{"id":22913,"date":"2012-01-05T00:02:00","date_gmt":"2012-01-05T00:02:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/22913"},"modified":"2022-02-23T09:54:03","modified_gmt":"2022-02-23T09:54:03","slug":"vuc-day-tu-tro-than-di-qua-nhung-canh-dong-chet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/22913\/vuc-day-tu-tro-than-di-qua-nhung-canh-dong-chet","title":{"rendered":"v\u1ef1c d\u1eady t\u1eeb tro than &ndash; \u0111i qua nh\u1eefng c&aacute;nh \u0111\u1ed3ng ch\u1ebft"},"content":{"rendered":"<p align=\"left\">&#160;<\/p>\n<p align=\"left\"><em><\/em><\/p>\n<p align=\"left\"><a href=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/VtthngChintranh_thumb.jpg\" rel=\"lightbox[22913]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto\" title=\"Vt-thng-Chin-tranh_thumb\" border=\"0\" alt=\"Vt-thng-Chin-tranh_thumb\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2012\/01\/VtthngChintranh_thumb_thumb.jpg\" width=\"333\" height=\"464\" \/><\/a> <\/p>\n<p align=\"center\"><i>V\u1ebft Th\u01b0\u01a1ng Chi\u1ebfn Tranh &#8211; <\/i>\u1ea2nh: Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/p>\n<p align=\"center\">&#160;<\/p>\n<p align=\"center\"><em><\/em><\/p>\n<p align=\"right\"><i>N\u1ed7i th\u1ed1ng kh\u1ed5 c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n l\u00e0 n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng qu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng &#8211; Jayavarman VII<\/i><\/p>\n<p><strong>TR\u1ede L\u1ea0I TH\u0102M X\u1ee8 CH\u00d9A TH\u00c1P<\/strong><\/p>\n<p>H\u01a1n 30 n\u0103m sau tr\u1edf l\u1ea1i th\u0103m \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 kinh nghi\u1ec7m \u201c\u0111\u1ed9c nh\u1ea5t v\u00f4 nh\u1ecb.\u201d N\u0103m 1970 l\u00e0 \u0111i v\u00e0o m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t \u0111ang ch\u00ecm \u0111\u1eafm trong chi\u1ebfn tranh t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam tr\u00e0n sang. Th\u1ecb tr\u1ea5n Krek kh\u00f4ng xa bi\u00ean gi\u1edbi Vi\u1ec7t Nam th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau c\u1ee7a nh\u1eefng tr\u1eadn m\u01b0a ph\u00e1o v\u00e0 h\u1ecfa ti\u1ec5n. Ti\u1ebfp theo \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng kinh ho\u00e0ng c\u1ee7a chi\u1ebfn d\u1ecbch \u201cc\u00e1p du\u1ed3n\u201d ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t d\u01b0\u1edbi ch\u00ednh quy\u1ec1n Lon Nol, r\u1ed3i l\u00e0 nh\u1eefng n\u0103m \u201ct\u1ea9y s\u1ea1ch ch\u1ee7ng t\u1ed9c\u201d c\u1ee7a Pol Pot. N\u0103m 2001 tr\u1edf l\u1ea1i m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tr\u1ea3i qua nh\u1eefng n\u0103m th\u00e1ng \u00e1c m\u1ed9ng c\u1ee7a m\u00eanh m\u00f4ng nh\u1eefng C\u00e1nh \u0110\u1ed3ng Ch\u1ebft m\u00e0 t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 m\u1edbi h\u00f4m qua. M\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc v\u1edbi n\u1ec1n h\u00f2a b\u00ecnh c\u00f2n non tr\u1ebb v\u00e0 m\u00ecn b\u1eaby th\u00ec \u0111\u1ea7y r\u1eaby sau nh\u1eefng n\u0103m n\u1ed9i chi\u1ebfn \u0111\u1eabm m\u00e1u. Nh\u01b0ng Cam B\u1ed1t \u0111ang v\u1ef1c d\u1eady t\u1eeb tro than v\u00e0 h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai. \u0110\u1ed1i v\u1edbi du kh\u00e1ch th\u00ec Cam B\u1ed1t nay th\u1ef1c s\u1ef1 tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi b\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 do s\u1ef1 k\u1ef3 v\u0129 c\u1ee7a c\u00e1c khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i Angkor, m\u1ed9t t\u1ee5 \u0111i\u1ec3m du l\u1ecbch m\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc \u00c1 Ch\u00e2u l\u00e1ng gi\u1ec1ng n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 s\u00e1nh b\u1eb1ng. L\u1ea1i th\u00eam tri\u1ec3n v\u1ecdng t\u1eeb 2002 m\u1edf ra m\u1ed9t cu\u1ed9c du l\u1ecbch \u0111\u1ea7u ti\u00ean b\u1eb1ng thuy\u1ec1n hovercraft [ACV \/ Air Cushion Vehicle] 14 ng\u00e0y kh\u1edfi h\u00e0nh t\u1eeb giang c\u1ea3ng T\u01b0 Mao\/ Simao t\u1ec9nh V\u00e2n Nam xu\u1ed1ng C\u1ea3nh H\u1ed3ng qua khu Tam Gi\u00e1c V\u00e0ng [Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, Th\u00e1i, L\u00e0o] xu\u1ed1ng t\u1edbi Luang Prabang &#8211; V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng &#8211; Pakse v\u00f2ng qua th\u00e1c Khone xu\u1ed1ng Cam B\u1ed1t &#8211; l\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3 t\u1edbi Siem Reap &#8211; Angkor tr\u1edf l\u1ea1i Nam Vang tr\u01b0\u1edbc khi xu\u1ed1ng \u0110BSCL Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u1ed7 s\u1ebd l\u00e0 c\u1ea3ng C\u1ea7n Th\u01a1. Tuy ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh su\u1ed1t d\u1ecdc con s\u00f4ng Mekong qua 7 qu\u1ed1c gia do c\u00f3 m\u1ed9t kh\u00fac s\u00f4ng kh\u00f4ng l\u01b0u th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qua c\u00e1c h\u1ebbm n\u00fai t\u1eeb T\u00e2y T\u1ea1ng xu\u1ed1ng V\u00e2n Nam nh\u01b0ng \u0111\u00e2y v\u1eabn s\u1ebd l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c du l\u1ecbch sinh th\u00e1i \/ Ecotour 2,900 km \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng qua 6 n\u01b0\u1edbc v\u00f4 c\u00f9ng h\u1ea5p d\u1eabn: du kh\u00e1ch c\u00f2n hy v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y nh\u1eefng con c\u00e1 Pla Beuk v\u00e0 Irrawady Dolphin cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00f2n s\u1ed1ng s\u00f3t tr\u00ean s\u00f4ng Mekong tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a qu\u00e1 kh\u1ee9. Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 chuy\u1ec7n c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai n\u0103m 2002. B\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 th\u00e1ng 12 c\u1ee7a n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 21. Kh\u00f4ng v\u1edbi t\u00ednh c\u00e1ch du l\u1ecbch m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t du kh\u1ea3o\/ fieldtrip t\u1edbi v\u1edbi m\u1ed9t kh\u00fac \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, kh\u00fac s\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng loang m\u00e1u v\u00e0 n\u1ed5i tr\u00f4i nh\u1eefng ch\u00f9m x\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. C\u00e1p Du\u1ed3n lu\u00f4n lu\u00f4n nh\u01b0 m\u1ed9t m\u1ed1i \u00e1m \u1ea3nh. Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi Khmer n\u00f3i chung v\u1eabn c\u00f3 c\u00e1ch nh\u00ecn mang d\u1ea5u \u1ea5n ti\u00eau c\u1ef1c v\u1ec1 nhau b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb m\u1ed1i th\u00f9 h\u1eadn l\u1ecbch s\u1eed. Cao Xu\u00e2n Huy t\u00e1c gi\u1ea3 Th\u00e1ng Ba G\u1eaby S\u00fang n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i: \u2013 Anh kh\u00f4ng s\u1ee3 b\u1ecb C\u00e1p Du\u1ed3n \u00e0? Ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o d\u1ea7u sao c\u0169ng hi\u1ec1n l\u00e0nh h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi Mi\u00ean. Huy mu\u1ed1n so s\u00e1nh chuy\u1ebfn \u0111i L\u00e0o su\u00f4ng s\u1ebb c\u1ee7a t\u00f4i v\u00e0 chuy\u1ebfn \u0111i Cam B\u1ed1t s\u1eafp t\u1edbi. Ho\u00e0ng Kh\u1edfi Phong Ng\u01b0\u1eddi Tr\u0103m N\u0103m C\u0169 c\u0169ng \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn kh\u00f4ng thu\u1eadn l\u1ee3i: \u2013 Cu\u1ed1n s\u00e1ch xong r\u1ed3i anh c\u00f2n \u0111i Cam B\u1ed1t l\u00e0m g\u00ec, anh v\u1eabn c\u00f2n th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i \u00fd ki\u1ebfn. Tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi can ng\u0103n nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e1t bi\u1ec3u \u0111\u1ed3ng t\u00ecnh. Anh \u0110\u1ed7 H\u1ea3i Minh\/Dohamide ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n Ch\u0103m l\u00e2u n\u0103m c\u1ee7a b\u00e1o B\u00e1ch Khoa tr\u01b0\u1edbc 1975 c\u00f3 l\u1eddi khuy\u00ean t\u00f4i ch\u01b0a n\u00ean \u0111i \u1edf m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m qu\u00e1 g\u1ea7n bi\u1ebfn c\u1ed1 911 &#8211; nh\u1ea5t l\u00e0 khi t\u00f4i t\u1ecf \u00fd \u0111\u1ecbnh \u0111i th\u0103m c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Ch\u0103m Islam g\u1ea7n 500,000 ng\u01b0\u1eddi trong s\u1ed1 11 tri\u1ec7u d\u00e2n Khmer theo \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt. M\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n M\u1ef9 n\u01a1i b\u1ec7nh vi\u1ec7n t\u00f4i l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Green Beret t\u1eebng qua Cam B\u1ed1t, c\u0169ng ng\u1ea1c nhi\u00ean v\u1ec1 \u201cn\u01a1i \u0111\u1ebfn ngh\u1ec9 h\u00e8\u201d c\u1ee7a t\u00f4i. Th\u00eam m\u1ed9t thay \u0111\u1ed5i b\u1ea5t ng\u1edd n\u1eefa l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng h\u00e0nh Nguy\u1ec5n K\u1ef3 H\u00f9ng, v\u00e0o gi\u1edd ch\u00f3t ph\u1ea3i h\u1ee7y b\u1ecf chuy\u1ebfn \u0111i theo d\u1ef1 ki\u1ebfn v\u00ec m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n cu\u1ed1i n\u0103m c\u1ee7a h\u00e3ng \u0110i\u1ec7n To\u00e1n Gateway m\u00e0 anh l\u00e0 k\u1ef9 s\u01b0 k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ho\u00e0n t\u1ea5t. Anh l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00f3ng vi\u00ean nhi\u1ebfp \u1ea3nh tr\u1ebb t\u00e0i hoa \u0111\u00e3 c\u00f9ng \u0111i v\u1edbi t\u00f4i trong chuy\u1ebfn v\u1ec1 th\u0103m \u0110BSCL c\u00e1ch \u0111\u00e2y 2 n\u0103m. T\u00f4i hi\u1ec3u r\u1eb1ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00f3ng vi\u00ean, cho d\u00f9 kh\u00f4ng ra chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng m\u1eb7t tr\u1eadn kh\u00e1c. Hi\u1ec7p H\u1ed9i Ph\u00f3ng Vi\u00ean Kh\u00f4ng Bi\u00ean Gi\u1edbi cho bi\u1ebft trong n\u0103m 2001 \u0111\u00e3 c\u00f3 31 nh\u00e0 b\u00e1o thi\u1ec7t m\u1ea1ng trong khi h\u00e0nh ngh\u1ec1, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi con s\u1ed1 c\u1ee7a n\u0103m 2000, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u01b0a k\u1ec3 s\u1ed1 k\u00fd gi\u1ea3 b\u1ecb c\u1ea7m gi\u1eef. \u00dd th\u1ee9c nh\u1eefng b\u1ea5t tr\u1eafc ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ed1i b\u1ecf nh\u01b0ng n\u1ebfu c\u00f3 g\u1eb7p tr\u1eafc tr\u1edf th\u00ec c\u0169ng l\u00e0 chuy\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean c\u1ee7a ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t qua v\u00e0 t\u1eadn c\u00f9ng xa h\u01a1n n\u1eefa, \u1edf m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 \u2013 l\u00e0 c\u00e1i ch\u1ebft, c\u00f3 \u00edch hay kh\u00f4ng, v\u1eabn l\u00e0 \u0111i\u1ec1u m\u00e0 m\u1ed7i ch\u00fang ta ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i di\u1ec7n h\u00e0ng ng\u00e0y, nh\u01b0 \u0111i\u1ec3m h\u1eb9n cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a m\u1ecdi cu\u1ed9c h\u00e0nh tr\u00ecnh. \u0110\u1ebfn v\u1edbi con s\u00f4ng Mekong v\u1edbi t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u01b0 m\u1ed9t ti\u1ebfng g\u1ecdi quy\u1ebfn r\u0169 \u2013 nh\u01b0 m\u1ed9t cu\u1ed9c tr\u1edf v\u1ec1, \u0111\u1ec3 t\u00ecm t\u1edbi v\u1edbi Bi\u1ec3n H\u1ed3, con s\u00f4ng Tonl\u00e9 Sap c\u00f9ng v\u1edbi kh\u00fac \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong. \u0110i\u1ec1u m\u00e0 th\u1ebf h\u1ec7 s\u1eafp t\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f2n c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c sinh c\u1ea3nh phong ph\u00fa nh\u01b0ng qu\u00e1 mong manh c\u1ee7a m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh <i>\u201cCon S\u00f4ng c\u1ee7a Qu\u00e1 Kh\u1ee9.\u201d<\/i><\/p>\n<p><strong>V\u00c0I H\u00c0NG TIN M\u1edaI TR\u01af\u1edaC CHUY\u1ebeN \u0110I<\/strong><\/p>\n<p>Cam B\u1ed1t v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c T\u1ed5ng th\u1ed1ng Bush lo\u1ea1i ra kh\u1ecfi danh s\u00e1ch nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 v\u1eadn chuy\u1ec3n ma t\u00fay l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi. V\u1eabn c\u00f2n 23 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111en c\u1ee7a C\u01a1 Quan B\u00e0i Tr\u1eeb Ma T\u00fay M\u1ef9\/DEA trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Trung Qu\u1ed1c, Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, Th\u00e1i Lan, L\u00e0o v\u00e0 d\u0129 nhi\u00ean c\u00f3 c\u1ea3 Vi\u1ec7t Nam. Cam B\u1ed1t \u0111ang c\u00f3 k\u1ebf ho\u1ea1ch cho gi\u1ea3i ng\u0169 kh\u00e1 t\u1ed1n k\u00e9m cho kho\u1ea3ng tr\u00ean 30,000 qu\u00e2n nh\u00e2n (bao g\u1ed3m c\u1ea3 s\u0129 quan v\u00e0 h\u00e0ng t\u01b0\u1edbng l\u00e3nh) tr\u01b0\u1edbc cu\u1ed1i n\u0103m 2002, tr\u1ea3 h\u1ecd v\u1ec1 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng d\u00e2n s\u1ef1. K\u1ebf ho\u1ea1ch ch\u1ee7 y\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i tr\u1ee3 b\u1edfi Ng\u00e2n H\u00e0ng Th\u1ebf Gi\u1edbi, v\u1edbi hy v\u1ecdng gi\u1ea3m thi\u1ec3u s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng s\u00fang \u0111\u1ea1n \u0111ang c\u00f2n tr\u00e0n ng\u1eadp tr\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t t\u1ea1o thu\u1eadn cho h\u00f2a b\u00ecnh, \u201cc\u1ea3i thi\u1ec7n nh\u00e2n quy\u1ec1n\u201d \u0111\u1ed3ng th\u1eddi ti\u1ebft ki\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c 10 tri\u1ec7u \u0111\u00f4la m\u1ed7i n\u0103m d\u00f9ng cho c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u00e1t tri\u1ec3n x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 kinh t\u1ebf. Nh\u01b0ng tham nh\u0169ng v\u1eabn l\u00e0 tr\u1edf ng\u1ea1i l\u1edbn nh\u1ea5t trong vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng s\u1ed1 ti\u1ec1n 42 tri\u1ec7u t\u00e0i tr\u1ee3 \u1ea5y. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen v\u1eeba ban h\u00e0nh s\u1eafc lu\u1eadt \u0111\u00f3ng c\u1eeda t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ph\u00f2ng tr\u00e0 ca nh\u1ea1c karaoke tr\u00ean to\u00e0n qu\u1ed1c v\u1edbi l\u00fd do t\u1ec7 n\u1ea1n x\u00e3 h\u1ed9i: t\u1ed9i \u00e1c b\u1ea1o \u0111\u1ed9ng, \u0111\u0129 \u0111i\u1ebfm lan tr\u00e0n, d\u1ecbch HIV ph\u00e1t tri\u1ec3n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh mi\u1ec1n qu\u00ea do c\u00e1c c\u00f4 g\u00e1i karaoke tr\u1edf v\u1ec1 gieo r\u1eafc. C\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c du l\u1ecbch th\u00ec l\u1ea1i coi \u0111\u00e2y nh\u01b0 <i>\u201cm\u1ed9t \u0111\u00f2n gi\u00e1ng kh\u00e1c\u201d<\/i> sau bi\u1ebfn c\u1ed1 911 v\u00ec s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng du kh\u00e1ch \u0111\u00e3 gi\u1ea3m t\u1edbi 20% ch\u1ee7 y\u1ebfu th\u00e0nh ph\u1ea7n t\u1eeb \u00c2u Ch\u00e2u v\u00e0 B\u1eafc M\u1ef9, ch\u1ec9 c\u00f2n tr\u00f4ng v\u00e0o kh\u00e1ch \u00c1 Ch\u00e2u l\u1ea1i r\u1ea5t th\u00edch gi\u1ea3i tr\u00ed trong c\u00e1c h\u1ed9p \u0111\u00eam. Tr\u00f9ng h\u1ee3p v\u1edbi chuy\u1ebfn vi\u1ebfng th\u0103m c\u1ee7a Ch\u1ee7 T\u1ecbch Nh\u00e0 N\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c L\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra hai v\u1ee5 ch\u00e1y l\u1edbn t\u1ea1i c\u00e1c khu x\u00f3m nh\u00e0 l\u00e1 \u1edf Nam Vang m\u00e0 c\u01b0 d\u00e2n ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi g\u1ed1c Vi\u1ec7t. Hai khu n\u00e0y v\u1ed1n n\u1eb1m trong k\u1ebf ho\u1ea1ch gi\u1ea3i t\u1ecfa c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n Nam Vang. Trong khi m\u1ed1i bang giao gi\u1eefa Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Cam B\u1ed1t ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam c\u0103ng th\u1eb3ng v\u00ec tranh ch\u1ea5p bi\u00ean gi\u1edbi nh\u01b0 m\u1ed9t v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u1ecbch s\u1eed. Ch\u00ednh quy\u1ec1n v\u00e0 kh\u00f4ng \u00edt ng\u01b0\u1eddi Cam B\u1ed1t v\u1eabn coi \u0110BSCL v\u1edbi h\u00e0ng tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ed1c Khmer l\u00e0 thu\u1ed9c Cam B\u1ed1t m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t m\u1edbi x\u00e2m chi\u1ebfm b\u1eb1ng cu\u1ed9c Nam Ti\u1ebfn t\u1eeb m\u1ea5y th\u1ebf k\u1ef7 sau n\u00e0y.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Chm_-Gia-nh-Chm-Tonlesap.jpg\" rel=\"lightbox[22913]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"Ch\u0103m_ Gia \u0111\u00ecnh Ch\u0103m Tonlesap\" border=\"0\" alt=\"Ch\u0103m_ Gia \u0111\u00ecnh Ch\u0103m Tonlesap\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Chm_-Gia-nh-Chm-Tonlesap_thumb.jpg\" width=\"660\" height=\"439\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>Gia \u0110\u00ecnh Ch\u0103m Tonlesap &#8211; \u1ea2nh: Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/em><\/p>\n<p><strong>\u0110\u01af\u1edcNG V\u00c0O SIEM REAP<\/strong><\/p>\n<p>Trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn gi\u1eefa Th\u00e1i v\u00e0 Ph\u00e1p (1941), Nh\u1eadt \u0111\u00e3 \u00e9p Ph\u00e1p ph\u1ea3i c\u1eaft m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Cam B\u1ed1t nh\u01b0\u1ee3ng cho Th\u00e1i. Nh\u01b0ng sau khi Nh\u1eadt th\u1ea5t tr\u1eadn (1946), Th\u00e1i ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u1ea5t. C\u00f3 l\u1ebd v\u00ec v\u1eady m\u00e0 c\u00f3 t\u00ean Siem Reap c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cXi\u00eam b\u1ea1i tr\u1eadn.