{"id":17226,"date":"2010-12-06T08:33:00","date_gmt":"2010-12-06T08:33:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/17226"},"modified":"2022-02-24T00:00:11","modified_gmt":"2022-02-24T00:00:11","slug":"thu-tuong-hun-sen-voi-tham-hoa-moi-sinh-lon-nhat-khi-trai-tim-bien-ho-ngung-dap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/17226\/thu-tuong-hun-sen-voi-tham-hoa-moi-sinh-lon-nhat-khi-trai-tim-bien-ho-ngung-dap","title":{"rendered":"TH\u1ee6 T\u01af\u1edaNG HUN SEN V\u1edaI TH\u1ea2M H\u1eccA M\u00d4I SINH L\u1edaN NH\u1ea4T KHI &ldquo;TR\u00c1I TIM BI\u1ec2N H\u1ed2&rdquo; NG\u01afNG \u0110\u1eacP"},"content":{"rendered":"<p><b><\/b><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p align=\"right\"><i>G\u1eedi Nh\u00f3m B\u1ea1n C\u1eedu Long <\/i><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"ntv_bienho2\" border=\"0\" alt=\"ntv_bienho2\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/ntv_bienho2.jpg\" width=\"333\" height=\"433\" \/><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><i><\/i><\/b><\/p>\n<p><b><i><\/i><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p><em><\/em><\/p>\n<p><b>TT HUN SEN V\u00c0 NH\u1eeeNG CON \u0110\u1eacP MEKONG<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b><i>Th\u00e1ng 11, 2010_<\/i><\/b><i> Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen, ch\u1ec9 m\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00f4i, sau H\u1ed9i Ngh\u1ecb Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ec9nh ACMECS \u1edf Nam Vang, l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u00e3 b\u00e1c b\u1ecf m\u1ecdi m\u1ed1i quan ng\u1ea1i v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00f2ng ch\u1ea3y s\u00f4ng Mekong. \u00d4ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng chu k\u1ef3 l\u0169 l\u1ee5t hay h\u1ea1n h\u00e1n m\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a thay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu \/ climate change v\u00e0 kh\u00ed th\u1ea3i carbon \/ carbon emissions ch\u1ee9 ch\u1eb3ng li\u00ean h\u1ec7 g\u00ec t\u1edbi chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. (9)<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p><b><i>Th\u00e1ng 6, 2009_<\/i><\/b> Fred Pearce trong m\u1ed9t t\u01b0\u1eddng tr\u00ecnh Environment 360 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Yale cho r\u1eb1ng x\u00e2y \u0111\u1eadp ch\u1eafn ngang s\u00f4ng Mekong l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00f2n gi\u00e1ng nghi\u00eam tr\u1ecdng \/ <i>major blow<\/i> \u0111\u1ed1i v\u1edbi con s\u00f4ng Mekong d\u0169ng m\u00e3nh. Trung Qu\u1ed1c \u0111ang x\u00e2y h\u00e0ng lo\u1ea1t nh\u1eefng con \u0111\u1eadp tr\u00ean kho\u1ea3ng 2,800 d\u1eb7m kh\u00fac s\u00f4ng Mekong th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n, s\u1ebd gi\u1edbi h\u1ea1n d\u00f2ng ch\u1ea3y, l\u00e0m m\u1ea5t \u0111i <i>chu k\u1ef3 l\u0169 l\u1ee5t h\u00e0ng n\u0103m \/ annual flood pulse<\/i>, con s\u00f4ng Tonle Sap ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3, nh\u01b0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng k\u1ef3 quan thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. (12)<\/p>\n<p><b><i>Th\u00e1ng 7, 2005_<\/i><\/b><i> Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen, r\u1ea5t s\u1edbm c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n 5 n\u0103m, tr\u01b0\u1edbc khi sang d\u1ef1 H\u1ed9i Ngh\u1ecb Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ec9nh