{"id":23171,"date":"2012-01-23T01:03:00","date_gmt":"2012-01-23T01:03:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/23171"},"modified":"2019-02-25T22:26:26","modified_gmt":"2019-02-25T22:26:26","slug":"nam-rong-noi-chuyen-rong-cai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/23171\/nam-rong-noi-chuyen-rong-cai","title":{"rendered":"N\u0103m R\u1ed3ng N&oacute;i Chuy\u1ec7n R\u1ed3ng C&aacute;i"},"content":{"rendered":"<p>&#160;<\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<p align=\"justify\">&#160;<\/p>\n<p align=\"right\">(<em>Xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u tr\u00ean Vi\u1ec7t B\u00e1o s\u1ed1 Xu\u00e2n Nh\u00e2m Th\u00ecn 2012<\/em>)<\/p>\n<p><strong><\/strong><\/p>\n<blockquote>\n<p><strong>LTS:<\/strong>&#160; Danh t\u1eeb \u201cdragon lady\u201d ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch mi\u1ec7t th\u1ecb, th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u00e1m ch\u1ec9 m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eabu ph\u1ee5 n\u1eef \u00c1 Ch\u00e2u xa l\u1ea1, b\u00ed hi\u1ec3m, tham quy\u1ec1n, nhi\u1ec1u m\u01b0u m\u1eb9o. Ng\u00e0y h\u00f4m nay danh t\u1eeb \u201cdragon lady\u201d \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t ngo\u00e0i khu\u00f4n kh\u1ed5 da v\u00e0ng v\u00e0 \u0111\u00f4i l\u00fac bao g\u1ed3m c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef da \u0111en \u201cm\u1ea1nh mi\u1ec7ng.\u201d Tuy ch\u01b0a ai g\u1ecdi ph\u1ee5 n\u1eef da tr\u1eafng l\u00e0 \u201cdragon lady,\u201d Hilary Clinton \u0111\u00e3 m\u1ed9t th\u1eddi b\u1ecb b\u00e1o ch\u00ed M\u1ef9 v\u00ed l\u00e0 \u201cphu nh\u00e2n Macbeth\u201d (ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 x\u1ea3o quy\u1ec7t v\u00e0 tham quy\u1ec1n c\u1ee7a Macbeth, \u0111\u00e3 x\u00fai ch\u1ed3ng c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i Duncan&#8211;vua T\u00f4 C\u00e1ch Lan &#8211;trong th\u1ea3m k\u1ecbch n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Shakespeare.) V\u00ec kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cdragon lady\u201d mang t\u00edch c\u00e1ch k\u1ef3 th\u1ecb, c\u00f3 l\u1ebd \u201cr\u1ed3ng c\u00e1i\u201d l\u00e0 c\u00e1ch d\u1ecbch s\u00e1t nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3 \u0110inh T\u1eeb Th\u1ee9c cho ch\u1eef \u201cdragon lady.\u201d Tuy v\u1eady, Da M\u00e0u mong \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n nh\u1eadn nh\u1eefng th\u1ea3o lu\u1eadn t\u1eeb qu\u00fd \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 v\u1ec1 c\u00e1ch di\u1ec5n d\u1ecbch kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201cdragon lady\u201d sang Vi\u1ec7t ng\u1eef. V\u1edbi nh\u1eefng ti\u1ebfn tri\u1ec3n \u1edf m\u1eb7t l\u1ecbch s\u1eed, v\u0103n h\u00f3a, x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 lu\u1eadt ph\u00e1p hi\u1ec7n nay, c\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t danh t\u1eeb \u0111\u00e3 l\u1ed7i th\u1eddi, ph\u00e1t xu\u1ea5t t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i th\u1ef1c d\u00e2n khi quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee7ng t\u1ed9c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 ch\u00ednh th\u1ed1ng\/h\u1ee3p ph\u00e1p? Khi \u0111\u1eb7t ra danh t\u1eeb \u201cdragon lady,\u201d c\u00f3 ph\u1ea3i c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1ch T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng \u201cl\u1ea1 h\u00f3a\u201d \u0110\u00f4ng Ph\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng kh\u00e1c chuy\u1ec7n Baudelaire s\u00e1ng t\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 \u201cA Une Dame Cr\u00e9ole\u201d (\u201c<em>Au pays parfum\u00e9 que le soleil caresse<\/em> \u2026.\u201d) nh\u01b0 c\u00e1ch so s\u00e1nh m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef n\u00f4 l\u1ec7 da m\u00e0u v\u1edbi m\u1ed9t qu\u1ed1c gia l\u1ea1c h\u1eadu nh\u01b0ng quy\u1ebfn r\u0169, th\u01a1 m\u1ed9ng?<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u00e0 \u0111\u1ed3ng th\u1eddi n\u1edbi r\u1ed9ng khu\u00f4n th\u1ea3o lu\u1eadn, xin qu\u00fd \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 c\u0169ng \u0111\u1ecdc l\u1ea1i b\u00e0i ti\u1ec3u lu\u1eadn \u201c<a href=\"http:\/\/damau.org\/archives\/18656\" target=\"_blank\">Ph\u1ee5 n\u1eef \u00c1 Ch\u00e2u trong Phim \u1ea2nh: Kh\u00f4ng H\u1ea3 H\u00ea, Kh\u00f4ng May M\u1eafn<\/a>\u201d c\u1ee7a Jessica Hagedorn (b\u1ea3n d\u1ecbch Nguy\u1ec5n th\u1ecb H\u1ea3i H\u00e0), \u0111\u0103ng ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 3, 2001 tr\u00ean Da M\u00e0u.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>R\u1ed3ng l\u00e0 m\u1ed9t linh v\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1eadt. Ti\u00ean c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1eadt. Nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng nghe n\u00f3i \u00f4ng ti\u00ean, b\u00e0 ti\u00ean, c\u00f4 ti\u00ean, m\u00e0 kh\u00f4ng nghe n\u00f3i r\u1ed3ng \u0111\u1ef1c, r\u1ed3ng c\u00e1i.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c ng\u00e0y xua, r\u1ed3ng c\u00f3 v\u1ebb gi\u1ed1ng \u0111\u1ef1c, v\u00ec t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho nh\u00e0 vua, trong khi m\u1ed9t linh v\u1eadt kh\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho v\u1ee3 vua, l\u00e0 ph\u1ee5ng. \u201cLong ph\u1ee5ng\u201d l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a vua v\u00e0 ho\u00e0ng h\u1eadu. Tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda cung \u0111i\u1ec7n ch\u00ednh t\u1ea1i Dinh m\u00f9a H\u00e8 \u2013 Di H\u00f2a Vi\u00ean \u2013 c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4 B\u1eafc Kinh, c\u00f3 hai con long ph\u1ee5ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng. Theo l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, long b\u00ean m\u1eb7t, ph\u1ee5ng b\u00ean tr\u00e1i; vua quan tr\u1ecdng h\u01a1n ho\u00e0ng h\u1eadu. Sau khi thu t\u00f3m m\u1ecdi quy\u1ec1n h\u00e0nh trong tay, T\u1eeb Hi Ho\u00e0ng Th\u00e1i H\u1eadu ra l\u1ec7nh \u0111\u1ed5i v\u1ecb tr\u00ed, ph\u1ee5ng b\u00ean m\u1eb7t, long b\u00ean tr\u00e1i. V\u1ecb th\u1ebf n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam, theo s\u1eed Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim: \u201cKinh D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y con g\u00e1i \u0110\u1ed9ng \u0110\u00ecnh Qu\u00e2n l\u00e0 Long N\u1eef \u0111\u1ebb ra S\u00f9ng L\u00e3m, n\u1ed1i ng\u00f4i l\u00e0m vua, x\u01b0ng l\u00e0 L\u1ea1c Long Qu\u00e2n\u201d. R\u1ed3i L\u1ea1c Long Qu\u00e2n l\u1ea5y b\u00e0 \u00c2u C\u01a1 \u0111\u1ebb ra tr\u0103m con. \u201cLong N\u1eef\u201d l\u00e0 t\u00ean ri\u00eang, hay ch\u00ednh b\u00e0 l\u00e0 \u201cr\u1ed3ng (c\u00e1i)\u201d? Qu\u00fd v\u1ecb n\u00e0o bi\u1ebft, xin ch\u1ec9 gi\u00e1o.<\/p>\n<p>T\u1ef1a \u201cR\u1ed3ng C\u00e1i\u201d c\u1ee7a b\u00e0i n\u00e0y th\u1eadt ra d\u1ecbch t\u1eeb ti\u1ebfng Anh <i>\u201cDragon Lady\u201d. <\/i>\u0110\u00e2y l\u00e0 ch\u1eef m\u1edbi xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong ti\u1ebfng Anh, ch\u1ec9 m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m nay.<\/p>\n<p>Wikipedia c\u0103n c\u1ee9 theo Oxford English Dictionary n\u00f3i r\u1eb1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 18 v\u00e0 19, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 d\u00f9ng ch\u1eef \u201cdragon\u201d, v\u00e0 ngay c\u1ea3 ch\u1eef \u201cdragoness\u201d \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ph\u1ee5 n\u1eef h\u0103ng say v\u00e0 \u00e1p \u0111\u1ea3o (fierce and aggressive), nh\u01b0ng trong ti\u1ebfng Anh kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cDragon Lady\u201d, cho \u0111\u1ebfn khi h\u1ecda s\u0129 Milton Caniff s\u00e1ng ch\u1ebf ra trong lo\u1ea1t truy\u1ec7n gi\u1ea3i tr\u00ed b\u1eb1ng tranh comic n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 \u201cTerry and the Pirates\u201d. Danh hi\u1ec7u R\u1ed3ng C\u00e1i (Dragon Lady) \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ng\u00e0y 6 January 1935.<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/terry-and-the-pirates-dragon-lady.jpg\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top: 0px; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"terry-and-the-pirates-dragon-lady\" border=\"0\" alt=\"terry-and-the-pirates-dragon-lady\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/terry-and-the-pirates-dragon-lady_thumb.jpg\" width=\"250\" height=\"387\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>B\u00eca truy\u1ec7n comic Terry and the Pirates c\u1ee7a Milton Caniff<\/em><\/p>\n<p>H\u1ecda s\u0129 Caniff t\u1ea1o ra R\u1ed3ng C\u00e1i, l\u1ea5y c\u1ea3m h\u1ee9ng t\u1eeb m\u1ed9t cu\u1ed1n phim n\u0103m 1931, mang t\u1ef1a \u201cDaughter of the Dragon\u201d, cu\u1ed1n phim n\u00e0y l\u1ea1i d\u1ef1a v\u00e0o lo\u1ea1t truy\u1ec7n \u201cThe Daughter of Fu Manchu\u201d, c\u1ee7a Sax Rohmer.