\u201d L\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh nh\u1ecf \u0111\u1ed3ng qu\u00ea n\u1eb1m ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc Bi\u1ec3n H\u1ed3, c\u1ea3nh tr\u00ed xanh t\u01b0\u01a1i v\u1edbi nh\u1eefng b\u00f3ng d\u1eeba, c\u00e2y cau, c\u00e2y me v\u00e0 \u0111\u1ee7 c\u00e1c lo\u1ea1i c\u00e2y tr\u00e1i nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi \u2013 gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u1edf \u0110BSCL. Nguy\u00ean l\u00e0 v\u1ecb tr\u00ed tr\u1ecdng y\u1ebfu v\u1edbi c\u00e1c ng\u1ecdn \u0111\u1ed3i chi\u1ebfn l\u01b0\u1ee3c, c\u00e1c vua Khmer \u0111\u00e3 d\u1ef1ng n\u00ean khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i Angkor nh\u01b0 kinh \u0111\u00f4 t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 9 t\u1edbi th\u1ebf k\u1ef7 13, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u0169ng t\u1eebng l\u00e0 b\u00e3i chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng trong su\u1ed1t nh\u1eefng n\u0103m n\u1ed9i chi\u1ebfn c\u1ee7a m\u1ea5y th\u1eadp ni\u00ean qua. Th\u1eddi k\u1ef3 \u201csau Khmer \u0110\u1ecf\u201d, Siem Reap l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ecb tr\u1ea5n \u0111ang th\u1ee9c d\u1eady v\u00ec l\u00e0 \u0111i\u1ec3m h\u1eb9n xu\u1ea5t ph\u00e1t cho nh\u1eefng \u0111o\u00e0n du kh\u00e1ch t\u1edbi th\u0103m k\u1ef3 quan Angkor \u2013 nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1eeb khi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng bay tr\u1ef1c ti\u1ebfp \u0111\u1ed5 du kh\u00e1ch ngo\u1ea1i qu\u1ed1c t\u1eeb Bangkok v\u00e0o Siem Reap m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n v\u00f2ng qua ng\u1ea3 Nam Vang. Nh\u1eefng chuy\u1ebfn bay t\u1edbi Nam Vang th\u00ec c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1ed1ng tr\u1ea3i, du kh\u00e1ch th\u00ec \u0111\u1ed5 d\u1ed3n v\u1ec1 Siem Reap, nh\u00e0 kh\u00e1ch phi tr\u01b0\u1eddng qu\u00e1 t\u1ea3i v\u00e0 \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c \u0111\u1ed9i x\u00e2y c\u1ea5t m\u1edf r\u1ed9ng. C\u00e1c kh\u00e1ch s\u1ea1n ti\u1ec7n nghi k\u1ec3 c\u1ea3 Sofitel 5 sao mau ch\u00f3ng m\u1ecdc l\u00ean bao g\u1ed3m c\u1ea3 s\u00e2n golf, ph\u1ea3i k\u1ec3 c\u1ea3 d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1ea7y tham v\u1ecdng c\u1ee7a c\u00e1c doanh nh\u00e2n M\u00e3 Lai l\u1eadp c\u00e1c m\u00e0n Shows \u201c\u00e2m thanh v\u00e0 \u00e1nh s\u00e1ng\u201d k\u1ef3 v\u0129 ngay tr\u00ean khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i Angkor Wat nh\u01b0ng k\u1ebf ho\u1ea1ch b\u1ecb kh\u1ef1ng l\u1ea1i do cu\u1ed9c kh\u1ee7ng ho\u1ea3ng kinh t\u1ebf \u00c1 Ch\u00e2u v\u1eeba qua. D\u1ea5u m\u1ed1c 911 c\u0169ng thay \u0111\u1ed5i th\u00e0nh ph\u1ea7n du kh\u00e1ch: th\u01b0a th\u1edbt \u0111\u1ebfn t\u1eeb B\u1eafc M\u1ef9 v\u00e0 \u00c2u Ch\u00e2u, \u0111a s\u1ed1 l\u00e0 du kh\u00e1ch t\u1edbi t\u1eeb c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u00c1 Ch\u00e2u: Nh\u1eadt b\u1ea3n, \u0110\u00e0i Loan, \u0110\u1ea1i H\u00e0n, Trung Qu\u1ed1c&#8230;Ch\u1ec9 c\u1ea7n gi\u1ea5y th\u00f4ng h\u00e0nh khi t\u1edbi \u2013 Visas on arrival. \u0110\u1ed9i c\u1ea3nh s\u00e1t phi c\u1ea3ng Siem Reap c\u00f3 v\u1ebb chuy\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m vi\u1ec7c l\u1ed1i d\u00e2y chuy\u1ec1n: nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng Khmer v\u1ea1m v\u1ee1 da s\u1eadm \u0111en t\u00f3c qu\u0103n y ph\u1ee5c th\u1eb3ng n\u1ebfp. Cho d\u00f9 v\u1edbi th\u00f4ng h\u00e0nh M\u1ef9, t\u00f4i v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef l\u1ea1i kh\u00e1 l\u00e2u v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1i \u00fay tr\u01b0\u1edfng to\u00e1n v\u1edbi c\u1eb7p m\u1eaft th\u1eadt s\u00e1ng nh\u01b0ng l\u1ea1nh. Khi trao l\u1ea1i s\u1ed5 th\u00f4ng h\u00e0nh cho t\u00f4i, r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u1ee5 \u00fd anh n\u00f3i v\u1edbi t\u00f4i b\u1eb1ng ti\u1ebfng Vi\u1ec7t r\u1ea5t ng\u1eafn g\u1ecdn hai ti\u1ebfng c\u00e1m \u01a1n. V\u00e0 t\u00f4i hi\u1ec3u r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u00e0y tr\u00ean x\u1ee9 Ch\u00f9a Th\u00e1p v\u1edbi gi\u1ea5y t\u1edd t\u00f9y th\u00e2n g\u00ec \u0111i n\u1eefa th\u00ec t\u00f4i v\u1eabn th\u1ef1c s\u1ef1 mang c\u0103n c\u01b0\u1edbc m\u1ed9t Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. T\u00f4i \u0111ang t\u00ecm t\u1edbi v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Khmer, c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi Ch\u0103m mang theo c\u1ea3 g\u00e1nh n\u1eb7ng qu\u00e1 kh\u1ee9 c\u1ee7a g\u1ea7n ba th\u1ebf k\u1ef7. Li\u1ec7u \u0111\u1ebfn bao gi\u1edd th\u00ec m\u1edbi r\u0169 s\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f3n n\u1ee3 l\u1ecbch s\u1eed n\u00e0y.<\/p>\n<p><strong>\u0110\u1ebeN V\u1edaI \u0110\u1ebe THI\u00caN \u0110\u1ebe TH\u00cdCH<\/strong><\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 th\u0103m h\u1ebft c\u00e1c khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i ph\u1ebf t\u00edch Angkor tr\u1ea3i r\u1ed9ng tr\u00ean m\u1ed9t chu vi tr\u00ean 35 km, c\u00f3 l\u1ebd du kh\u00e1ch ph\u1ea3i c\u1ea7n \u00edt nh\u1ea5t t\u1eeb 3 ng\u00e0y t\u1edbi m\u1ed9t tu\u1ea7n l\u1ec5. V\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t cu\u1ed9c du l\u1ecbch t\u1edbi Angkor, t\u00f4i ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn th\u0103m m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n minh r\u1ef1c r\u1ee1 nh\u01b0ng \u0111\u00e3 suy t\u00e0n c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong. N\u0103m 1943, ch\u00e0ng thanh ni\u00ean 31 tu\u1ed5i Nguy\u1ec5n Hi\u1ebfn L\u00ea trong d\u1ecbp \u0111i c\u00f4ng t\u00e1c cho S\u1edf C\u00f4ng Ch\u00e1nh \u1edf Siem Reap, \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ecbp \u0111i th\u0103m \u0110\u1ebf Thi\u00ean \u0110\u1ebf Th\u00edch v\u00e0 \u00f4ng \u0111\u00e3 vi\u1ebft m\u1ed9t du k\u00fd ng\u1eafn v\u1ec1 chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y. H\u01a1n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 sau \u00f4ng, t\u00f4i \u0111\u1ebfn v\u1edbi Angkor, \u0111\u1ebfn v\u1edbi nh\u1eefng kh\u1ed1i \u0111\u00e1 kh\u1ed5ng l\u1ed3 v\u00e0 v\u00f4 tri c\u1ee7a Angkor nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft h\u1ee3p th\u00e0nh m\u1ed9t t\u1ed5ng th\u1ec3 ki\u1ebfn tr\u00fac h\u00e0i h\u00f2a l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4 \u0111i\u1ec3m b\u1edfi v\u00f4 s\u1ed1 nh\u1eefng t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111i\u00eau kh\u1eafc h\u1ebft s\u1ee9c tinh vi. To\u00e0n c\u1ea3nh th\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c ki\u1ebfn tr\u00fac s\u01b0 b\u1eadc th\u1ea7y, c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ed9i ng\u0169 \u0111i\u00eau kh\u1eafc gia t\u00e0i hoa v\u00e0 r\u1ea5t gi\u1ecfi v\u1ec1 c\u01a1 th\u1ec3 h\u1ecdc. Bao nhi\u00eau b\u00fat m\u1ef1c \u0111\u1ec3 vinh danh Michelangelo th\u1eddi Ph\u1ee5c Sinh c\u1ee7a Ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y nh\u01b0ng du kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn v\u1edbi \u0110\u1ebf Thi\u00ean \u0110\u1ebf Th\u00edch ch\u1ec9 bi\u1ebft \u00e2m th\u1ea7m ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 nh\u1eefng ngh\u1ec7 s\u0129 l\u1edbn khuy\u1ebft danh v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng t\u1ef1 h\u1ecfi h\u1ecd t\u1eeb \u0111\u00e2u t\u1edbi v\u00e0 h\u1ed3n h\u1ecd \u1edf \u0111\u00e2u b\u00e2y gi\u1edd. T\u00e1c ph\u1ea9m c\u1ee7a h\u1ecd ho\u00e0n t\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc Michelangelo \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 h\u00e0ng 5 th\u1ebf k\u1ef7. B\u00ecnh minh tr\u00ean Angkor Wat l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ea3nh quan tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p, m\u1ed9t kh\u00fac giao h\u01b0\u1edfng t\u0129nh l\u1eb7ng k\u1ebft h\u1ee3p gi\u1eefa thi\u00ean nhi\u00ean v\u00e0 k\u1ef3 t\u00edch c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi. N\u0103m ng\u1ecdn th\u00e1p v\u01b0\u01a1n l\u00ean tr\u00ean m\u1ed9t n\u1ec1n tr\u1eddi t\u1eeb m\u00e0u x\u00e1m \u0111ang d\u1ea7n \u1eedng \u0111\u1ecf. M\u1eb7t tr\u1eddi l\u00ean, h\u00e0ng c\u00e2y th\u1ed1t n\u1ed1t cao \u0111\u1ee9ng soi b\u00f3ng nh\u01b0 nh\u00e2n ch\u1ee9ng c\u1ee7a ng\u00e0n n\u0103m (c\u00e2y th\u1ed1t n\u1ed1t v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t). S\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam c\u00f2n \u0111\u1ecdng long lanh tr\u00ean nh\u1eefng t\u00e0u l\u00e1 s\u00fang b\u00f4ng s\u00fang tr\u00ean m\u1eb7t h\u1ed3. B\u01b0\u1edbc l\u00ean nh\u1eefng b\u1ef1c thang, \u0111i v\u00e0o khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i v\u1edbi h\u00e0ng ng\u00e0n