C\u00f4n Minh, \u0111\u00e3 t\u1ecf ra th\u1ecfa m\u00e3n v\u1edbi t\u00ecnh h\u00ecnh khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, theo \u00f4ng ch\u1eb3ng c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 g\u00ec ph\u1ea3i quan t\u00e2m. \u00d4ng c\u00f4ng khai l\u00ean ti\u1ebfng \u1ee7ng h\u1ed9 B\u1eafc Kinh, \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c s\u00f4ng Mekong, \u00f4ng c\u00f2n cho r\u1eb1ng c\u00e1c \u00fd ki\u1ebfn ch\u1ec9 tr\u00edch ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf h\u1ecd ch\u00fa \u00fd t\u1edbi m\u00f4i sinh, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi h\u1ecd d\u00f9ng \u0111\u00f3 nh\u01b0 th\u1ee9 r\u00e0o c\u1ea3n nh\u1eb1m ng\u0103n s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c n\u00ean c\u00f3 gi\u1eefa 6 qu\u1ed1c gia. (3)<\/i><\/p>\n<p><b><i>Th\u00e1ng 11, 2002_<\/i><\/b> Tyson Roberts thu\u1ed9c Vi\u1ec7n Nghi\u00ean C\u1ee9u Nhi\u1ec7t \u0110\u1edbi Smithsonian \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u: \u201cX\u00e2y c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n, khai th\u00f4ng th\u1ee7y l\u1ed9, v\u1edbi t\u00e0u b\u00e8 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i qu\u00e1 t\u1ea3i s\u1ebd gi\u1ebft ch\u1ebft d\u00f2ng s\u00f4ng. C\u00e1c b\u01b0\u1edbc khai th\u00e1c c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c s\u1ebd l\u00e0m suy tho\u00e1i h\u1ec7 sinh th\u00e1i, g\u00e2y \u00f4 nhi\u1ec5m t\u1ec7 h\u1ea1i, khi\u1ebfn con s\u00f4ng Mekong \u0111ang ch\u1ebft d\u1ea7n, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 con s\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng T\u1eed v\u00e0 c\u00e1c con s\u00f4ng l\u1edbn kh\u00e1c c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. (6)<\/p>\n<p><b>TI\u1ec2U S\u1eec TH\u1ee6 T\u01af\u1edaNG HUN SEN<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>Sinh n\u0103m 1952 t\u1ea1i m\u1ed9t ng\u00f4i l\u00e0ng nh\u1ecf thu\u1ed9c t\u1ec9nh Kompong Cham b\u00ean b\u1edd con s\u00f4ng Mekong, nh\u01b0ng khai sinh s\u1edbm h\u01a1n [4\/4\/1951], \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 tu\u1ed5i gia nh\u1eadp Khmer \u0110\u1ecf. H\u1ecdc v\u1ea5n qua b\u1eadc ti\u1ec3u h\u1ecdc, sau \u0111\u00f3 tham gia c\u00e1c phong tr\u00e0o tranh \u0111\u1ea5u. C\u00f3 g\u1ed1c l\u00e0 s\u0129 quan Khmer \u0110\u1ecf, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng h\u01b0 m\u1ed9t m\u1eaft khi theo Pol Pot t\u1ea5n c\u00f4ng th\u1ee7 \u0111\u00f4 Phnom Penh th\u00e1ng 4, 1975. Sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e0o ng\u0169 qua Vi\u1ec7t Nam tr\u01b0\u1edbc 1979. Khi h\u01a1n 100 ng\u00e0n qu\u00e2n CS Vi\u1ec7t Nam tr\u00e0n qua Cam B\u1ed1t, l\u1eadt \u0111\u1ed5 ch\u00ednh quy\u1ec1n Khmer \u0110\u1ecf, Hun Sen \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a l\u00ean l\u00e0m Ngo\u1ea1i Tr\u01b0\u1edfng n\u0103m 27 tu\u1ed5i, r\u1ed3i Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Cam B\u1ed1t t\u1eeb th\u00e1ng 1, 1985 l\u00fac m\u1edbi 33 tu\u1ed5i, \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 tr\u1ebb nh\u1ea5t, gi\u1eef gh\u1ebf Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng l\u00e2u nh\u1ea5t c\u1ee7a c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi. \u00d4ng c\u0169ng \u0111\u00e3 cho bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc s\u1ebd ra t\u00e1i tranh c\u1eed v\u00e0o n\u0103m 2013, \u1edf v\u00e0o tu\u1ed5i 61<i>. <\/i>[Phnom Penh Post, Jan 21, 2010]<\/p>\n<p>V\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec b\u1ea5t ng\u1edd, \u00f4ng Hun Sen s\u1ebd c\u00f2n th\u1ed1ng l\u0129nh ch\u00ednh tr\u01b0\u1eddng Cam B\u1ed1t v\u00e0 l\u00e0 khu\u00f4n m\u1eb7t l\u1edbn c\u1ee7a kh\u1ed1i ASEAN trong h\u00e0ng th\u1eadp ni\u00ean n\u1eefa.