<\/p>\n<p>Daughter of the Dragon do Anna May Wong (1905 \u2013 1961) th\u1ee7 vai m\u1ed9t c\u00f4ng ch\u00faa ng\u01b0\u1eddi T\u1ea7u, kh\u00e1 qu\u00e1i \u00e1c. Wong l\u00e0 di\u1ec5n vi\u00ean g\u1ed1c T\u1ea7u \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u1eeb Hollywood \u0111\u1ebfn \u00c2u ch\u00e2u, di\u1ec5n xu\u1ea5t t\u1eeb th\u1eddi phim c\u00e2m sang phim n\u00f3i. Qua phim <i>Con G\u00e1i R\u1ed3ng <\/i>n\u00e0y,<i> <\/i>Wong tr\u1edf th\u00e0nh R\u1ed3ng C\u00e1i, tuy r\u1eb1ng khi phim n\u00e0y ra \u0111\u1eddi, ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1eef r\u1ed3ng c\u00e1i.<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/anna-May-Wong-daughter-of-the-dragon.jpg\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top: 0px; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"anna-May-Wong-daughter-of-the-dragon\" border=\"0\" alt=\"anna-May-Wong-daughter-of-the-dragon\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/anna-May-Wong-daughter-of-the-dragon_thumb.jpg\" width=\"269\" height=\"348\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>N\u1eef di\u1ec5n vi\u00ean Anna May Wong<\/em><\/p>\n<p>D\u00f9 ra \u0111\u1eddi g\u1ea7n ph\u1ed1 T\u1ea7u \u1edf Los Angeles, tr\u00ean nguy\u00ean t\u1eafc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh di\u1ec5n vi\u00ean n\u1ed5i ti\u1ebfng, Wong v\u1eabn b\u1ecb coi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u1ea7u, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c cho \u0111\u00f3ng phim h\u1ea1ng B, hay nh\u1eefng vai t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 n\u1eef t\u1ef3 ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c. N\u0103m 1935, Wong \u0111\u00e3 v\u00f4 c\u00f9ng th\u1ea5t v\u1ecdng khi m\u1ed9t vai quan tr\u1ecdng trong cu\u1ed1n phim d\u1ef1ng theo truy\u1ec7n \u0110\u1ea5t L\u00e0nh (The Good Earth) c\u1ee7a n\u1eef nh\u00e0 v\u0103n Pearl Buck \u0111\u00e3 v\u1ec1 tay m\u1ed9t di\u1ec5n vi\u00ean ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c, thay v\u00ec Wong.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, theo lu\u1eadt c\u1ea5m h\u00f4n nh\u00e2n d\u1ecb ch\u1ee7ng, Wong kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f3ng phim c\u00f3 c\u1ea3nh h\u00f4n ng\u01b0\u1eddi da tr\u1eafng tr\u00ean m\u00e0n \u1ea3nh, d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 h\u00f3a trang \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng vai ng\u01b0\u1eddi \u00c1 \u0110\u00f4ng. Kh\u00f4ng c\u00f3 vai ch\u00ednh nam l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u00c1 \u0110\u00f4ng, Wong kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00f3ng vai n\u1eef ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Wong lu\u00f4n c\u1ed1 \u0111\u1ec1 cao qu\u00ea cha \u0111\u1ea5t t\u1ed5, ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i nh\u1eefng vai tr\u00f2 h\u00e8n h\u1ea1 do ng\u01b0\u1eddi T\u1ea7u \u0111\u00f3ng nh\u01b0 trong phim <em>Daughter of the Dragon<\/em>, v\u00e0 l\u1edbn ti\u1ebfng t\u1ed1 c\u00e1o n\u01b0\u1edbc Nh\u1eadt trong v\u1ee5 t\u1ea1o c\u1edb \u0111\u1ec3 chi\u1ebfm M\u00e3n Ch\u00e2u. Nh\u01b0ng, b\u00e1o ch\u00ed c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Trung Hoa kh\u00f4ng ng\u1edbt l\u00ean \u00e1n Wong l\u00e0m x\u1ea5u m\u1eb7t ph\u1ee5 n\u1eef Trung Hoa. Trong khi \u1ea5y, vi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc B\u1eafc Kinh l\u1ea1i t\u1eb7ng Anna May Wong b\u1eb3ng Ti\u1ebfn s\u0129 danh d\u1ef1, n\u0103m 1932.<\/p>\n<p>Wong n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e2u ng\u1eafn, ch\u1eb3ng nh\u1eefng m\u00f4 t\u1ea3 kh\u00e1 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 ho\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee7a m\u00ecnh b\u1ea3y ch\u1ee5c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 ng\u00e0y nay c\u00f2n \u0111\u00fang cho c\u1ea3 nh\u1eefng di d\u00e2n mu\u1ed1n theo \u0111u\u1ed5i nghi\u1ec7p \u0111\u00f3ng phim: <i>\u201cTh\u1eadt \u0111\u00e1ng bu\u1ed3n cho t\u00ecnh tr\u1ea1ng b\u1ecb ph\u1ee7 nh\u1eadn b\u1edfi ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c v\u00ec t\u00f4i \u2018qu\u00e1 M\u1ef9\u2019 v\u00e0 b\u1edfi c\u00e1c nh\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t Hoa K\u1ef3 v\u00ec h\u1ecd th\u00edch ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7ng t\u1ed9c kh\u00e1c \u0111\u00f3ng vai ng\u01b0\u1eddi T\u1ea7u\u201d.<\/i><\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, theo American Heritage Dictionary, ch\u1eef r\u1ed3ng c\u00e1i (dragon lady) c\u00f3 hai ngh\u0129a: (1) M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef m\u1ea1nh m\u1ebd, h\u1ed1ng h\u00e1ch, ngang ng\u01b0\u1ee3c; (2) M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef nguy hi\u1ec3m v\u00e0 quy\u1ebfn r\u0169, m\u1ed9t \u201cfemme fatale\u201d. \u0110\u1ecbnh ngh\u0129a th\u00ec nh\u01b0 v\u1eady, nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, \u201cdragon lady\u201d th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 nh\u1eefng ph\u1ee5 n\u1eef \u00c1 \u0110\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1 t\u00ednh m\u1ea1nh, d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed3ng con \u0111\u1ec3 tham gia qu\u1ed1c s\u1ef1. L\u00ean Internet, google ch\u1eef \u201cdragon lady\u201d, th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng th\u1ea5y xu\u1ea5t hi\u1ec7n danh t\u00ednh ba b\u00e0 T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu, b\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch, v\u00e0 B\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu. V\u1eady, b\u00e0i n\u00e0y ch\u1ec9 n\u00f3i t\u1edbi ba b\u00e0.<\/p>\n<p><b>R\u1ed3ng c\u00e1i vua sau r\u00e8m<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u1ea7u nh\u00e0 Thanh c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00f4ng d\u00ednh t\u1edbi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng b\u00e0 T\u1eeb Hi \u0111\u00e3 cai tr\u1ecb Trung Hoa trong 47 n\u0103m. G\u1ea7n ba ch\u1ee5c n\u0103m sau khi b\u00e0 m\u1ea5t, ch\u1eef \u201cr\u1ed3ng c\u00e1i\u201d (dragon lady) m\u1edbi ra \u0111\u1eddi, nh\u01b0ng ng\u00e0y nay, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i.<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/The_Ci-Xi_Imperial_Dowager_Empress.png\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top: 0px; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"The_Ci-Xi_Imperial_Dowager_Empress\" border=\"0\" alt=\"The_Ci-Xi_Imperial_Dowager_Empress\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/The_Ci-Xi_Imperial_Dowager_Empress_thumb.png\" width=\"290\" height=\"337\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>Ch\u00e2n dung T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu<\/em><\/p>\n<p>T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu (Cixi Tai Hou) sinh n\u0103m 1835 t\u1ea1i M\u00e3n Ch\u00e2u, \u0111\u00fang m\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1eef dragon Lady ra \u0111\u1eddi, m\u1ea5t n\u0103m 1908. B\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n v\u00e0o cung l\u00e0m phi t\u1ea7n c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf H\u00e0m Phong (Xiamfeng) khi l\u00e0 m\u1ed9t thi\u1ebfu n\u1eef. Nh\u1edd sinh \u0111\u01b0\u1ee3c con trai n\u1ed1i d\u00f5i, B\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng l\u00ean h\u00e0ng th\u1ee9 phi, v\u00ec Ho\u00e0ng H\u1eadu kh\u00f4ng c\u00f3 con.<\/p>\n<p>N\u0103m 1890, v\u00e0o h\u1ed3i k\u1ebft th\u1ee9c tr\u1eadn chi\u1ebfn nha phi\u1ebfn th\u1ee9 nh\u00ec, li\u00ean qu\u00e2n Anh Ph\u00e1p chi\u1ebfm th\u1ee7 \u0111\u00f4 B\u1eafc Kinh, \u0111\u1ed1t ph\u00e1 b\u1eb1ng \u0111\u1ecba Di H\u00f2a Vi\u00ean, l\u00e0 cung \u0111i\u1ec7n c\u01b0 ng\u1ee5 m\u00f9a H\u00e8 c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u1edf ngo\u1ea1i \u00f4 B\u1eafc Kinh. Vua v\u00e0 ho\u00e0ng gia c\u00f9ng qu\u1ea7n th\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ea1y v\u1ec1 l\u00e1nh n\u1ea1n t\u1ea1i Nhi\u1ec7t H\u00e0 (Rehe), b\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 Th\u00e0nh \u0110\u00f4, H\u00e0 B\u1eafc (Chengde, Hebei).