0, nh\u01b0 h\u1ecd n\u00f3i th\u1eb3ng th\u1eafn, v\u1edbi l\u1edbp nh\u00e0 th\u01a1 b\u1ea3o th\u1ee7, kh\u00f4ng ch\u1ecbu r\u1eddi b\u1ecf nh\u1eefng s\u1edf tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u00ecnh. V\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean, h\u1ecd ch\u1ea5p nh\u1eadn b\u1ecb th\u00e1ch th\u1ee9c.\u201d<\/p>\n<p>Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd c\u00f2n nh\u1eafc nh\u1ecfm r\u1eb1ng m\u1ed9t ph\u1ea7n ch\u00ednh v\u00ec chuy\u00ean \u0111\u1ec1 n\u00e0y m\u00e0 \u0110inh Tu\u1ea5n Anh, v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi anh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Cao \u0110\u0103ng \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c\u201d th\u00f4i nhi\u1ec7m k\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i Evan v\u00e0o n\u0103m 2005, v\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 d\u1eef li\u1ec7u c\u1ee7a Evan v\u1ec1 th\u01a1 giai \u0111o\u1ea1n 2004-2005 b\u1ecb g\u1ee1 s\u1ea1ch. N\u0103m 2005, \u0110inh Tu\u1ea5n Anh, trong vai tr\u00f2 l\u00e0 tr\u1ee3 l\u00fd cho gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Vi\u1ec7n Goethe H\u00e0 N\u1ed9i ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ecdc th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng t\u1ea1i Vi\u1ec7n Goethe H\u00e0 N\u1ed9i (\u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0o l\u00fac 18h30 th\u1ee9 6 ng\u00e0y 17\/6\/2005) v\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh b\u1ecb h\u1ee7y theo th\u01b0 y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a B\u1ed9 v\u0103n h\u00f3a. M\u1edf Mi\u1ec7ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m c\u00f4ng k\u00edch c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u00f4ng d\u00f2ng ch\u00ednh v\u1edbi nh\u1eefng b\u00e0i b\u00e1o m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 M\u1edf Mi\u1ec7ng xem l\u00e0 \u201ckh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tr\u1ea3 l\u1eddi\u201d<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn4_1393\" name=\"_ftnref4_1393\">[4]<\/a>. Cho \u0111\u1ebfn nay c\u00e1c b\u00e1o ch\u00ed trong n\u01b0\u1edbc v\u1eabn t\u1eeb ch\u1ed1i c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft v\u1ec1 M\u1edf Mi\u1ec7ng, hay th\u1eadm ch\u00ed vi\u1ec7c \u0111i\u1ec3m danh c\u0169ng kh\u00f4ng d\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn. Vi\u1ec7c xu\u1ea5t b\u1ea3n s\u00e1ch ch\u00ednh th\u1ee9c c\u0169ng v\u1eady, trong cu\u1ed1n s\u00e1ch <b><i>Th\u01a1 \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0111\u00e2u<\/i><\/b> (nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Lao \u0110\u1ed9ng, 2009) c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u00f9ng, \u0111ang s\u1ed1ng t\u1ea1i Canada, g\u1ed3m lo\u1ea1t b\u00e0i ph\u1ecfng v\u1ea5n c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 trong n\u01b0\u1edbc v\u00e0 h\u1ea3i ngo\u1ea1i \u0111\u0103ng t\u1ea3i nhi\u1ec1u k\u00ec tr\u00ean Talawas tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, ph\u1ea7n ph\u1ecfng v\u1ea5n L\u00fd \u0110\u1ee3i b\u1ecb g\u1ea1t b\u1ecf, v\u00e0 t\u00ean B\u00f9i Ch\u00e1t th\u1eadm ch\u00ed b\u1ecb vi\u1ebft t\u1eaft, kh\u00f4ng n\u00f3i t\u1edbi nh\u1eefng bi\u00ean t\u1eadp c\u1eaft x\u00e9n kh\u00e1c \u0111\u00e3 kh\u01a1i m\u00e0o cho nh\u1eefng tranh lu\u1eadn \u0111\u1ebfn gi\u1edd v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 h\u1ed3i k\u1ebft tr\u00ean c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n m\u1ea1ng trong\/ngo\u00e0i Vi\u1ec7t Nam. Nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n nh\u01b0 v\u1eady cho th\u1ea5y, ch\u00ednh truy\u1ec1n th\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ed1ng d\u00e1n nh\u00e3n th\u00e2n ph\u1eadn \u201cngo\u00e0i l\u1ec1\u201d cho h\u1ecd, v\u00e0 sau \u0111\u00f3, M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u1ed1i x\u1eed nh\u01b0 m\u1ed9t taboo, th\u1eadm ch\u00ed v\u1edbi c\u1ea3 gi\u1edbi h\u00e0n l\u00e2m trong c\u00e1c vi\u1ec7n v\u00e0 c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng c\u1ed5 v\u0169 nhi\u1ec7t th\u00e0nh b\u1eb1ng vi\u1ec7c d\u1ecbch, gi\u1edbi thi\u1ec7u sang ti\u1ebfng Anh c\u1ee7a \u0110inh Linh, s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch c\u00e1 nh\u00e2n trong c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 Vi\u1ec7t xu\u1ea5t b\u1ea3n \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i nh\u01b0 <b><i>26 nh\u00e0 th\u01a1 Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i<\/i> <\/b>(T\u00e2n Th\u01b0 xu\u1ea5t b\u1ea3n, Hoa K\u1ef3, 2001), <b><i>Tuy\u1ec3n t\u1eadp T\u00e2n H\u00ecnh Th\u1ee9c<\/i><\/b> (CLB T\u00e2n H\u00ecnh Th\u1ee9c, 2006, Kh\u1ebf I\u00eam ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng), c\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o gi\u1edbi thi\u1ec7u M\u1edf Mi\u1ec7ng ch\u1ee7 y\u1ebfu nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00f3m th\u01a1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn5_1393\" name=\"_ftnref5_1393\">[5]<\/a> cho th\u1ea5y s\u1ef1 tham d\u1ef1 n\u0103ng \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 n\u00e0y c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng M\u1edf Mi\u1ec7ng \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i Vi\u1ec7t Nam. \u1ede trong n\u01b0\u1edbc, Inrasara, m\u1ed9t nh\u00e0 th\u01a1, nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh trong H\u1ed9i nh\u00e0 v\u0103n c\u00f3 tham v\u1ecdng nh\u1eadn di\u1ec7n th\u01a1 Vi\u1ec7t \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u1edf t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c khu v\u1ef1c, kh\u00f4ng k\u1ec3 ch\u00ednh th\u1ed1ng\/phi ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u1ed1 g\u1eafng l\u1eadp l\u1ea1i bi\u00ean b\u1ea3n v\u1ec1 kh\u00f4ng gian s\u00f4i \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a th\u01a1 ca giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u00f3 v\u1edbi b\u00e0i vi\u1ebft <i>Kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng th\u01a1 tr\u1ebb S\u00e0i G\u00f2n<\/i>, xu\u1ea5t b\u1ea3n tr\u00ean Ti\u1ec1n V\u1ec7 (2005) v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o cu\u1ed1n <b><i>Song tho\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1i m\u1edbi<\/i><\/b> (2008), \u201ckh\u00f4ng b\u1ecb bi\u00ean t\u1eadp m\u1ed9t ch\u1eef\u201d theo l\u1eddi t\u00e1c gi\u1ea3 &#8211; d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft duy nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c xu\u1ea5t b\u1ea3n ch\u00ednh th\u1ed1ng cho \u0111\u1ebfn nay. Xin \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00edch d\u1eabn m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n:<\/p>\n<p>\u201c\u0110eo v\u00e0o b\u1ed9 m\u1eb7t c\u1ef1c \u0111oan \u0111\u1ebfn qu\u00e1 kh\u00edch, nh\u00f3m M\u1edf Mi\u1ec7ng c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a th\u01a1 c\u1ee7a h\u1ecd nh\u01b0 \u201cl\u00e0n gi\u00f3 th\u1ed1i th\u1ed5i v\u00e0o kh\u00f4ng kh\u00ed th\u01a1\u201d ph\u1eb3ng l\u1eb7ng h\u00f4m nay. B\u1ea3n th\u00e2n n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng. N\u00f3 \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0 g\u00e2y s\u1ed1c, c\u1ed1 t\u00ecnh l\u00f4i k\u00e9o s\u1ef1 ch\u00fa \u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng chung c\u1ee7a th\u01a1 Vi\u1ec7t, m\u1ed9t kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00edn hi\u1ec7u t\u1ed1t l\u00e0nh.<i>\u201d<\/i><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn6_1393\" name=\"_ftnref6_1393\">[6]<\/a><\/p>\n<p>Nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Hi\u1ebfu (m\u1ed9t b\u00fat danh kh\u00e1c l\u00e0 An V\u00e2n) \u0111\u00e3 ti\u1ebfp c\u1eadn M\u1edf Mi\u1ec7ng, nh\u1eefng k\u1ebb \u201cvi\u1ebft v\u0103n v\u1edbi c\u00e2y b\u00faa c\u1ee7a Nietzsche\u201d, nh\u01b0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n nguy\u00ean li\u1ec7u t\u01b0\u01a1i m\u1edbi cho vi\u1ec7c kh\u00e1m ph\u00e1 b\u1ea3n ch\u1ea5t khi\u00eau kh\u00edch c\u1ee7a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u00f3 t\u00ednh l\u00fd thuy\u1ebft v\u00e0 c\u00e1ch th\u1ee9c ti\u1ebfp c\u1eadn th\u01a1 ca \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i.<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn7_1393\" name=\"_ftnref7_1393\">[7]<\/a> S\u1ef1 ch\u00e0o \u0111\u00f3n n\u1ed3ng nhi\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u0110o\u00e0n C\u1ea7m Thi<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn8_1393\" name=\"_ftnref8_1393\">[8]<\/a>, th\u00e1i \u0111\u1ed9 \u1ee7ng h\u1ed9 r\u00f5 r\u1ec7t c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 v\u00e0 b\u1ea1n b\u00e8 Nam \u2013 B\u1eafc, trong\/ngo\u00e0i n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh, \u0110inh Linh, \u0110\u1ed7 Kh., \u0110\u1eb7ng Th\u00e2n, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u01b0\u1eddng, Tr\u1ea7n W\u0169 Khang, Nh\u01b0 Huy<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn9_1393\" name=\"_ftnref9_1393\">[9]<\/a>, Li\u00eau Th\u00e1i v.v. \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n k\u00edch th\u00edch v\u0103n \u0111\u00e0n v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t th\u1ee9 \u201chuy\u1ec1n tho\u1ea1i\u201d v\u1ec1 M\u1edf Mi\u1ec7ng, nh\u1eefng nh\u00e0 th\u01a1 du th\u1ee7 du th\u1ef1c \u1edf S\u00e0i G\u00f2n, nh\u1eefng t\u1eeb ng\u1eef c\u00f4ng d\u00e2n h\u1ebbm 47, La H\u00e1n Ph\u00f2ng, xu\u1ea5t b\u1ea3n photo, th\u01a1 d\u01a1, th\u01a1 r\u00e1c, th\u01a1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng, cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng th\u01a1, l\u00e0n gi\u00f3 th\u1ed1i c\u1ee7a th\u01a1 ca\u2026 tr\u1edf n\u00ean n\u1ed5i ti\u1ebfng. Ph\u1ea3n \u1ee9ng ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i, ti\u00eau bi\u1ec3u l\u00e0 c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Phan Nhi\u00ean H\u1ea1o<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn10_1393\" name=\"_ftnref10_1393\">[10]<\/a>, m\u1ed9t c\u1ea3nh gi\u00e1c v\u1edbi kh\u00f4ng kh\u00ed ng\u1ee3i ca \u0111ang c\u00f3 nguy c\u01a1 l\u1ea5n \u00e1t v\u0103n \u0111\u00e0n \u0111\u00e3 ti\u1ebfp t\u1ee5c \u201ch\u00e2m n\u00f3ng ch\u1ea3o th\u01a1\u201d (t\u1eeb d\u00f9ng c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i). C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, s\u1ef1 c\u1ef1c \u0111oan c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng trong ph\u00e1t ng\u00f4n v\u00e0 s\u00e1ng t\u00e1c \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00fa h\u00edch cho nh\u1eefng trao \u0111\u1ed5i, \u0111\u1eb7t v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng trong \u2013 ngo\u00e0i Vi\u1ec7t Nam \u0111ang c\u00f3 nhu c\u1ea7u \u0111\u1ed5i m\u1edbi m\u1ea1nh m\u1ebd. V\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, nh\u1eefng trao \u0111\u1ed5i n\u00e0y ti\u1ebft l\u1ed9 m\u1ed9t kh\u00ed h\u1eadu \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt r\u1ed9ng h\u01a1n \u1edf Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i. M\u1ed9t m\u1eb7t, trong quan h\u1ec7 v\u1edbi truy\u1ec1n th\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ed1ng, s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng cho th\u1ea5y s\u1ef1 ng\u1ed9t ng\u1ea1t c\u1ee7a ki\u1ec3m duy\u1ec7t v\u0103n h\u00f3a, s\u1ef1 gay g\u1eaft m\u1ed7i l\u00fac m\u1ed9t t\u0103ng c\u1ee7a m\u1ed1i xung \u0111\u1ed9t ch\u00ednh th\u1ed1ng v\u00e0 phi ch\u00ednh th\u1ed1ng. M\u1eb7t kh\u00e1c, qua c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u201cc\u00f9ng h\u1ed9i c\u00f9ng thuy\u1ec1n \u0111\u00e2u xa\u201d, c\u00f9ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean c\u00e1c di\u1ec5n \u0111\u00e0n phi ch\u00ednh th\u1ed1ng, d\u00f9 \u1edf h\u1ea3i ngo\u1ea1i hay trong n\u01b0\u1edbc, M\u1edf Mi\u1ec7ng c\u00f3 th\u1ec3 coi l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m n\u00fat \u0111\u1ec3 nh\u00ecn l\u1ea1i th\u01a1 Vi\u1ec7t, trong \u0111\u00f3 n\u1ed5i b\u1eadt l\u00ean c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1: s\u1ef1 c\u00e1ch t\u00e2n, th\u01a1 v\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb, ti\u1ec1m n\u0103ng ph\u1ea3n kh\u00e1ng c\u1ee7a th\u01a1, thanh v\u00e0 t\u1ee5c trong th\u01a1, h\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i\u2026 T\u00ednh ch\u1ea5t t\u1ef1 do v\u00e0 r\u1ed9ng m\u1edf c\u1ee7a kh\u00f4ng gian m\u1ea1ng thu h\u00fat nhi\u1ec1u \u00fd ki\u1ebfn \u0111a chi\u1ec1u, d\u00f9 l\u00e0 c\u00e1c tranh lu\u1eadn nghi\u00eam t\u00fac hay s\u1ef1 t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng qu\u00e1 kh\u00edch, t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t v\u00f9ng th\u00f4ng tin gi\u00e0u c\u00f3 m\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 v\u0103n h\u1ecdc s\u1eed v\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0103n h\u00f3a c\u00f3 th\u1ec3 coi nh\u01b0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n d\u1eef li\u1ec7u quan tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><strong>3\/<\/strong><\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng m\u1ed7i nh\u00e0 th\u01a1 quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec1u mang ti\u1ec1m n\u0103ng gi\u1ea3i trung t\u00e2m c\u00e1c quan ni\u1ec7m th\u01a1, c\u00e1c s\u00e1ng t\u00e1c c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng bao gi\u1edd ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 s\u1ef1 g\u00f3p th\u00eam v\u00e0o nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 m\u00e0 lu\u00f4n mang n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 h\u00e0nh vi l\u00e0m th\u01a1, n\u1ed7 l\u1ef1c ph\u00e1 h\u1ee7y v\u00e0 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00fac n\u00e0o n\u00f3 c\u0169ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t tuy\u00ean ng\u00f4n hay m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 c\u00f3 t\u00ednh g\u00e2y h\u1ea5n \u2013 v\u00e0 th\u1eadt ngh\u1ecbch l\u00fd, t\u1eeb \u201cc\u00e1ch m\u1ea1ng\u201d xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9t l\u0129nh v\u1ef1c d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng d\u00ednh \u0111\u1ebfn th\u01a1 ca l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e0nh \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 c\u00e1c h\u00e0nh vi th\u01a1. B\u00e0i vi\u1ebft <i>Th\u01a1 v\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng l\u00e0m th\u01a1<\/i> c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i, Talawas 16.04.2004 &amp; 17.04.2010, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 tuy\u00ean ng\u00f4n c\u1ee7a nh\u00f3m M\u1edf Mi\u1ec7ng, b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng m\u1ed9t ph\u1ea3n \u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c c\u00e1c nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh \u1edf Vi\u1ec7t Nam d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng nh\u00ecn ra \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng th\u1eadt s\u1ef1 c\u1ee7a th\u01a1 tr\u1ebb Vi\u1ec7t, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 kh\u00f4ng nh\u00ecn ra s\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u1ee7a th\u01a1 tr\u1ebb \u1edf S\u00e0i G\u00f2n. Ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 nghi\u00eang l\u1ec7ch quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u1ecbnh danh v\u00e0 \u0111\u1ecbnh v\u1ecb \u0111i c\u00f9ng nhu c\u1ea7u v\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c ph\u01a1i m\u1edf c\u00e1i v\u1eafng m\u1eb7t, c\u00e1i c\u00f2n \u1ea9n gi\u1ea5u, c\u00e1i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn di\u1ec7n trong th\u01a1 Vi\u1ec7t, nhu c\u1ea7u c\u1ea5t l\u00ean ti\u1ebfng n\u00f3i t\u1ef1 b\u00ean trong c\u1ee7a m\u1ed9t hi\u1ec7n h\u1eefu \u0111ang b\u1ecb tr\u1ea5n \u00e1p. Sau khi \u0111\u01b0a ra b\u00e0i th\u01a1 v\u1edbi th\u1ee7 ph\u00e1p gi\u1ec5u nh\u1ea1i c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t, h\u1ecd nh\u1eafc t\u1edbi Dada nh\u01b0 m\u1ed9t ngu\u1ed3n c\u1ea3m h\u1ee9ng:<\/p>\n<p>\u201cCh\u00fang t\u00f4i (nh\u1eefng c\u00e2y vi\u1ebft tr\u1ebb \u1edf S\u00e0i G\u00f2n) g\u1ecdi ki\u1ec3u n\u00e0y l\u00e0 th\u1ee7 ph\u00e1p <i>pastiche &#8211; <\/i>ph\u1ecfng nh\u1ea1i, c\u00e0i-\u0111\u1eb7t-l\u1eafp r\u00e1p. Gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ee7 ph\u00e1p <i>collage <\/i>&#8211; c\u1eaft d\u00e1n<i> <\/i>m\u00e0 Dada \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u1edbi tranh c\u1eaft-x\u00e9-d\u00e1n v\u00e0 tranh gi\u1ea5y t\u1ed5ng h\u1ee3p. Hay c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 <i>s\u1ef1 c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf<\/i>. B\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a Thanh T\u00f9ng \u0111\u00e3 b\u1ecb B\u00f9i Ch\u00e1t c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf. (Nh\u01b0 c\u00e1i c\u00e1ch c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a H\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i <i>c\u01b0\u1ee1ng d\u00e2m<\/i> c\u00e1i c\u00e1ch c\u1ee7a ch\u1ee7 ngh\u0129a Hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i). V\u1eady th\u00ec s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o \u1edf \u0111\u00e2u? S\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o \u1edf ngay c\u00e1i ng\u01b0\u1ee1ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a <i>c\u00e1i c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf <\/i>v\u00e0 <i>c\u00e1i b\u1ecb c\u01b0\u1ee1ng ch\u1ebf.<\/i>\u201d<\/p>\n<p>\u201cTh\u01a1 nhi\u1ec1u khi ch\u1ec9 l\u00e0 chuy\u1ec7n g\u00e2y h\u1ea5n, m\u1ed9t ch\u00fat h\u00e0i h\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t c\u00fa s\u1ed1c nh\u1eadn th\u1ee9c, th\u1eadm ch\u00ed l\u00e0 m\u1ed9t tr\u00f2 \u0111\u00f9a vui n\u01a1i b\u00e0n nh\u1eadu, ch\u1eb3ng k\u00e9m ph\u1ea7n nh\u1ea3m nh\u00ed. [\u2026] Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng l\u00e0m c\u00e1i g\u00ec qu\u00e1 cao c\u1ea5p, qu\u00e1 dung t\u1ee5c hay l\u1eadp d\u1ecb, b\u1edfi ch\u00fang t\u00f4i v\u1eabn ngh\u0129 r\u1eb1ng b\u00ean d\u00f2ng th\u1ea9m m\u1ef9 ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111\u1ea1i tr\u00e0, \u0111\u00e3\/\u0111ang t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t th\u1ee9 th\u01a1 kh\u00e1c &#8211; th\u01a1 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i\/th\u1ea9m m\u1ef9 c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, th\u1ea9m m\u1ef9 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1ea3i m\u00ea l\u00e0m th\u01a1, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh hay \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, lu\u00e2n l\u00fd hay x\u00e3 h\u1ed9i h\u1ecdc.\u201d<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn m\u1ee9c \u0111\u1ed9 th\u1ea9m th\u1ea5u c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, \u1edf \u0111\u00e2y, t\u00f4i mu\u1ed1n nh\u1ea5n m\u1ea1nh \u0111\u1ebfn th\u00e1i \u0111\u1ed9 tuy\u00ean chi\u1ebfn quy\u1ebft li\u1ec7t v\u1edbi \u00fd th\u1ee9c th\u1ea9m m\u0129 c\u0169, nh\u01b0 ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 nh\u1eadn l\u00e3nh s\u1ee9 m\u1ec7nh ti\u00ean phong, bi\u1ec3u hi\u1ec7n r\u00f5 nh\u1ea5t b\u1eb1ng s\u1ef1 g\u00e2y h\u1ea5n v\u1ec1 quan ni\u1ec7m th\u01a1, \u0111i\u1ec3m c\u1ed1t l\u00f5i l\u00e0m n\u00ean gi\u00e1 tr\u1ecb b\u1ea3n tuy\u00ean ng\u00f4n c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, m\u1ed9t tuy\u00ean ng\u00f4n d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 mang t\u00ednh \u1ee9ng kh\u1ea9u h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb k\u0129 l\u01b0\u1ee1ng: \u201cCh\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng l\u00e0m th\u01a1\u201d. Ph\u00e1t ng\u00f4n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn trong \u00fd ngh\u0129a r\u1ed9ng: m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i\/\u0111\u1ed1i \u0111\u1ea7u c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u1edbi qu\u00e1 kh\u1ee9, c\u1ee7a c\u00e1i m\u1edbi m\u1ebb, ti\u1ec1n phong v\u1edbi s\u1ef1 gi\u00e0 c\u1ed7i, b\u1ea3o th\u1ee7. Ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1ed1i th\u01a1 \u2013 ph\u1ea3n th\u01a1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i hi\u1ebfm hoi, \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u1eefng h\u00ecnh dung v\u1ec1 th\u01a1 c\u1ee7a c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecdc ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh h\u00f3a \u1edf nh\u1eefng \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 (nh\u01b0 v\u1ea7n \u0111i\u1ec7u, nh\u1ea1c t\u00ednh, ng\u00f4n t\u1eeb thi h\u00f3a).<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 xu\u1ea5t c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 mang t\u00ednh \u00fd ni\u1ec7m hay c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u00fd ni\u1ec7m kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ea3n ph\u1ea9m b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i ngo\u1ea1i nh\u1eadp th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng hay m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed1i d\u00e2y d\u01b0a v\u1edbi \u201ctruy\u1ec1n th\u1ed1ng\u201d, m\u00e0 nhi\u1ec1u h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t nhu c\u1ea7u t\u1eeb b\u00ean trong. Trong tuy\u00ean ng\u00f4n n\u00e0y, khi d\u00f9ng c\u1ee5m t\u1eeb \u201cth\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1\u201d, \u00fd h\u01b0\u1edbng ph\u1ea3n th\u01a1 \u0111\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t <i>C\u00e1i Kh\u00e1c<\/i> c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u1edf c\u1ea3 hai ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n: ph\u1ea3n th\u01a1 \u1edf ch\u1ea5t li\u1ec7u,\u201ckh\u00f4ng ng\u1ea1i b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u1ec1 t\u00e0i n\u00e0o, ngay c\u1ea3 nh\u1eefng th\u1ee9 m\u00e0 th\u1ea9m m\u1ef9 th\u01a1 Vi\u1ec7t c\u00f2n xa l\u1ea1 ho\u1eb7c xem l\u00e0 dung t\u1ee5c\u201d v\u00e0 ph\u1ea3n th\u01a1 b\u1eb1ng h\u00e0nh vi \u201ckh\u00f4ng l\u00e0m th\u01a1\u201d, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t m\u1ed9t \u1ee9ng x\u1eed kh\u00e1c c\u1ee7a ch\u1ee7 th\u1ec3 v\u1edbi ch\u1ea5t li\u1ec7u c\u1ee7a h\u1ecd, v\u1edbi th\u01a1, x\u00e1c quy\u1ebft thu\u1ed9c v\u1ec1 \u201cm\u1ea1ch ng\u1ea7m\u201d, \u201cth\u01a1 ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng \u0111i qua c\u1eeda bi\u00ean t\u1eadp c\u1ee7a nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n.\u201d Ph\u1ea3n th\u01a1, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 ph\u1ea3n kh\u00e1ng k\u00e9p: kh\u00f4ng ph\u1ea3n kh\u00e1ng trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng m\u00e0 h\u1ecd coi l\u00e0 \u00fd th\u1ee9c th\u1ea9m m\u1ef9 c\u0169, c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 M\u1edf Mi\u1ec7ng ph\u1ea3n kh\u00e1ng c\u1ea3 xu h\u01b0\u1edbng l\u00e0m th\u01a1 v\u1edbi <i>ch\u1eef <\/i>hay v\u1edbi <i>ngh\u0129a <\/i>nh\u1eb1m tra v\u1ea5n nh\u1eefng chi\u1ec1u k\u00edch m\u1edbi trong c\u00e1c \u0111\u01a1n v\u1ecb c\u1ea5u th\u00e0nh ng\u00f4n ng\u1eef, \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t vi\u1ec7c l\u00e0m th\u01a1 nh\u01b0 m\u1ed9t <i>h\u00e0nh vi<\/i>. To\u00e0n b\u1ed9 con ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 th\u01a1, b\u1eb1ng c\u00e1c thao t\u00e1c, b\u1eb1ng m\u00f4i c\u1ea3nh\u2026 v\u1eabn l\u00e0m ra b\u00e0i th\u01a1, nh\u01b0ng b\u00e0i th\u01a1 \u1ea5y kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ed9c l\u1eadp m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t m\u1eaft x\u00edch trong chu\u1ed7i t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u00f4 t\u1eadn.<\/p>\n<p>K\u1ebb ngo\u00e0i l\u1ec1 nh\u1eadn ra t\u00ecnh th\u1ebf ngo\u00e0i l\u1ec1 c\u1ee7a m\u00ecnh, nh\u1eadn ra c\u00e1i kh\u00e1c c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi nh\u1eadn ra s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a m\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba nh\u1eadn hay \u0111ang b\u1ecb \u0111\u00e8 n\u00e9n. Kh\u00f4ng mu\u1ed1n m\u00ecnh thu\u1ed9c v\u1ec1 b\u00f3ng t\u1ed1i, h\u1ecd \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u00e0 k\u1ebb l\u00e3nh nh\u1eadn c\u00e1ch m\u1ea1ng th\u01a1, h\u1ecd \u0111\u1eb7t c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 ch\u00ednh t\u1eeb \u201ckh\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ed1ng\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e1n nh\u00e3n cho h\u1ecd, nh\u01b0 d\u00e1n nh\u00e3n m\u1ed9t lo\u1ea1i th\u1ef1c ph\u1ea9m l\u1ea1 c\u1ea7n c\u1ea3nh gi\u00e1c. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi tuy\u00ean ng\u00f4n, s\u1ef1 x\u00e1c quy\u1ebft v\u1ec1 <i>C\u00e1i Kh\u00e1c<\/i> n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c thi b\u1eb1ng nh\u1eefng quan ni\u1ec7m th\u01a1 m\u00e0 M\u1edf Mi\u1ec7ng tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 th\u1ef1c h\u00e0nh: th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, th\u01a1 Ngh\u0129a \u0110\u1ecba, nh\u1eefng th\u1ef1c h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ee3i c\u1ea3m h\u1ee9ng t\u1eeb c\u00e1c tr\u00e0o l\u01b0u ngh\u1ec7 thu\u1eadt r\u00e1c v\u00e0 d\u01a1 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. N\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e1i \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn, m\u00e0 l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ee9c t\u1ec9nh. Ph\u00e1t ng\u00f4n kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc ph\u1ea3n t\u01b0 v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00f4ng c\u1ee9ng c\u1ee7a quan ni\u1ec7m th\u01a1 ca, \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 thi\u1ebfu h\u1ee5t c\u1ee7a th\u01a1 Vi\u1ec7t khi \u0111\u1eb7t v\u00e0o m\u1ed9t kh\u00f4ng gian r\u1ed9ng l\u1edbn th\u1eddi to\u00e0n c\u1ea7u h\u00f3a. Trong s\u1ef1 t\u1ea1o ngh\u0129a l\u1ea1i quan ni\u1ec7m v\u1ec1 th\u01a1 v\u00e0 l\u00e0m th\u01a1, ch\u1eef \u201ckh\u00f4ng\u201d ch\u00ednh l\u00e0 kho\u1ea3ng ch\u01a1i t\u1ef1 do c\u1ee7a ng\u00f4n t\u1eeb l\u1eabn \u00fd th\u1ee9c. Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf, c\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ec7c th\u00eam c\u00e1c ti\u1ec1n t\u1ed1 \u201cpost\u201d v\u00e0o c\u00e1c ch\u1ee7 ngh\u0129a, cu\u1ed9c gi\u1ea3i trung t\u00e2m quan ni\u1ec7m th\u01a1, nhu c\u1ea7u \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a l\u1ea1i lu\u00f4n kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ed3i k\u1ebft. Nh\u1eefng g\u00ec \u0111ang \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng cho c\u00e1c thi\u1ebft ch\u1ebf, c\u1ea3 s\u00e1ng t\u1ea1o l\u1eabn ph\u00ea b\u00ecnh, s\u1ef1 quy chi\u1ebfu c\u00e1i n\u00e0y l\u00e0 th\u01a1 c\u00e1i kia kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u01a1 v\u00e0o m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh<i> th\u01a1<\/i> si\u00eau h\u00ecnh, tr\u1eebu t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0o \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng g\u00ec c\u1ea7n ph\u00e1 d\u1ee1, \u0111\u1ec3 m\u1edf ra nh\u1eefng kh\u1ea3 n\u0103ng kh\u00e1c c\u1ee7a vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc v\u00e0 vi\u1ebft, t\u1ea1o cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u01a1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i v\u00e0 ch\u00ednh nh\u1eefng c\u00e1 nh\u00e2n tham d\u1ef1 kh\u1ea3 n\u0103ng kh\u00f4ng an \u1ed5n. M\u1ed7i m\u1ed9t k\u1ebb l\u00e0m th\u01a1 trong c\u1ea3m th\u1ee9c h\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, nh\u1eefng k\u1ebb s\u1ed1ng v\u1edbi c\u1ea3m gi\u00e1c v\u1ec1 n\u1ed7i b\u1ebf t\u1eafc, s\u1ef1 d\u1ed1i tr\u00e1 c\u1ee7a s\u00e1ng t\u1ea1o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i th\u1ee9c t\u1ec9nh v\u1ec1 h\u00e0nh vi l\u00e0m th\u01a1 mang t\u00ednh ch\u1ea5t c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u00f3: l\u00e0m th\u01a1, ngh\u0129a l\u00e0 t\u1ea1o ra nh\u1eefng kh\u1ea3 th\u1ec3, hay nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 th\u01a1. S\u1ef1 truy nguy\u00ean m\u1ed9t quan ni\u1ec7m th\u01a1 v\u00e0 l\u00e0m th\u01a1 v\u1ec1 th\u01a1 l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 v\u00e0 v\u00f4 ngh\u0129a, ch\u1ee7 th\u1ec3 l\u00e0m th\u01a1 lu\u00f4n ph\u1ea3i r\u01b0\u1ee3t b\u1eaft nh\u1eefng quan ni\u1ec7m lu\u00f4n tr\u01b0\u1ee3t \u0111i, m\u1ed9t cu\u1ed9c r\u01b0\u1ee3t b\u1eaft, theo ngh\u0129a n\u00e0o \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 x\u00f3a \u0111i ranh gi\u1edbi c\u1ee7a Ch\u01a1i v\u00e0 Th\u1ef1c, c\u1ee7a L\u00e0m v\u00e0 Kh\u00f4ng L\u00e0m, c\u1ee7a nghi\u00eam t\u00fac v\u00e0 nh\u1ea3m