th\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1 ch\u1ea1m tr\u1ed5 nh\u01b0 m\u1ed9t pho s\u1eed \u0111\u00e1 c\u1ea3nh tr\u1ea7n gian, v\u01b0\u01a1n l\u00ean l\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e1 h\u00f9ng v\u0129 uy nghi g\u00e2y c\u1ea3m gi\u00e1c cho\u00e1ng ng\u1ee3p, \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 th\u1eddi gian ng\u01b0ng l\u1ea1i cho ph\u00fat tr\u1ea7m t\u01b0 v\u1ec1 n\u1ed7i ph\u00f9 du c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i v\u00e0 ki\u1ebfp ng\u01b0\u1eddi. H\u01b0\u1edbng l\u00ean nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt \u00e1nh m\u1eaft t\u1eeb bi v\u00e0 n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi b\u00ed \u1ea9n m\u00e0 thanh tho\u00e1t \u2013 v\u1edbi n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi La Joconde, c\u00f4 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00f3 b\u1ea3n m\u1edd nh\u1ea1t kh\u00f4ng sao s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 b\u00ecnh minh c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t nh\u01b0ng l\u1ea1i l\u00e0 ho\u00e0ng h\u00f4n c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n minh. Kh\u00f4ng, ho\u00e0ng h\u00f4n c\u1ee7a hai n\u1ec1n v\u0103n minh: Angkor-Khmer v\u00e0 Champa. G\u1eb7p g\u1ee1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Khmer b\u00e2y gi\u1edd, ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng kh\u00f4ng tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m ngh\u0129 c\u1ee7a Henri Mouhot \u2013 ng\u01b0\u1eddi t\u00e1i ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i Angkor c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n m\u1ed9t th\u1ebf k\u1ef7, v\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u00e2y m\u1ed9t n\u0103m (2000) t\u00f4i \u0111\u00e3 ng\u1ed3i b\u00ean ng\u00f4i m\u1ed9 \u00f4ng b\u00ean b\u1edd hoang v\u1eafng c\u1ee7a con s\u00f4ng Nam Khan m\u1ed9t ph\u1ee5 l\u01b0u c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong tr\u00ean Th\u01b0\u1ee3ng L\u00e0o, r\u1eb1ng kh\u00f3 m\u00e0 tin h\u1ecd c\u00f3 c\u00f9ng d\u00f2ng d\u00f5i v\u00e0 c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 g\u00ec t\u1edbi th\u1ebf h\u1ec7 \u0111\u00e3 qua x\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean k\u1ef3 quan Angkor. C\u1ea3m gi\u00e1c th\u1eadt k\u1ef3 l\u1ea1 v\u01b0\u01a1ng v\u1ea5t kh\u00f3 t\u1ea3 khi ch\u1ee9ng ki\u1ebfn \u0111\u00e1m b\u00e0 s\u01a1 ng\u1ed3i tr\u00ean b\u1ec7 \u0111\u00e1 cao c\u1ee7a m\u1ed9t khu th\u01b0 vi\u1ec7n hoang ph\u1ebf, h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda m\u1eb7t tr\u1eddi m\u1ecdc c\u00f9ng h\u00e1t b\u1ea3n th\u00e1nh ca h\u1ed3n nhi\u00ean v\u00f4 t\u01b0 v\u1edbi thanh \u00e2m tho\u1ea3ng xa trong gi\u00f3 v\u00e0 trong n\u1eafng mai.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Bin-H_-Vit-Min-Khmer-Chung-Sng.jpg\" rel=\"lightbox[22913]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"Bi\u1ec3n H\u1ed3_ Vi\u1ec7t Mi\u00ean Khmer Chung S\u1ed1ng\" border=\"0\" alt=\"Bi\u1ec3n H\u1ed3_ Vi\u1ec7t Mi\u00ean Khmer Chung S\u1ed1ng\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Bin-H_-Vit-Min-Khmer-Chung-Sng_thumb.jpg\" width=\"660\" height=\"425\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>Bi\u1ec3n H\u1ed3 &#8211; Vi\u1ec7t Mi\u00ean Khmer Chung S\u1ed1ng <i>&#8211; <\/i>\u1ea2nh: Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/em><\/p>\n<p><strong>T\u1eea L\u00c0NG N\u1ed4I VI\u1ec6T NAM<\/strong><\/p>\n<p>T\u1eeb Siem Reap b\u1eb1ng thuy\u1ec1n m\u00e1y v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng nam ra t\u1edbi khu Chong Khneas hay c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Khu L\u00e0ng N\u1ed5i Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc Bi\u1ec3n H\u1ed3, v\u1edbi sinh c\u1ea3nh phong ph\u00fa c\u1ee7a \u0111\u00e1m c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng tr\u00ean s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc. Ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean phong ph\u00fa c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u00e3 thu h\u00fat \u0111\u1ee7 s\u1eafc d\u00e2n t\u1eeb c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ed5 t\u1edbi v\u00e0 h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng khu l\u00e0ng n\u1ed5i trong v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng l\u0169 v\u00e0 tr\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3. N\u1ebfp s\u1ed1ng \u1ea5y h\u1ea7u nh\u01b0 \u00edt thay \u0111\u1ed5i t\u1eeb h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m nay. H\u1ecd ch\u1ee7 \u00fd s\u1ed1ng b\u1eb1ng ngh\u1ec1 ch\u00e0i l\u01b0\u1edbi v\u00e0 c\u00e1 v\u1eabn l\u00e0 ngu\u1ed3n l\u1ee3i t\u1ee9c ch\u00ednh \u2013 ngo\u00e0i c\u00e1 l\u01b0\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb Bi\u1ec3n H\u1ed3 c\u00f2n ph\u1ea3i k\u1ec3 t\u1edbi ngh\u1ec1 nu\u00f4i c\u00e1 l\u1ed3ng, tr\u1ea1i nu\u00f4i c\u00e1 s\u1ea5u, nu\u00f4i r\u1eafn, nu\u00f4i v\u1ecbt, \u0111\u1ed1n c\u1ee7i, s\u0103n chim th\u00fa v\u00e0 c\u1ea3 v\u1edbt c\u00e1c lo\u00e0i rong t\u1ea3o. T\u1edbi v\u1edbi khu l\u00e0ng n\u1ed5i l\u00e0 t\u1edbi v\u1edbi v\u1ebb \u0111\u1eb9p c\u1ee7a m\u1ed9t sinh c\u1ea3nh thi\u00ean nhi\u00ean \u0111\u1ed3ng l\u1ea7y c\u00f2n hoang d\u00e3. Nh\u1eefng khu l\u00e0ng n\u1ed5i n\u00e0y c\u0169ng di chuy\u1ec3n theo m\u00f9a, theo m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc l\u00ean xu\u1ed1ng. B\u00ecnh minh hay ho\u00e0ng h\u00f4n tr\u00ean khu l\u00e0ng n\u1ed5i l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng c\u1ea3nh quan tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3.<\/p>\n<p><strong>T\u1edaI TR\u00c0M CHIM V\u00d9NG SINH TH\u00c1I PREK TOAL<\/strong><\/p>\n<p>T\u1eeb Chong Khneas, kho\u1ea3ng hai ti\u1ebfng \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 b\u1eb1ng thuy\u1ec1n m\u00e1y ch\u1ea1y b\u0103ng b\u0103ng tr\u00ean m\u1eb7t Bi\u1ec3n H\u1ed3 gi\u00f3 m\u1ea1nh s\u00f3ng kh\u00e1 l\u1edbn tr\u00ean tr\u1eddi m\u00e2y v\u1ea7n v\u0169 c\u00f3 c\u1ea3m t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 \u0111ang tr\u00ean m\u1eb7t bi\u1ec3n. T\u1eebng \u0111\u1ee3t n\u01b0\u1edbc h\u1eaft v\u00e0o trong ghe, ng\u01b0\u1eddi \u01b0\u1edbt th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3 g\u00ec nh\u01b0ng ph\u1ea3i b\u1ea3o v\u1ec7 chi\u1ebfc m\u00e1y ch\u1ee5p h\u00ecnh Canon \u2013 kh\u00f4ng waterproof \u0111\u00e3 m\u1ed9t l\u1ea7n b\u1ecb \u01b0\u1edbt \u1ed1ng k\u00ednh khi t\u00f4i \u0111ang nh\u1eafm ch\u1ee5p h\u00ecnh m\u1ed9t ch\u00fa chim l\u1ea1 ch\u1eafc l\u00e0 m\u1ecfi c\u00e1nh t\u1ea1m gh\u00e9 \u0111\u1ed7 tr\u00ean m\u1ed9t c\u1ee5m l\u1ee5c b\u00ecnh tr\u1ed5 b\u00f4ng t\u00edm \u0111ang n\u1ed5i tr\u00f4i gi\u1eefa bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc ch\u1eb3ng th\u1ea5y \u0111\u00e2u l\u00e0 b\u1edd. B\u0103ng qua Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111i v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng nam \u0111\u1ec3 t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c Prek Toal thu\u1ed9c t\u1ec9nh Battambang, l\u00e0 khu l\u00e0ng n\u1ed5i kh\u00e1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 \u0111\u1eb7t v\u0103n ph\u00f2ng S\u1edf B\u1ea3o T\u1ed3n Bi\u1ec3n H\u1ed3 (Environmental Research Station for Tonle Sap Biosphere Reserve). V\u00f9ng Sinh Th\u00e1i Prek Toal v\u1edbi Tr\u00e0m Chim l\u00e0 m\u1ed9t trong ba khu sinh th\u00e1i c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3. \u0110\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i t\u1ee5 h\u1ed9i \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i chim hi\u1ebfm qu\u00fd. T\u1eeb xa tr\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3, \u0111\u00e3 th\u1ea5y bay l\u01b0\u1ee3n nh\u1eefng \u0111\u00e0n chim n\u01b0\u1edbc l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ee7 lo\u1ea1i. Nh\u01b0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean k\u1ef3 di\u1ec7u, di\u1ec7n t\u00edch Bi\u1ec3n H\u1ed3 co gi\u00e3n theo m\u00f9a. L\u00e0 h\u1ed3 c\u1ea1n v\u1edbi 2,500 km2 m\u00f9a kh\u00f4, t\u1edbi m\u00f9a m\u01b0a b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u00e1ng 6 th\u00e1ng 7, do n\u01b0\u1edbc con s\u00f4ng Mekong d\u00e2ng cao t\u1ea1o s\u1ee9c \u00e9p khi\u1ebfn con s\u00f4ng Tonle Sap ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i chi\u1ec1u, ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3, khi\u1ebfn n\u01b0\u1edbc h\u1ed3 d\u00e2ng cao t\u1eeb 8 t\u1edbi 10 m\u00e9t v\u00e0 tr\u00e0n b\u1edd