<\/p>\n<p>L\u00e3nh \u0111\u1ea1o <i>\u0110\u1ea3ng Nh\u00e2n D\u00e2n Cam B\u1ed1t,<\/i> Hun Sen \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi ngo\u1ea1i giao v\u00e0 b\u00e1o ch\u00ed coi nh\u01b0 m\u1ed9t th\u1ee9 <i>\u201cNg\u01b0\u1eddi H\u00f9ng\u201d<\/i> c\u1ee7a Cam B\u1ed1t. N\u0103m 1987, t\u1eebng b\u1ecb <i>Amnesty International<\/i> l\u00ean \u00e1n vi ph\u1ea1m nh\u00e2n quy\u1ec1n v\u00ec c\u00e1c v\u1ee5 tra t\u1ea5n t\u00f9 nh\u00e2n ch\u00ednh tr\u1ecb. B\u1ecb c\u00e1c \u0111\u1ed1i th\u1ee7 l\u00ean \u00e1n l\u00e0 \u201cb\u00f9 nh\u00ecn\u201d c\u1ee7a H\u00e0 N\u1ed9i, nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf Hun Sen \u0111\u00e3 r\u1ea5t b\u1ea3n l\u00e3nh v\u00e0 \u0111\u1ed9c l\u1eadp khi ch\u1ecdn \u0111\u01b0a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t v\u00e0o g\u1ea7n qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o c\u1ee7a B\u1eafc Kinh. N\u1ed5i ti\u1ebfng cai tr\u1ecb b\u1eb1ng \u0111\u00f4i b\u00e0n tay s\u1eaft, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng thi\u1ebfu tai ti\u1ebfng v\u1ec1 c\u00e1c v\u1ee5 tham nh\u0169ng v\u1ec1 \u0111\u1ea5t \u0111ai, d\u1ea7u kh\u00ed v\u00e0 c\u00e1c h\u1ee3p \u0111\u1ed3ng khai th\u00e1c t\u00e0i nguy\u00ean c\u1ee7a Cam B\u1ed1t.<\/p>\n<p>S\u1ebd thi\u1ebfu s\u00f3t, n\u1ebfu kh\u00f4ng ghi nh\u1eadn \u1edf \u0111\u00e2y, trong th\u1eddi gian l\u00e0m Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng, \u00f4ng Hun Sen \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng h\u01a1n 10 h\u1ecdc v\u1ecb <i>Ti\u1ebfn s\u0129 Danh d\u1ef1 <\/i>t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc kh\u00e1c nhau tr\u00ean kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 2 h\u1ecdc v\u1ecb Ti\u1ebfn s\u0129 c\u1ee7a H\u00e0 N\u1ed9i: m\u1ed9t v\u1ec1 Ch\u00ednh tr\u1ecb h\u1ecdc (1991), v\u00e0 m\u1ed9t v\u1ec1 khoa Gi\u00e1o D\u1ee5c (2007); ch\u01b0a k\u1ec3 t\u1edbi h\u00e0m Gi\u00e1o s\u01b0 v\u1ec1 khoa Bang giao Qu\u1ed1c t\u1ebf c\u1ee7a m\u1ed9t \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Costa Rica, Trung M\u1ef9. V\u1edbi t\u1eebng \u1ea5y quy\u1ec1n l\u1ef1c v\u00e0 h\u00e0o quang, Hun Sen \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Sihanouk phong cho ph\u1ea9m t\u01b0\u1edbc cao qu\u00fd \u201cSamdech\u201d [Wikipedia] v\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 <i>\u201c\u0110\u1ee9a Con c\u1ee7a \u0110\u1ebf qu\u1ed1c Khmer \/ The Son of the Khmer Empire\u201d<\/i>.<\/p>\n<p><b>T\u1eea \u1ee6Y BAN S\u00d4NG MEKONG 1957-1976<\/b><\/p>\n<p>N\u0103m 1957, <i>[l\u00fac \u0111\u00f3 Hun Sen m\u1edbi ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t c\u1eadu b\u00e9 5 tu\u1ed5i] <\/i>gi\u1eefa th\u1eddi k\u1ef3 chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh, v\u1edbi b\u1ea3o tr\u1ee3 c\u1ee7a Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c, m\u1ed9t \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong [Mekong River Committee] \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp bao g\u1ed3m 4 n\u01b0\u1edbc Th\u00e1i Lan, L\u00e0o, Cam B\u1ed1t v\u00e0 Nam Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 