nh\u00ed, v\u00e0 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0 cu\u1ed9c r\u01b0\u1ee3t b\u1eaft kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><a name=\"_Toc281401685\"><b>4\/<\/b><\/a><\/p>\n<p>t\u00f4i ng\u1ecbch th\u01a1   <br \/>j\u00e3 ch\u00e0ng ng\u1ecbch c\u00e1t    <br \/>con l\u00edt ng\u1ecbch nh\u1eefng th\u1ee9 kh\u00e1c<\/p>\n<p>Th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, l\u00e0 nh\u1eefng kh\u00e1i ni\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t b\u1edfi B\u00f9i Ch\u00e1t \u2013 b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u1edbi t\u1eadp <b><i>Xa\u00f9o cho\u00e4n chong nga\u00f8y<\/i> <\/b>(2003), m\u1ed9t t\u1eadp th\u01a1 quan tr\u1ecdng cho th\u1ea5y s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i v\u00e0 \u00fd th\u1ee9c l\u1eadt \u0111\u1ed5 quan ni\u1ec7m c\u0169 c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t v\u1edbi slogan \u201cth\u01a1 j\u00e1c t\u1eeb j\u01b0\u1edfi\u201d. \u00dd h\u01b0\u1edbng n\u00e0y ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c anh ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1edbi thu\u1eadt ng\u1eef th\u01a1 Ngh\u0129a \u0110\u1ecba, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00ecnh b\u00e0y r\u00f5 r\u00e0ng trong ph\u1ea7n H\u1ecfa\/M\u00f9\/M\u1edd thay cho l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u t\u1eadp th\u01a1 <b><i>Xin l\u1ed7i, ch\u1ecbu h\u1ed5ng n\u1ed5i<\/i> <\/b>(2007). T\u00f4i xin tr\u00edch l\u1ea1i to\u00e0n b\u1ed9:<\/p>\n<p><b>H\u1ecfa\/m\u00f9\/m\u1edd<\/b><\/p>\n<p>Sau g\u1ea7n hai n\u0103m ng\u01b0ng h\u1eb3n c\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng li\u00ean quan \u0111\u1ebfn v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, xu\u1ea5t b\u1ea3n v\u00ec l\u00ed do s\u1ee9c kh\u1ecfe. \u0110\u1ea7u th\u00e1ng 8, t\u00f4i b\u1eaft tay v\u00e0o th\u1ef1c hi\u1ec7n \u201cC\u00f3 j\u00ec d\u00f9ng j\u00ec c\u00f3 n\u1ea5y d\u00f9ng n\u1ea5y\u201d: d\u1ef1 \u00e1n v\u1ec1 xu\u1ea5t b\u1ea3n th\u01a1 v\u1ec9a h\u00e8, m\u1ed9t 1 t\u1eadp th\u01a1 chung 47 t\u00e1c gi\u1ea3 &amp; nhi\u1ec1u t\u00e1c ph\u1ea9m c\u00e1 nh\u00e2n kh\u00e1c. V\u00ec nhu c\u1ea7u c\u1ee7a d\u1ef1 \u00e1n, t\u00f4i l\u1ee5c l\u1ea1i b\u1ea3n th\u1ea3o c\u0169 &amp; t\u00ecm th\u1ea5y: Xin l\u1ed7i, ch\u1ecbu h\u1ed5ng n\u1ed5i.<\/p>\n<p><b><i>Xin l\u1ed7i, ch\u1ecbu h\u1ed5ng<\/i><\/b><i> <\/i>n\u1ed5i v\u1ed1n d\u0129 l\u00e0 t\u1eadp 1 c\u1ee7a <b><i>X\u00e1c \u01b0\u1edbp tr\u1edf l\u1ea1i<\/i><\/b>, t\u1eadp th\u01a1 ngh\u0129a \u0111\u1ecba 333 b\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n t\u1ea5t 2004, t\u00f4i c\u0169ng th\u1ef1c s\u1ef1 kh\u00f4ng hi\u1ec3u v\u00ec sao \u0111\u1ebfn gi\u1edd v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c (t\u00f4i) xu\u1ea5t b\u1ea3n. T\u1eadp th\u01a1 ngh\u0129a \u0111\u1ecba n\u00e0y l\u1ea1i l\u00e0 ph\u1ea7n r\u1ea5t quan tr\u1ecdng trong <b><i>Made in Vietnam<\/i><\/b><i>, <\/i>m\u1ed9t t\u00e1c ph\u1ea9m \u00fd ni\u1ec7m (conceptual art) \u0111\u00e3 g\u00e2y tranh c\u00e3i.<\/p>\n<p>C\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a t\u00f4i ch\u1ec9 \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 t\u00e1ch m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u1ea7n trong m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u00e3 ho\u00e0n t\u1ea5t, \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh 1 b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a 1 ph\u1ea7n trong 1 d\u1ef1 \u00e1n kh\u00e1c \u0111ang th\u1ef1c hi\u1ec7n, khi tham gia \u201cC\u00f3 j\u00ec d\u00f9ng j\u00ec c\u00f3 n\u1ea5y d\u00f9ng n\u1ea5y\u201d \u2013 ph\u1ea7n 2 v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch t\u00e1c gi\u1ea3. Thao t\u00e1c n\u00e0y c\u0169ng h\u1ec7t nh\u01b0 thao t\u00e1c l\u1ea5y 1 b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u00e3 ho\u00e0n ch\u1ec9nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u00e0m th\u00e0nh b\u00e0i th\u01a1 (c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd) kh\u00f4ng ho\u00e0n ch\u1ec9nh c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>M\u1ee5c \u0111\u00edch \u0111\u1ec3 t\u1eadp th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u00fang v\u1ecb tr\u00ed &amp; vai tr\u00f2 c\u1ea3 n\u00f3: h\u00e0ng ngh\u0129a \u0111\u1ecba.<\/p>\n<p>T\u1ea1i sao t\u00f4i ph\u1ea3i l\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady \u01b0? D\u0129 nhi\u00ean c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u gi\u1ea3i ph\u00e1p cho m\u1ed9t c\u00e2u h\u1ecfi \u0111\u1ea1i lo\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00e0 \u0111i\u1ec1u quan tr\u1ecdng tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean v\u1eabn l\u00e0: kh\u00f4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c ho\u1eb7c c\u00e1 nh\u01a1n n\u00e0o b\u1eaft bu\u1ed9c hay d\u1ee5 d\u1ed7\/mua chu\u1ed9c t\u00f4i c\u1ea3. Ch\u1ec9 v\u00ec mu\u1ed1n th\u1ef1c hi\u1ec7n tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 c\u00e1i ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a t\u00f4i nhi\u1ec1u n\u0103m qua: Kh\u00f4ng c\u1ed1 g\u1eafng t\u1ea1o ra b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111i\u1ec1u g\u00ec m\u1edbi m\u1ebb, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c: n\u00ean s\u1eed d\u1ee5ng l\u1ea1i nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u00e3\/s\u1eb5n c\u00f3.<\/p>\n<p>(Th\u1ebf ch\u1eb3ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee1 t\u1ed1n c\u00f4ng sao?)<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u1eadp th\u01a1 l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi c\u1ee7a th\u01a1 r\u00e1c &amp; ngh\u1ec7 thu\u1eadt r\u00e1c, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ti\u00eau \u0111i\u1ec3m g\u00e2y chia r\u1ebd d\u01b0 lu\u1eadn nh\u1ea5t c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng nhi\u1ec1u n\u0103m qua. Vi\u1ec7c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 ngh\u0129a \u0111\u1ecba \u2013 th\u01a1 r\u00e1c m\u1ed9t c\u00e1ch \u00fd th\u1ee9c v\u00e0 tri\u1ec7t \u0111\u1ec3, theo thi\u1ec3n \u00fd c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a c\u00e1c ngh\u1ec7 s\u0129 M\u1edf Mi\u1ec7ng &amp; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u00fd h\u01b0\u1edbng tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng t\u00e1c gi\u1ea3 (c\u00f3 l\u1ebd) mang m\u00e0u s\u1eafc truy\u1ec1n th\u1ed1ng nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n h\u00f3a\/ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>L\u1ecbch s\u1eed m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a\/ch\u01b0\u01a1ng r\u00e1c.\u201d<\/p>\n<p>Nh\u00ecn \u1edf c\u1ea5p \u0111\u1ed9 \u00fd ni\u1ec7m v\u1ec1 th\u01a1, d\u1ec5 d\u00e0ng \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn r\u1eb1ng B\u00f9i Ch\u00e1t v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 ti\u1ebfp nh\u1eadn ngh\u1ec7 thu\u1eadt ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, v\u1edbi Dada, Pop Art \u0111\u1ed3ng th\u1eddi d\u00f9ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp nh\u1eadn n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9, m\u1ed9t d\u1ea1ng ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u1edbi qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u1edbi m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 h\u1ee7y di\u1ec7t v\u00e0 l\u1eadt \u0111\u1ed5 trong s\u1ef1 nh\u1ea1o b\u00e1ng: qu\u00e1 kh\u1ee9 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e3i r\u00e1c v\u00f4 t\u1eadn m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n nh\u1eb7t nh\u1ea1nh \u0111\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng l\u1ea1i. Vi\u1ec7c d\u00f9ng ng\u00f4n t\u1eeb v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 t\u1ee5c t\u0129u c\u0169ng chia s\u1ebb \u00fd h\u01b0\u1edbng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi c\u00e1c ch\u1ea5t li\u1ec7u d\u01a1 b\u1ea9n, qu\u00e1 kh\u00edch, g\u00e2y s\u1ed1c trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ph\u1ea7n nhi\u1ec1u nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 \u1edf <b><i>Xa\u00f9o cho\u00e4n chong nga\u00f8y<\/i><\/b> nh\u01b0 c\u00e1c ti\u1ebfu l\u00e2m d\u00e2n gian, k\u1ec3 chuy\u1ec7n v\u1ec1 nh\u1eefng v\u1eadt nh\u1ecf nhoi, c\u00e1i t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 v\u00f4 ngh\u0129a, c\u00e1i ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u00f4ng t\u1ee5c, m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ng\u1ea7m, chuy\u1ec7n c\u00e1i ch\u1ed5i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111ang l\u00e0 chu\u1ed9t d\u01b0\u1edbi c\u1ed1ng, qu\u1ea7n l\u00f3t, c\u00e1i b\u00e1t, chuy\u1ec7n m\u1ea5y c\u00e1i l\u00f4ng, r\u1eafm r\u00edt, s\u1ef1 giao c\u1ea5u, v\u00e0 t\u1ea5t nhi\u00ean, nhi\u1ec1u chuy\u1ec7n v\u1ed1n b\u1ecb cho l\u00e0 t\u1ee5c t\u0129u kh\u00e1c (v\u00e0 nh\u1eefng ki\u1ec3u ch\u01a1i ch\u1eef nh\u01b0 v\u1eady th\u1eadt kh\u00f3 d\u1ecbch sang m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c). Sau \u0111\u00f3, B\u00f9i Ch\u00e1t d\u00e0nh h\u1eb3n m\u1ed9t t\u1eadp theo \u201c\u00fd ni\u1ec7m\u201d ch\u1eedi b\u1edbi l\u1ed9n <b><i>C\u00e1i l\u1ed3n b\u1ecf \u0111i v\u00e0 nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 ch\u1eedi r\u1ee7a [b\u1edbi, l\u1ed9n]<\/i><\/b>, khai th\u00e1c c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9 m\u00e3nh li\u1ec7t c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef b\u00ecnh d\u00e2n, ti\u1ebfu l\u00e2m. Ch\u1ee7 ngh\u0129a \u0111a ph\u01b0\u01a1ng ng\u00f4n ng\u1eef (plurilingualism) \u1edf B\u00f9i Ch\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 v\u1edbi s\u1ef1 bi\u1ebfn th\u00e1i v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef theo ki\u1ec3u d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef B\u1eafc B\u1ed9, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a \u0111\u00f4 th\u1ecb v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef ch\u00ednh th\u1ee9c h\u00f3a v\u1edbi quy t\u1eafc ch\u00ednh t\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5p nh\u1eadn m\u00e0 l\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ee7a v\u00f9ng n\u00f4ng th\u00f4n (m\u00e0 Th\u00e1i B\u00ecnh \u2013 qu\u00ea g\u1ed1c c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a th\u1ee9 ng\u00f4n ng\u1eef \u201csai l\u1ea1c\u201d v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef quy chu\u1ea9n), ng\u00f4n ng\u1eef th\u1ebf t\u1ee5c c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y, v\u1ed1n ch\u1ec9 c\u00f2n trong truy\u1ec7n ti\u1ebfu l\u00e2m d\u00e2n gian, m\u1ed9t th\u1ee9 taboo v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, kh\u00e1c v\u1edbi ki\u1ec3u \u201cphu ch\u1eef\u201d n\u01a1i ph\u00f2ng v\u0103n \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u1ed9 b\u00f3ng ch\u1eef, nh\u1eefng ch\u1eef l\u1ea1, t\u1eeb \u0111\u1ed9c c\u1ee7a nh\u1eefng nh\u00e0 th\u01a1 <i>d\u00f2ng ch\u1eef<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn11_1393\" name=\"_ftnref11_1393\"><b>[11]<\/b><\/a> <\/i>ph\u00eda B\u1eafc nh\u01b0 L\u00ea \u0110\u1ea1t, D\u01b0\u01a1ng T\u01b0\u1eddng. Khi \u0111\u01b0a nh\u1eefng c\u00e1i t\u1ee5c v\u00e0o trong th\u01a1 c\u1ee7a m\u00ecnh, B\u00f9i Ch\u00e1t kh\u00f4ng th\u00e1ch th\u1ee9c, kh\u00f4ng <i>v\u0103ng t\u1ee5c <\/i>\u0111\u1ec3 th\u00e1ch th\u1ee9c, m\u00e0 vi\u1ebft v\u00e0 s\u1eed d\u1ee5ng t\u1eeb ng\u1eef nh\u01b0 nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng, n\u01a1i th\u01a1 ca kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi c\u1ee7a th\u1ee9 ng\u00f4n ng\u1eef cao sang, tinh tuy\u1ec3n, n\u01a1i con ng\u01b0\u1eddi \u2212 nh\u1eefng k\u1ebb t\u01b0\u1edfng m\u00ecnh c\u00f3 quy\u1ec1n n\u0103ng s\u1eed d\u1ee5ng ng\u00f4n ng\u1eef, n\u1ebfu \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi ch\u00fang nh\u01b0 c\u00f4ng c\u1ee5 v\u00f4 tri c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb ng\u00f4n ng\u1eef l\u00e0m ph\u1ea3n, l\u1eadt m\u1eb7t b\u1ea5t th\u1ea7n. S\u1ef1 l\u1ec7ch chu\u1ea9n \u2212 c\u00e1i m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 th\u01b0\u1eddng c\u1ed1 c\u00f4ng \u0111i t\u00ecm \u2212 n\u1eb1m \u1edf t\u1ef1 b\u1ea3n th\u00e2n \u0111\u1eddi s\u1ed1ng m\u00e0 nh\u00e0 th\u01a1 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra v\u00e0 bi\u1ebfn n\u00f3 th\u00e0nh m\u1ed9t quy t\u1eafc th\u01a1, t\u1eeb \u0111\u00f3 khai m\u1edf nh\u1eefng kh\u00eda c\u1ea1nh m\u1edbi c\u1ee7a h\u00e0nh vi l\u00e0m th\u01a1 trong t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 hi\u1ec7n th\u1ef1c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u00f4ng t\u1ee5c.<\/p>\n<p><b>v\u00f4 \u0111\u1ecbch<\/b><\/p>\n<p>m\u1ed9t con c\u1eb7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, n\u00f3 gi\u1eef. theo c\u00e1ch cha \u00f4ng d\u1ea1y   <br \/>b\u1ea3o v\u1ec7, n\u00e2ng niu \u2013 kh\u00f4ng g\u00ec sai s\u00f3t    <br \/>n\u00f3 g\u1ed3ng m\u00ecnh ch\u1ecbu tr\u1eadn d\u00f9 mu\u1ed1n m\u1ed9t ph\u00e1t    <br \/>huy x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng cho c\u1eb7c t\u00ednh m\u00ecnh    <br \/>th\u1ec1 trinh ti\u1ebft \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, tuy g\u00e1i g\u00fa theo    <br \/>b\u1edfi ph\u1ea9m h\u1ea1nh. m\u1ed7i ng\u00e0y n\u00f3 soi g\u01b0\u01a1ng, qu\u1ea5n v\u1ea3i    <br \/>quanh h\u00e1ng [th\u1eadt] nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u1eb1m s\u1edf h\u1eefu\u2026 t\u01b0\u01a1ng lai \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb    <br \/>t\u1eebng c\u00e1i l\u1ed3n b\u1ecf \u0111i nh\u01b0 nh\u1eefng d\u00f2ng s\u00f4ng nh\u1ecf    <br \/>n\u00f3 \u0111\u00e2u bi\u1ebft [b\u1ecdn] cha \u00f4ng ng\u1ecfm t\u1eeb khi n\u00f3 l\u1ecdt l\u00f2ng    <br \/>n\u1eeda \u0111\u1eddi kh\u00f4ng ai \u0111\u1ee5ng, n\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ea1m ai    <br \/>v\u1eabn c\u00f2n\u2026 nguy\u00ean si &amp; \u0111en \u0111\u00faa    <br \/>\u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i m\u1ed7i khi v\u1ec1 gi\u00e0. n\u00f3 l\u00e9n l\u00fat chuy\u1ec3n    <br \/>con c\u1eb7c ra sau r\u1ed3i \u0111\u00e2m v\u00e0o \u0111\u00edt<\/p>\n<p>[thut thit]<\/p>\n<p><u>ph\u1ee5 ch\u00fa: <\/u>t\u1ef1a b\u00e0i th\u01a1 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 v\u00f4 \u0111\u1ecbt\u2026 theo c\u00e1ch ph\u00e1t \u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00f9ng B\u1eafc B\u1ed9.