<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 8, 1861 H\u00e0m Phong qua \u0111\u1eddi t\u1ea1i Nhi\u1ec7t H\u00e0, ho\u00e0ng t\u1eed n\u1ed1i ng\u00f4i (con c\u1ee7a th\u1ee9 phi, sau th\u00e0nh T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu) m\u1edbi 6 tu\u1ed5i. Tr\u01b0\u1edbc khi t\u1eeb tr\u1ea7n, H\u00e0m Phong g\u1ecdi c\u00e1c c\u1eadn th\u1ea7n l\u1ea1i, l\u1eadp ban nhi\u1ebfp ch\u00ednh t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 gi\u00fap Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf t\u01b0\u01a1ng lai. Ho\u00e0ng H\u1eadu v\u00e0 Th\u1ee9 Phi c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua g\u1ecdi \u0111\u1ebfn, nh\u1eafn nh\u1ee7 hai b\u00e0 h\u00f2a thu\u1eadn, c\u00f9ng nhau gi\u00fap vua con tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Sau khi Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf H\u00e0m Phong b\u0103ng h\u00e0, Ho\u00e0ng H\u1eadu 25 tu\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c mang danh hi\u1ec7u T\u1eeb \u00c2n Th\u00e1i H\u1eadu (Ci\u2019an Tai Hou). Th\u1ee9 Phi 27 tu\u1ed5i l\u00ean \u0111\u1ecba v\u1ecb T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu. Khi H\u00e0m Phong c\u00f2n s\u1ed1ng, T\u1eeb Hi \u0111\u00e3 \u00e2m m\u01b0u n\u1eafm quy\u1ec1n. Sau khi H\u00e0m Phong b\u0103ng h\u00e0, m\u1ed9t m\u1eb7t T\u1eeb Hi li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi T\u1eeb \u00c2n Th\u00e1i H\u1eadu \u0111\u1ec3 c\u1ea3 hai c\u00f9ng tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, m\u1eb7t kh\u00e1c, chia r\u1ebd ban nhi\u1ebfp ch\u00ednh. Trong khi thi h\u00e0i nh\u00e0 vua c\u00f2n \u0111\u1ee3i ng\u00e0y t\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u01b0\u1edbc v\u1ec1 kinh, T\u1eeb Hi c\u00f9ng con trai v\u1ec1 B\u1eafc Kinh tr\u01b0\u1edbc, li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c ph\u1ea7n t\u1eed b\u1ea5t m\u00e3n ch\u1ed1ng l\u1ea1i ban nhi\u1ebfp ch\u00ednh. V\u1ee5 n\u00e0y coi nh\u01b0 cu\u1ed9c \u0111\u1ea3o ch\u00ednh trong cung, ban nhi\u1ebfp ch\u00ednh b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5. \u0110\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb, Th\u00e1i H\u1eadu T\u1eeb Hi cho quan \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ban nhi\u1ebfp ch\u00ednh \u201c\u0111\u01b0\u1ee3c\u201d ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, thay v\u00ec b\u1ecb t\u00f9ng x\u1ebbo.<\/p>\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3, hai b\u00e0 Th\u00e1i H\u1eadu ng\u1ed3i sau r\u00e8m lo vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c nh\u00e0 vi\u1ebft s\u1eed g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTh\u00f9y Li\u00eam th\u00ednh ch\u00ednh\u201d. Hai b\u00e0 ch\u1ecdn ni\u00ean hi\u1ec7u cho vua con l\u00e0 \u0110\u1ed3ng Tr\u1ecb (Tongzhi) \u2013 c\u00f9ng cai tr\u1ecb. B\u00e0 T\u1eeb \u00c2n v\u1ed1n ng\u00e2y th\u01a1 hi\u1ec1n l\u00e0nh, ch\u00e1n vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh, khi\u1ebfn quy\u1ec1n h\u00e0nh trong tay b\u00e0 T\u1eeb Hi ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng.<\/p>\n<p>N\u0103m 1872, khi vua \u0110\u1ed3ng Tr\u1ecb 17 tu\u1ed5i, tuy l\u00e0 con ru\u1ed9t b\u00e0 T\u1eeb Hi, nh\u01b0ng c\u01b0\u1edbi ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 theo ch\u1ec9 d\u1eabn c\u1ee7a b\u00e0 T\u1eeb \u00c2n. C\u00f4 n\u00e0y c\u00f2n l\u00e0 ch\u00e1u m\u1ed9t k\u1ebb th\u00f9 c\u1ee7a b\u00e0 T\u1eeb Hi, khi\u1ebfn m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 m\u1eb9 ch\u1ed3ng n\u00e0ng d\u00e2u r\u1ea5t c\u0103ng th\u1eb3ng. \u201c\u0110\u00f4i tr\u1ebb\u201d Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf v\u00e0 Ho\u00e0ng H\u1eadu qu\u1ea5n qu\u00edt b\u00ean nhau, l\u00e0m cho Th\u00e1i H\u1eadu T\u1eeb Hi ng\u1ee9a m\u1eaft. B\u00e0 b\u1eaft Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf ph\u1ea3i xa v\u1ee3, c\u1ea5m cung m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ec3 lo vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Ch\u00e1n c\u1ea3nh l\u1ebb loi, nh\u00e0 vua c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ea1n, l\u1ebbn ra ngo\u00e0i T\u1eed C\u1ea5m Th\u00e0nh, gi\u1ea3 th\u01b0\u1eddng d\u00e2n \u0111i ch\u01a1i \u0111i\u1ebfm. C\u00f3 tin \u0111\u1ed3n Ho\u00e0ng Th\u01b0\u1ee3ng m\u1eafc b\u1ec7nh hoa li\u1ec5u, v\u00e0 ch\u1ebft v\u00ec b\u1ec7nh n\u00e0y n\u0103m 20 tu\u1ed5i. Nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 tin nh\u00e0 vua b\u0103ng h\u00e0 v\u00ec b\u1ec7nh \u0111\u1eadu m\u00f9a. Hai th\u00e1ng sau, Ho\u00e0ng H\u1eadu tr\u1ebb c\u0169ng qua \u0111\u1eddi. C\u00f3 tin \u0111\u1ed3n b\u1ecb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c, nh\u01b0ng v\u00f4 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3ng Tr\u1ecb kh\u00f4ng con n\u1ed1i d\u00f5i. T\u1eeb Hi ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u1edbi 4 tu\u1ed5i, cho l\u00e0m vua, l\u1ea5y hi\u1ec7u l\u00e0 Quang T\u1ef1 (Guangxu) \u2013 th\u1eeba t\u1ef1 vinh quang. Hai b\u00e0 Th\u00e1i H\u1eadu ti\u1ebfp t\u1ee5c cai tr\u1ecb t\u1eeb sau r\u00e8m. \u0110\u1ebfn khi b\u00e0 T\u1eeb \u00c2n qua \u0111\u1eddi n\u0103m 1881, b\u00e0 T\u1eeb Hi n\u1eafm \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc. V\u00ec b\u00e0 T\u1eeb \u00c2n qua \u0111\u1eddi \u0111\u1ed9t ng\u1ed9t, khi\u1ebfn d\u01b0 lu\u1eadn nghi b\u00e0 b\u1ecb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng.<\/p>\n<p>N\u0103m 1887, Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf Quang T\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c 16 tu\u1ed5i, \u0111\u00e1ng l\u1ebd \u0111\u1ee7 tu\u1ed5i \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb, nh\u01b0ng b\u00e0 T\u1eeb Hi v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c nhi\u1ebfp ch\u00ednh \u201ctheo th\u1ec9nh nguy\u1ec7n c\u1ee7a qu\u1ea7n th\u1ea7n\u201d. Hai n\u0103m sau, Quang T\u1ef1 ph\u1ea3i l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u c\u1ee7a b\u00e0 l\u00e0m Ho\u00e0ng H\u1eadu. Thay v\u00ec th\u00e2n thi\u1ebft v\u1edbi Ho\u00e0ng H\u1eadu, Quang T\u1ef1 l\u1ea1i g\u1eafn b\u00f3 v\u1edbi m\u1ed9t phi t\u1ea7n, khi\u1ebfn b\u00e0 T\u00f9 Hi gi\u1eadn d\u1eef.<\/p>\n<p>\u1ede tu\u1ed5i \u0111\u00f4i m\u01b0\u01a1i, Quang T\u1ef1 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh v\u00e0o \u0111\u00fang l\u00fac n\u01b0\u1edbc T\u1ea7u th\u1ea5t b\u1ea1i trong tr\u1eadn Trung Nh\u1eadt chi\u1ebfn tranh n\u0103m 1894, n\u00ean mu\u1ed1n canh t\u00e2n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 k\u1ecbp th\u1eddi \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi t\u00ecnh th\u1ebf. D\u01b0\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 c\u1ea3i c\u00e1ch nh\u01b0 Khang H\u0169u Vi (Kang Youwei) v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Kh\u1ea3i Si\u00eau (Liang Qichao), Quang T\u1ef1 mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i m\u1edbi Trung Hoa nh\u01b0 Nh\u1eadt v\u00e0 \u0110\u1ee9c.<\/p>\n<p>Quang T\u1ef1 h\u1ecdp b\u00e0n k\u1ebf ho\u1ea1ch canh t\u00e2n v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e2n v\u1eadt ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng thay \u0111\u1ed5i, k\u1ec3 c\u1ea3 qu\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 d\u00e2n d\u1ef1. Ch\u1ec9 trong m\u1ed9t tr\u0103m ng\u00e0y, Quang T\u1ef1 c\u00f4ng b\u1ed1 h\u01a1n m\u1ed9t tr\u0103m bi\u1ec7n ph\u00e1p canh t\u00e2n. B\u00e0 T\u1eeb Hi ph\u1ea3n \u1ee9ng b\u1eb1ng c\u00e1ch th\u1eb3ng tay \u0111\u00e0n \u00e1p: Qu\u1ea3n th\u00fac Quang T\u1ef1 trong m\u1ed9t cung \u0111i\u1ec7n tr\u00ean h\u00f2n \u0111\u1ea3o nh\u1ecf \u1edf \u0110\u00f4ng Nam H\u1ea3i (Zhongnanhai), c\u1ea1nh T\u1eed C\u1ea5m Th\u00e0nh, kh\u00f4ng cho ti\u1ebfp x\u00fac v\u1edbi b\u1ea5t c\u1ee9 ai. Ph\u00eda qu\u00e2n s\u1ef1, s\u00e1u qu\u00e2n nh\u00e2n trong nh\u00f3m \u0110\u00e0m T\u1ef1 \u0110\u1ed3ng (Tan Sitong) b\u1ecb gi\u1ebft. \u0110\u1ee9ng \u0111\u1ea7u phe d\u00e2n s\u1ef1 l\u00e0 Khang H\u1eefu Vi v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Kh\u1ea3i Si\u00eau ch\u1ea1y tho\u00e1t sang Nh\u1eadt. V\u1ee5 n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00ednh bi\u1ebfn M\u1eadu Tu\u1ea5t (1898).<\/p>\n<p>Sau v\u1ee5 n\u00e0y, T\u1eeb Hi Th\u00e1i H\u1eadu ra chi\u1ebfu ch\u1ec9 ph\u00e1n r\u1eb1ng Quang T\u1ef1 ho\u00e0n to\u00e0n sai l\u1ea7m, kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi \u0111\u1ecba v\u1ecb Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf. Tuy kh\u00f4ng b\u1ecb ph\u1ebf b\u1ecf, nh\u01b0ng s\u1ef1 nghi\u1ec7p Quang T\u1ef1 coi nh\u01b0 ch\u1ea5m d\u1ee9t.