m\u1ed9t v\u0103n ph\u00f2ng th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c \u0111\u1eb7t t\u1ea1i Bangkok; v\u1edbi k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00f9ng H\u1ea1 L\u01b0u s\u00f4ng Mekong nh\u1eb1m c\u1ea3i thi\u1ec7n cu\u1ed9c s\u1ed1ng cho to\u00e0n th\u1ec3 c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng trong l\u01b0u v\u1ef1c. Nh\u01b0ng r\u1ed3i, Chi\u1ebfn Tranh Vi\u1ec7t Nam \u0111\u00e3 lan r\u1ed9ng ra c\u1ea3 ba n\u01b0\u1edbc \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng qua h\u01a1n ba th\u1eadp ni\u00ean, n\u00ean k\u1ebf ho\u1ea1ch x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n l\u1edbn ch\u1eafn ngang s\u00f4ng Mekong v\u00f9ng H\u1ea1 L\u01b0u \u0111\u00e3 gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n, khi\u1ebfn cho con s\u00f4ng Mekong c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb hoang d\u00e3 v\u00e0 c\u1ea3 nguy\u00ean v\u1eb9n th\u00eam m\u1ed9t th\u1eddi gian n\u1eefa.<\/p>\n<p><b>T\u1edaI \u1ee6Y BAN MEKONG L\u00c2M TH\u1edcI 1978 &#8211; 1992 <\/b><\/p>\n<p>Chi\u1ebfn Tranh Vi\u1ec7t Nam ch\u1ea5m d\u1ee9t n\u0103m 1975, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n m\u1ed9t cu\u1ed9c chi\u1ebfn tranh di\u1ec7t ch\u1ee7ng tr\u00ean X\u1ee9 Ch\u00f9a Th\u00e1p. <i>[L\u00fac \u0111\u00f3 Hun Sen \u0111ang l\u00e0 m\u1ed9t s\u0129 quan tr\u1ebb trong l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng Khmer \u0110\u1ecf].<\/i> Kh\u00f4ng c\u00f3 Cam B\u1ed1t, m\u1ed9t \u1ee6y Ban Mekong L\u00e2m Th\u1eddi [Mekong Interim Committee] \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1978 v\u1edbi ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng h\u1ea1n ch\u1ebf. C\u0169ng trong th\u1eddi gian n\u00e0y, Th\u00e1i Lan c\u00f3 k\u1ebf ho\u1ea1ch chuy\u1ec3n d\u00f2ng s\u00f4ng Mekong nh\u1eb1m \u0111\u01b0a m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc l\u1edbn b\u01a1m t\u01b0\u1edbi cho v\u00f9ng \u0111\u00f4ng b\u1eafc Th\u00e1i Lan kh\u00f4 h\u1ea1n. G\u1eb7p s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam, Th\u00e1i Lan \u0111i t\u1edbi ph\u1ee7 nh\u1eadn t\u00ednh c\u00e1ch ph\u00e1p l\u00fd c\u1ee7a \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong, vi\u1ec7n l\u00fd do l\u00e0 t\u1ed5 ch\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 ch\u00e1nh tr\u1ecb, kinh t\u1ebf v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i trong v\u00f9ng. Trong \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n ph\u00e2n h\u00f3a nh\u01b0 v\u1eady, \u1ee6y Ban L\u00e2m Th\u1eddi Mekong h\u1ea7u nh\u01b0 b\u1ecb t\u00ea li\u1ec7t.<\/p>\n<p><b>T\u1edaI \u1ee6Y H\u1ed8I S\u00d4NG MEKONG 1995-2010<\/b><\/p>\n<p>B\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1eddi b\u00ecnh do nhu c\u1ea7u ph\u00e1t tri\u1ec3n, con s\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ee5c ti\u00eau khai th\u00e1c c\u1ee7a 6 qu\u1ed1c gia trong L\u01b0u V\u1ef1c L\u1edbn S\u00f4ng Mekong [Greater Mekong Subregion]. C\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc ven s\u00f4ng nh\u01b0ng m\u1ed7i qu\u1ed1c gia l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng \u01b0u ti\u00ean v\u1ec1 ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u00e1c nhau v\u1edbi nh\u1eefng quy\u1ec1n l\u1ee3i m\u00e2u thu\u1eabn. Do \u0111\u00f3, ph\u1ee5c h\u1ed3i m\u1ed9t t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111i\u1ec1u h\u1ee3p li\u00ean qu\u1ed1c gia