<\/p>\n<p>Trong xu h\u01b0\u1edbng tri\u1ec7t ti\u00eau c\u1ea3m x\u00fac, khai th\u00e1c b\u1ec1 m\u1eb7t, s\u1eed d\u1ee5ng v\u00e0 khai th\u00e1c c\u00e1i t\u1ee5c t\u0129u, m\u1ee9c \u0111\u1ed9 th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 M\u1edf Mi\u1ec7ng kh\u00f4ng nh\u01b0 nhau. Kh\u00fac Duy, khi v\u0103ng t\u1ee5c h\u1ea7m b\u00e0 l\u1ea7n v\u1edbi t\u1eadp <i>H\u1ea7m b\u00e0 l\u1ea7n<\/i> (2003), m\u1ed9t t\u1eadp th\u01a1 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u201cti\u1ebfp t\u1ee5c t\u0129u\u201d, \u0111\u00e3 ch\u1ec9 b\u00e0y ra m\u1ed9t c\u01a1n tr\u00fat x\u1ea3 v\u00f4 ngh\u0129a, ch\u00e1n ch\u01b0\u1eddng. B\u00f9i Ch\u00e1t n\u00f3i t\u1ee5c nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3 chuy\u1ec7n d\u00e2n gian, nh\u01b0 Ba Giai, T\u00fa Xu\u1ea5t, Th\u1ee7 Thi\u1ec7m, nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1ch th\u1ee9c khuy\u1ebfn m\u1ea1i th\u01a1 cho nh\u1eefng l\u1ed7 tai \u0111\u00e3 ng\u1ea5y c\u00e1i thanh, L\u00fd \u0110\u1ee3i khai th\u00e1c nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n ch\u1ea5t li\u1ec7u th\u00f4ng t\u1ee5c cho th\u01a1 t\u1eeb b\u00e1o ch\u00ed, m\u1ed9t c\u00e1ch di\u1ec5n gi\u1ea3i l\u1ea1i c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n b\u00e1o ch\u00ed, v\u00e0 c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n x\u00e3 h\u1ed9i kh\u00e1c, \u0111\u01b0a th\u01a1 ti\u1ebfn g\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u00e1c kh\u1ea9u hi\u1ec7u v\u00e0 s\u1ef1 nh\u1ea1i l\u1ea1i c\u00e1c kh\u1ea9u hi\u1ec7u. H\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1i ch\u1ee3 \u0111\u1ed3 T\u00e0u \u0111\u1ed3 Ta, \u0111\u1ed3 ch\u00ednh h\u00e3ng, \u0111\u1ed3 nh\u1eadp l\u1eadu th\u1eadp c\u1ea9m. S\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng trong vi\u1ec7c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 d\u01a1 l\u00e0 s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a qu\u00e1 tr\u00ecnh gi\u1ea3i \u0111i\u1ec3n ph\u1ea1m quan ni\u1ec7m th\u1ea9m m\u0129 v\u1ec1 m\u1ed9t th\u1ee9 ng\u00f4n ng\u1eef th\u01a1 \u201cv\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u201ccao qu\u00fd\u201d \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t l\u1ef1c c\u1ea3n c\u1ee7a s\u00e1ng t\u1ea1o \u1edf Vi\u1ec7t Nam, \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t \u1ee9ng x\u1eed m\u1edbi v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 ch\u1ea5t li\u1ec7u th\u01a1. S\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng n\u1eb1m \u1edf vi\u1ec7c d\u00f9ng nh\u1eefng t\u1eeb \u201ct\u1ee5c t\u0129u\u201d m\u00e0 \u1edf tinh th\u1ea7n carnival hay ch\u1ea5t th\u01a1 qu\u1ea3ng tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u01b0a th\u01a1 g\u1ea7n v\u1edbi h\u00e0nh vi m\u1ed9t sinh ho\u1ea1t v\u0103n h\u00f3a \u2013 t\u1eadp t\u1ee5c d\u00e2n gian. L\u1eadp lu\u1eadn r\u1eb1ng vi\u1ec7c d\u00f9ng m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f4ng khai v\u00e0 v\u00f4 t\u1ed9i [v\u1ea1] c\u00e1c t\u1eeb ch\u1ec9 b\u1ed9 ph\u1eadn sinh d\u1ee5c, h\u00e0nh vi t\u00ednh giao b\u1eb1ng t\u1eeb ng\u1eef nguy\u00ean th\u1ee7y c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0 l\u1ed3n, c\u1eb7c, \u0111\u1ee5, \u0111\u1ecbt\u2026 l\u00e0 n\u1ed7 l\u1ef1c tr\u1ea3 l\u1ea1i s\u1ef1 b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng c\u1ee7a t\u1eeb ng\u1eef \u00edt nh\u1ea5t \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ee9c h\u1ea5p d\u1eabn m\u1ea1nh m\u1ebd \u1edf t\u00ednh ch\u1ea5t l\u1eadt \u0111\u1ed5 c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c t\u1ebf, \u1edf Vi\u1ec7t Nam, vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng ng\u00f4n t\u1eeb t\u1ee5c t\u0129u nh\u1eb1m th\u00e1c hi\u1ec7u \u1ee9ng c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1i \u0111\u1ed9 th\u01a1. D\u00f2ng v\u0103n t\u1ee5c \u2212 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb lo\u1ea1i tr\u1eeb, b\u1ecb ch\u00e8n \u00e9p nh\u01b0ng lu\u00f4n t\u1ed3n t\u1ea1i m\u1ed9t m\u1ea1ch ch\u1ea3y trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u2212 c\u00f3 th\u1ec3 truy nguy\u00ean t\u1eeb c\u00e1c h\u00ecnh th\u1ee9c h\u1ec1 ch\u00e8o d\u00e2n gian, truy\u1ec7n ti\u1ebfu l\u00e2m\u2026 Trong su\u1ed1t ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m chi\u1ebfn tranh \u1edf Vi\u1ec7t Nam, d\u00f2ng ch\u1ee7 l\u01b0u l\u00e0 v\u0103n th\u01a1 c\u00e1ch m\u1ea1ng \u0111\u00e3 b\u1ecb \u201c\u00fd th\u1ee9c h\u1ec7\u201d th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng ng\u00f4n ng\u1eef c\u00f4ng th\u1ee9c, xa r\u1eddi \u0111\u1eddi s\u1ed1ng. \u0110\u1ec3 \u0111\u00f2i l\u1ea1i quy\u1ec1n l\u00ean ti\u1ebfng c\u1ee7a th\u01a1 ca, nhi\u1ec1u nh\u00e0 th\u01a1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1i t\u1ee5c \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i s\u1ef1 c\u1ea5m \u0111o\u00e1n vi\u1ec7c d\u00f9ng n\u00f3, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o nh\u1eefng taboo kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf n\u1ed7i c\u0103m u\u1ea5t v\u00e0 b\u1ee9c b\u1ed1i v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, hay nhu c\u1ea7u gi\u1ea3i ph\u00f3ng nh\u1eefng \u00e1p ch\u1ebf v\u1ec1 t\u00ecnh d\u1ee5c. Nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh coi c\u00e1i t\u1ee5c l\u00e0 \u201cnh\u1eefng bi\u1ebfn ch\u1ee9ng c\u1ee7a \u00e1m \u1ea3nh ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u00ean th\u00e2n x\u00e1c\u201d, l\u00e0 c\u00e1ch \u201cnh\u1ed5 v\u00e0o ng\u00f4n ng\u1eef tuy\u00ean hu\u1ea5n gi\u1ea3 tr\u00e1\u201d b\u1edfi \u00f4ng cho r\u1eb1ng: \u201c\u1ede \u0111\u00e2u con ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n b\u1ecb t\u01b0\u1edbc \u0111o\u1ea1t quy\u1ec1n t\u1ef1 do ng\u00f4n lu\u1eadn, quy\u1ec1n b\u00e0y t\u1ecf ch\u00ednh ki\u1ebfn, th\u00ec \u1edf \u0111\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n n\u00e0o tr\u1edf n\u00ean h\u1eefu d\u1ee5ng nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n kh\u00e1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u00fd \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn l\u1ef1a, b\u1edfi \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng phi l\u00fd thuy\u1ebft.\u201d<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn12_1393\" name=\"_ftnref12_1393\">[12]<\/a> Nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh Nguy\u1ec5n H\u01b0ng Qu\u1ed1c trong m\u1ed9t ti\u1ec3u lu\u1eadn \u0111\u00e3 ph\u00e1t ng\u00f4n r\u1eb1ng: \u201cS\u1ed1ng trong m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i nh\u01b0 x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e1nh may ra m\u1edbi kh\u00f4ng bi\u1ebft ch\u1eedi t\u1ee5c.\u201d<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn13_1393\" name=\"_ftnref13_1393\">[13]<\/a><\/p>\n<p>\u00dd th\u1ee9c g\u00e2y h\u1ea5n b\u1eb1ng ch\u1ea5t li\u1ec7u v\u00e0 t\u1eeb ng\u1eef \u201cd\u01a1 b\u1ea9n\u201d c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u0111a d\u1ea1ng c\u1ee7a nh\u1eefng ph\u1ea3n t\u01b0 v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef trong th\u01a1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, nh\u01b0ng n\u00f3 g\u00e2y \u1ed3n \u00e0o, m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1edfi nh\u1eefng th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 v\u01b0\u1ee3t ra ngo\u00e0i nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng bi\u00ean c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef khi \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn chu\u1ea9n th\u1ea9m m\u0129 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, n\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 g\u00e2y s\u1ed1c th\u1ecb gi\u00e1c, m\u00e0 c\u00f2n g\u00e2y s\u1ed1c nh\u1eadn th\u1ee9c, n\u00f3 s\u1eed d\u1ee5ng nh\u1eefng th\u1ee9 l\u00e0 c\u1ee7a chung x\u00e3 h\u1ed9i, nh\u01b0ng c\u0169ng v\u1ea5p ph\u1ea3i nh\u1eefng c\u1ea5m k\u1ef5 c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i. B\u1ea5t c\u1ee9 khi n\u00e0o ch\u1ea1m \u0111\u1ebfn nh\u1eefng c\u1ea5m k\u1ecb th\u00ec c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 s\u1ef1 t\u1ef1 do c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra. C\u00f3 gi\u1edbi h\u1ea1n n\u00e0o cho s\u1ef1 t\u1ef1 do n\u00e0y kh\u00f4ng? \u0110i\u1ec1u n\u00e0y n\u1eb1m trong b\u1ea3n th\u00e2n nh\u1eadn th\u1ee9c c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1i nh\u1eadn th\u1ee9c lu\u00f4n b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n trong nh\u1eefng taboo \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eau d\u1ec7t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i ngo\u00e0i ta, m\u00e0 n\u1eb1m s\u1eb5n trong ta. Khi th\u01a1 d\u01a1 \u0111\u00f2i v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 ng\u01b0\u1ee1ng th\u1ea9m m\u0129 quen thu\u1ed9c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, ch\u00fang \u0111\u00e3 g\u00e2y n\u00ean m\u1ed9t n\u1ed7i nghi ng\u1ea1i v\u1ec1 th\u00e1i \u0111\u1ed9 bu\u00f4ng x\u1ea3 ho\u00e0n to\u00e0n c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, s\u1ef1 \u201cthi\u1ebfu quy t\u1eafc\u201d c\u1ee7a ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n nh\u00e0 th\u01a1, ngay c\u1ea3 \u1edf l\u1edbp \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 ti\u1ec1n v\u1ec7. Trong vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng c\u00e1i t\u1ee5c nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n, m\u1ed9t thao t\u00e1c x\u1eed l\u00fd v\u0103n b\u1ea3n, \u1edf kh\u00eda c\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 n\u1ed7 l\u1ef1c gi\u1ea3i quy\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 <i>\u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i<\/i>, v\u00e0 s\u1ef1 l\u1eb7p l\u1ea1i, s\u1ef1 r\u1eadm r\u1ea1p c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef t\u1ee5c \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecbt k\u00edn nh\u1eefng l\u1ed1i \u0111i kh\u00e1c, vi\u1ec7c \u201cc\u00e1i kh\u00f4ng th\u01a1\u201d so\u00e1n ng\u00f4i, \u0111\u1ed9i v\u01b0\u01a1ng mi\u1ec7n khi\u1ebfn s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t l\u1ef1c c\u1ea3n m\u1edbi. G\u01b0\u01a1ng m\u1eb7t v\u00e0 c\u01a1 th\u1ec3 d\u01a1 b\u1ea9n c\u1ee7a th\u01a1 ca s\u1ebd \u0111\u01b0a th\u01a1 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u? Nh\u00ecn r\u1ed9ng ra, s\u1ef1 tranh lu\u1eadn v\u1ec1 Thanh \u2212 T\u1ee5c s\u1ebd c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i b\u1ea5t t\u1eadn trong l\u1ecbch s\u1eed v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. \u00dd th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0103n minh h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean c\u1ea5m k\u1ecb. V\u00e0 khi c\u1ea5m k\u1ecb th\u00e0nh s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u01b0\u1ee1ng \u00e1p th\u00ec s\u1ef1 gi\u1ea3i b\u00f3 n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t nhu c\u1ea7u c\u1ee7a s\u00e1ng t\u1ea1o. Nh\u01b0ng c\u00e1i t\u1ee5c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ed1n c\u01b0 ng\u1ee5 duy nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u01a1 ca, v\u00e0 trong l\u00fd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 s\u1ef1 \u1ee9ng x\u1eed b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng v\u1edbi ch\u1ea5t li\u1ec7u v\u00e0 c\u00e1c t\u1eeb ng\u1eef, th\u01a1 ca lu\u00f4n t\u1ef1 hi\u1ec3u r\u1eb1ng n\u00f3 ph\u1ea3i t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1ng, v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y, nh\u01b0 nh\u1eefng ngu\u1ed3n s\u1ed1ng d\u00e2n gian, s\u1ebd gi\u1eef g\u00ecn s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a n\u00f3.<b><\/b><\/p>\n<p>Song h\u00e0nh v\u1edbi th\u01a1 D\u01a1, th\u01a1 R\u00e1c c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1eb7c s\u1ea3n c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng v\u1edbi th\u1ee7 ph\u00e1p gi\u1ec5u nh\u1ea1i. Thao t\u00e1c n\u00e0y g\u00e2y tranh lu\u1eadn khi c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u1ea1i ch\u00ednh m\u00ecnh, (nh\u01b0 B\u00f9i Ch\u00e1t th\u1ef1c hi\u1ec7n ch\u1ebf l\u1ea1i, nh\u1ea1i l\u1ea1i c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a m\u00ecnh \u1edf t\u1eadp <b><i>Xa\u00f9o cho\u00e4n chong nga\u00f8y<\/i><\/b>, b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0m m\u00e9o m\u00f3 c\u00e2u ch\u1eef, \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c quy t\u1eafc ch\u00ednh t\u1ea3, d\u00f9ng ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef B\u1eafc b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c v\u00f9ng mi\u1ec1n kh\u00e1c, nh\u1eb1m h\u1ee7y ho\u1ea1i c\u1ea3m x\u00fac, ch\u1ee7 th\u1ec3 th\u01a1 b\u1ecb soi v\u00e0o m\u1ed9t t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng l\u1ed3i, ph\u00ecnh \u0111\u1ea1i, m\u00e9o m\u00f3) m\u00e0 \u1ee9ng d\u1ee5ng ch\u1ebf bi\u1ebfn th\u01a1 t\u1eeb nh\u1eefng nguy\u00ean v\u1eadt li\u1ec7u c\u00f3 s\u1eb5n l\u00e0 c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i, c\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ec7c Duchamp l\u1ea5y b\u1ee9c tranh Mona Lisa hay c\u00e1ch Andy Warhol s\u1eed d\u1ee5ng h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a Monroe. M\u1ed9t v\u00ed d\u1ee5 trong t\u1eadp <b><i>Xin l\u1ed7i, ch\u1ecbu h\u1ed5ng n\u1ed5i<\/i>,<\/b> B\u00f9i Ch\u00e1t d\u00f9ng b\u00e0i th\u01a1 <i>Ch\u1ecdn l\u1ef1a<\/i> c\u1ee7a V\u0103n Cao th\u00e0nh b\u00e0i th\u01a1 di\u1ec5n gi\u1ea3i v\u1ec1 b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y <i>Ch\u1ecdn l\u1ef1a c\u1ee7a V\u0103n Cao<\/i>:<\/p>\n<p><b>Ch\u1ecdn l\u1ef1a c\u1ee7a V\u0103n Cao <\/b><\/p>\n<p>Gi\u1eefa s\u1ef1 s\u1ed1ng v\u00e0 s\u1ef1 ch\u1ebft   <br \/>\u00d4ng ch\u1ecdn s\u1ef1 s\u1ed1ng    <br \/>\u0110\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 s\u1ed1ng    <br \/>\u00d4ng ch\u1ecdn s\u1ef1 ch\u1ebft    <br \/>Th\u1ebf l\u00e0 h\u1ebft [the end]<\/p>\n<p>Nguy\u00ean li\u1ec7u: <i>Ch\u1ecdn <\/i>c\u1ee7a V\u0103n Cao<\/p>\n<p>B\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a V\u0103n Cao, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc nh\u01b0 m\u1ed9t bi k\u1ecbch c\u1ee7a l\u1ef1a ch\u1ecdn, m\u1ed9t kh\u00e1t v\u1ecdng h\u01b0\u1edbng th\u01b0\u1ee3ng, m\u1ed9t th\u1ee9 m\u0129 