<\/p>\n<p>N\u0103m sau, 1900, c\u00f3 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a Ngh\u0129a H\u00f2a \u0110o\u00e0n (Yi He Tuan). M\u00f4n ph\u00e1i n\u00e0y mang t\u00ednh t\u00f4n gi\u00e1o, v\u1ed1n xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb t\u1ec9nh S\u01a1n \u0110\u00f4ng, g\u1ed3m \u0111a s\u1ed1 n\u00f4ng d\u00e2n, s\u1eed d\u1ee5ng g\u01b0\u01a1m gi\u00e1o v\u00e0 quy\u1ec1n c\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng g\u1ecdi l\u00e0 \u201cBoxer Rebellion\u201d, n\u00ean c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch l\u00e0 \u201cLo\u1ea1n Quy\u1ec1n Ph\u1ec9\u201d. Th\u00e0nh vi\u00ean ph\u00e1i n\u00e0y tin v\u00e0o b\u00f9a ph\u00e9p, ngh\u0129 r\u1eb1ng s\u00fang \u0111\u1ea1n kh\u00f4ng gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd. V\u1ed1n ch\u1ed1ng Thanh ph\u00f2 Minh, nh\u01b0ng khi \u00e1p l\u1ef1c c\u1ee7a T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e8 n\u1eb7ng tr\u00ean Trung Hoa, h\u1ecd quay sang ph\u00f2 Thanh di\u1ec7t D\u01b0\u01a1ng, \u1ee7ng h\u1ed9 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ti\u00eau di\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Th\u1ea5y Ngh\u0129a H\u00f2a \u0110o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang kh\u1eafp n\u01a1i \u1ee7ng h\u1ed9, b\u00e0 T\u1eeb Hi ngh\u0129 r\u1eb1ng h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap b\u00e0 ch\u1ed1ng ngo\u1ea1i x\u00e2m. B\u00e0 n\u00f3i: \u201cC\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng c\u1eady v\u00e0o ma thu\u1eadt c\u1ee7a h\u1ecd; nh\u01b0ng ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e0o kh\u00f4ng d\u1ef1a v\u00e0o t\u00e2m v\u00e0 tr\u00ed c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n? Trung Qu\u1ed1c ng\u00e0y nay v\u00f4 c\u00f9ng y\u1ebfu. Ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00e2m v\u00e0 tr\u00ed c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o. N\u1ebfu ch\u00fang ta b\u1ecf qua v\u00e0 m\u1ea5t s\u1ef1 \u1ee7ng h\u1ed9 c\u1ee7a d\u00e2n, ch\u00fang ta c\u00f3 c\u00e1i g\u00ec \u0111\u1ec3 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc?\u201d B\u00e0 c\u00f4ng khai \u1ee7ng h\u1ecd Ngh\u0129a H\u00f2a \u0110o\u00e0n, c\u00f9ng l\u00fac tuy\u00ean chi\u1ebfn v\u1edbi c\u00e1c c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng. Chi\u1ebfn tranh n\u1ed5 l\u1edbn, c\u00e1c ph\u00e1i b\u1ed9 ngo\u1ea1i qu\u1ed1c b\u1ecb v\u00e2y h\u00e3m v\u00e0 gi\u1ebft h\u1ea1i. B\u00e1t qu\u1ed1c li\u00ean qu\u00e2n ti\u1ebfn chi\u1ebfm B\u1eafc Kinh, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3 hai b\u00ean ch\u1ebft v\u00e0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng. Tri\u1ec1u \u0110\u00ecnh ph\u1ea3i ch\u1ea1y v\u1ec1 T\u00e2y An (Xi\u2019an).<\/p>\n<p>Khi th\u1ea5y B\u00e1t qu\u1ed1c li\u00ean qu\u00e2n kh\u00e1 m\u1ea1nh, B\u00e0 l\u1ea1i c\u1ea7m ch\u00e2n Ngh\u0129a H\u00f2a \u0110o\u00e0n, kh\u00f4ng cho \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn c\u00f9ng. Li\u00ean minh T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng kh\u00f4ng s\u0103n \u0111u\u1ed5i b\u00e0 t\u1edbi c\u00f9ng. H\u1ecd cho ng\u01b0\u1eddi t\u1edbi th\u01b0\u01a1ng thuy\u1ebft, b\u1ea3o \u0111\u1ea3m v\u1eabn t\u00f4n tr\u1ecdng \u0111\u1ecba v\u1ecb c\u1ee7a B\u00e0. T\u1eeb Hi \u0111\u1ed3ng \u00fd h\u00f2a \u0111\u00e0m, \u0111\u01b0a t\u1edbi h\u00f2a \u01b0\u1edbc n\u0103m 1901, ch\u1ecbu b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng chi\u1ebfn ph\u00ed cho Li\u00ean minh s\u1ed1 ti\u1ec1n l\u00e0 450 tri\u1ec7u l\u1ea1ng b\u1ea1c, ngang v\u1edbi 450 tri\u1ec7u d\u00e2n Trung Qu\u1ed1c, tr\u1ea3 trong 39 n\u0103m, c\u1ea3 v\u1ed1n l\u1eabn l\u1eddi th\u00e0nh tr\u00ean 900 tri\u1ec7u l\u1ea1ng b\u1ea1c, \u0111\u1ed5 \u0111\u1ed3ng m\u1ed7i \u0111\u1ea7u d\u00e2n hai l\u1ea1ng. N\u01b0\u1edbc M\u1ef9 l\u00e0m m\u1ed9t c\u1eed ch\u1ec9 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a, d\u00f9ng s\u1ed1 ti\u1ec1n b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng v\u1ec1 ph\u1ea7n m\u00ecnh \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n gi\u00e1o d\u1ee5c Trung Qu\u1ed1c, m\u1ed9t ph\u1ea7n cho ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c \u0111i du h\u1ecdc, m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u1edf tr\u01b0\u1eddng t\u1ea1i Trung Qu\u1ed1c, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Thanh Hoa (Tsinghua) n\u1eb1m trong s\u1ed1 n\u00e0y, tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ea1i h\u1ecdc danh ti\u1ebfng ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>T\u1eeb T\u00e2y An tr\u1edf l\u1ea1i B\u1eafc Kinh v\u00e0o th\u00e1ng Gi\u00eang 1902, b\u00e0 T\u1eeb Hi thay \u0111\u1ed5i ho\u00e0n to\u00e0n. B\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ea3i c\u00e1ch m\u1ecdi m\u1eb7t, v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, ban h\u00e0nh hi\u1ebfn ph\u00e1p, v\u1ec1 x\u00e3 h\u1ed9i, b\u1ecf t\u1ee5c ph\u1ee5 n\u1eef b\u00f3 ch\u00e2n, v\u1ec1 gi\u00e1o d\u1ee5c, thay \u0111\u1ed5i c\u00e1ch h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1ch thi\u2026 B\u00e0 ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng thay \u0111\u1ed5i nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u1ea3 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00e0 ch\u00e9m \u0111\u1ea7u m\u1ea5y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ea1i uy t\u00edn v\u00e0 t\u1ea1o h\u00ecnh \u1ea3nh \u00c2u h\u00f3a tr\u01b0\u1edbc d\u01b0 lu\u1eadn, B\u00e0 cho m\u1eddi h\u1ecda s\u0129 \u00c2u ch\u00e2u v\u00e0o cung, v\u1ebd h\u00ecnh b\u00e0 m\u1eb7c long b\u00e0o, \u00e1o c\u00f3 th\u00eau r\u1ed3ng c\u1ee7a nh\u00e0 vua, ch\u1ee9ng t\u1ecf m\u00ecnh l\u00e0 k\u1ebb c\u1ea7m quy\u1ec1n ch\u00ednh th\u1ed1ng. B\u00e0 cho g\u1ecdi m\u1ed9t nhi\u1ebfp \u1ea3nh gia chuy\u00ean nghi\u1ec7p, v\u00e0o cung ch\u1ee5p m\u1ed9t lo\u1ea1t h\u00ecnh c\u1ee7a b\u00e0, l\u00e0 b\u1ed9 \u1ea3nh duy nh\u1ea5t ghi l\u1ea1i c\u1ea3nh B\u00e0 trong cung tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh Trung Qu\u1ed1c v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 20. G\u00e2y tranh c\u00e3i nhi\u1ec1u nh\u1ea5t v\u00e0o th\u1eddi \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u00ecnh b\u00e0 T\u1eeb Hi trong y ph\u1ee5c Quan \u00c2m, nh\u00e2n v\u1eadt bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng trong Ph\u1eadt Gi\u00e1o. Ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3n \u0111\u1ed1i: \u201cH\u00e3y t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng, Ho\u00e0ng Th\u00e1i H\u1eadu t\u1eebng b\u1ecb cho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111o\u1ea1t ng\u00f4i vua, gi\u1ebft h\u1ea1i d\u00e2n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, r\u1ed3i \u0103n m\u1eb7c nh\u01b0 Quan \u00c2m l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng?\u201d<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.asia.si.edu\/explore\/china\/powerplay\/\" target=\"_blank\">B\u1ed9 \u1ea3nh hi\u1ebfm c\u00f3 v\u1ec1 b\u00e0 T\u1eeb Hi<\/a> \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng b\u1ea7y t\u1ea1i Freer\/Sackler thu\u1ed9c Vi\u1ec7n B\u1ea3o T\u00e0ng Ngh\u1ec7 Thu\u1eadt \u00c1 Ch\u00e2u c\u1ee7a h\u1ec7 th\u1ed1ng The Smithsonian, t\u1ea1i Washington, DC. t\u1eeb 24 th\u00e1ng 9, 2011, \u0111\u1ebfn sau T\u1ebft R\u1ed3ng, 29 th\u00e1ng 1, 2012.<\/p>\n<p>M\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa c\u00f4ng ch\u00fang, tri\u1ec1u Thanh v\u00e0 c\u00e1c c\u01b0\u1eddng qu\u1ed1c T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 c\u00e1i v\u00f2ng lu\u1ea9n qu\u1ea9n. D\u00e2n s\u1ee3 vua quan, vua quan s\u1ee3 n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i s\u1ee3 d\u00e2n. D\u00e2n s\u1ee3 vua quan, v\u00ec vua quan c\u00f3 quy\u1ec1n th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t. Vua quan s\u1ee3 n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, v\u00ec h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 mang qu\u00e2n t\u1edbi l\u1eadt \u0111\u1ed5 m\u00ecnh. N\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i s\u1ee3 d\u00e2n, v\u00ec kh\u00f4ng th\u00f4ng hi\u1ec3u ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n, h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ef1c ti\u1ebfp cai tr\u1ecb d\u00e2n. V\u1eady, n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i mu\u1ed1n tr\u1ecb d\u00e2n, h\u1ecd ph\u1ea3i quay ng\u01b0\u1ee3c v\u00f2ng: N\u1eafm \u0111\u1ea7u vua quan, \u0111\u1ec3 vua quan tr\u1ecb d\u00e2n thay cho h\u1ecd.