l\u00e0m t\u0103ng di\u1ec7n t\u00edch Bi\u1ec3n H\u1ed3 l\u1edbn g\u1ea5p 5 l\u1ea7n kho\u1ea3ng h\u01a1n 12,000 km2. Ch\u00ednh con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh Angkor. Do m\u1ed9t s\u1eafc l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng gia Cam B\u1ed1t t\u1eeb th\u00e1ng 11\/1993 quy \u0111\u1ecbnh Bi\u1ec3n H\u1ed3 Tonl\u00e9 Sap l\u00e0 Khu \u0110a D\u1ee5ng B\u1ea3o T\u1ed3n (Multiple Use Protected Areas). Ti\u1ebfp sau \u0111\u00f3 qua bao v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Sihanouk, m\u00e3i t\u1edbi th\u00e1ng 10 n\u0103m 1997 Bi\u1ec3n H\u1ed3 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c UNESCO c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 Khu B\u1ea3o T\u1ed3n Sinh Th\u00e1i (Biosphere Reserve). \u0110\u1ec3 qu\u1ea3n l\u00fd Khu B\u1ea3o T\u1ed3n Sinh Th\u00e1i, Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c chia l\u00e0m 3 khu: khu trung t\u00e2m (core), khu \u0111\u1ec7m (buffer zones), v\u00e0 khu chuy\u1ec3n ti\u1ebfp (transition zones). M\u1ee5c \u0111\u00edch l\u00e2u d\u00e0i l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 c\u00e1c khu trung t\u00e2m \u0111\u1ec3 t\u01b0\u01a1ng lai s\u1ebd tr\u1edf th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u00ean qu\u1ed1c gia. Ba khu trung t\u00e2m c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb b\u1ea3o t\u1ed3n cao l\u00e0: _ Prek Toal r\u1ed9ng 31,282 ha _ Boeng Tole Chhmar hay Moat Kla r\u1ed9ng 32,969 ha _ Stung Sen 6,586 haV\u1edbi h\u1ec7 sinh th\u00e1i h\u1ebft s\u1ee9c \u0111a d\u1ea1ng bao g\u1ed3m nh\u1eefng con su\u1ed1i, nh\u1eefng h\u1ed3, c\u00e1c c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng l\u0169, c\u00e1c lo\u1ea1i th\u1ea3o m\u1ed9c \u0111\u1ea5t s\u0169ng. T\u1ea5t c\u1ea3 k\u1ebft h\u1ee3p t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ee7y h\u1ecdc duy nh\u1ea5t c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3, nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 sinh h\u1ecdc phong ph\u00fa bao g\u1ed3m v\u00f4 s\u1ed1 lo\u1ea1i c\u00e1, c\u00e1c lo\u1ea1i chim n\u01b0\u1edbc, c\u00e1c lo\u00e0i b\u00f2 s\u00e1t, lo\u00e0i l\u01b0\u1ee1ng c\u01b0 (amphibians), c\u00e1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa, c\u00e1c rong t\u1ea3o v\u00e0 vi sinh v\u1eadt. Trong nh\u1eefng th\u00e1ng l\u0169, g\u1ea7n 2\/3 di\u1ec7n t\u00edch nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng l\u0169 c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3 bao ph\u1ee7 b\u1edfi qu\u1ea7n th\u1ec3 c\u00e1c lo\u1ea1i c\u00e2y s\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi n\u01b0\u1edbc g\u1ed3m h\u01a1n 190 ch\u1ee7ng lo\u1ea1i. R\u1eebng l\u0169 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t vai tr\u00f2 sinh t\u1eed \u0111\u1ec3 nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 t\u00e1i sinh c\u00e1c ngu\u1ed3n sinh v\u1eadt, c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ed9ng sinh (symbiosis) h\u1ed7 t\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 m\u1ed9t chu\u1ed7i th\u1ef1c ph\u1ea9m kh\u1ed5ng l\u1ed3. Ri\u00eang v\u1ec1 c\u00e1, c\u00f3 t\u1edbi h\u01a1n 200 lo\u1ea1i c\u00e1 trong Bi\u1ec3n H\u1ed3 trong \u0111\u00f3 bao g\u1ed3m h\u01a1n 70 lo\u1ea1i c\u00e1 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb dinh d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i l\u1edbn. C\u00e1 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 ri\u00eang \u1edf Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u00e3 chi\u1ebfm h\u01a1n 60% t\u1ed5ng s\u1ed1 c\u00e1 n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt c\u1ee7a Cam B\u1ed1t.M\u1ed1i e ng\u1ea1i hi\u1ec7n nay l\u00e0 s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 ng\u00e0y m\u1ed9t s\u00fat gi\u1ea3m, s\u1ed1 c\u00e1 l\u1edbn c\u0169ng ng\u00e0y m\u1ed9t \u00edt \u0111i. Ri\u00eang v\u1ec1 c\u00e1c lo\u00e0i chim, do ngu\u1ed3n th\u1ee9c \u0103n v\u00f4 c\u00f9ng phong ph\u00fa, c\u1ed9ng th\u00eam v\u1edbi sinh c\u1ea3nh \u0111\u1ed3ng l\u1ea7y v\u00e0 r\u1eebng l\u0169 r\u1ea5t bi\u1ebfn thi\u00ean, t\u1ea1o n\u00ean v\u00f9ng c\u01b0 tr\u00fa l\u00fd t\u01b0\u1edfng cho v\u00f4 s\u1ed1 lo\u00e0i chim n\u01b0\u1edbc. Kh\u1ea3o s\u00e1t s\u01a1 kh\u1edfi cho th\u1ea5y c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m lo\u1ea1i chim trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 12 lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 hi\u1ebfm qu\u00fd \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi.R\u1eebng l\u0169 Bi\u1ec3n H\u1ed3 c\u00f2n l\u00e0 sinh c\u1ea3nh cho c\u00e1c lo\u00e0i b\u00f2 s\u00e1t, lo\u00e0i c\u00f3 v\u00fa: 23 lo\u1ea1i r\u1eafn, 13 lo\u1ea1i r\u00f9a, 1 lo\u1ea1i c\u00e1 s\u1ea5u, v\u01b0\u1ee3n kh\u1ec9, m\u00e8o b\u00e1o, r\u00e1i c\u00e1&#8230;T\u00ednh \u0111a d\u1ea1ng v\u00e0 bi\u1ebfn thi\u00ean trong Bi\u1ec3n H\u1ed3 cho t\u1edbi nay ch\u01b0a ho\u00e0n to\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u00f5 n\u1ebfu kh\u00f4ng mu\u1ed1n n\u00f3i l\u00e0 thi\u1ebfu s\u00f3t. C\u1ea7n c\u00f3 ngay m\u1ed9t k\u1ebf ho\u1ea1ch quy m\u00f4 nghi\u00ean c\u1ee9u, ghi nh\u1eadn v\u00e0 theo d\u00f5i c\u00e1c lo\u00e0i c\u00e1 chim, c\u00e2y c\u1ecf v\u00e0 rong t\u1ea3o, ph\u1ea9m ch\u1ea5t bi\u1ebfn thi\u00ean c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc v\u00e0 to\u00e0n c\u1ea3nh h\u1ec7 sinh th\u00e1i n\u00f3i chung. B\u1edfi v\u00ec v\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 khai th\u00e1c qu\u00e1 m\u1ee9c nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, m\u1ed9t s\u1ed1 ch\u1ee7ng lo\u1ea1i hi\u1ebfm qu\u00fd c\u00f3 khi \u0111\u00e3 b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1edbi, gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u1edf th\u00e1c Khone Nam L\u00e0o. B\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 gi\u1eefa th\u00e1ng 12, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng th\u1ea5p t\u1edbi 1\/3 th\u00e2n c\u00e2y m\u1ed9c. Nh\u1eefng b\u00fai r\u00e1c kh\u00f4 v\u01b0\u1edbng tr\u00ean c\u00e0nh cao cho th\u1ea5y m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec9nh l\u0169 c\u00e1ch \u0111\u00e2y 3 th\u00e1ng ph\u1ea3i cao h\u01a1n t\u1edbi 3 m\u00e9t. Gi\u1eefa c\u00e1c ch\u00f2m c\u00e2y, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng n\u01b0\u1edbc quang \u0111\u00e3ng ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. Ch\u1ec9 th\u1ea5y nh\u1ea5p nh\u00f4 tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc l\u00e0 c\u00e1c b\u1ee5i c\u00e2y th\u1ea5p. C\u00f3 l\u1ebd v\u1edbi m\u1ed9t chi\u1ebfc ghe tam b\u1ea3n nh\u1ecf l\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 di chuy\u1ec3n trong r\u1eebng l\u0169. Chi\u1ebfc ghe thu\u00ea hi\u1ec7n gi\u1edd l\u00e0 m\u1ed9t thuy\u1ec1n m\u00e1y kh\u00e1 l\u1edbn \u0111\u1ec3 \u0111i tr\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3. Ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00f4i l\u00e0 Vi\u1ec7t Nam, v\u1edbi ba ng\u01b0\u1eddi Khmer tr\u00ean m\u1ed9t chi\u1ebfc ghe gi\u1eefa m\u00eanh m\u00f4ng khu r\u1eebng l\u0169. C\u1ee9 ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n chi\u1ebfc ghe kh\u1ef1ng l\u1ea1i do c\u00e1nh qu\u1ea1t b\u1ecb qu\u1ea5n \u0111\u1ea7y nh\u1eefng d\u00e2y nh\u1ee3 v\u00e0 c\u00e1c b\u1ee5i c\u00e2y nh\u1ecf. M\u1ed7i l\u1ea7n nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec t\u00e0i c\u00f4ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 m\u00e1y l\u1ea1i ph\u1ea3i nh\u1ea3y xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc b\u00ec b\u00f5m loay hoay th\u00e1o g\u1ee1. H\u1ecd c\u00f3 v\u1ebb b\u1ef1c b\u1ed9i l\u1edbn ti\u1ebfng nh\u01b0 g\u00e2y g\u1ed5 nhau v\u00e0 n\u00e9t m\u1eb7t hi\u1ec7n v\u1ebb hung d\u1eef. Trong khi ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn m\u1edbi l\u00ean ghe t\u1eeb Tr\u1ea1m B\u1ea3o T\u1ed3n th\u00ec v\u1eabn c\u1ee9 ng\u1ed3i y\u00ean n\u01a1i m\u0169i ghe, v\u1ebb m\u1eb7t kh\u1eafc kh\u1ed5 \u0111en s\u1ea1m l\u1eafc \u0111\u1ea7u t\u1ecf v\u1ebb m\u1ea5t ki\u00ean nh\u1eabn. Gi\u1eefa r\u1eebng l\u0169 kh\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng, d\u01b0\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi n\u1eafng g\u1eaft l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1nh chim bay l\u01b0\u1ee3n. Ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i t\u1edbi hay quay tr\u1edf v\u1ec1, kh\u00f4ng bi\u1ebft quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh n\u00e0o l\u00e0 \u0111\u00fang v\u00e0 t\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng thi\u1ebfu t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 m\u1ed9t tho\u00e1ng ngh\u0129 r\u1eb1ng n\u1ebfu c\u00f3 chuy\u1ec7n g\u00ec x\u1ea3y ra \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i xa x\u00f4i h\u1ebbo l\u00e1nh \u2013 m\u1ed9t th\u1ee9 no man\u2019s land nh\u01b0 n\u01a1i \u0111\u00e2y th\u00ec t\u00f4i c\u0169ng \u1edf m\u1ed9t th\u1ebf r\u1ea5t b\u1ecb \u0111\u1ed9ng. T\u00f4i c\u0169ng hi\u1ec3u r\u1eb1ng b\u1ea3n n\u0103ng con ng\u01b0\u1eddi th\u00ec bao gi\u1edd c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t con th\u00fa \u0111ang im ng\u1ee7, m\u1ecdi t\u1ecf l\u1ed9 n\u00e9t s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ec9 c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng \u0111\u00e1nh th\u1ee9c th\u00fa t\u00ednh v\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ecdn th\u00e1i \u0111\u1ed9 th\u1ea3n nhi\u00ean g\u1ea7n nh\u01b0 ph\u00f3 m\u1eb7c. Nh\u01b0ng r\u1ed3i cu\u1ed1i c\u00f9ng th\u00ec chi\u1ebfc ghe m\u00e1y c\u0169ng t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c trung t\u00e2m Tr\u00e0m Chim. Do c\u00f3 \u0111i\u1ec7n \u0111\u00e0m tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb v\u0103n ph\u00f2ng Khu B\u1ea3o T\u1ed3n, Meas Rithy m\u1ed9t thanh ni\u00ean c\u00f2n r\u1ea5t tr\u1ebb c\u00f3 \u00fd ch\u1edd \u0111\u00f3 t\u00f4i t\u1eeb khi n\u00e3y. Anh kh\u00f4ng ngh\u0129 l\u00e0 v\u1edbi thuy\u1ec1n m\u00e1y l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i ch\u1eadm \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady. Meas t\u1ed1t nghi\u1ec7p BS v\u1ec1 L\u00e2m Nghi\u1ec7p (Forestry) \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Ho\u00e0ng gia Phnom Penh, t\u1eeb ng\u00e0y ra tr\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 nhi\u1ec7m l\u00e0m tr\u01b0\u1edfng tr\u1ea1m Prek Toal \u2013 Tonle Sap Biosphere Reserve. V\u00ec th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean ti\u1ebfp x\u00fac l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c UNESCO. Meas n\u00f3i ti\u1ebfng Anh l\u01b0u lo\u00e1t. C\u0169ng do quen ti\u1ebfp \u0111\u00f3n c\u00e1c \u0111o\u00e0n kh\u00e1ch, k\u1ec3 c\u1ea3 kh\u00e1ch du l\u1ecbch, Meas c\u0169ng d\u00e0nh cho t\u00f4i m\u1ed9t briefing v\u1eeba \u0111\u1ee7 v\u00e0 ng\u1eafn g\u1ecdn \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u h\u01a1n v\u1ec1 Tr\u00e0m Chim v\u00e0 Khu B\u1ea3o T\u1ed3n. Do t\u00f4i c\u0169ng c\u00f3 l\u00e0m Home work tr\u01b0\u1edbc chuy\u1ebfn \u0111i n\u00ean nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u anh n\u00f3i ra ch\u1ec9 gi\u00fap h\u1ec7 th\u1ed1ng h\u00f3a nh\u1eefng th\u00f4ng tin m\u00e0 t\u00f4i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 quan tr\u1ecdng h\u01a1n l\u00e0 sau \u0111\u00f3 Meas gi\u00fap t\u00f4i m\u1ed9t chuy\u1ebfn quan s\u00e1t th\u1ef1c \u0111\u1ecba c\u00f3 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn.B\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u nh\u01b0 m\u1ed9t th\u00e1ch \u0111\u1ed1, Meas ch\u1ec9 cho t\u00f4i m\u1ed9t c\u00e1i ch\u00f2i bu\u1ed9c cheo leo tr\u00ean ng\u1ecdn c\u00e2y cao nh\u01b0 tr\u1ea1m quan s\u00e1t. Ph\u1ea3i leo l\u00ean b\u1eb1ng nhi\u1ec1u b\u1ef1c thang d\u00e2y \u0111u \u0111\u01b0a. V\u1edbi nh\u1eefng n\u0103m l\u00ednh tr\u00e1ng v\u00e0 c\u1ea3 ba n\u0103m t\u00f9 \u0111\u1ea7y, th\u00ec \u0111\u00e2y ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eed th\u00e1ch. T\u00f4i tho\u0103n tho\u1eaft leo l\u00ean tr\u01b0\u1edbc. Ch\u00f2i nh\u1ecf ch\u1ec9 \u0111\u1ee7 treo m\u1ed9t chi\u1ebfc v\u00f5ng v\u00e0 s\u00e0n \u0111\u1ee9ng l\u00e0 nh\u1eefng th\u00e2n c\u00e2y x\u1ebfp ngang bu\u1ed9c b\u1eb1ng d\u00e2y tr\u1ea1o. C\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e2y l\u00e0 \u0111i\u1ec3m cao nh\u1ea5t \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn to\u00e0n c\u1ea3nh tr\u00e0m chim. T\u1eeb \u0111\u00e2y b\u1eb1ng \u1ed1ng nh\u00f2m c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00ecn ra t\u1eebng l\u00f9m c\u00e2y xa, v\u1edbi v\u00f4 s\u1ed1 chim l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1eadu t\u1eebng ch\u00f9m tr\u00ean \u0111\u00f3. Meas gi\u1ea3ng cho t\u00f4i \u0111\u1eb7c t\u00ednh c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 lo\u00e0i chim. Meas n\u00f3i th\u00eam th\u1eddi gian l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 th\u0103m Tr\u00e0m Chim l\u00e0 t\u1eeb th\u00e1ng Gi\u00eang t\u1edbi th\u00e1ng Ba c\u0169ng l\u00e0 m\u00f9a n\u01b0\u1edbc c\u1ea1n [c\u00f9ng th\u1eddi gian v\u1edbi Tr\u00e0m Chim Tam N\u00f4ng \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p M\u01b0\u1eddi] r\u1eebng l\u0169 tr\u1edf th\u00e0nh v\u00f9ng \u0111\u1ea5t b\u00f9n v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u0169ng v\u00e0 c\u00e1c h\u1ed3 c\u1ea1n v\u1edbi \u00ea h\u1ec1 t\u00f4m c\u00e1, c\u0169ng l\u00e0 th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 c\u00e1c lo\u00e0i chim mu\u00f4ng t\u1ee5 v\u1ec1 \u0111\u00e2y nhi\u1ec1u v\u00f4 k\u1ec3 &#8211; sinh c\u1ea3nh \u1ea5y ch\u1eafc ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t xa cu\u1ed1n phim kinh d\u1ecb v\u1ec1 chim c\u1ee7a Hitchcock. Nh\u01b0 m\u1ed9t k\u1ef3 quan m\u00f4i sinh \u2013 ecological wonder. Kh\u00f4ng \u0103n s\u00e1ng m\u00e0 c\u0169ng ch\u01b0a c\u00f3 \u0103n tr\u01b0a. T\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c anh t\u00e0i c\u00f4ng chia cho n\u1eeda h\u1ed9p c\u01a1m tr\u1eafng v\u1edbi m\u1ed9t kh\u00fac l\u1ea1p x\u01b0\u1edfng r\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u1ee1. B\u1ee5ng \u0111\u00f3i n\u00ean ngon mi\u1ec7ng v\u1edbi t\u1eebng mi\u1ebfng c\u01a1m th\u1eadt ng\u1ecdt. Sau \u0111\u00f3 t\u00f4i v\u00e0 Meas b\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng chi\u1ebfc xu\u1ed3ng tam b\u1ea3n nh\u1ecf v\u1edbi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e8o \u0111\u1ec3 t\u1edbi g\u1ea7n h\u01a1n v\u1edbi t\u1eebng v\u00f2m c\u00e2y v\u00e0 \u0111\u00e1m chim mu\u00f4ng. Con thuy\u1ec1n nh\u1ecf l\u01b0\u1edbt nh\u1eb9 tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc gi\u1eefa v\u1ebb \u0111\u1eb9p hoang s\u01a1 v\u00e0 trinh nguy\u00ean c\u1ee7a khu r\u1eebng l\u0169. Ghe d\u1eebng l\u1ea1i t\u1eebng ch\u1eb7ng \u0111\u1ec3 t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 quan s\u00e1t t\u1eebng lo\u1ea1i chim kh\u00e1c nhau trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 ch\u1ee7ng lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 hi\u1ebfm qu\u00fd c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u01b0: Spot-billed Pelican \/ chim b\u1ed3 n\u00f4ng m\u1ecf \u0111\u1ed1m, Oriental Darter \/ b\u1ed3 n\u00f4ng c\u1ed5 r\u1eb1n \u0110\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng, Lesser Adjutant, Greater Adjutant, Black Necked Stork \/ s\u1ebfu c\u1ed5 \u0111en, Painted Stork \/ s\u1ebfu v\u1eb1n, Milky Stork \/ s\u1ebfu s\u1eefa, Glossy Ibis \/ c\u00f2 qu\u0103m, Grey-headed Fish Eagle \/ chim \u01b0ng \u0111\u1ea7u x\u00e1m&#8230;T\u00f4i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1eeb bu\u1ed5i s\u00e1ng s\u1edbm c\u00f9ng ng\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ea5y nh\u00e0 \u0111i\u1ec3u h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p \u0111i b\u1eb1ng thuy\u1ec1n nh\u1ecf ra c\u00e1c v\u00f2ng xa h\u01a1n \u0111\u1ec3 ch\u1ee5p h\u00ecnh v\u00e0 quay phim m\u1ed9t lo\u00e0i v\u1ecbt tr\u1eddi c\u00e1nh tr\u1eafng \/ White-winged Duck \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 r\u1ea5t qu\u00fd hi\u1ebfm.Tr\u00ean v\u00f2ng v\u1ec1, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft th\u00eam v\u1ec1 cu\u1ed9c s\u1ed1ng Meas. L\u01b0\u01a1ng 15 \u0111\u00f4la m\u1ed9t th\u00e1ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1ng v\u1eabn c\u00f2n ph\u1ee5 thu\u1ed9c b\u1ed1 m\u1eb9 nh\u01b0ng anh v\u1eabn say m\u00ea c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111ang l\u00e0m l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 r\u1eebng l\u0169 v\u00e0 \u0111\u00e1m chim mu\u00f4ng. Anh kh\u00f4ng hay bi\u1ebft g\u00ec v\u1ec1 chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp b\u1eadc th\u1ec1m kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam v\u00e0 c\u1ea3 t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u1ebfu Bi\u1ec3n H\u1ed3 xu\u1ed1ng th\u1ea5p 1 m\u00e9t th\u00ec h\u1eadu qu\u1ea3 t\u1ee9c th\u1eddi l\u00e0 s\u1ebd m\u1ea5t \u0111i 2,000 km2 di\u1ec7n t\u00edch r\u1eebng l\u0169 \u2013 d\u0129 nhi\u00ean c\u00f3 khu b\u1ea3o t\u1ed3n Prek Toal. Meas kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea7m nh\u00ecn xa h\u01a1n Tr\u00e0m Chim c\u1ee7a anh v\u00e0 ch\u1ec9 \u00f4m \u1ea5p m\u1ed9t gi\u1ea5c m\u1ed9ng con, mong \u01b0\u1edbc sao c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed1i quen bi\u1ebft \u2013 m\u00e0 anh g\u1ecdi l\u00e0 connections, \u0111\u1ec3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i \u0111i h\u1ecdc th\u00eam nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf M\u1ef9. Tr\u01b0\u1edbc khi r\u1eddi Prek Toal tr\u1edf v\u1ec1 Siem Reap, chia tay anh, t\u00f4i kh\u00f4ng qu\u00ean ph\u1ea7n \u0111\u00f3ng g\u00f3p t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng 20 \u0111\u00f4la nh\u01b0 m\u1ed9t h\u1ed7 tr\u1ee3 duy tr\u00ec sinh ho\u1ea1t Khu B\u1ea3o T\u1ed3n.