h\u1ecdc s\u1ef1 s\u1ed1ng, \u0111\u00e3 n\u1ea3y ra c\u00e1i h\u00e0i ngay trong s\u1ef1 nghi\u00eam trang c\u1ee7a n\u00f3. Th\u00eam v\u00e0o m\u1ea5y ch\u1eef \u201cth\u1ebf l\u00e0 h\u1ebft\u201d (the end) nh\u01b0 m\u1ed9t b\u00ecnh lu\u1eadn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi xem khi k\u1ebft th\u00fac m\u1ed9t v\u1edf k\u1ecbch v\u1eeba h\u00e0i h\u01b0\u1edbc v\u1eeba bi th\u1ea3m, B\u00f9i Ch\u00e1t ch\u1ebf nh\u1ea1o l\u00fd t\u01b0\u1edfng h\u01b0\u1edbng th\u01b0\u1ee3ng mang n\u1eb7ng t\u00ednh ch\u1ea5t \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, \u0111ang tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee9 \u201ct\u1eed ng\u1eef\u201d nghi\u00eam tr\u1ecdng m\u00e0 th\u01a1 ca c\u00f3 l\u1ebd c\u1ea7n \u0111\u00e0o s\u00e2u ch\u00f4n ch\u1eb7t. B\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u00f3, ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u1ed1i k\u1ec3 chuy\u1ec7n ti\u1ebfu l\u00e2m d\u00e2n gian, ho\u1eb7c h\u1ecdc c\u00e1c thao t\u00e1c c\u1ee7a th\u01a1 tuy\u00ean truy\u1ec1n, th\u01a1 b\u1edd t\u01b0\u1eddng, th\u01a1 B\u00fat Tre, th\u01a1 kh\u1ea9u hi\u1ec7u, B\u00f9i Ch\u00e1t l\u00f4i tu\u1ed9t nh\u1eefng l\u00fd t\u01b0\u1edfng cao v\u1eddi, nh\u1eefng suy t\u01b0 s\u00e2u xa xu\u1ed1ng c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1ef1c h\u1eefu, trong th\u1ee9 ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00f4ng si\u00eau h\u00ecnh, kh\u00f4ng tri\u1ebft l\u00fd m\u00e0 mang ni\u1ec1m vui, ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi, s\u1ef1 gi\u1ea3i t\u1ecfa, c\u00f9ng l\u00fac, \u0111em l\u1ea1i s\u1ef1 ph\u1ea3n t\u1ec9nh, nh\u1eefng gi\u1eadt m\u00ecnh th\u00fa v\u1ecb, t\u1ea5t nhi\u00ean, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc n\u00f3 ph\u1ea3i chia s\u1ebb m\u1ed9t kh\u00f4ng gian v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam. \u1ede \u0111\u00e2y, <i>s\u1ef1 ch\u01a1i t\u1ef1 do<\/i> v\u1edbi ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 nguy\u00ean li\u1ec7u b\u1eb1ng c\u00e1c thao t\u00e1c th\u00eam t\u1eeb, c\u1eaft c\u00e2u, gh\u00e9p, r\u00e2u \u00f4ng n\u1ecd c\u1eafm c\u1eb1m b\u00e0 kia t\u1ea1o n\u00ean nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 n\u1ed5i ti\u1ebfng m\u1edbi c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 x\u00f3a b\u1ecf b\u00e0i c\u0169, m\u00e0 l\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u00f9ng t\u1ed3n t\u1ea1i song song, v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef th\u01a1 do \u0111\u00f3, c\u00f3 th\u1ec3 gia t\u0103ng \u00fd ngh\u0129a. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00ed do khi\u1ebfn cho, m\u1eb7c d\u00f9 thao t\u00e1c h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u01a1n gi\u1ea3n v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nhanh ch\u00f3ng \u00e1p d\u1ee5ng v\u1edbi c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 kh\u00e1c, th\u1eadm ch\u00ed c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 v\u00e0 c\u00e1c kh\u00f4ng \u2013 nh\u00e0 th\u01a1 kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ra v\u00f4 v\u00e0n, th\u1eeba th\u00e3i, nh\u1ea3m nh\u00ed ch\u1ec9 c\u1ea7n v\u1edbi tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 \u0111\u1ecdc hi\u1ec3u c\u0103n b\u1ea3n v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef, nh\u01b0ng, nh\u01b0 h\u00e0nh vi th\u00eam r\u00e2u c\u1ee7a Duchamp, n\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea5u m\u1ed1c c\u1ee7a vi\u1ec7c t\u00e1i \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a c\u00e1i \u0111\u00e3 c\u00f3, nh\u1ea5t l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang c\u00f3 nguy c\u01a1 bi\u1ebfn th\u00e0nh ch\u00e2n l\u00fd, th\u00e0nh thi\u1ebft ch\u1ebf, nh\u01b0 thi\u1ebft ch\u1ebf c\u1ee7a ni\u1ec1m tin tu\u1ed5i tr\u1ebb v\u1ec1 l\u00fd t\u01b0\u1edfng, s\u1ef1 l\u1ef1a ch\u1ecdn, v\u1ec1 th\u01a1 ca, v\u1ec1 qu\u00e1 kh\u1ee9, v\u1ec1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh,\u2026<\/p>\n<p>Thao t\u00e1c nh\u1ea1i c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh ch\u1ee7 y\u1ebfu tr\u00ean ngu\u1ed3n nguy\u00ean li\u1ec7u r\u00e1c l\u00e0 c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 b\u00e0i th\u01a1 \u0110\u00f4ng \u00c2u c\u00f3 n\u1ed9i dung ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 b\u00ecnh lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i m\u1ea1nh m\u1ebd qua c\u00e1c b\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, d\u1ecbch gi\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam nh\u01b0 Ho\u00e0ng Ng\u1ecdc Bi\u00ean, Di\u1ec5m Ch\u00e2u\u2026, c\u00e1c b\u1ea3n tin th\u1eddi s\u1ef1 b\u00e1o ch\u00ed, c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n x\u00e3 h\u1ed9i, Kinh Th\u00e1nh \u0111\u1ec3 b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c th\u01a1 m\u1ed9t c\u00e1ch tr\u1ef1c di\u1ec7n, nh\u1eb1m gi\u1ec5u nh\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh tr\u1ecb. Nh\u1eefng th\u00f4ng tin th\u1eddi s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef trong v\u0103n b\u1ea3n th\u01a1 \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng t\u1ecf ch\u00fang kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 <i>ti\u00eau d\u00f9ng v\u00e0 ti\u00eau t\u00f9ng,<\/i> m\u00e0 ch\u00fang ti\u1ebft l\u1ed9 c\u00e1c \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a th\u1ec3 ch\u1ebf, c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a, c\u1ee7a s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n hay t\u00e0n l\u1ee5i c\u1ee7a b\u1ed1i c\u1ea3nh x\u00e3 h\u1ed9i, v\u0103n h\u00f3a \u1edf Vi\u1ec7t Nam. V\u00ed d\u1ee5, b\u00e0i th\u01a1 <i>Hi\u1ec7n th\u1ef1c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a <\/i>c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i c\u00f3 ngu\u1ed3n t\u1eeb b\u00e0i <i>Hi\u1ec7n th\u1ef1c x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a<\/i> c\u1ee7a Ryszard Krynicki do Ho\u00e0ng Ng\u1ecdc Bi\u00ean d\u1ecbch, \u0111\u0103ng tr\u00ean Ti\u1ec1n V\u1ec7:<\/p>\n<p>H\u1ed3n ma l\u00e0 chim b\u1ed3 c\u00e2u h\u00f2a b\u00ecnh   <br \/>X\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0111\u0129a m\u1ed3i nh\u1eadu    <br \/>V\u1edbi chai r\u01b0\u1ee3u tr\u1eafng nh\u1ecf, v\u1ecf chai m\u00e0u \u0111\u1ecf    <br \/>L\u00e1 c\u1edd m\u00e0u tr\u1eafng \u2013 c\u1eafm ngay gi\u1eefa m\u1ecf    <br \/>\u0110un qua x\u1ecf l\u1ea1i    <br \/>Ng\u1ed3i xu\u1ed1ng \u0111\u1ee9ng l\u00ean    <br \/>B\u00ean th\u1eb1ng b\u00e1n kem    <br \/>bu\u1ed5i chi\u1ec1u \u00eam \u0111\u1ec1m    <br \/>d\u1ecdc t\u01b0\u1eddng v\u00f4i v\u00e0ng    <br \/>trong h\u1ebbm 47    <br \/>v\u00e0i t\u00ean nghe l\u00e9n    <br \/>m\u1eb7t nh\u01b0 \u0111\u1ea7u r\u1eafn    <br \/>nh\u1eefng kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1eafn    <br \/>th\u1ebf m\u1edbi cay \u0111\u1eafng<\/p>\n<p>v.v<\/p>\n<p>B\u00e0i <i>M\u1edbi khai qu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam<\/i> l\u00e0 v\u00ed d\u1ee5 c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1ee9 d\u00e2n gian \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, l\u1ea5y ngu\u1ed3n t\u1eeb talaCu ng\u00e0y 7.12.2005, k\u1ec3 chuy\u1ec7n m\u1ed9t \u00f4ng n\u00f4ng d\u00e2n \u1edf Thanh H\u00f3a \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam trong khi \u0111ang \u0111\u00e0o ao nu\u00f4i c\u00e1. \u00d4ng C\u00f9 k\u1ec3: \u201cCh\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e0o s\u00e2u n\u0103m m\u00e9t th\u00ec g\u1eb7p ph\u1ea3i v\u1eadt l\u1ea1. Khi t\u00f4i v\u00e0 anh em l\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 l\u00ean th\u00ec t\u00f4i nghi ngay \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam v\u00ec t\u00f4i th\u1ea5y n\u00f3 r\u1ea5t l\u00e0 k\u00ec d\u1ecb\u2026.\u201d<\/p>\n<p>Tuy nhi\u00ean, khi t\u00e1c gi\u1ea3 k\u1ebft lu\u1eadn:<\/p>\n<p>\u201cB\u1ea3n s\u1eafc v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam   <br \/>N\u00f3 gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1i x\u00e1c ch\u1ebft th\u1ed1i    <br \/>Gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00e1i g\u1ed1i c\u0169    <br \/>Nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng b\u01b0ng m\u1ee7    <br \/>\u0110\u01b0\u1ee3c l\u00f4i l\u00ean t\u1eeb v\u0169ng b\u00f9n    <br \/>\u0110\u1ea7y m\u00f9i x\u00fa \u1ebf\u2026\u201d<\/p>\n<p>th\u00ec b\u00e0i th\u01a1 b\u1ed9c l\u1ed9 s\u1ef1 d\u1ec5 d\u00e0ng v\u00e0 \u00edt ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>B\u1edfi v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1ec1 n\u1ed9i dung hay thi li\u1ec7u c\u1ee7a v\u0103n b\u1ea3n g\u1ed1c v\u00e0 v\u0103n b\u1ea3n th\u01a1 c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, v\u00e0 h\u00e0nh vi truy nguy\u00ean g\u1ed1c c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 c\u0169ng l\u00e0 b\u1ea5t kh\u1ea3 v\u00e0 v\u00f4 ngh\u0129a, nh\u01b0 vi\u1ec7c t\u00ecm l\u1ea1i nh\u1eefng m\u1ea9u b\u00e1o ng\u00e0y, t\u00f4i ngh\u0129 khi chuy\u1ec3n sang m\u1ed9t ng\u00f4n ng\u1eef kh\u00e1c, khi b\u1ecb b\u1ee9ng kh\u1ecfi m\u00f4i c\u1ea3nh l\u00e0 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf Vi\u1ec7t Nam, nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ebd m\u1ea5t \u0111i ti\u1ebfng c\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a gi\u1ec5u nh\u1ea1i. Nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc l\u00ean b\u1eb1ng gi\u1ecdng tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3, theo \u00e2m \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Qu\u1ea3ng Nam qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a anh m\u00e0 t\u00f4i t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c nghe, trong c\u0103n ph\u00f2ng t\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 t\u1ef1 nhi\u00ean, s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng v\u00e0 g\u00e2y c\u1ea3m x\u00fac h\u01a1n nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a gi\u1ec5u nh\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee7 ph\u00e1p v\u00e0 m\u1ed9t \u00fd h\u01b0\u1edbng ch\u00ednh tr\u1ecb, nhi\u1ec1u \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng M\u1edf Mi\u1ec7ng kh\u00f4ng \u0111em l\u1ea1i c\u00e1i g\u00ec m\u1edbi khi thao t\u00e1c t\u00e1i s\u1eed d\u1ee5ng nguy\u00ean li\u1ec7u c\u0169 cho m\u1ee5c \u0111\u00edch m\u1edbi, coi ki\u1ec7t t\u00e1c ngh\u1ec7 thu\u1eadt qu\u00e1 kh\u1ee9 nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 nguy\u00ean li\u1ec7u c\u1ee7a Duchamp v\u00e0 xu h\u01b0\u1edbng ngh\u1ec7 thu\u1eadt ready-made \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee9 <i>clich\u00e9<\/i> trong s\u00e1ng t\u1ea1o. Nh\u01b0ng th\u01a1 ngh\u0129a \u0111\u1ecba \u0111\u00e3 ch\u1ebft ch\u01b0a? Li\u1ec7u Dada \u0111\u00e3 ch\u1ebft? T\u00f4i cho r\u1eb1ng, c\u00e1c tr\u00e0o l\u01b0u ngh\u1ec7 thu\u1eadt sau khi k\u1ebft th\u00fac \u1edf m\u1ed9t b\u1ed1i c\u1ea3nh n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1i sinh \u1edf m\u1ed9t b\u1ed1i c\u1ea3nh kh\u00e1c, dung h\u1ee3p nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 m\u1edbi. T\u00ednh t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng li\u00ean v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a th\u01a1 d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u r\u1ed9ng h\u01a1n, trong \u0111\u00f3 t\u00ednh v\u0103n b\u1ea3n bao tr\u00f9m c\u1ea3 c\u00e1c hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh tr\u1ecb, v\u0103n h\u00f3a, x\u00e3 h\u1ed9i. C\u00e1ch hi\u1ec3u r\u1ed9ng v\u1ec1 kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u0103n b\u1ea3n v\u00e0 t\u00ednh v\u0103n b\u1ea3n s\u1ebd gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c \u00fd ngh\u0129a hay gi\u00e1 tr\u1ecb c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, hay ph\u1ea7n \u201cs\u00e1ng t\u1ea1o\u201d so v\u1edbi c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. Khi b\u1ea3n th\u00e2n v\u0103n b\u1ea3n \u0111\u00e3 bao h\u00e0m t\u00ednh li\u00ean v\u0103n b\u1ea3n, th\u00ec gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00f4ng tr\u00ecnh ho\u00e0n t\u1ea5t v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef \u2212 trong \u0111\u00f3, t\u1eeb ng\u1eef mang s\u1ee9 m\u1ec7nh v\u1ec1 gi\u00e1 tr\u1ecb \u2212 m\u00e0 n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t ph\u1ea3n \u1ee9ng v\u0103n h\u00f3a tri\u1ec3n h\u1ea1n b\u1ea5t t\u1eadn trong nh\u1eefng ng\u1eef c\u1ea3nh c\u1ee5 th\u1ec3, trong kh\u00f4ng gian, trong c\u00e1c \u0111\u1ed9ng th\u00e1i \u0111\u1ecdc kh\u00e1c nhau. T\u1ea5t nhi\u00ean, hi\u1ec3m h\u1ecda b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc lu\u00f4n ti\u1ec1m t\u00e0ng trong m\u1ecdi n\u1ed7 l\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a th\u1eddi h\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i. Nh\u1ea5t l\u00e0 trong kh\u00f4ng gian internet, s\u1ef1 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc th\u1ee7 ph\u00e1p, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i m\u1edbi d\u1ec5 d\u00e0ng v\u00e0 c\u0169ng d\u1ec5 \u0111\u00e1nh l\u1eadn con \u0111en h\u01a1n, th\u1eddi gian s\u1ed1ng c\u1ee7a m\u1ed9t &#8211; th\u1ee7 &#8211; ph\u00e1p &#8211; m\u1edbi tr\u1edf n\u00ean ng\u1eafn ng\u1ee7i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1ng s\u1ee3. Gi\u1eefa c\u00e1i c\u00e1ch t\u00e2n v\u00e0 c\u00e1i na n\u00e1 c\u00e1ch t\u00e2n ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eb1n ranh m\u01a1 h\u1ed3.