<\/p>\n<p>B\u00e1t qu\u1ed1c li\u00ean minh kh\u00f4ng l\u1eadt \u0111\u1ed5 b\u00e0 T\u1eeb Hi, gi\u1eef b\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00e0 tr\u1ecb d\u00e2n, b\u1eaft d\u00e2n \u0111\u00f3ng thu\u1ebf \u0111\u1ec3 b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng cho m\u00ecnh. Ch\u1eebng n\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb b\u00e0 kh\u00f4ng b\u1ecb lung lay, b\u00e0 s\u1eb5n s\u00e0ng l\u00e0m v\u1eeba l\u00f2ng n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, k\u1ec3 c\u1ea3 ng\u0103n ch\u1eb7n d\u00e2n ch\u00fang b\u00e0i ngo\u1ea1i.<\/p>\n<p>C\u00f3 v\u1ebb nh\u00e0 c\u1ea7m quy\u1ec1n c\u1ed9ng s\u1ea3n B\u1eafc Kinh ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 h\u1ecdc thu\u1ed9c b\u00e0i h\u1ecdc T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e0 T\u1eeb Hi. H\u1ecd s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111em qu\u00e2n t\u1edbi \u0111\u00e1nh v\u00e0 tr\u1ef1c ti\u1ebfp cai tr\u1ecb d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam. H\u1ecd n\u1eafm \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng c\u1ea7m quy\u1ec1n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb d\u00e2n Vi\u1ec7t thay cho h\u1ecd. D\u00e2n Vi\u1ec7t kh\u00f4ng n\u1ed9p ti\u1ec1n cho h\u1ecd qua h\u00ecnh th\u1ee9c \u201cb\u1ed3i th\u01b0\u1eddng\u201d, m\u00e0 qua ng\u1ea3 \u201c\u0111\u1ea5u th\u1ea7u\u201d h\u1ecd th\u01b0\u1eddng th\u1eafng v\u1edbi t\u1ec9 l\u1ec7 90%.<\/p>\n<p>V\u1eeba l\u00ean c\u1ea7m quy\u1ec1n, T\u1ed5ng b\u00ed th\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u00fa Tr\u1ecdng ph\u1ea3i sang B\u1eafc Kinh nh\u1eadn l\u1ec7nh. L\u1ec7nh ra sao? B\u00ed m\u1eadt, ai bi\u1ebft! Trong khi \u1ea5y, Ch\u1ee7 T\u1ecbch v\u00f4 quy\u1ec1n Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea5n Sang \u0111i \u1ea4n \u0111i Phi, n\u00f3i n\u0103ng m\u1ea1nh b\u1ea1o, nh\u01b0ng l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a k\u1ebb kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c quy\u1ec1n, li\u1ec7u c\u00f3 \u00edch g\u00ec? Bi\u1ebft \u0111\u00e2u, B\u1eafc Kinh ch\u1ea3 s\u1eafp x\u1ebfp nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ec3 che m\u1eb7t th\u1ebf gian. K\u1ec3 c\u1ea3 chuy\u1ec7n \u201cH\u00e0 N\u1ed9i x\u00edch l\u1ea1i v\u1edbi M\u1ef9,\u201d bi\u1ebft \u0111\u00e2u ch\u1ec9 l\u00e0 m\u00e0n k\u1ecbch \u0111\u1ea1o di\u1ec5n t\u1eeb B\u1eafc Kinh.<\/p>\n<p>Trong khi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n H\u00e0 N\u1ed9i li\u00ean ti\u1ebfp bi\u1ec3u t\u00ecnh ch\u1ed1ng T\u1ea7u \u0111\u1ec3 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 th\u1ec3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t r\u1ed3i, v\u00e0 \u0111ang do B\u1eafc Kinh cai tr\u1ecb qua tay H\u00e0 N\u1ed9i. V\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb \u0111ang c\u1ea7m quy\u1ec1n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, ch\u1eebng n\u00e0o B\u1eafc Kinh c\u00f2n b\u1ea3o \u0111\u1ea3m \u0111\u1ecba v\u1ecb c\u1ee7a h\u1ecd, h\u1ecd s\u1eb5n s\u00e0ng l\u00e0m theo t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec B\u1eafc Kinh mu\u1ed1n. C\u0169ng nh\u01b0 b\u00e0 T\u1eeb Hi s\u1eb5n s\u00e0ng l\u00e0m theo n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 14 th\u00e1ng 11, 1908, Quang T\u1ef1 qua \u0111\u1eddi, v\u1eabn trong t\u00ecnh tr\u1ea1ng bi giam l\u1ecfng. C\u00f9ng ng\u00e0y, b\u00e0 T\u1eeb Hy phong v\u01b0\u01a1ng cho m\u1ed9t \u0111\u1ee9a b\u00e9 ba tu\u1ed5i<b> <\/b>trong ho\u00e0ng t\u1ed9c l\u00ean ng\u00f4i, l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf Ph\u1ed5 Nghi (Puyi). H\u00f4m sau, b\u00e0 qua \u0111\u1eddi, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd 74 tu\u1ed5i.<\/p>\n<p>M\u1ed9t tr\u0103m n\u0103m sau, ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 11, 2008, k\u1ebft qu\u1ea3 gi\u1ea3o nghi\u1ec7m x\u00e1c vua Quang T\u1ef1 cho bi\u1ebft \u00f4ng b\u1ecb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c b\u1eb1ng ch\u1ea5t arsenic. Theo tin CNN, ch\u1ea5t \u0111\u1ed9c n\u00e0y trong c\u01a1 th\u1ec3 \u00f4ng cao g\u1ea5p hai ng\u00e0n l\u1ea7n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. D\u01b0 lu\u1eadn \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng b\u00e0 T\u1eeb Hi bi\u1ebft m\u00ecnh s\u1eafp ch\u1ebft, cho Quang T\u1ef1 ch\u1ebft tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1ec3 tr\u1eeb h\u1eadu h\u1ecda.<\/p>\n<p><b>Gi\u00fap ch\u1ed3ng th\u00e0nh b\u1ea1i<\/b><\/p>\n<p>B\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch (Madame Chiang Kai-shek) ra \u0111\u1eddi t\u1ea1i \u0111\u1ea3o H\u1ea3i Nam v\u00e0o n\u0103m b\u00e0 T\u1eeb Hi l\u00e0m cu\u1ed9c ch\u00ednh bi\u1ebfn M\u1eadu Tu\u1ea5t (1898), v\u00e0 s\u1ed1ng t\u1edbi 106 tu\u1ed5i. Trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng h\u01a1n m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7, b\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u vi\u1ec7c l\u1edbn, v\u00e0 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c b\u1ecb d\u1ecb ngh\u1ecb; l\u1eddi khen c\u0169ng l\u1eafm, l\u1eddi ch\u00ea c\u0169ng nhi\u1ec1u. B\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u00fap ch\u1ed3ng th\u00e0nh c\u00f4ng, v\u00e0 khi ch\u1ed3ng th\u1ea5t b\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng \u0111\u1ed5 t\u1ea1i b\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n. Trong \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb Th\u1ebf chi\u1ebfn, b\u00e0 \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng n\u00eau cao ch\u00ednh ngh\u0129a c\u1ee7a Trung Hoa, v\u00e0 t\u1ea1o uy t\u00edn cho ch\u1ed3ng b\u00e0 s\u00e1nh vai v\u1edbi Roosevelt, Churchill, v\u00e0 Stalin. Th\u00f4ng su\u1ed1t v\u0103n h\u00f3a Trung Hoa v\u00e0 T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng, b\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ea3 trong n\u01b0\u1edbc v\u00e0 h\u1ea3i ngo\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i vai tr\u00f2 l\u00e0 th\u01b0 k\u00fd, l\u00e0 th\u00f4ng ng\u00f4n, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t ng\u00f4n c\u1ee7a \u00f4ng, \u00f4ng c\u00f2n c\u1eed b\u00e0 v\u00e0o nhi\u1ec1u ch\u1ee9c v\u1ee5 quan tr\u1ecdng, nh\u01b0 \u1ee6y ban Vi\u1ec7n, \u0111\u1ea1i bi\u1ec3u Vi\u1ec7n l\u1eadp ph\u00e1p, T\u1ed5ng qu\u1ea3n kh\u00f4ng l\u1ee5c Trung Hoa, v\u00e0 n\u0103m 1945, l\u00e0 th\u00e0nh vi\u00ean Ban Ch\u1ea5p h\u00e0nh Trung \u01b0\u01a1ng \u0110\u1ea3ng.<\/p>\n<p>S\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea9m \u0111\u1ecbnh khi n\u1eafp quan t\u00e0i \u0111\u00f3ng l\u1ea1i (c\u00e1i quan \u0111\u1ecbnh ph\u1eadn). V\u1eady xin tr\u00edch d\u1ecbch l\u1ea1i sau \u0111\u00e2y nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 c\u01a1 quan truy\u1ec1n th\u00f4ng kh\u00e1c nhau, khi b\u00e0 T\u1ed1ng M\u1ef9 Linh (Soong Mei Ling) qua \u0111\u1eddi v\u00e0o n\u0103m 2003:<\/p>\n<p><i>Tr\u00edch tin VOA vi\u1ebft t\u1eeb H\u1ed3ng K\u00f4ng ng\u00e0y 24 th\u00e1ng 10, 2003:<\/i><\/p>\n<p>B\u00e0 T\u1ed1ng M\u1ef9 Linh, g\u00f3a ph\u1ee5 c\u1ed1 l\u00e3nh t\u1ee5 \u0110\u00e0i Loan T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch, \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi t\u1ea1i nh\u00e0 b\u00e0 \u1edf New York, th\u1ecd 106 tu\u1ed5i.<\/p>\n<p>B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao \u0110\u00e0i Loan \u0111\u00e3 loan b\u00e1o v\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a B\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch. C\u1edd r\u0169 \u0111\u00e3 treo t\u1ea1i tr\u1ee5 s\u1edf Trung \u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u00e2n \u0110\u1ea3ng t\u1ea1i \u0110\u00e0i B\u1eafc (Taipei).<\/p>\n<p>Nh\u0169 danh T\u1ed1ng M\u1ef9 Linh, b\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb nh\u1ea5t trong ba ch\u1ecb em n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a Trung Hoa, b\u00e0 T\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c t\u1ea1i Hoa K\u1ef3. B\u00e0 t\u1ed1t nghi\u1ec7p h\u1ea1ng danh d\u1ef1 t\u1ea1i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Wellesley \u1edf Massachusetts n\u0103m 1917 (19 tu\u1ed3i).