t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 05 th\u00e1ng 04 n\u0103m 1995, 4 n\u01b0\u1edbc h\u1ed9i vi\u00ean g\u1ed1c c\u1ee7a \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 h\u1ecdp t\u1ea1i Chiang Rai, Th\u00e1i Lan c\u00f9ng k\u00fd k\u1ebft m\u1ed9t <i>\u201cHi\u1ec7p \u01af\u1edbc H\u1ee3p T\u00e1c Ph\u00e1t Tri\u1ec3n B\u1ec1n V\u1eefng H\u1ea1 L\u01b0u S\u00f4ng Mekong\u201d <\/i>v\u00e0 \u0111\u1ed5i sang m\u1ed9t t\u00ean m\u1edbi l\u00e0 \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong \/ Mekong River Commission [ thay v\u00ec Committee] v\u1edbi m\u1ed9t thay \u0111\u1ed5i c\u01a1 b\u1ea3n trong Hi\u1ec7p \u01af\u1edbc m\u1edbi n\u00e0y \u2013 thay v\u00ec nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, m\u1ed7i h\u1ed9i vi\u00ean c\u00f3 quy\u1ec1n ph\u1ee7 quy\u1ebft b\u1ea5t c\u1ee9 m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n n\u00e0o b\u1ecb coi l\u00e0 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u00e1c h\u1ea1i t\u1edbi d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong, th\u00ec nay kh\u00f4ng cho m\u1ed9t th\u00e0nh vi\u00ean n\u00e0o c\u00f3 quy\u1ec1n nh\u01b0 v\u1eady. <i>[Th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0y, \u00f4ng Hun Sen \u0111\u00e3 l\u00e0 Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a Cam B\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 10 n\u0103m 1985-95].<\/i> C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong l\u00e0 \u201cbi\u1ebfn th\u1ec3 v\u00e0 xu\u1ed1ng c\u1ea5p\u201d c\u1ee7a \u1ee6y Ban S\u00f4ng Mekong tr\u01b0\u1edbc kia.<\/p>\n<p><b>Y\u1ebeU T\u1ed0 TRUNG QU\u1ed0C NH\u01af M\u1ed8T NH\u00c2N TAI<\/b><\/p>\n<p>Sau th\u1eddi k\u1ef3 chi\u1ebfn tranh l\u1ea1nh, Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 m\u1edf c\u1eeda ra v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i. Kh\u00f4ng c\u00f2n \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a M\u1ef9 \u1edf \u0110\u00f4ng Nam \u00c1, Trung Qu\u1ed1c nghi\u1ec5m nhi\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh y\u1ebfu t\u1ed1 m\u1edbi n\u0103ng \u0111\u1ed9ng v\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng bao tr\u00f9m tr\u00ean to\u00e0n L\u01b0u V\u1ef1c L\u1edbn S\u00f4ng Mekong.<\/p>\n<p>Trung Qu\u1ed1c nh\u01b0 m\u1ed9t con b\u00e0i ch\u1ee7 nh\u01b0ng l\u1ea1i t\u1eeb ch\u1ed1i tham gia v\u00e0o \u1ee6y H\u1ed9i S\u00f4ng Mekong. Do nhu c\u1ea7u \u0111i\u1ec7n n\u0103ng c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c t\u0103ng 5-6% m\u1ed7i n\u0103m, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 ph\u00e1t tri\u1ec3n kinh t\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec5n t\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n d\u1ea7u kh\u00ed ng\u00e0y c\u00e0ng c\u1ea1n ki\u1ec7t, v\u1edbi kh\u00e1t v\u1ecdng v\u00f4 h\u1ea1n v\u1ec1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, r\u00f5 r\u00e0ng kh\u00f4ng c\u00f3 d\u1ea5u hi\u1ec7u n\u00e0o Trung Qu\u1ed1c s\u1ebd d\u1eebng b\u01b0\u1edbc hay ch\u1eadm l\u1ea1i k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c ngu\u1ed3n th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n phong ph\u00fa c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c con s\u00f4ng trong \u0111\u00f3 c\u00f3 s\u00f4ng Mekong.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng k\u1ec3 c\u00e1c con s\u00f4ng trong l\u00e3nh th\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, c\u00f2n ph\u1ea3i k\u1ec3 nh\u1eefng con \u0111\u1eadp tr\u00ean c\u00e1c d\u00f2ng s\u00f4ng li\u00ean qu\u1ed1c gia. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 chu\u1ed7i 14 con \u0111\u1eadp B\u1eadc th\u1ec1m V\u00e2n Nam tr\u00ean s\u00f4ng Mekong, Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng \u0111ang \u1ed3 \u1ea1t x\u00e2y nh\u1eefng con \u0111\u1eadp \u00c1 ch\u00e2u kh\u00e1c, nh\u01b0:<\/p>\n<p>_ Tr\u00ean S\u00f4ng Irrawaddy<b>: <\/b>B\u1eafc Kinh \u0111ang x\u00e2y con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n l\u1edbn nh\u1ea5t Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, Myitsone 3,600 MW t\u1eeb cu\u1ed1i n\u0103m 2007. Theo t\u1edd b\u00e1o c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc <i>The New Light of Myanmar, <\/i>t\u1eeb th\u00e1ng 5 n\u0103m 2007 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u0111\u00e3 ho\u00e0n t\u1ea5t ph\u00e1c th\u1ea3o th\u00eam 7 d\u1ef1 \u00e1n th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n c\u0169ng tr\u00ean s\u00f4ng Irrawaddy v\u1edbi t\u1ed5ng c\u00f4ng su\u1ea5t l\u00ean t\u1edbi 13,360 MW, do m\u1ed9t k\u00fd k\u1ebft gi\u1eefa China Power Investment Corporation v\u00e0 B\u1ed9 \u0110i\u1ec7n L\u1ef1c Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n.<\/p>\n<p>_ Tr\u00ean Cao Nguy\u00ean T\u00e2y T\u1ea1ng :<b> <\/b>C\u00e1c con s\u00f4ng l\u1edbn Ch\u00e2u \u00c1 \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb cao nguy\u00ean T\u00e2y T\u1ea1ng. Ph\u00eda \u0111\u00f4ng ngo\u00e0i hai con s\u00f4ng l\u1edbn Ho\u00e0ng H\u00e0 v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng T\u1eed ho\u00e0n to\u00e0n n\u1eb1m trong l\u00e3nh th\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, c\u00f2n ph\u1ea3i k\u1ec3 t\u1edbi ba con s\u00f4ng kh\u00e1c: Mekong, Irrawaddy v\u00e0 Salween. Ph\u00eda t\u00e2y v\u00e0 t\u00e2y nam l\u00e0 c\u00e1c con s\u00f4ng: Indus, Sutlej v\u00e0 Yarlung Zangpo. <b><\/b><\/p>\n<p>B\u1eafc Kinh s\u1ebd x\u00e2y con \u0111\u1eadp \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean s\u00f4ng Yarlung Zangbo \u2013 Brahmaputra, \u201c<i>con s\u00f4ng cao nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi<\/i>\u201d, tr\u00ean r\u1eb7ng Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n. \u0110\u00e2y l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng huy\u1ebft m\u1ea1ch c\u1ee7a bao nhi\u00eau tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n \u1ea4n. Trung Qu\u1ed1c cho bi\u1ebft h\u1ecd s\u1ebd c\u00f2n x\u00e2y th\u00eam 4 con \u0111\u1eadp n\u1eefa trong v\u00f9ng thung l\u0169ng gi\u1eefa hai qu\u1eadn h\u1ea1t Sangro v\u00e0 Jiacha. Khi ho\u00e0n t\u1ea5t, t\u1ed5ng s\u1ed1 c\u00f4ng su\u1ea5t c\u1ee7a nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n n\u00e0y s\u1ebd \u201cnhi\u1ec1u l\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n\u201d c\u00f4ng su\u1ea5t con \u0111\u1eadp Tam Hi\u1ec7p \/ Three Gorges Dam, l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi tr\u00ean s\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng T\u1eed.<\/p>\n<p>\u1ea4n \u0110\u1ed9 \u0111\u00e3 b\u00e0y t\u1ecf m\u1ed1i quan t\u00e2m v\u1ec1 nh\u1eefng con \u0111\u1eadp s\u1eafp t\u1edbi c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c s\u1ebd t\u00e1c \u0111\u1ed9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp tr\u00ean l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng con s\u00f4ng Brahmaputra, l\u00e0 ngu\u1ed3n cung c\u1ea5p n\u01b0\u1edbc cho n\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u00e0 k\u1ef9 ngh\u1ec7 c\u00e1c t\u1ec9nh \u0110\u00f4ng B\u1eafc \u1ea4n.