<\/p>\n<p>\u00dd t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 th\u01a1 r\u00e1c c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c chia s\u1ebb b\u1edfi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Nh\u00e0 th\u01a1 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u01b0\u1eddng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, \u0111\u00e3 [t\u1ef1] \u0111\u0103ng k\u00ed b\u1ea3n quy\u1ec1n vi\u1ec7c ch\u1ebf t\u1ea1o ra th\u1ec3 kh\u00f4ng-th\u01a1 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, trong \u0111\u00f3, anh d\u00f9ng ph\u1ee7 \u0111\u1ecbnh t\u1eeb nh\u01b0 m\u1ed9t thao t\u00e1c \u0111\u1ec3 ch\u1ebf bi\u1ebfn c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u00e3 t\u1ed3n t\u1ea1i th\u00e0nh c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 m\u1edbi. Phan B\u00e1 Th\u1ecd cho in <b><i>\u0110\u1ed1ng r\u00e1c v\u00f4 t\u1eadn<\/i><\/b><i>. <\/i>Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh, ch\u00ednh trong m\u1ed9t tr\u1ea3 l\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n L\u00fd \u0110\u1ee3i, \u0111\u00e3 n\u00f3i:<\/p>\n<p>\u201cTh\u01a1 t\u00f4i ch\u1eafc ch\u1eafn thu\u1ed9c truy\u1ec1n th\u1ed1ng r\u00e1c. V\u00ec Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i s\u1ecdt c\u1ee7a c\u1ea3 \u0111\u00f4ng v\u00e0 t\u00e2y. H\u01a1n m\u1ed9t ng\u00e0n n\u0103m ch\u1ed1ng ch\u1ecdi, chung ch\u1ea1 v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ebf qu\u1ed1c T\u00e0u, T\u00e2y, Nh\u1eadt, M\u1ef9, Nga n\u00ean Vi\u1ec7t Nam c\u00f3 c\u00e1i s\u1ed1 ph\u1eadn v\u0103n ho\u00e1 bi \u0111\u00e1t k\u1ef3 l\u1ea1, ngh\u0129a l\u00e0 v\u1eeba \u0111\u0129 th\u00f5a v\u1eeba ch\u00ednh chuy\u00ean y chang cu\u1ed9c \u0111\u1eddi c\u00f4 Ki\u1ec1u&#8230; Nh\u1eefng cu\u1ed9c c\u00e3i v\u00e3 gi\u1eefa c\u0169 v\u00e0 m\u1edbi, gi\u1eefa truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1ch t\u00e2n ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng cu\u1ed9c n\u1ed9i (chi\u1ebfn, m\u00f4ng, th\u1ea5t, tr\u1ee3, b\u00e0i) gi\u1eefa hai c\u1ecdng r\u00e1c \u0111\u00f4ng v\u00e0 t\u00e2y. Trong c\u00e1i m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u0103n ho\u00e1 gi\u1ea3 c\u1ea7y nh\u01b0 v\u1ea7y, gi\u1ea3i ph\u00e1p c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0: x\u00e0i v\u00e0 v\u1ee9t th\u1eadt nhanh nh\u1eefng c\u1ecdng r\u00e1c v\u1eeba l\u01b0\u1ee3m, c\u1ea3 \u0111\u00f4ng (t\u00e0) l\u1eabn t\u00e2y (\u0111\u1ed9c).\u201d<a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftn14_1393\" name=\"_ftnref14_1393\">[14]<\/a><\/p>\n<p>Trong c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i \u1edf Vi\u1ec7t Nam, nhi\u1ec1u ngh\u1ec7 s\u0129 c\u0169ng d\u00f9ng ch\u1ea5t li\u1ec7u R\u00e1c v\u00e0 D\u01a1 \u0111\u1ec3 tra v\u1ea5n v\u1ec1 c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ea9m m\u0129. M\u1ed9t tri\u1ec3n l\u00e3m ngh\u1ec7 thu\u1eadt g\u00e2y tranh lu\u1eadn g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi <i>X\u00e0 b\u1ea7n, <\/i>trong d\u1ef1 \u00e1n <i>Khoan c\u1eaft b\u00ea t\u00f4ng,<\/i> t\u1eadp h\u1ee3p m\u1ed9t s\u1ed1 h\u1ecda s\u0129, ngh\u1ec7 s\u0129 quanh x\u01b0\u1edfng v\u1ebd c\u1ee7a Ng\u00f4 L\u1ef1c v\u1edbi \u00fd h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 m\u1ed9t kh\u00f4ng gian t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c \u201ckh\u00f4ng gi\u00e1m tuy\u1ec3n, kh\u00f4ng tuy\u00ean ng\u00f4n\u201d, tr\u01b0ng b\u00e0y nh\u1eefng th\u1ee9 r\u00e1c r\u01b0\u1edfi \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng v\u1edbi xu h\u01b0\u1edbng th\u1ef1c h\u00e0nh ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u201ct\u1eeb b\u00ean tr\u00ean\u201d, v\u1edbi kh\u00f4ng gian \u0111\u1eadm ch\u1ea5t tr\u00ed th\u1ee9c xa l\u1ea1 c\u1ee7a c\u00e1c trung t\u00e2m v\u0103n h\u00f3a, c\u00e1c gallery sang tr\u1ecdng, m\u1ed9t n\u1ed7 l\u1ef1c gi\u1ea3i trung t\u00e2m trong h\u00e0nh vi v\u00e0 kh\u00f4ng gian ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u0169ng c\u00f9ng \u00fd h\u01b0\u1edbng n\u00e0y. Hi\u1ec7u \u1ee9ng th\u1ea9m m\u0129 c\u1ee7a h\u1ecd: kh\u00f4ng \u0111em \u0111\u1ebfn c\u1ea3m gi\u00e1c v\u1ec1 c\u00e1i \u0111\u1eb9p, c\u00e1i th\u1ea9m m\u0129, v\u00e0 c\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a, h\u1ecd mu\u1ed1n gi\u1ea3i trung t\u00e2m kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cth\u1ea9m m\u0129\u201d \u0111ang ng\u1ef1 tr\u1ecb v\u00e0 th\u00e0nh \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi xem Vi\u1ec7t Nam. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ef1 v\u1eadn \u0111\u1ed9ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu ch\u1ea5p nh\u1eadn nh\u1eefng \u00e1p ch\u1ebf t\u1eeb b\u00ean tr\u00ean, d\u00f9 l\u00e0 s\u1ef1 \u00e1p ch\u1ebf c\u1ee7a quy\u1ec1n l\u1ef1c tri th\u1ee9c. Nh\u01b0ng c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a [th\u1ea9m m\u0129] v\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1eb9p v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ecb gi\u00e1c, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1 t\u00ednh c\u1ee7a ngh\u1ec7 s\u0129, s\u1ef1 \u00e1m \u1ea3nh c\u1ee7a ch\u1ee7 \u0111\u1ec1, m\u1ed1i quan h\u1ec7 c\u1ee7a t\u00ednh ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a th\u01a1 r\u00e1c, ngh\u1ec7 thu\u1eadt r\u00e1c v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra v\u00e0 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y li\u00ean quan nhi\u1ec1u h\u01a1n t\u1edbi t\u00e0i n\u0103ng v\u00e0 \u0111\u1ed9 k\u0129 l\u01b0\u1ee1ng trong thao t\u00e1c ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a c\u00e1c ngh\u1ec7 s\u0129.<\/p>\n<p><a name=\"_Toc281401686\">V\u1edbi th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00f4ng ph\u00e1 v\u00e0o ch\u1ea5t li\u1ec7u th\u01a1, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi gi\u1ea3i trung t\u00e2m th\u1ee9 ng\u00f4n t\u1eeb \u201cthi h\u00f3a\u201d trong c\u00e1c th\u1ee9 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u201c\u0111\u00e8m \u0111\u1eb9p\u201d, nh\u1eefng \u1ea9n d\u1ee5, c\u00e1ch tu t\u1eeb, c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng n\u1ed7 l\u1ef1c canh t\u00e2n v\u0103n h\u1ecdc b\u1eb1ng c\u00e1ch l\u00e0m m\u1edbi ng\u00f4n t\u1eeb. Cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n t\u1eeb c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u01b0 s\u1ef1 thi\u1ebft l\u1eadp \u0111i\u1ec3n ph\u1ea1m m\u1edbi, n\u00f3 c\u1ea7n thi\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u00e0m gi\u00e0u ng\u00f4n ng\u1eef v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u1ee5p \u0111\u1ed5 s\u1ef1 th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u00e8m \u0111\u1eb9p gi\u1ea3 t\u1ea1o c\u1ee7a th\u01a1 ca.<\/a><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>&#160;<\/b><\/p>\n<p><b>5\/<\/b><\/p>\n<p>Ti\u1ebfn tr\u00ecnh ph\u00e2n t\u00edch c\u1ee7a t\u00f4i v\u1ec1 c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, t\u1eeb tuy\u00ean ng\u00f4n \u0111\u1ebfn th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, th\u01a1 Ngh\u0129a \u0110\u1ecba \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4i hi\u1ec3u nh\u01b0 m\u1ed9t n\u1ed7 l\u1ef1c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i h\u00ecnh \u1ea3nh v\u1ec1 M\u1edf Mi\u1ec7ng nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00f3m th\u01a1 v\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 trung t\u00e2m c\u1ea7n tra v\u1ea5n \u1edf hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u01a1 n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f3 trong th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00f3m ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u0103n h\u00f3a x\u00e3 h\u1ed9i b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam m\u00e0 nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n \u0111\u00e3 d\u00e1n nh\u00e3n hi\u1ec7u \u201cnh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea3n \u0111\u1ed9ng\u201d. V\u1eady \u0111\u00e2u l\u00e0 \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t, mang thi t\u00ednh h\u01a1n c\u1ea3 t\u1eeb c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 n\u00e0y? C\u00f3 th\u1ec3 b\u00ecnh lu\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o v\u1ec1 t\u00ednh c\u00e1ch t\u00e2n v\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng?<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t m\u1ea3ng t\u00e1c ph\u1ea9m kh\u00e1c c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng th\u01b0\u1eddng g\u00e2y ch\u00fa \u00fd l\u00e0 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m mang n\u1ed9i dung b\u00ecnh lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i \u2013 ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u1ef1c di\u1ec7n, m\u1ed9t d\u1ea1ng taboo v\u00e0o lo\u1ea1i nguy hi\u1ec3m trong x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam. B\u00e0y t\u1ecf ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u00e1 nh\u00e2n tr\u01b0\u1edbc th\u1eddi s\u1ef1 x\u00e3 h\u1ed9i \u0111ang bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, kh\u00f4ng k\u00ec v\u1ecdng v\u00e0o s\u1ef1 b\u1ea5t t\u1eed c\u1ee7a th\u01a1 ca, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ed7 l\u1ef1c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u00ean tu\u1ed5i c\u00e1 nh\u00e2n trong ng\u00f4n t\u1eeb v\u1edbi nh\u1eefng ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u201cv\u0129nh vi\u1ec5n\u201d, m\u1ea3ng th\u01a1 ca n\u00e0y c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 t\u1ef1 \u0111\u1ecbnh v\u1ecb n\u00f3 trong d\u00f2ng th\u01a1 b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng ch\u00ednh ki\u1ebfn \u1edf Vi\u1ec7t Nam. H\u00e0ng lo\u1ea1t c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t, L\u00fd \u0110\u1ee3i, Kh\u00fac Duy xoay quanh s\u1ef1 ki\u1ec7n \u0111\u1ecdc th\u01a1 b\u1ecb h\u1ee7y \u1edf Vi\u1ec7n Goethe n\u0103m 2005, xoay quanh nh\u1eefng s\u1ef1 vi\u1ec7c b\u1ecb c\u00f4ng an tra kh\u1ea3o, th\u1eadm ch\u00ed xoay quanh nh\u1eefng b\u1ee9c th\u01b0 trao \u0111\u1ed5i gi\u1eefa c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, b\u00e0n lu\u1eadn v\u1ec1 ch\u1ebf \u0111\u1ed9&#8230; L\u00fd \u0110\u1ee3i b\u1ed9c l\u1ed9 m\u1ea1nh m\u1ebd ph\u1ea9m ch\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 b\u00e1o x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a v\u1edbi v\u1ec7t \u201cth\u01a1 ti\u00eau d\u00f9ng\u201d mang n\u1ed9i dung b\u00ecnh lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i, c\u00e1c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 th\u1eddi s\u1ef1. V\u1edbi t\u1eadp <b><i>B\u00e0i th\u01a1 m\u1ed9t v\u1ea7n<\/i><\/b>, xoay quanh \u201cm\u1ed9t v\u1ea7n\u201d l\u00e0 t\u1eeb kh\u00f3a <i>c\u1ed9ng s\u1ea3n<\/i>, B\u00f9i Ch\u00e1t b\u1ed9c l\u1ed9 tham v\u1ecdng l\u1eadt \u0111\u1ed5 c\u00e1c slogan x\u00e3 h\u1ed9i<b>, <\/b>c\u00e1c \u1ea3o t\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3ng \u0111inh trong ng\u00f4n ng\u1eef \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m b\u1edfi h\u00e0ng lo\u1ea1t c\u00e1c c\u00e2u \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb, trong \u0111\u00f3 ch\u1ee9a nh\u1eefng ngh\u1ecbch l\u00fd c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 th\u00e2n ph\u1eadn con ng\u01b0\u1eddi:<\/p>\n<p>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft s\u1ef1 th\u1eadt nh\u00e9!   <br \/>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ee7 v\u1edbi v\u1ee3\/ch\u1ed3ng ch\u00fang t\u00f4i nh\u00e9!    <br \/>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edf nh\u00e9!    <br \/>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1p lu\u1eadt nh\u00e9!    <br \/>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c suy ngh\u0129 kh\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c \u00f4ng nh\u00e9!    <br \/>-C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed1ng tham nh\u0169ng nh\u00e9!    <br \/>-C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do ng\u00f4n lu\u1eadn nh\u00e9!    <br \/>-C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i l\u1eadp h\u1ed9i v\u1ec9a h\u00e8 nh\u00e9!    <br \/>&#8211; C\u00e1c \u00f4ng cho ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y nh\u00e9!    <br \/>\u2026<\/p>\n<p>(<i>Th\u00f3i<\/i>)<b><\/b><\/p>\n<p>Theo m\u1ed9t g\u00f3c nh\u00ecn c\u00e1 nh\u00e2n, t\u00f4i cho r\u1eb1ng c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 v\u1edbi \u201cn\u1ed9i dung ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u1ef1c di\u1ec7n\u201d ki\u1ec3u n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f2n chia s\u1ebb con \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm t\u00f2i m\u00e0 M\u1edf Mi\u1ec7ng \u0111\u00e3 th\u1ef1c h\u00e0nh v\u1edbi th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, v\u00e0 nhi\u1ec1u khi ch\u00fang tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t d\u1ea1ng th\u1ee9c ph\u1ea3n \u2013 tuy\u00ean truy\u1ec1n mang t\u00ednh ch\u1ea5t tuy\u00ean truy\u1ec1n, b\u1edfi mang \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m k\u00edch \u0111\u1ed9ng, t\u1eadp h\u1ecdp c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a truy\u1ec1n th\u00f4ng, xoay quanh c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n ch\u00ednh tr\u1ecb n\u00f3ng h\u1ed5i. Nh\u1eefng s\u1ef1 di\u1ec5n gi\u1ea3i v\u1ec1 \u00e1m ch\u1ec9 ch\u00ednh tr\u1ecb c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y hi\u1ec3u l\u1ea7m, ho\u1eb7c b\u1ecb l\u1ee3i d\u1ee5ng, v\u00e0 do \u0111\u00f3, g\u00e2y nguy hi\u1ec3m \u2212 nh\u1eefng ph\u1ea3n \u1ee9ng c\u1ee7a an ninh v\u0103n h\u00f3a \u0111\u1ed1i v\u1edbi M\u1edf Mi\u1ec7ng l\u00e0 s\u1ef1 suy di\u1ec5n v\u00e0 tr\u1ea5n \u00e1p v\u1ec1 n\u1ed9i dung ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u0169ng nh\u01b0 s\u1ef1 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng \u0111\u1ed9c t\u00e0i c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1ec1 nh\u1eefng \u201ch\u00e0nh vi ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ed9i l\u1ed1t v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng\u201d. Ch\u1ecbu h\u1ec7 qu\u1ea3 ngao ng\u00e1n t\u1eeb vi\u1ec7c b\u1ed9i th\u1ef1c th\u1ee9 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng [ph\u1ee5c v\u1ee5] ch\u00ednh tr\u1ecb trong qu\u00e1 kh\u1ee9, c\u1ee5m t\u1eeb \u201cth\u01a1 ch\u00ednh tr\u1ecb\u201d \u1edf Vi\u1ec7t Nam cho \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay v\u1eabn th\u01b0\u1eddng l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o m\u1ed9t t\u1eeb \u201cch\u00ednh tr\u1ecb\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft ngh\u0129a r\u1ea5t h\u1eb9p h\u00f2i, th\u1ea5m \u0111\u1eabm nguy\u00ean l\u00fd \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7. Khi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 m\u1ed9t b\u00ecnh lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi ng\u1edd tr\u00ean ph\u1ea1m vi to\u00e0n th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u00f9ng ph\u00e1t c\u1ee7a thuy\u1ebft h\u1eadu c\u1ea5u tr\u00fac, trong \u0111\u00f3, m\u1ecdi di\u1ec5n gi\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 cu\u1ed9c ch\u01a1i