<\/p>\n<p>B\u00e0 mang danh hi\u1ec7u \u201cB\u00e0 T\u01b0\u1edfng\u201d (Madame Chiang) sau khi k\u1ebft h\u00f4n v\u1edbi l\u00e3nh t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng c\u1ea7m quy\u1ec1n Trung Hoa l\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch v\u00e0o n\u0103m 1926\u2026<\/p>\n<p><i>Tr\u00edch b\u00e0i b\u00e1o tr\u00ean t\u1edd Guardian (Anh) ng\u00e0y 5 th\u00e1ng 11, 2003:<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>T\u1ed1ng M\u1ef9 Linh, hay B\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch, m\u1ed9t th\u1eddi n\u1ed5i ti\u1ebfng kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi v\u1eeba \u0111\u1eb9p v\u1eeba l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i si\u00eau quy\u1ec1n l\u1ef1c v\u1ee3 c\u1ee7a nh\u00e0 cai tr\u1ecb \u0111\u1ed9c t\u00e0i Trung Hoa, s\u1ed1ng nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i \u0111\u1eddi \u1ea9n d\u1eadt trong m\u1ed9t apartment l\u1edbn nh\u00ecn ra Gracie Park \u1edf Upper East Side tr\u01b0\u1edbc khi qua \u0111\u1eddi v\u00e0o ng\u00e0y 23 th\u00e1ng 10 \u1edf tu\u1ed5i 106. S\u1ef1 \u1ea9n d\u1eadt n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 d\u1ea3n d\u1ecb l\u00e0 tu\u1ed5i gi\u00e0 hay b\u1ec7nh t\u1eadt. Qu\u1ed1c D\u00e2n \u0110\u1ea3ng (Kuomintang) \u0111\u00e3 cai tr\u1ecb \u0110\u00e0i Loan sau khi b\u00e0 v\u00e0 ch\u1ed3ng ch\u1ea1y kh\u1ecfi l\u1ee5c \u0111\u1ecba Trung Hoa v\u00e0o n\u0103m 1949, \u0111ang t\u1ef1 t\u00e1i sinh nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ea3ng d\u00e2n ch\u1ee7 hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, v\u00e0 h\u1ecd kh\u00f4ng mu\u1ed1n di\u1ec7n m\u1ea1o t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ed9c t\u00e0i trong qu\u00e1 kh\u1ee9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n\u2026<\/p>\n<p><i>Tr\u00edch b\u00e0i b\u00e1o t\u1ea1p ch\u00ed TIME 24 th\u00e1ng 10, 2003:<\/i><\/p>\n<p>Giai \u0111o\u1ea1n c\u1ef1c th\u1ecbnh c\u1ee7a B\u00e0 T\u01b0\u1edfng l\u00e0 th\u1eddi gian \u0110\u1ec7 Nh\u1ecb Th\u1ebf Chi\u1ebfn, khi b\u00e0 t\u1edbi Hoa K\u1ef3 nh\u01b0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t ng\u00f4n c\u1ee7a ch\u1ed3ng b\u00e0, \u0111\u1ecdc m\u1ed9t b\u00e0i di\u1ec5n v\u0103n kh\u00edch \u0111\u1ed9ng tr\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee1ng vi\u1ec7n Qu\u1ed1c H\u1ed9i Hoa K\u1ef3, k\u00eau g\u1ecdi gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u1ed1ng Nh\u1eadt. M\u1ed9t tr\u00ed th\u1ee9c c\u00f3 s\u1ee9c l\u00f4i cu\u1ed1n, b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi nh\u1eefng t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ed5 truy\u1ec1n v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef Trung Hoa ch\u1ec9 bi\u1ebft im l\u1eb7ng v\u00e2ng l\u1eddi, b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea3m nh\u1eadn vai tr\u00f2 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ea3 kh\u00f4ng l\u1ef1c c\u1ee7a \u00f4ng T\u01b0\u1edfng. L\u00e0 th\u1ea7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a th\u00e2n h\u1eefu T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i v\u00e0 kh\u00f4ng l\u00f9i b\u01b0\u1edbc trong vi\u1ec7c ch\u1ed1ng l\u1ea1i b\u00e0nh tr\u01b0\u1edbng c\u1ee7a phe Mao, B\u00e0 T\u01b0\u1edfng v\u00e0 ch\u1ed3ng b\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng v\u1ecdng t\u1ea1i Hoa K\u1ef3, v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean b\u00eca b\u00e1o TIME t\u1edbi ba l\u1ea7n. Nh\u01b0ng trong n\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi cho l\u00e0 b\u00e0 ki\u00eau c\u0103ng v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00e0o ch\u1eefa cho \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i cai tr\u1ecb \u0111\u1ed9c t\u00e0i c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 Qu\u1ed1c D\u00e2n \u0110\u1ea3ng. Sau khi ch\u1ed3ng b\u00e0 qua \u0111\u1eddi n\u0103m 1975, b\u00e0 sang Hoa K\u1ef3, v\u00e0 s\u1ed1ng cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ngo\u00e0i \u00e1nh \u0111\u00e8n ch\u00ednh tr\u1ecb\u2026<\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Madame-Chiang-Kai-shek.jpg\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top: 0px; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"Madame-Chiang-Kai-shek\" border=\"0\" alt=\"Madame-Chiang-Kai-shek\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/Madame-Chiang-Kai-shek_thumb.jpg\" width=\"279\" height=\"253\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>Ch\u00e2n dung b\u00e0 T\u01b0\u1edfng Gi\u1edbi Th\u1ea1ch<\/em><\/p>\n<p><i>Tr\u00edch b\u00e1o New York Times, ng\u00e0y 25 th\u00e1ng 10, 2003:<\/i><\/p>\n<p>L\u00e0 m\u1ed9t di\u1ec5n gi\u1ea3 th\u00f4ng th\u1ea1o Anh ng\u1eef v\u00e0 theo Thi\u00ean Ch\u00faa Gi\u00e1o, nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u1eabu m\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 mong mu\u1ed1n Trung Hoa tr\u1edf th\u00e0nh, B\u00e0 T\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 ch\u1ea1m \u0111\u00fang t\u1ea7n s\u1ed1 c\u1ee7a th\u00ednh gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 khi b\u00e0 du h\u00e0nh kh\u1eafp n\u01b0\u1edbc, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m 1930, v\u1eadn \u0111\u1ed9ng t\u00e0i ch\u00ednh v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho ch\u00ednh quy\u1ec1n c\u1ee7a ch\u1ed3ng b\u00e0. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9, b\u00e0 c\u00f3 v\u1ebb bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t Trung Hoa hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, c\u00f3 h\u1ecdc, th\u00e2n M\u1ef9 m\u00e0 h\u1ecd mong mu\u1ed1n xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u2013 d\u00f9 r\u1eb1ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa cho r\u1eb1ng b\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tham nh\u0169ng, th\u00e8m kh\u00e1t quy\u1ec1n l\u1ef1c, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1ed9t qu\u00e1 kh\u1ee9 h\u1ecd c\u1ed1 tho\u00e1t kh\u1ecfi\u2026<\/p>\n<p>&#8211; T\u1ea1p ch\u00ed LIFE g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 \u201cNg\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi\u201d<\/p>\n<p>&#8211; Nh\u00e0 v\u0103n Ernest Hemingway g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 \u201cHo\u00e0ng h\u1eadu c\u1ee7a Trung Hoa\u201d<\/p>\n<p>&#8211; \u0110\u1ec7 Nh\u1ea5t Phu Nh\u00e2n Hoa K\u1ef3 Eleanor Roosevelt nh\u1eadn x\u00e9t: \u201cB\u00e0 \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1ea5t hay v\u1ec1 d\u00e2n ch\u1ee7. Nh\u01b0ng b\u00e0 \u1ea5y kh\u00f4ng hi\u1ec3u l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng d\u00e2n ch\u1ee7\u201d.<\/p>\n<p>&#8211; B\u00e0 T\u01b0\u1edfng t\u1ef1 n\u00f3i v\u1ec1 m\u00ecnh: \u201cCh\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t th\u1ee9 \u00c1 \u0110\u00f4ng v\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 c\u00e1i m\u1eb7t c\u1ee7a t\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>&#8211; Tuy\u00ean b\u1ed1 c\u1ee7a T\u1ed5ng Th\u1ed1ng George W. Bush: B\u00e0 T\u01b0\u1edfng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n th\u00e2n c\u1ee7a Hoa K\u1ef3 trong su\u1ed1t \u0111\u1eddi b\u00e0, v\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong khi n\u00f3i l\u00ean cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc. Nhi\u1ec1u th\u1ebf h\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 s\u1ebd nh\u1edb m\u00e3i v\u00e0 k\u00ednh tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u00f4ng minh c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1 t\u00ednh m\u1ea1nh m\u1ebd c\u1ee7a b\u00e0. Thay m\u1eb7t nh\u00e2n d\u00e2n Hoa K\u1ef3, t\u00f4i g\u1eedi l\u1eddi chia bu\u1ed3n t\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong gia \u0111\u00ecnh B\u00e0 T\u01b0\u1edfng v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u00e1i m\u1ed9 kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p><b>R\u1ed3ng C\u00e1i t\u1ef1 bi\u1ec7n minh<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>B\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu, nh\u0169 danh Tr\u1ea7n L\u1ec7 Xu\u00e2n, sinh n\u0103m 1924, qua \u0111\u1eddi 2011. B\u00e0 T\u1eeb Hi qua \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc khi ch\u1eef R\u1ed3ng C\u00e1i ra \u0111\u1eddi. Kh\u00f4ng r\u00f5 b\u00e0 T\u01b0\u1edfng c\u00f3 bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi m\u00ecnh l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i kh\u00f4ng. B\u00e0 Nhu ch\u1eb3ng nh\u1eefng bi\u1ebft, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i t\u1ef1 gi\u1ea3i th\u00edch t\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi m\u00ecnh l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i. Khi b\u00e0 qua \u0111\u1eddi v\u00e0o th\u00e1ng T\u01b0 n\u0103m 2011, nhi\u1ec1u b\u1ea3n tin \u0111\u00e3 nh\u1eafc t\u1edbi danh hi\u1ec7u R\u1ed3ng C\u00e1i c\u1ee7a b\u00e0. H\u00e3ng CBS loan b\u1ea3n tin c\u1ee7a AP ng\u00e0y 27 th\u00e1ng 4, v\u1edbi t\u1ef1a: B\u00e0 \u201cR\u1ed3ng C\u00e1i\u201d Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu qua \u0111\u1eddi t\u1ea1i Rome. T\u1edd Independent (Anh) m\u1edf \u0111\u1ea7u b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Martin Childs: \u201cB\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 nh\u01b0 \u201cR\u1ed3ng C\u00e1i\u201d hay \u201cLucrezia Borgia \u00c1 \u0110\u00f4ng\u201d.