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Sien-Reap_-Bnh-vin-Jayavarman.jpg\" rel=\"lightbox[22913]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"Sien Reap_ B\u1ec7nh vi\u1ec7n Jayavarman\" border=\"0\" alt=\"Sien Reap_ B\u1ec7nh vi\u1ec7n Jayavarman\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Sien-Reap_-Bnh-vin-Jayavarman_thumb.jpg\" width=\"579\" height=\"402\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>B\u1ec7nh vi\u1ec7n Jayavarman <i>&#8211; <\/i>\u1ea2nh: Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/em><\/p>\n<p><strong>JAYAVARMAN VII SIEM REAP<\/strong><\/p>\n<p>Th\u1eddi gian c\u00f2n l\u1ea1i \u1edf Siem Reap, t\u00f4i t\u1edbi th\u0103m b\u1ec7nh vi\u1ec7n Nhi \u0111\u1ed3ng Jayavarman VII \u0111\u01b0\u1ee3c Sihanouk v\u00e0 Hun Sen c\u00f9ng c\u1eaft b\u0103ng kh\u00e1nh th\u00e0nh n\u0103m 1999. \u0110\u00e2y l\u00e0 b\u1ec7nh vi\u1ec7n th\u1ee9 ba, hai b\u1ec7nh vi\u1ec7n kia l\u00e0 Kantha Bopha I v\u00e0 II \u1edf Nam Vang. Beat Richner l\u00e0 m\u1ed9t khu\u00f4n m\u1eb7t huy\u1ec1n tho\u1ea1i \u2013 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c c\u1ea3 ba b\u1ec7nh vi\u1ec7n kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e1c s\u0129 Nhi khoa, \u00f4ng c\u00f2n l\u00e0 nh\u1ea1c s\u0129 cello ch\u01a1i nh\u1ea1c Bach c\u00f3 h\u1ea1ng. G\u1ed1c Th\u1ee5y S\u0129, t\u1eebng l\u00e0 b\u00e1c s\u0129 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb trong trong m\u1ed9t b\u1ec7nh vi\u1ec7n nhi \u0111\u1ed3ng \u1edf Nam Vang t\u1eeb 1974 &#8211; 1975 cho t\u1edbi khi Khmer \u0110\u1ecf ti\u1ebfn chi\u1ebfm th\u1ee7 \u0111\u00f4. N\u0103m 1991, Richner \u0111\u01b0\u1ee3c Sihanouk y\u00eau c\u1ea7u gi\u00fap ph\u1ee5c h\u1ed3i b\u1ec7nh vi\u1ec7n nhi \u0111\u1ed3ng n\u00e0y. N\u0103m 1992, b\u1ec7nh vi\u1ec7n Kantha Bopha b\u1eaft \u0111\u1ea7u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng. N\u0103m 1996, th\u00eam m\u1ed9t b\u1ec7nh vi\u1ec7n kantha Bopha II \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1nh th\u00e0nh c\u0169ng \u1edf Nam Vang. Ba n\u0103m sau kh\u00e1nh th\u00e0nh th\u00eam m\u1ed9t b\u1ec7nh vi\u1ec7n \u1edf Siem Reap-Angkor: b\u1ec7nh vi\u1ec7n Jayavarman VII, v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean ch\u1ecdn \u0111\u1eb7t bao h\u00e0m m\u1ed9t n\u1ed9i dung l\u1ecbch s\u1eed. Jayavarman l\u00e0 t\u00ean v\u1ecb vua anh h\u00f9ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i Khmer-Angkor th\u1ebf k\u1ef7 12, c\u00f3 c\u00f4ng m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i v\u01b0\u01a1ng qu\u1ed1c r\u1ed9ng l\u1edbn nh\u1ea5t, kh\u00f4ng ch\u1ec9 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i k\u1ef3 v\u0129 n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u01b0 Bayon, \u00f4ng c\u00f2n quan t\u00e2m t\u1edbi c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u00f4ng \u00edch nh\u01b0 m\u1edf mang \u0111\u01b0\u1eddng x\u00e1, x\u00e2y c\u1ea5t nhi\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u00e1c b\u1ec7nh vi\u1ec7n. M\u1ecdi \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb trong b\u1ec7nh vi\u1ec7n Jayavarman VII r\u1ea5t ti\u00eau chu\u1ea9n, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n ph\u00ed cho m\u1ecdi tr\u1ebb em ngh\u00e8o Cam B\u1ed1t. B\u1ec7nh vi\u1ec7n c\u00f2n l\u00e0 n\u01a1i gi\u1ea3ng d\u1ea1y th\u1ef1c t\u1eadp cho sinh vi\u00ean y khoa v\u00e0 c\u00e1c n\u1ed9i tr\u00fa. \u0110\u1ec3 \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh c\u1ea3 ba b\u1ec7nh vi\u1ec7n, m\u1ed7i n\u0103m c\u1ea7n t\u1edbi 9 tri\u1ec7u \u0111\u00f4la do t\u1eb7ng d\u1eef c\u1ee7a t\u01b0 nh\u00e2n ch\u1ee7 y\u1ebfu t\u1eeb d\u00e2n ch\u00fang Th\u1ee5y S\u0129. B\u00e1c s\u0129 Richner c\u1ee9 3 ng\u00e0y \u1edf Nam Vang, 3 ng\u00e0y cu\u1ed1i tu\u1ea7n \u1edf Siem Reap. Cho d\u00f9 v\u00f4 c\u00f9ng b\u1eadn r\u1ed9n nh\u01b0ng m\u1ed7i t\u1ed1i ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y bao gi\u1edd c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t bu\u1ed5i h\u00f2a nh\u1ea1c Bach \u1edf b\u1ec7nh vi\u1ec7n. Beatocello in Concert do ch\u00ednh Richner tr\u00ecnh di\u1ec5n \u0111\u1ec3 g\u00e2y qu\u1ef9 nh\u01b0ng v\u00e0o c\u1eeda th\u00ec t\u1ef1 do. T\u1edbi tham d\u1ef1 ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng l\u00e0 du kh\u00e1ch ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111ang t\u1edbi vi\u1ebfng th\u0103m khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i Angkor. Gi\u1eefa m\u1ed9t th\u1ecb tr\u1ea5n nh\u1ecf, kh\u00f4ng xa \u0110\u1ebf Thi\u00ean \u0110\u1ebf Th\u00edch, trong kh\u00ed h\u1eadu c\u1ee7a l\u1ee5c \u0111\u1ecba \u00c1 Ch\u00e2u Gi\u00f3 M\u00f9a, c\u1ea3m gi\u00e1c th\u1eadt k\u1ef3 l\u1ea1 khi th\u1ea3 m\u00ecnh trong d\u00f2ng nh\u1ea1c J.S.Bach qua ti\u1ebfng \u0111\u00e0n cello c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi b\u00e1c s\u0129 nhi khoa t\u00ean Richner \u0111\u1ec3 th\u1ea5y r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f2n gi\u1edbi h\u1ea1n \u0110\u00f4ng v\u00e0 T\u00e2y nh\u01b0 Kipling th\u01b0\u1eddng n\u00f3i, b\u00e2y gi\u1edd th\u00ec con s\u00f4ng Mekong nh\u01b0 \u0111\u00e3 h\u00f2a l\u1eabn v\u00e0o con s\u00f4ng Danube. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ea7y thu\u1ed1c ngh\u1ec7 s\u0129 \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a nh\u1ea1c Bach \u0111\u1ea7y ti\u1ebft t\u1ea5u v\u00e0 tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0o c\u00e1c khu \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i c\u1ee7a Ch\u00e2u \u00c1. <em>Bach At The Pagoda<\/em> v\u1edbi nh\u1eefng n\u1ed1t nh\u1ea1c c\u00f2n vang xa, v\u01b0\u01a1n xa t\u1edbi c\u1ea3 Nh\u1eefng C\u00e1nh \u0110\u1ed3ng Ch\u1ebft \u0111\u1ec3 xoa d\u1ecbu v\u1ed7 v\u1ec1 v\u00e0 l\u00e0 ngu\u1ed3n an \u1ee7i. R\u1eddi b\u1ec7nh vi\u1ec7n Siem Reap s\u1ea1ch s\u1ebd khang trang v\u1edbi h\u00ecnh \u1ea3nh nh\u1eefng b\u00e0 m\u1eb9 Khmer tin t\u01b0\u1edfng \u00f4m con t\u1eeb ngo\u00e0i c\u1eeda \u0111i v\u00e0o, c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00fac h\u1eebng l\u00ean trong n\u1eafng mai tr\u00ean cao n\u01a1i m\u00e1i ng\u00f3i \u0111\u1ecf l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng Jayavarman VII hao gi\u1ed1ng \u0111\u1ea7u t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt v\u1edbi c\u1ea1nh \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e2u tr\u00edch d\u1eabn c\u00f3 l\u1ebd do ch\u00ednh Richner ch\u1ecdn, v\u1edbi \u1ea9n d\u1ee5 \u0111\u1ea7y \u00fd ngh\u0129a: <i>Les souffrances des peuples sont les souffrances des rois \/ N\u1ed7i th\u1ed1ng kh\u1ed5 c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng qu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng \u2013 <\/i>Jayavarman VII. Vua Sihanouk c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1eddi s\u1eafp qua, Vua Hun Sen c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u1edbi c\u00f3 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ni\u1ec1m \u0111au n\u00e0o kh\u00f4ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Khmer s\u1ed1ng s\u00f3t \u0111i ra t\u1eeb Nh\u1eefng C\u00e1nh \u0110\u1ed3ng Ch\u1ebft. Richner g\u1ee3i nh\u1edb h\u00ecnh \u1ea3nh m\u1ed9t Schweitzer ch\u0103m s\u00f3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ec7nh Hansen \/ phong c\u00f9i \u1edf Lambar\u00e9n\u00e9 Phi Ch\u00e2u, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t nh\u1ea1c s\u0129 nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc Richner h\u01a1n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7. Ph\u1ea7n ng\u00e0y c\u00f2n l\u1ea1i, t\u00f4i c\u0169ng t\u1edbi th\u0103m tr\u1ea1i nu\u00f4i c\u00e1 s\u1ea5u c\u00e1ch trung t\u00e2m th\u1ecb tr\u1ea5n 2 km. Tr\u1ea1i nu\u00f4i c\u00e1 s\u1ea5u th\u00ec \u0111\u00e2u c\u00f3 g\u00ec l\u1ea1 nh\u01b0ng do chuy\u1ec7n k\u1ec3 kinh ho\u00e0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tin l\u00e0 c\u00f3 th\u1eadt, th\u1eddi Pol Pot l\u00ednh Khmer \u0110\u1ecf \u0111\u00e3 n\u00e9m c\u00e1c n\u1ea1n nh\u00e2n c\u00f2n s\u1ed1ng xu\u1ed1ng h\u1ed3 cho \u0111\u00e0n c\u00e1 s\u1ea5u x\u00fam v\u00e0o \u0103n th\u1ecbt. B\u00e2y gi\u1edd tr\u1ea1i ch\u1ee7 y\u1ebfu nu\u00f4i s\u1ea5u b\u00e1n sang Th\u00e1i Lan v\u1edbi gi\u00e1 2,000 \u0111\u00f4la\/ con \u0111\u1ec3 l\u1ea5y da. C\u1ea3nh c\u00e1 s\u1ea5u \u0103n th\u1ecbt ng\u01b0\u1eddi th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ea5y nh\u01b0ng ch\u1ec9 ri\u00eang c\u1ea3nh cho c\u00e1 s\u1ea5u \u0103n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng h\u00e0ng tu\u1ea7n m\u1ed7i th\u1ee9 s\u00e1u c\u0169ng \u0111\u00e3 khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi xem ph\u1ea3i l\u00ean ru\u1ed9t.