c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef, khi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng Vi\u1ec7t Nam v\u1eabn ph\u1ea3i n\u1ed7 l\u1ef1c tho\u00e1t ra kh\u1ecfi t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, ph\u1ee7 quy\u1ebft vi\u1ec7c ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 tham d\u1ef1 v\u00e0o s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ea1o t\u00ednh c\u00e1 nh\u00e2n ti\u1ec1n phong th\u00ec s\u1ef1 n\u1edf r\u1ed9 c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 mang n\u1ed9i dung ch\u00ednh tr\u1ecb tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng sau n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 l\u00e0m gi\u1ea3m thi\u1ec3u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 ph\u1ea9m ch\u1ea5t m\u0129 h\u1ecdc, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0, hay ch\u00ednh l\u00e0 \u201ct\u00ednh ch\u00ednh tr\u1ecb\u201d \u0111\u1ea7y s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a th\u01a1 ca m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1ea1o ra giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>T\u1eeb g\u00f3c nh\u00ecn c\u1ee7a m\u00ecnh, t\u00f4i cho r\u1eb1ng th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng l\u00e0 s\u1ef1 t\u1ea5n c\u00f4ng d\u1eef d\u1ed9i, tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 v\u00e0o ch\u1ea5t li\u1ec7u, m\u1ed9t cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi quan tr\u1ecdng v\u1ec1 th\u00e2n ph\u1eadn c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef \u2212 c\u0169ng l\u00e0 th\u00e2n ph\u1eadn c\u1ee7a ch\u00ednh con ng\u01b0\u1eddi \u2212 trong m\u1ed1i quan h\u1ec7 kh\u00f3 t\u00e1ch r\u1eddi v\u1edbi m\u00f4i c\u1ea3nh v\u0103n h\u00f3a, ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a th\u01a1. C\u0169ng ch\u00ednh \u1edf cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng n\u00e0y, s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t d\u1ea1ng v\u0103n b\u1ea3n r\u1ed9ng h\u01a1n c\u00e1c v\u0103n b\u1ea3n ng\u00f4n t\u1eeb, v\u1eeba l\u00e0 h\u1ec7 qu\u1ea3 v\u1eeba ph\u1ea3n \u00e1nh v\u0103n c\u1ea3nh \u0111\u1eb7c th\u00f9 c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam, m\u1ed9t kh\u00f4ng gian x\u00e3 h\u1ed9i n\u00f3ng b\u1ecfng v\u00e0 c\u0103ng th\u1eb3ng cao \u0111\u1ed9 v\u1edbi ch\u00ednh s\u00e1ch truy\u1ec1n th\u00f4ng v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a h\u00e0 kh\u1eafc, \u0111ang ng\u1ea7m \u1ea9n nh\u1eefng b\u1ee9c b\u1ed1i, m\u00f4i c\u1ea3nh cho nh\u1eefng ph\u00e1 ph\u00e1ch, h\u1ed7n lo\u1ea1n, h\u01b0 v\u00f4. Th\u00e1i \u0111\u1ed9 d\u00e1m h\u1ee7y thi t\u00ednh c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i l\u1ea5y m\u1ed9t h\u00e0nh vi m\u1edbi, t\u1ea1o ra m\u1ed9t \u00fd ni\u1ec7m m\u1edbi v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00e0m th\u01a1 v\u1edbi t\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u hi\u1ec7n \u201cth\u01a1 ca\u201d h\u01a1n h\u1ebft c\u1ee7a hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng th\u01a1 n\u00e0y. \u0110\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00e1ch m\u1ea1ng, th\u1eadm ch\u00ed, c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 ph\u1ea3i hi sinh c\u1ea3 nh\u1eefng ti\u1ec1m n\u0103ng b\u1ee9t ph\u00e1 c\u1ee7a n\u1ed9i t\u00e2m c\u00e1 nh\u00e2n cho m\u1ed9t \u00fd h\u01b0\u1edbng ti\u00ean phong v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 k\u00edch th\u00edch c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh t\u1eadp th\u1ec3. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, ch\u00ednh s\u1ef1 gi\u1ea3i ph\u00f3ng v\u1ec1 ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 ch\u1ea5t li\u1ec7u khi va ch\u1ea1m quy\u1ebft li\u1ec7t v\u1edbi m\u1ed9t tr\u1eadt t\u1ef1 \u0111\u00e3 c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a quan ni\u1ec7m th\u01a1 v\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef th\u01a1, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1eefng ph\u00e1t ng\u00f4n hay nh\u1eefng b\u00ecnh lu\u1eadn x\u00e3 h\u1ed9i l\u00e0m n\u00ean b\u1ea3n ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o, s\u1ef1 ph\u1ea3n kh\u00e1ng c\u00f3 t\u00ednh m\u0129 h\u1ecdc (hay m\u0129 h\u1ecdc c\u00f3 t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u1ea3n kh\u00e1ng) c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng v\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb n\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0m n\u00ean, hay l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n cho t\u00ednh ti\u1ec1n phong c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Trong n\u1ed7 l\u1ef1c gi\u1ea3i ph\u00f3ng c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, M\u1edf Mi\u1ec7ng, d\u00f9 t\u00f4i kh\u00f4ng mu\u1ed1n nh\u00ecn h\u1ecd nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho m\u1ed9t th\u1ebf h\u1ec7 n\u00e0o, b\u1edfi s\u1ebd ph\u1ea3i t\u00ednh \u0111\u1ebfn nh\u1eefng th\u1ebf h\u1ec7 kh\u00e1c nhau, c\u00f3 th\u1ec3 coi l\u00e0 ti\u1ebfng n\u00f3i m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u00f2i ph\u00e1 v\u1ee1 nh\u1eefng th\u00e0nh tr\u00ec ki\u00ean c\u1ed1 c\u1ee7a s\u1ef1 chuy\u00ean ch\u1ebf, khi ni\u1ec1m tin v\u00e0o ch\u1ebf \u0111\u1ed9, s\u1ef1 t\u1ef1 do, s\u1ef1 tr\u00f4ng \u0111\u1ee3i v\u00e0o c\u00e1c \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7 ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111ang c\u00f3 \u0111ang tan r\u00e3. Trong n\u1ed7 l\u1ef1c nh\u1eadp l\u01b0u v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi, c\u00e1i \u0111\u1eadp ng\u0103n kh\u1ee7ng khi\u1ebfp kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 cu\u1ed9c ki\u1ebfm t\u00ecm c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef th\u01a1 ca, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 \u0111\u1eadp ng\u0103n v\u1ec1 \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, t\u01b0 t\u01b0\u1edfng. C\u00e1i \u201cb\u1ee9c t\u01b0\u1eddng Berlin\u201d, h\u1eefu h\u00ecnh l\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ki\u1ec3m duy\u1ec7t, v\u00f4 h\u00ecnh l\u00e0 \u00fd th\u1ee9c l\u00e0m th\u01a1 \u2013 v\u00e0 c\u00f9ng v\u1edbi n\u00f3 \u2013 \u00fd th\u1ee9c \u0111\u1ecdc th\u01a1 l\u1eebng l\u1eefng ng\u1ef1 tr\u1ecb, ki\u00ean c\u1ed1, nh\u1eefng thi\u1ebft ch\u1ebf b\u1ea3o to\u00e0n ch\u00e2n l\u00fd trong ng\u00f4n ng\u1eef mang n\u1eb7ng t\u00ednh ch\u1ea5t \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7. M\u1edf Mi\u1ec7ng khi\u1ebfn ch\u00fang ta, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e2m v\u00e0o c\u00e1i h\u1ed7n lo\u1ea1n v\u00f4 ch\u00ednh ph\u1ee7, m\u00e0 nh\u1eadn th\u1ee9c v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng h\u1ed7n lo\u1ea1n c\u1ee7a kh\u00f4ng gian s\u1ed1ng b\u1ecdc quanh ta, n\u01a1i m\u1ecdi c\u00e1i \u0111ang v\u00f9ng v\u1eaby \u0111\u00f2i x\u00e1o tung, b\u1ecb nh\u1ea1o b\u00e1ng, b\u1ecb th\u00e1ch th\u1ee9c, \u0111\u00f2i l\u00e0m x\u00f4 l\u1ec7ch nh\u1eefng \u00fd ni\u1ec7m v\u00e0 gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u00e3 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, ho\u1eb7c t\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 m\u1edf ra nh\u1eefng kh\u1ea3 th\u1ec3 c\u1ee7a kh\u00f4ng gian ch\u01a1i trong v\u0103n h\u1ecdc. S\u1ef1 t\u1eeb ch\u1ed1i trong ngh\u1ec7 thu\u1eadt n\u00f3i chung bao gi\u1edd c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea9m t\u00ednh c\u1ee7a s\u00e1ng t\u1ea1o, nh\u1ea5t l\u00e0 khi qu\u00e1 kh\u1ee9 tr\u1edf n\u00ean b\u1ea5t t\u00edn, kh\u00f4ng ph\u00e2n minh v\u00e0 b\u1ec1 b\u1ed9n, khi hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u0169ng b\u1ec1 b\u1ed9n v\u00e0 n\u00f3ng b\u1ecfng. D\u00f9 \u1ea3o t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u1ed9t ph\u00e1, thay m\u00e1u ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0 m\u1ed9t \u1ea3o t\u01b0\u1edfng l\u1edbn v\u00e0 d\u00f9 gi\u1ea5c m\u01a1 l\u1eadp thuy\u1ebft th\u01b0\u1eddng b\u1ea5t th\u00e0nh v\u00e0 v\u1ee1 v\u1ee5n \u1edf Vi\u1ec7t Nam, d\u00f9 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u01a1 \u0111\u1ed5i thay \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed5 v\u0169 c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t quy\u1ec1n l\u1ef1c m\u1edbi nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00f3 lu\u00f4n l\u00e0 nh\u1eefng gi\u1ea5c m\u01a1 quan tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>Ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t t\u00e1c nh\u00e2n c\u1ee7a v\u1eadn \u0111\u1ed9ng x\u00e3 h\u1ed9i hay kh\u00f4ng? S\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng ch\u00f3ng m\u1eb7t c\u1ee7a b\u1ed1i c\u1ea3nh kinh t\u1ebf, ch\u00ednh tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i th\u00fac \u0111\u1ea9y ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec7 s\u0129 v\u00e0o vai tr\u00f2 c\u1ee7a k\u1ebb tham d\u1ef1. Trong c\u00e1c tr\u00e0o l\u01b0u ti\u1ec1n phong v\u00e0 h\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, v\u1ea5n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea9y xa h\u01a1n nh\u1eefng kho\u00e1i c\u1ea3m m\u0129 h\u1ecdc \u201cthu\u1ea7n t\u00fay\u201d c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt t\u1ef1 th\u00e2n v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t nh\u00e2n t\u1ed1 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng, g\u00e2y hi\u1ec7u \u1ee9ng v\u1edbi cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0 Arthur Rimbaud \u0111\u00e3 k\u00eau g\u1ecdi \u201cthay \u0111\u1ed5i cu\u1ed9c \u0111\u1eddi\u201d. Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh Vi\u1ec7t Nam, m\u1ed9t \u00fd th\u1ee9c v\u0103n h\u00f3a m\u1edbi d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00e1ch r\u1eddi v\u1edbi \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a. C\u00f3 l\u1ebd v\u00ec t\u00ednh ch\u1ea5t v\u00f4 \u00edch c\u1ee7a lo\u1ea1i h\u00ecnh ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p n\u00e0y, nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi v\u1ec1 v\u1ecb tr\u00ed tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft v\u1edbi x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 b\u1ed1i c\u1ea3nh v\u1eabn c\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra, nhi\u1ec1u ngh\u1ecbch l\u00fd h\u00e0i h\u01b0\u1edbc kh\u00f3 tr\u1ed1n tho\u00e1t. Tuy nhi\u00ean, \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t v\u1edbi \u201c\u00fd th\u1ee9c ch\u00ednh tr\u1ecb\u201d v\u1edbi ngh\u0129a s\u1ef1 nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u00fang\/sai v\u1ec1 c\u00e1c \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, v\u1ec1 h\u1ec7 th\u1ed1ng ch\u00ednh s\u00e1ch c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u1ed1c gia. Khi ch\u1ec9 b\u1eadn t\u00e2m v\u00e0o s\u1ef1 \u0111\u00fang sai mang t\u00ednh \u00fd th\u1ee9c h\u1ec7, khi kh\u00f4ng g\u1eafn v\u1edbi nh\u1eefng tr\u1ea3i nghi\u1ec7m v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh c\u00e1 nh\u00e2n, \u00fd th\u1ee9c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb bi\u1ebfn th\u00e1i th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ee9 h\u00e0ng gi\u1ea3 m\u1ea1o, m\u1ed9t d\u1ea1ng h\u00e0ng nh\u00e1i nh\u1eb1m thu h\u00fat kh\u00e1ch n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. H\u01a1n n\u1eefa, s\u1ee9c m\u1ea1nh l\u1eadt \u0111\u1ed5 c\u1ee7a th\u01a1 ca d\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e0 c\u00e1i d\u1ec5 th\u1ea5y, d\u1ec5 mi\u00eau t\u1ea3 b\u1eb1ng v\u00e0i ba kh\u1ea9u hi\u1ec7u, v\u00e0 ngay c\u1ea3 khi nh\u00e0 th\u01a1 t\u1ef1 \u0111em m\u00ecnh ra nh\u01b0 tang ch\u1ee9ng c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng, c\u1ee7a s\u1ef1 \u00e1p ch\u1ebf, h\u1ecd kh\u00f4ng s\u1edf h\u1eefu quy\u1ec1n l\u1ef1c th\u1ef1c s\u1ef1. D\u01b0\u1eddng nh\u01b0 nh\u00e0 th\u01a1\/ngh\u1ec7 s\u0129 Vi\u1ec7t Nam \u0111ang m\u1eafc k\u1eb9t gi\u1eefa t\u00ecnh th\u1ebf l\u1ef1a ch\u1ecdn, ho\u1eb7c l\u00e0 tho\u00e1t kh\u1ecfi b\u1ed1i c\u1ea3nh, tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t <i>c\u00f4ng d\u00e2n to\u00e0n c\u1ea7u<\/i>, ho\u1eb7c <i>v\u1ecb ngh\u1ec7 thu\u1eadt v\u1ecb c\u00e1 nh\u00e2n<\/i>ho\u1eb7c l\u00e0 g\u1eafn ch\u1eb7t v\u1edbi b\u1ed1i c\u1ea3nh th\u00ec ph\u1ea3i v\u1eeba <i>ch\u00ednh tr\u1ecb<\/i>, m\u00e0 l\u1ea1i v\u1eeba <i>c\u00e1ch t\u00e2n<\/i>? Ch\u1ed7 m\u1eafc m\u1edb d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec3m gi\u1ea3i tho\u00e1t: m\u1ed9t c\u00e1ch c\u1eaft ngh\u0129a v\u1ec1 \u201cch\u00ednh tr\u1ecb\u201d kh\u00f4ng khu\u00f4n h\u1eb9p v\u00e0o c\u00e1c n\u1ed9i dung ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee5 th\u1ec3. Kh\u00f4ng b\u00e0n lu\u1eadn xa h\u01a1n v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng dung h\u00f2a hay s\u1ef1 xung \u0111\u1ed9t c\u1ee7a c\u00f4ng d\u1ee5ng x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a m\u0129 h\u1ecdc c\u1ee7a th\u01a1 ca, t\u00f4i cho r\u1eb1ng s\u1ee9c m\u1ea1nh l\u1eadt \u0111\u1ed5 c\u1ee7a th\u01a1 ca, c\u1ee7a ngh\u1ec7 thu\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 quy gi\u1ea3m th\u00e0nh ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i, v\u00e0 th\u01a1 ch\u00ednh tr\u1ecb ch\u1ec9 t\u1ed3n t\u1ea1i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 m\u1ed9t v\u0103n b\u1ea3n tuy\u00ean truy\u1ec1n, khi n\u00f3 \u0111\u1ebfn t\u1eeb nhu c\u1ea7u l\u00ean ti\u1ebfng c\u1ee7a c\u00e1 nh\u00e2n. \u0110i\u1ec1u ki\u1ec7n ngo\u00e0i l\u1ec1, d\u00f9 l\u00e0 l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c hay t\u00ecnh c\u1edd, c\u00f3 th\u1ec3 nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9t th\u1ee9 ng\u1eef ph\u00e1p gi\u1ea3i ph\u00f3ng c\u1ee7a th\u01a1 ca, nh\u01b0ng n\u00f3 ch\u1ec9 th\u1ef1c s\u1ef1 m\u1ea1nh m\u1ebd v\u1edbi n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u1eefng k\u1ebb l\u1eb7n ng\u1ee5p trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u00f4n ng\u1eef \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean b\u1ea3n s\u1eafc. V\u00e0 b\u1ea3n th\u00e2n s\u1ef1 b\u1ea5t tu\u00e2n d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u1ea7n t\u1edbi nh\u1eefng ph\u00e1t ng\u00f4n bi\u1ec7n h\u1ed9 hay di\u1ec5n gi\u1ea3i.