<\/p>\n<p>Qua b\u00e0i vi\u1ebft c\u1ee7a Joseph Gregory ng\u00e0y 27 th\u00e1ng 4, 2011 tr\u00ean New York Times, c\u00f3 nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n<p>Cha m\u1eb9 \u0111\u1eb7t t\u00ean b\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n L\u1ec7 Xu\u00e2n, \u201cm\u00f9a Xu\u00e2n \u0111\u1eb9p\u201d. V\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh th\u1ee9c ti\u1ebfp kh\u00e1ch c\u1ee7a v\u1ecb t\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u1ed9c th\u00e2n Nam Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 anh ch\u1ed3ng b\u00e0, b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh th\u1ee9c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o M\u1ef9, gi\u1edbi ngo\u1ea1i giao v\u00e0 c\u00e1c qu\u00e2n nh\u00e2n v\u1ee9\u01a1ng m\u1eafc trong v\u00f2ng nh\u1eefng m\u01b0u toan c\u1ee7a S\u00e0i G\u00f2n v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1960, b\u00e0 \u1ea5y l\u00e0 \u201cR\u1ed3ng C\u00e1i\u201d, bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec sai qu\u1ea5y v\u1edbi n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a M\u1ef9 \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc b\u00e0 kh\u1ecfi ch\u1ee7 ngh\u0129a c\u1ed9ng s\u1ea3n\u2026.<\/p>\n<p>V\u00e0o nh\u1eefng ng\u00e0y \u00f4ng Di\u1ec7m m\u1edbi c\u1ea7n quy\u1ec1n, b\u00e0 nghe n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u qu\u00e2n \u0111\u1ed9i l\u00e0 t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n V\u0103n Hinh kho\u00e1c l\u00e1c r\u1eb1ng \u00f4ng s\u1ebd l\u1eadt \u0111\u1ed5 Th\u1ee7 T\u01b0\u1edbng v\u00e0 b\u1eaft b\u00e0 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh, b\u00e0 \u0111\u1ed1i di\u1ec7n \u00f4ng t\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c ti\u1ebfp t\u00e2n \u1edf S\u00e0i G\u00f2n. Theo tu\u1ea7n b\u00e1o TIME, b\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m \u00f4ng T\u01b0\u1edbng s\u1eedng s\u1ed1t khi n\u00f3i r\u1eb1ng: \u201c\u00d4ng kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u1eadt \u0111\u1ed5 ch\u00ednh quy\u1ec1n n\u00e0y, v\u00ec \u00f4ng kh\u00f4ng c\u00f3 gan. V\u00e0 n\u1ebfu \u00f4ng l\u1eadt \u0111\u1ed5, \u00f4ng s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4i, v\u00ec t\u00f4i s\u1ebd m\u00f3c c\u1ed5 \u00f4ng tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Theo nh\u00e0 b\u00e1o William Prochnau: \u201cB\u00e0 Nhu nh\u00ecn v\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 qu\u00e1i \u00e1c ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a lo\u1ea1t truy\u1ec7n b\u1eb1ng tranh n\u1ed5i ti\u1ebfng th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd \u201cTerry and the Pirates\u201d, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9 \u0111\u1eb7t cho b\u00e0 c\u00e1i t\u00ean c\u1ee7a nh\u00e2n v\u1eadt \u0111\u00f3, l\u00e0 \u201cR\u1ed3ng C\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>Trong cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n c\u1ee7a ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u201cVietnam: A Television History\u201d (L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam b\u1eb1ng truy\u1ec1n h\u00ecnh) t\u1ea1i Roma ng\u00e0y 02 th\u00e1ng 11, 1982, b\u00e0 Nhu \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi th\u1eb3ng t\u1ea1i sao b\u00e1o M\u1ef9 g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i. Sau \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi v\u00e0 tr\u1ea3 l\u1eddi c\u1ee7a ch\u00ednh b\u00e0:<\/p>\n<p><i>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n: <\/i><\/p>\n<p>Th\u01b0a B\u00e0 Nhu, v\u00e0o th\u1eddi T\u1ed5ng Th\u1ed1ng Di\u1ec7m, B\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 \u0110\u1ec7 Nh\u1ea5t Phu Nh\u00e2n c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam. B\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 cho ch\u00fang t\u00f4i bi\u1ebft v\u1ec1 vai tr\u00f2 c\u1ee7a b\u00e0 kh\u00f4ng?<\/p>\n<p><i>B\u00e0 Nhu:<\/i><\/p>\n<p>Vai tr\u00f2 c\u1ee7a t\u00f4i. Kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2u, n\u00f3 qu\u00e1 kh\u00f3 \u0111\u1ec1 m\u00f4 t\u1ea3. T\u00f4i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng t\u00f4i gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con m\u00e8o con, \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa c\u1eafn c\u1ed5 tung v\u00e0o \u0111\u1ea5u tr\u01b0\u1eddng v\u1edbi \u0111\u00e1m s\u01b0 t\u1eed, nh\u01b0ng t\u00f4i tin r\u1eb1ng ch\u1ec9 b\u1edfi v\u1ec9 t\u00f4i sinh ra d\u1ee9\u01a1i d\u1ea5u hi\u1ec7u s\u01b0 t\u1eed, v\u00e0 t\u00f4i tin r\u1eb1ng t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng v\u1edbi h\u1ecd. Nh\u01b0ng th\u1eadt ra, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u truy\u1ec7n qu\u00e1 d\u00e0i \u0111\u1ec3 n\u00f3i b\u00e2y gi\u1edd, t\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebft \u00edt nh\u1ea5t ba cu\u1ed1n s\u00e1ch v\u1ec1 n\u00f3, n\u00ean t\u00f4i mu\u1ed1n gi\u1eef l\u1ea1i.<\/p>\n<p><i>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n:<\/i><\/p>\n<p>C\u00f2n v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u00e1o ch\u00ed T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ph\u1ea3n b\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o? Nh\u00e2n ti\u1ec7n, c\u00f3 chuy\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i. B\u00e0 c\u00f3 mu\u1ed1n b\u00ecnh ph\u1ea9m v\u1ec1 chuy\u1ec7n n\u00e0y?<\/p>\n<p><i>B\u00e0 Nhu:<\/i><\/p>\n<p>T\u00f4i tin r\u1eb1ng khi ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi t\u00f4i nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1ec9 b\u1edfi v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta nh\u00ecn th\u1ea5y t\u00f4i kh\u00f4ng s\u1ee3 h\u00e3i, v\u00e0 \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1 th\u1eadt. Ch\u1ed3ng t\u00f4i, \u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 r\u1ea5t kh\u00f4ng vui v\u1edbi m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 \u00f4ng anh, v\u00e0 b\u00ean kia l\u00e0 v\u1ee3. \u00d4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 coi c\u1ea3 hai ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ec1u nh\u01b0 tr\u1ebb con trong r\u1eebng, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i v\u00f4 t\u00e2m \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ea3m gi\u00e1c th\u1ef1c t\u1ebf, khi \u0111\u1ee5ng \u0111\u1ed9 v\u1edbi con m\u1ed3i, m\u00e0 m\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng m\u00ecnh chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u v\u1edbi nh\u1eefng con th\u00fa kh\u1ee7ng khi\u1ebfp. V\u00e0 \u00f4ng \u1ea5y th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1edbi anh c\u1ee7a \u00f4ng \u1ea5y r\u1eb1ng: Anh, anh n\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7y tu, v\u00e0 b\u00e0 (v\u1edbi t\u00f4i), b\u00e0 n\u00ean \u1edf nh\u00e0 v\u00e0 k\u00edn ti\u1ebfng nh\u01b0 m\u1ed9t b\u00e0 n\u1ed9i tr\u1ee3. V\u00e0 t\u00f4i n\u00f3i, d\u0129 nhi\u00ean, n\u1ebfu ch\u1ec9 l\u00e0 m\u00ecnh t\u00f4i, ch\u1eafc l\u00e0 t\u00f4i theo ngay l\u1eddi khuy\u00ean c\u1ee7a ch\u1ed3ng t\u00f4i, tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0, kh\u00e2u v\u00e1, \u0111an \u00e1o, v\u00e0 n\u1ea5u c\u01a1m. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u00f4i th\u00edch \u1edf \u0111\u1eddi. Nh\u01b0ng khi t\u00f4i \u1edf trong n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, d\u00e2n ch\u00fang t\u1edbi n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i, b\u00e0 n\u00ean l\u00e0m c\u00e1i n\u00e0y, b\u00e0 n\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c kia. V\u00e0 t\u00f4i th\u1ea5y r\u00f5 r\u1eb1ng, n\u1ebfu t\u00f4i kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, th\u00ec ch\u1eb3ng c\u00f3 ai l\u00e0m.<\/p>\n<p>V\u00ec th\u1ebf, t\u00f4i t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u1ecdi s\u1ef1 s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u1ec3 trao cho h\u1ecd ngay v\u00ec t\u00f4i kh\u00f4ng mu\u1ed1n, kh\u00f4ng th\u00edch cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a t\u00f4i l\u00fac \u0111\u00f3, kh\u00f4ng m\u1ed9t t\u00ed n\u00e0o. V\u00e0 h\u1ecd cho r\u1eb1ng, h\u1ecd g\u1ecdi t\u00f4i l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i b\u1edfi v\u00ec h\u1ecd th\u1ea5y r\u1eb1ng t\u00f4i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft, r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00e1i g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n t\u00f4i. Ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3, n\u1ebfu h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n c\u1ea3n t\u00f4i, n\u1ebfu h\u1ecd mu\u1ed1n c\u1ea3n t\u00f4i, h\u1ecd ph\u1ea3i gi\u1ea3i th\u00edch cho bi\u1ebft t\u1ea1i sao t\u00f4i sai. N\u1ebfu h\u1ecd kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u00f4i c\u00f3c c\u1ea7n.<\/p>\n<p>V\u00ec th\u1ebf, h\u1ecd th\u1ea5y r\u1ea5t r\u00f5 r\u1eb1ng t\u00f4i kh\u00f4ng h\u1ec1 s\u1ee3 c\u00e1i g\u00ec c\u1ea3. V\u00e0 c\u00f4 (ng\u01b0\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n) c\u00f3 bi\u1ebft r\u1eb1ng t\u1ea1i sao h\u1ecd g\u1ecdi t\u00f4i nh\u01b0 v\u1eady? H\u1ecd m\u1eddi t\u00f4i, b\u00e1o ch\u00ed, m\u1eddi t\u00f4i \u0111i. L\u00fac \u0111\u1ea7u h\u1ecd n\u00f3i, \u201c\u00f4ng Nhu, \u00f4ng b\u00e0 Nhu, kh\u00f4ng Nhu, tin h\u1ea5p d\u1eabn,\u201d v\u00e0&#160; \u201c\u00d4ng B\u00e0 \u1ea5y ph\u1ea3i r\u1eddi kh\u1ecfi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.\u201d H\u1ecd n\u00f3i m\u1eddi t\u00f4i \u0111i \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u1ecba v\u1ecb c\u1ee7a t\u00f4i tr\u01b0\u1edbc di\u1ec5n \u0111\u00e0n [c\u00f4ng lu\u1eadn] Hoa K\u1ef3, tr\u01b0\u1edbc b\u00e1o ch\u00ed. T\u00f4i r\u1eddi n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, nh\u01b0ng khi m\u1edbi t\u1edbi Belgrade, t\u1ea1i \u0111\u00f3, h\u1ecd n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i r\u1eb1ng theo B\u1ed9 Ngo\u1ea1i Giao [Hoa K\u1ef3], t\u00f4i kh\u00f4ng n\u00ean t\u1edbi M\u1ef9 v\u00ec h\u1ecd kh\u00f4ng b\u1ea3o \u0111\u1ea3m an to\u00e0n cho t\u00f4i.<\/p>\n<p>Th\u1ebf ra, h\u1ecd m\u1eddi t\u00f4i l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u00f4i r\u1eddi n\u01b0\u1edbc t\u00f4i. Nh\u01b0ng ngay khi t\u00f4i r\u1eddi n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, h\u1ecd n\u00f3i \u0111\u1eebng t\u1edbi. T\u00f4i n\u00f3i, t\u00f4i r\u1eddi n\u01b0\u1edbc t\u00f4i ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1edbi \u0111\u00f3, v\u00e0 n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 h\u00e3y ch\u1ee9ng t\u1ecf v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi r\u1eb1ng h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1ea3o v\u1ec7 m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i tr\u00ean l\u00e3nh th\u1ed5 c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p><i>Ng\u01b0\u1eddi ph\u1ecfng v\u1ea5n:<\/i><\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, v\u00e0o th\u00e1ng M\u01b0\u1eddi n\u0103m 1963, b\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1ea5t v\u1ecdng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9?<\/p>\n<p><i>B\u00e0 Nhu:<\/i><\/p>\n<p>V\u00e0o th\u1eddi gian \u0111\u00f3 h\u1ecd m\u1eddi t\u00f4i v\u00e0 sau khi t\u00f4i r\u1eddi n\u01b0\u1edbc t\u00f4i h\u1ecd l\u1ea1i n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf [l\u00e0 \u0111\u1eebng t\u1edbi n\u01b0\u1edbc M\u1ef9]. T\u1ea5t nhi\u00ean, t\u00f4i th\u1ea5t v\u1ecdng. V\u00e0 v\u00ec th\u1ebf m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i, coi t\u00f4i nh\u01b0 m\u1ed9t con R\u1ed3ng C\u00e1i \u2013 c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ec t\u00f4i d\u00e1m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u h\u1ecd.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/clip_image0076.gif\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px\" title=\"clip_image007[6]\" border=\"0\" alt=\"clip_image007[6]\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/clip_image0076_thumb.gif\" width=\"2\" height=\"2\" \/><\/a><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/MmeNgoDinhNhu.jpg\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"MmeNgoDinhNhu\" border=\"0\" alt=\"MmeNgoDinhNhu\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/MmeNgoDinhNhu_thumb.jpg\" width=\"204\" height=\"318\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/clip_image0077.gif\" rel=\"lightbox[23171]\"><em><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px\" title=\"clip_image007[7]\" border=\"0\" alt=\"clip_image007[7]\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/clip_image0077_thumb.gif\" width=\"2\" height=\"2\" \/><\/em><\/a><em>Ch\u00e2n dung b\u00e0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nhu (B\u00eca b\u00e1o Life, 9 th\u00e1ng T\u00e1m, 1963)<\/em><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i, R\u1ed3ng C\u00e1i, m\u1ed7i b\u00e0 m\u1ed9t v\u1ebb, ch\u1eb3ng ai gi\u1ed1ng ai. Ch\u1eafc th\u1ebf gian kh\u00f4ng ch\u1ec9 c\u00f3 ba b\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i. C\u00e1c b\u00e0 n\u00e0y thu\u1ed9c lo\u1ea1i \u201cHi\u1ec3n Long N\u1eef,\u201d lo\u1ea1i R\u1ed3ng C\u00e1i xu\u1ea5t \u0111\u1ea7u l\u1ed9 di\u1ec7n, d\u1ec5 bi\u1ebft \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh. C\u00f3 th\u1ec3 c\u00f2n nhi\u1ec1u \u201cTi\u1ec1m Long N\u1eef,\u201d R\u1ed3ng C\u00e1i \u1ea9n m\u1eb7t, r\u1ea5t nguy hi\u1ec3m v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u00e0 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i R\u1ed3ng C\u00e1i g\u1ed1c ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n c\u00f3 R\u1ed3ng C\u00e1i g\u1ed1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt. Lo\u1ea1i phi c\u01a1 trinh th\u00e1m n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a M\u1ef9 l\u00e0 \u201cU2\u201d c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 R\u1ed3ng C\u00e1i (dragonlady). Theo H\u1ed9i R\u1ed3ng C\u00e1i (U2-Dragonlady Association), <a href=\"http:\/\/www.u2dla.org\/\">http:\/\/www.u2dla.org\/<\/a> &#8211; bao g\u1ed3m th\u00e0nh vi\u00ean ho\u1eb7c c\u1ef1u th\u00e0nh vi\u00ean c\u1ee7a l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng qu\u00e2n Hoa k\u1ef3 v\u00e0 nh\u1eefng c\u00f4ng ty nh\u00e2n s\u1ef1 \u0111\u00e3 c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi phi c\u01a1 U2), hi\u1ec7n nay, b\u1ea5t c\u1ee9 gi\u1edd n\u00e0o, ng\u00e0y hay \u0111\u00eam, 24 gi\u1edd m\u1ed9t ng\u00e0y, 365 ng\u00e0y m\u1ed9t n\u0103m, \u0111\u1ec1u c\u00f3 R\u1ed3ng C\u00e1i quan s\u00e1t n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, theo d\u00f5i h\u00e0nh tung c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/U2dragonlady.jpg\" rel=\"lightbox[23171]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-bottom: 0px; border-left: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px; padding-top: 0px\" title=\"U2dragonlady\" border=\"0\" alt=\"U2dragonlady\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/U2dragonlady_thumb.jpg\" width=\"404\" height=\"270\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>Phi c\u01a1 trinh th\u00e1m U2 dragonlady<\/em><\/p>\n<p>N\u0103m R\u1ed3ng, mong ch\u01b0 qu\u00e2n t\u1eed kh\u1eafp n\u01a1i ch\u1edb d\u1ee1n m\u1eb7t v\u1edbi R\u1ed3ng C\u00e1i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Theo t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, ch\u1eef r\u1ed3ng c\u00e1i (dragon lady) c\u00f3 hai ngh\u0129a: (1) M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef m\u1ea1nh m\u1ebd, h\u1ed1ng h\u00e1ch, ngang ng\u01b0\u1ee3c; (2) M\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef nguy hi\u1ec3m v\u00e0 quy\u1ebfn r\u0169 (\u201cfemme fatale\u201d).  Theo ng\u00f4n ng\u1eef th\u00f4ng d\u1ee5ng, \u201cdragon lady\u201d  l\u00e0 nh\u1eefng ph\u1ee5 n\u1eef \u00c1 \u0110\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1 t\u00ednh m\u1ea1nh, d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed3ng con \u0111\u1ec3 tham gia qu\u1ed1c s\u1ef1.<\/p>\n","protected":false},"author":1199,"featured_media":23160,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,30,31,25],"tags":[],"class_list":["post-23171","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bien-khao","category-chuyen-de","category-gioi-tinh","category-nhan-dinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23171","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1199"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=23171"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52487,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/23171\/revisions\/52487"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/23160"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=23171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=23171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=23171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}