<\/p>\n<p>Anant Krishnan, nh\u00e0 ngo\u1ea1i giao cao c\u1ea5p \u1ea4n cho r\u1eb1ng k\u1ebf ho\u1ea1ch x\u00e2y \u0111\u1eadp c\u1ee7a B\u1eafc Kinh, cho d\u00f9 \u0111\u00f3 l\u00e0 trong l\u00e3nh th\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn s\u1ebd \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng x\u1ea5u tr\u00ean m\u1ed1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ed1c gia h\u1ea1 ngu\u1ed3n. R\u1ed3i \u00f4ng ta kh\u00f4ng qu\u00ean so s\u00e1nh:<i>\u201c\u1ea4n \u0110\u1ed9 b\u1ecb b\u00e1o \u0111\u1ed9ng v\u00ec nh\u1eefng con \u0111\u1eadp tr\u00ean s\u00f4ng Yarlung Zangbo- Brahmaputra, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c qu\u1ed1c gia Th\u00e1i Lan, L\u00e0o, Cam B\u1ed1t v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n s\u00f4ng Mekong\u201d. <\/i><\/p>\n<p>Ch\u1ec9 ri\u00eang v\u1edbi c\u00e1c k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c s\u00f4ng Mekong c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c, Tyson Roberts thu\u1ed9c Vi\u1ec7n Nghi\u00ean C\u1ee9u Nhi\u1ec7t \u0110\u1edbi Smithsonian \u0111\u00e3 nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: <i>\u201cX\u00e2y c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n, khai th\u00f4ng th\u1ee7y l\u1ed9, v\u1edbi t\u00e0u b\u00e8 th\u01b0\u01a1ng m\u1ea1i qu\u00e1 t\u1ea3i s\u1ebd gi\u1ebft ch\u1ebft d\u00f2ng s\u00f4ng&#8230; C\u00e1c b\u01b0\u1edbc khai th\u00e1c c\u1ee7a B\u1eafc Kinh s\u1ebd l\u00e0m suy tho\u00e1i h\u1ec7 sinh th\u00e1i, g\u00e2y \u00f4 nhi\u1ec5m t\u1ec7 h\u1ea1i, khi\u1ebfn con s\u00f4ng Mekong \u0111ang ch\u1ebft d\u1ea7n, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 con s\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng T\u1eed v\u00e0 c\u00e1c con s\u00f4ng l\u1edbn kh\u00e1c c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c.\u201d<\/i> (6)<\/p>\n<p>Theo lu\u1eadn \u0111i\u1ec7u c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 13.5% l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng s\u00f4ng Mekong \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng t\u1eeb kh\u00fac s\u00f4ng Lan Th\u01b0\u01a1ng, so v\u1edbi l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng trung b\u00ecnh h\u00e0ng n\u0103m s\u00f4ng Mekong \u0111\u1ed5 ra Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng, do \u0111\u00f3 c\u00e1c con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam kh\u00f4ng c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 t\u1edbi h\u1ea1 ngu\u1ed3n; nh\u01b0ng theo Milton Osborne, chuy\u00ean gia uy t\u00edn v\u1ec1 \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 v\u00e0 l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3 nh\u1eefng cu\u1ed1n s\u00e1ch<i> \u201cThe Mekong: Turbulent Past, Uncertain Future\u201d<\/i> th\u00ec trong M\u00f9a Kh\u00f4, l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc t\u1eeb s\u00f4ng Lan Th\u01b0\u01a1ng \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n, chi\u1ebfm t\u1edbi 40% , g\u1ea5p 3 l\u1ea7n con s\u1ed1 Trung Qu\u1ed1c \u0111\u01b0a ra.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec7p kh\u00fac t\u1eeb ph\u00eda Trung Qu\u1ed1c, v\u00e0 h\u01a1n m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen l\u1eb7p l\u1ea1i, l\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u00e1c h\u1ea1i chu\u1ed7i \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam tr\u00ean s\u00f4ng Mekong l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c.