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref1_1393\" name=\"_ftn1_1393\">[1]<\/a> T\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ea3m \u01a1n nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Hi\u1ebfu, nh\u00e0 th\u01a1 \u2013 d\u1ecbch gi\u1ea3 L\u00ea \u0110\u00ecnh Nh\u1ea5t-Lang, d\u1ecbch gi\u1ea3 Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n Huy v\u00e0 Ph\u00f9ng H\u00e0 Thanh \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng trao \u0111\u1ed5i, g\u00f3p \u00fd qu\u00fd b\u00e1u cho b\u00e0i vi\u1ebft n\u00e0y.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref2_1393\" name=\"_ftn2_1393\">[2]<\/a> Ng\u00e0y 25 th\u00e1ng 4 n\u0103m 2011, trong b\u1ed1i c\u1ea3nh H\u1ed9i Ch\u1ee3 S\u00e1ch Qu\u1ed1c T\u1ebf l\u1ea7n th\u1ee9 37, B\u00f9i Ch\u00e1t, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch nh\u00e0 s\u00e1ng l\u1eadp nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u1ea5y V\u1ee5n, \u0111\u00e3 nh\u1eadn gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng T\u1ef1 Do Xu\u1ea5t B\u1ea3n, trao t\u1eb7ng b\u1edfi Hi\u1ec7p H\u1ed9i Nh\u00e0 Xu\u1ea5t B\u1ea3n Qu\u1ed1c T\u1ebf (IPA), m\u1ed9t h\u1ed9i \u0111o\u00e0n ra \u0111\u1eddi n\u0103m 1896 v\u1edbi s\u1ee9 m\u1ec7nh b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u00e2n quy\u1ec1n v\u00e0 t\u00e1c quy\u1ec1n, tranh \u0111\u1ea5u ch\u1ed1ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t, khuy\u1ebfn kh\u00edch m\u1ecdi sinh ho\u1ea1t \u0111\u1ecdc s\u00e1ch v\u00e0 t\u00f4n vinh tinh th\u1ea7n t\u1ef1 do xu\u1ea5t b\u1ea3n.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref3_1393\" name=\"_ftn3_1393\">[3]<\/a> \u0110\u1ecba ch\u1ec9 <a href=\"http:\/\/www.evan.com\/\">www.evan.com<\/a>, tr\u1ef1c thu\u1ed9c m\u1ed9t c\u01a1 quan b\u00e1o ch\u00ed qu\u1ed1c gia l\u00e0 b\u00e1o \u0111i\u1ec7n t\u1eed Vnexpress t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref4_1393\" name=\"_ftn4_1393\">[4]<\/a> C\u00e1c b\u00e0i b\u00e1o <i>Nh\u00f3m M\u1edf Mi\u1ec7ng v\u1edbi th\u1ee9 r\u00e1c r\u01b0\u1edfi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 th\u01a1 <\/i>c\u1ee7a Tr\u00fac Linh tr\u00ean trang 3, b\u00e1o C\u00f4ng An Th\u00e0nh Ph\u1ed1 ng\u00e0y 22.12.2005 v\u00e0 b\u00e0i <i>C\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e1nh k\u00eanh \u0111en trong d\u00f2ng v\u0103n h\u1ecdc Vi\u1ec7t Nam<\/i> c\u1ee7a H\u1ed3ng C\u01b0\u01a1ng, B\u00e1o C\u00f4ng An Nh\u00e2n D\u00e2n TPHCM 18\/03\/2006. Xem b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a L\u00fd \u0110\u1ee3i \u2013 <i>B\u1ed1n l\u00fd do \u0111\u1ec3 xem b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Tr\u00fac Linh l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tr\u1ea3 l\u1eddi<\/i> \u2013 Talawas 26.12.2005. L\u01b0u tr\u1eef t\u1ea1i: http:\/\/www.talawas.org\/talaDB\/suche.php?res=6120&amp;rb=0101<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref5_1393\" name=\"_ftn5_1393\">[5]<\/a> C\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 t\u1edbi b\u00e0i b\u00e1o tr\u00ean BBC Vi\u1ec7t Nam: <i>Vietnam&#8217;s rude poetry delights intelligentsia<\/i> c\u1ee7a Nga Ph\u1ea1m (2004), b\u00e0i c\u1ee7a Jean-Claude <a href=\"http:\/\/tienve.org\/home\/authors\/viewAuthors.do?action=show&amp;authorId=911\">Pomonti <\/a><i>Th\u01b0 t\u1eeb th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh: Th\u01a1 kh\u00f4ng bi\u00ean gi\u1edbi tr\u00ean <\/i>Focus Asie Du Sud-est (s\u1ed1 2, th\u00e1ng 2 n\u0103m 2006) (B\u1ea3n d\u1ecbch c\u1ee7a Phan B\u00ecnh), <i>M\u1edf Mi\u1ec7ng &amp; Hip Hop <\/i>c\u1ee7a Kh\u00e1nh H\u00f2a t\u1ea1i t\u1ea1p ch\u00ed Nh\u00e0, t\u1ea1p ch\u00ed theo tay kh\u00e1ch h\u00e0ng c\u1ee7a H\u00e3ng h\u00e0ng kh\u00f4ng EVA AIR s\u1ed1 th\u00e1ng 1-2, n\u0103m 2005,<i> <\/i>San Jose, USA v\u00e0<b><i> <\/i><\/b><i>Open Mouth [Mo Mieng]:Begins a new history in Vietnamese Literature <\/i>c\u1ee7a \u0110\u1ed7 L\u00ea Anh \u0110\u00e0o c\u0169ng tr\u00ean<b> <\/b>T\u1ea1p ch\u00ed Nh\u00e0 n\u00f3i tr\u00ean, s\u1ed1 5&amp;6-2005<i>.<\/i><\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref6_1393\" name=\"_ftn6_1393\">[6]<\/a> Inrasara \u2013 <i>Song tho\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1i m\u1edbi<\/i>, nxb H\u1ed9i Nh\u00e0 V\u0103n, H\u00e0 N\u1ed9i, 2008. Trang 87.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref7_1393\" name=\"_ftn7_1393\">[7]<\/a> Xin xem c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft: <i>Cu\u1ed9c n\u1ed5i lo\u1ea1n c\u1ee7a ng\u00f4n t\u1eeb trong th\u01a1 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, ghi nh\u1eadn qua m\u1ed9t s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng<\/i>, Talawas 12.5.2005 &#8211; b\u00e0i vi\u1ebft tham d\u1ef1 h\u1ed9i th\u1ea3o <i>V\u0103n h\u1ecdc sau 1975, nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 gi\u1ea3ng d\u1ea1y<\/i> t\u1ea1i khoa Ng\u1eef V\u0103n tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc S\u01b0 ph\u1ea1m H\u00e0 N\u1ed9i; <i>G\u00f3p ph\u1ea7n nh\u1eadn di\u1ec7n th\u01a1 tr\u1ebb nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ec9<\/i> (08.2005);<i> Nh\u00e0 th\u01a1 \u2013 b\u1ea1n \u0111\u1ecdc trong \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u0103n h\u1ecdc h\u00f4m nay <\/i>(11.2005); <i>V\u0103n tr\u1ebb 2005 &#8211; \u0110\u00f4i \u0111i\u1ec1u suy ngh\u0129<\/i> ; m\u1ed9t ti\u1ec3u lu\u1eadn mang t\u00ednh \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1c cu\u1ed9c tranh lu\u1eadn v\u1ec1 M\u1edf Mi\u1ec7ng tr\u00ean talawas th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3<i> G\u00f3p th\u00eam l\u1eddi b\u00e0n v\u1ec1 m\u1ed9t d\u00f2ng th\u01a1 m\u1edbi <\/i>(b\u00fat danh An V\u00e2n) (Talawas 05.04.2006); <i>Vi\u1ebft th\u01a1 l\u00e0 g\u00ec \u2013 Ti\u1ebfp c\u1eadn m\u1ed9t s\u1ed1 th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 ca hi\u1ec7n nay t\u1eeb h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng vi\u1ebft <\/i>(Tham lu\u1eadn t\u1ea1i h\u1ed9i th\u1ea3o <i>Th\u01a1 Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i, <\/i>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc Khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 Nh\u00e2n V\u0103n TP H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, 2008).<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref8_1393\" name=\"_ftn8_1393\">[8]<\/a> Xem c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft <i>V\u1ec1 khoan c\u1eaft b\u00ea t\u00f4ng <\/i>(Talawas 11.11.2005), <i>L\u1ea1i khoan c\u1eaft b\u00ea t\u00f4ng<\/i> (Talawas 23.12.2005); <i>\u201cTa, m\u1ed9t c\u00f4ng d\u00e2n \u00f4 nh\u1ee5c b\u1eadc nh\u1ea5t, m\u1ed9t th\u00e1nh nh\u00e2n n\u00e1t r\u01b0\u1ee3u\u2026\u201d \u2014 Th\u01a1 v\u00e0 L\u1ec1 trong x\u00e3 h\u1ed9i Vi\u1ec7t Nam \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i<\/i>, b\u1ea3n d\u1ecbch Vi\u1ec7t tr\u00ean Ti\u1ec1n V\u1ec7 t\u1eeb nguy\u00ean t\u00e1c Ph\u00e1p v\u0103n <i><a href=\"http:\/\/revue.ressources.org\/article.php3?id_article=809\">\u00abMoi, citoyen ignominieux, g\u00e9nie alcoolique&#8230;\u00bb \u2014 Po\u00e9sie et marginalit\u00e9 dans le Vietnam contemporain<\/a><\/i>, \u0111\u0103ng tr\u00ean La Revue des Ressources, ng\u00e0y 28 th\u00e1ng 5 n\u0103m 2007. \u0110o\u00e0n C\u1ea7m Thi c\u0169ng c\u00f3 b\u00e0i n\u00f3i chuy\u1ec7n: <i>V\u0103n h\u1ecdc \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam: s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t phong tr\u00e0o th\u01a1 m\u1edbi t\u1ea1i Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh<\/i> t\u1ea1i EHESS (H\u1ecdc vi\u1ec7n cao h\u1ecdc Khoa h\u1ecdc x\u00e3 h\u1ed9i), 54 bd Raspail, Paris, ng\u00e0y 8 th\u00e1ng 2 n\u0103m 2006, trong khu\u00f4n kh\u1ed5 S\u00e9minaire \u201c<i>D&#8217;une histoire des Etats-nations \u00e0 une histoire des identit\u00e9s plurielles au Vietnam, Laos et Cambodge contemporains<\/i>\u201d b\u1ea3n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t: <i><a href=\"http:\/\/www.tienve.org\/home\/literature\/viewLiterature.do?action=viewArtwork&amp;artworkId=4448\">M\u1ed9t n\u1ec1n th\u01a1 m\u1edbi Vi\u1ec7t Nam: S\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t d\u00f2ng th\u01a1 m\u1edbi t\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n<\/a>, <\/i>Ti\u1ec1n V\u1ec7 15.2.2006,<i> <\/i>v\u00e0 sau \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft<i>, <a href=\"http:\/\/www.tienve.org\/home\/literature\/viewLiterature.do;jsessionid=8CA3391C53538DBCE6FB59A478A38465?action=viewArtwork&amp;artworkId=4467\">\u0110o\u00e0n k\u1ebft, \u0111o\u00e0n k\u1ebft, \u0111\u1ea1i \u0111o\u00e0n k\u1ebft<\/a>, <\/i>Ti\u1ec1n V\u1ec7, 22.2.2006.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref9_1393\" name=\"_ftn9_1393\">[9]<\/a>Xem b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Nh\u01b0 Huy: <i>T\u1ea3n m\u1ea1n \u0111\u00f4i ch\u00fat v\u1ec1 b\u00e0i th\u01a1 V\u00f4 \u0110\u1ecbch c\u1ee7a B\u00f9i Ch\u00e1t <\/i>(Talawas 21.1.2004), <i>V\u00e0i<\/i> <i>nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 nh\u00f3m M\u1edf Mi\u1ec7ng,<\/i> Talawas 2005, b\u00e0i vi\u1ebft<i> <\/i>nh\u00e2n ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ecdc th\u01a1 c\u1ee7a nh\u00f3m M\u1edf Mi\u1ec7ng t\u1ea1i vi\u1ec7n Goethe \u2013 H\u00e0 N\u1ed9i [\u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0o l\u00fac 18h30 th\u1ee9 6 ng\u00e0y 17\/6\/2005] sau b\u1ecb h\u1ee7y. Nh\u01b0 Huy c\u00f3 tham gia m\u1ed9t s\u1ed1 t\u1eadp nh\u00f3m, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chia s\u1ebb c\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 v\u00e0 ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e0nh vi\u00ean M\u1edf Mi\u1ec7ng trong giai \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref10_1393\" name=\"_ftn10_1393\">[10]<\/a> Xem c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Phan Nhi\u00ean H\u1ea1o: <i>Th\u01a1 tr\u1ebb kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i l\u00e0 \u201cl\u00e0n gi\u00f3 th\u1ed1i\u201d<\/i> Talawas 29.12.2003, <i>Nh\u00e0 v\u0103n th\u1ebf h\u1ec7 sau chi\u1ebfn tranh v\u00e0 \u00f4ng vua c\u1edfi tru\u1ed3ng<\/i>,Talawas 24.02.2004; <i>M\u1edbi \u2013 C\u0169 trong th\u01a1 v\u00e0 H\u1eadu hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i<\/i>, Talawas 21.05.2004, <i>Ba (kh\u1ea9u) ph\u1ea7n,<\/i> Talawas 03.06.2004; <i><a href=\"http:\/\/www.talawas.org\/talaDB\/showFile.php?res=6497&amp;rb=0101\">Trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi \u0110o\u00e0n C\u1ea7m Thi v\u1ec1\u2026 r\u00e1c<\/a><\/i>, Talawas 21.2.2006 v.v.<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref11_1393\" name=\"_ftn11_1393\">[11]<\/a> Ch\u1eef d\u00f9ng c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Ho\u00e0ng H\u01b0ng cho m\u1ed9t xu h\u01b0\u1edbng c\u00e1ch t\u00e2n th\u01a1 ch\u1ed1ng l\u1ea1i xu h\u01b0\u1edbng <i>d\u00f2ng ngh\u0129a <\/i>v\u1ed1n \u00e1p ch\u1ebf trong th\u01a1 Vi\u1ec7t truy\u1ec1n th\u1ed1ng. Xin xem b\u00e0i vi\u1ebft <i>Ngo\u1ea3nh l\u1ea1i 15 n\u0103m<\/i>, Talawas 12.06.2004. L\u01b0u tr\u1eef t\u1ea1i: http:\/\/www.talawas.org\/talaDB\/showFile.php?res=2170&amp;rb=0101:\u2026.<\/p>\n<h4><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref12_1393\" name=\"_ftn12_1393\">[12]<\/a> Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh \u2013 <a href=\"http:\/\/litviet.com\/2009\/08\/29\/nguy%e1%bb%85n-qu%e1%bb%91c-chanh-tr%e1%bb%8bnh-cung-phan-nhien-h%e1%ba%a1o-chan-ph%c6%b0%c6%a1ng-nguy%e1%bb%85n-vi%e1%bb%87n-tr%e1%ba%a7n-vu-van-ch%c6%b0%c6%a1ng-hom-nay-nhin-t%e1%bb%ab-ngoai\/\"><i>Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh, Tr\u1ecbnh Cung, Phan Nhi\u00ean H\u1ea1o, Ch\u00e2n Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n Vi\u1ec7n, Tr\u1ea7n V\u0169 <\/i><i>:<\/i><i> V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng h\u00f4m nay nh\u00ecn t\u1eeb ngo\u00e0i l\u1ec1<\/i> <\/a>&#8211; B\u00e0n tr\u00f2n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ean trang Litviet.com, trang web c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 Phan Nhi\u00ean H\u1ea1o.<\/h4>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref13_1393\" name=\"_ftn13_1393\">[13]<\/a> Nguy\u1ec5n H\u01b0ng Qu\u1ed1c <i>\u2013 V\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 con kh\u00e1c<\/i> \u2013 Tienve.org<\/p>\n<p><a href=\"file:\/\/\/C:\/PHUNG-092010\/New-Kesach\/NhaThuyen\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/Nhungtiengnoingam_NhaThuyen_final\/#_ftnref14_1393\" name=\"_ftn14_1393\">[14]<\/a> L\u00fd \u0110\u1ee3i ph\u1ecfng v\u1ea5n Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Ch\u00e1nh &#8211; <i>Th\u01a1 l\u00e0 (th\u1edd \u01a1) kho\u00e9t cho c\u00e1i nh\u1ee5c (nh\u00e3, d\u1ee5c, v\u01b0\u01a1ng) b\u1ed1c m\u00f9i<\/i> \u2013 Talawas 26.7.2004<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u1edf Mi\u1ec7ng, t\u00f4i mu\u1ed1n coi l\u00e0 m\u1ed9t n\u00fat th\u1eaft \u0111\u1ec3 m\u1edf ra nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi kh\u00e1c c\u1ee7a thi ca. V\u1eady, v\u1edbi t\u00f4i, M\u1edf Mi\u1ec7ng l\u00e0 ai \u1edf v\u1ecb tr\u00ed c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1? C\u00e1c th\u1ef1c h\u00e0nh th\u01a1 c\u1ee7a M\u1edf Mi\u1ec7ng, n\u1ed5i b\u1eadt l\u00e0 cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0o ch\u1ea5t li\u1ec7u v\u1edbi c\u00e1c t\u00ean g\u1ecdi th\u01a1 R\u00e1c, th\u01a1 D\u01a1, th\u01a1 Ngh\u0129a \u0110\u1ecba, t\u1eebng ch\u00e2m ng\u00f2i cho nh\u1eefng tranh lu\u1eadn nhi\u1ec1u chi\u1ec1u&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1004,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[56,172,5,138],"tags":[419],"class_list":["post-26332","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ban-tron","category-ban-tron-van-hoc-nghe-thuat","category-bien-khao","category-tieu-luan","tag-nha-thuyen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26332","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1004"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26332"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26332\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":72052,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/26332\/revisions\/72052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26332"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26332"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=26332"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}