<\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Cu-Lc-B-K-Gi-Ngoi-Quc.jpg\" rel=\"lightbox[22913]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"C\u00e2u L\u1ea1c B\u1ed9 K\u00fd Gi\u1ea3 Ngo\u1ea1i Qu\u1ed1c\" border=\"0\" alt=\"C\u00e2u L\u1ea1c B\u1ed9 K\u00fd Gi\u1ea3 Ngo\u1ea1i Qu\u1ed1c\" src=\"http:\/\/bientap.vanhocvietnam.org\/wp-content\/uploads\/2011\/12\/Cu-Lc-B-K-Gi-Ngoi-Quc_thumb.jpg\" width=\"345\" height=\"500\" \/><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><em>C\u00e2u L\u1ea1c B\u1ed9 K\u00fd Gi\u1ea3 Ngo\u1ea1i Qu\u1ed1c <i>&#8211; <\/i>\u1ea2nh: Ng\u00f4 Th\u1ebf Vinh<\/em><\/p>\n<p>NAM VANG: C\u00c2U L\u1ea0C B\u00d4 K\u00dd GI\u1ea2 NGO\u1ea0I QU\u1ed0C &#8211; FCCC \/ Foreign Correspondents\u2019 Club of Cambodia, r\u1ea5t quen thu\u1ed9c v\u1edbi c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o trong nh\u1eefng n\u0103m chi\u1ebfn tranh, n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng b\u1edd s\u00f4ng Preah Sosovath, l\u00e0 m\u1ed9t khu nh\u00e0 l\u1ea7u 3 t\u1ea7ng ki\u1ebfn tr\u00fac t\u1eeb th\u1eddi Ph\u00e1p, c\u00f3 bu\u1ed3ng v\u1edbi balcon nh\u00ecn xu\u1ed1ng con s\u00f4ng Tonle Sap, n\u01a1i cho c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1o ngo\u1ea1i qu\u1ed1c t\u1ea1m gh\u00e9 qua v\u00e0 c\u00f3 d\u1ecbp g\u1eb7p g\u1ee1 nhau. Cho d\u00f9 3 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 t\u1eeb Siem Reap \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i gi\u1eef ch\u1ed7 tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee9a h\u1eb9n c\u00f3 xe ra \u0111\u00f3n t\u1ea1i phi tr\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng r\u1ed3i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 xe \u0111\u00f3n ph\u1ea3i thu\u00ea taxi v\u1ec1 c\u00e2u l\u1ea1c b\u1ed9 v\u00e0 r\u1ed1t cu\u1ed9c c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 bu\u1ed3ng tr\u1ed1ng. Kh\u00f4ng qu\u00e1 gi\u00e0u t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0ng t\u00f4i hi\u1ec3u r\u1eb1ng Nam Vang kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i 100% an to\u00e0n \u0111\u1ed1i v\u1edbi kh\u00e1ch ngo\u1ea1i qu\u1ed1c. Ch\u1ecdn leo l\u00ean l\u01b0ng m\u1ed9t chi\u1ebfc Honda \u00f4m hay b\u01b0\u1edbc v\u00e0o m\u1ed9t chi\u1ebfc taxi-chui kh\u00f4ng b\u1ea3ng hi\u1ec7u l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u1ec1 \u0111\u00e2u. B\u1edfi v\u00ec c\u01b0\u1edbp c\u00f3 v\u0169 trang v\u1eabn th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra. C\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1eddi khuy\u1ebfn c\u00e1o cho du kh\u00e1ch l\u00e0 \u1edf t\u00ecnh hu\u1ed1ng n\u00e0o th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng bao gi\u1edd n\u00ean ch\u1ed1ng c\u1ef1, ch\u1ec9 n\u00ean gi\u01a1 tay \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u0111\u1ec3 b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp mu\u1ed1n l\u1ea5y g\u00ec th\u00ec l\u1ea5y, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ti\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u1ed3 trang s\u1ee9c c\u00f3 gi\u00e1. Th\u1ebb t\u00edn d\u1ee5ng hay passport th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e9m tr\u1ea3 l\u1ea1i sau \u0111\u00f3. C\u0169ng c\u00f3 l\u1eddi \u0111\u1ed3n \u0111\u00e3i r\u1eb1ng ch\u00ednh m\u1ed9t s\u1ed1 c\u1ea3nh s\u00e1t Cam B\u1ed1t \u0111\u00e3 tham d\u1ef1 v\u00e0o \u0111\u00e1m t\u1ed9i ph\u1ea1m \u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda FCCC l\u00fac n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u00e1m l\u00e1i xe \u00f4m v\u00e0 c\u1ea3 taxi-chui, h\u1ed7n h\u00e0o tranh gi\u00e0nh kh\u00e1ch nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ea7y k\u00ean k\u00ean: t\u00ean gi\u00e0nh m\u00e1y h\u00ecnh, t\u00ean kh\u00e1c k\u00e9o h\u00e0nh l\u00fd v\u1edbi nhao nhao nh\u1eefng c\u00e2u h\u1ecfi nh\u01b0 ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 con m\u1ed3i: you are Chinese, you are Thai, you are Japanese? Mu\u1ed1n hi\u1ec3u sao th\u00ec hi\u1ec3u, nh\u01b0ng qu\u1ea3 th\u1eadt thi\u1ebfu kh\u00f4n ngoan \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn ch\u00fang bi\u1ebft m\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. Th\u1ea5y b\u00ean c\u1ea1nh FCCC l\u00e0 qu\u00e1n Cafe Internet, t\u00f4i tr\u1ea3 l\u1eddi l\u00e0 \u0111ang c\u1ea7n v\u00e0o internet v\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00f2ng \u1edf kh\u00e1ch s\u1ea1n. V\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u00e0 l\u00e0m sao tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn ch\u00fang, \u0111\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 m\u01b0\u1ee3n phone li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i x\u1ebf taxi v\u1eeba \u0111\u00f3n t\u00f4i t\u1eeb phi tr\u01b0\u1eddng Pochentong v\u1ec1. V\u1edbi m\u1ed9t chi\u1ebfc taxi c\u00f3 b\u1ea3ng hi\u1ec7u \u0111\u0103ng k\u00fd, t\u00e0i x\u1ebf c\u00f3 t\u00ean v\u00e0 s\u1ed1 hand phone l\u1ea1i bi\u1ebft ch\u00fat ti\u1ebfng Anh, th\u00ec c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ecdn l\u1ef1a t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i an to\u00e0n. Sok Thon t\u00ean ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i x\u1ebf, qua \u0111i\u1ec7n tho\u1ea1i anh ta nh\u1eadn ra t\u00f4i ngay, \u0111\u00e1p ng\u1eafn g\u1ecdn: No Problem v\u00e0 h\u1ee9a tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00f3n t\u00f4i thay v\u00ec ra phi tr\u01b0\u1eddng. Th\u1edf ph\u00e0o nh\u1eb9 nh\u00f5m, t\u1ea1m qu\u00ean \u0111i c\u00e1i h\u1ed7n \u0111\u1ed9n v\u00e0 n\u00f3ng b\u1ee9c b\u00ean ngo\u00e0i c\u00e1nh c\u1eeda k\u00ednh \u0111\u1ec3 v\u1eeba th\u01b0\u1edfng th\u1ee9c ly capuccino trong c\u0103n ph\u00f2ng m\u00e1y l\u1ea1nh v\u1eeba v\u00e0o Internet g\u1eedi Email cho Ng\u01b0\u1eddi H\u1ecda S\u0129 V\u1ec9a H\u00e8 New York, m\u1ed9t bi\u1ec7t danh Mai Th\u1ea3o \u0111\u1eb7t cho Kh\u00e1nh Tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 ch\u00fac m\u1eebng cu\u1ed9c tri\u1ec3n l\u00e3m h\u01a1n 100 b\u1ee9c tranh v\u00e0 k\u1ef7 ni\u1ec7m b\u00e1o H\u1ee3p L\u01b0u 12 n\u0103m m\u00e0 v\u00ec \u1edf xa t\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 tham d\u1ef1.<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>(tr\u00edch t\u1eeb t\u00e1c ph\u1ea9m \u201c<em>C\u1eedu Long Gi\u00f2ng S\u00f4ng Ngh\u1ebdn M\u1ea1ch<\/em>\u201d)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kh\u00f4ng v\u1edbi t\u00ednh c\u00e1ch du l\u1ecbch m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t du kh\u1ea3o\/ fieldtrip t\u1edbi v\u1edbi m\u1ed9t kh\u00fac \u0111o\u1ea1n kh\u00e1c c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, kh\u00fac s\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng loang m\u00e1u v\u00e0 n\u1ed5i tr\u00f4i nh\u1eefng ch\u00f9m x\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. C\u00e1p Du\u1ed3n lu\u00f4n lu\u00f4n nh\u01b0 m\u1ed9t m\u1ed1i \u00e1m \u1ea3nh.<\/p>\n","protected":false},"author":1233,"featured_media":22912,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[30,282,22,124],"tags":[314],"class_list":["post-22913","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-chuyen-de","category-du-lich-chuyen-de","category-sang-tac","category-tuy-but","tag-ngo-the-vinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22913","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1233"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22913"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71523,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22913\/revisions\/71523"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}