<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>C\u1ef0C TH\u1ee8 BA V\u00c0 H\u00c2M N\u00d3NG TO\u00c0N C\u1ea6U<\/b><\/p>\n<p>Kh\u1ed1i b\u0103ng tuy\u1ebft Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n, ch\u1ec9 \u0111\u1ee9ng sau B\u1eafc C\u1ef1c v\u00e0 Nam C\u1ef1c, hay c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<i>C\u1ef1c Th\u1ee9 Ba \/ The Third Pole\u201d<\/i>. Lonnie Thompson, nh\u00e0 b\u0103ng tuy\u1ebft h\u1ecdc thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Ohio, \u0111\u00e3 m\u1ec7nh danh \u0111\u00e2y l\u00e0 <i>\u201cng\u00e2n h\u00e0ng n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt \u00c1 Ch\u00e2u \/ Asia\u2019s freshwater bank account\u201d<\/i>cung c\u1ea5p ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc cho ng\u00f3t 1\/3 c\u01b0 d\u00e2n tr\u00ean h\u00e0nh tinh n\u00e0y. [National Geographic, April 2010, Vol.217, No.4]<\/p>\n<p>T\u1ed5 ch\u1ee9c WWF \/ <i>World Wide Fund<\/i> \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o l\u00e0 hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng H\u00e2m N\u00f3ng To\u00e0n c\u1ea7u \/ <i>Global Warming<\/i>, khi\u1ebfn nh\u1eefng kh\u1ed1i b\u0103ng tr\u00ean r\u1eb7ng Hy M\u00e3 l\u1ea1p S\u01a1n mau ch\u00f3ng thu nh\u1ecf l\u1ea1i, v\u1edbi v\u1eadn t\u1ed1c t\u1eeb 10 t\u1edbi 15 m\u00e9t \/ n\u0103m, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m thi\u1ebfu h\u1ee5t n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a h\u00e0ng tr\u0103m tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u1eefng con s\u00f4ng c\u00f3 ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc t\u1eeb nh\u1eefng kh\u1ed1i b\u0103ng tuy\u1ebft n\u00e0y.<\/p>\n<p>V\u1edbi h\u1eadu qu\u1ea3 ng\u1eafn h\u1ea1n ban \u0111\u1ea7u s\u1ebd l\u00e0 gia t\u0103ng l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng do tuy\u1ebft tan, nh\u01b0ng theo Jennifer Morgan, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Ch\u01b0\u01a1ng Tr\u00ecnh Bi\u1ebfn \u0110\u1ed5i Kh\u00ed H\u1eadu To\u00e0n C\u1ea7u \/ <i>Nature&#8217;s Global Climate Change Programme, <\/i>th\u00ec ch\u1ec9 v\u00e0i th\u1eadp ni\u00ean sau \u0111\u00f3, t\u00ecnh h\u00ecnh s\u1ebd \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c. Kh\u1ed1i b\u0103ng tuy\u1ebft Hy M\u00e3 L\u1ea1p S\u01a1n c\u1ea5p ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc cho 7 con s\u00f4ng l\u1edbn c\u1ee7a Ch\u00e2u \u00c1 trong \u0111\u00f3 c\u00f3 con s\u00f4ng Mekong s\u1ebd b\u1ecb s\u00fat gi\u1ea3m, r\u1ed3i ra m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc c\u00e1c con s\u00f4ng \u1ea5y s\u1ebd xu\u1ed1ng r\u1ea5t th\u1ea5p. (11)<\/p>\n<p>S\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc t\u1eeb ngu\u1ed3n, nay ph\u1ea7n n\u01b0\u1edbc thi\u1ebfu h\u1ee5t \u1ea5y l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eef trong chu\u1ed7i c\u00e1c h\u1ed3 ch\u1ee9a nh\u1eefng con \u0111\u1eadp b\u1eadc th\u1ec1m kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam, l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec l\u00e0m sao kh\u00f4ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u00ean d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a c\u00e1c kh\u00fac s\u00f4ng h\u1ea1 ngu\u1ed3n?<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng v\u1edbi Wang Xiaodong chuy\u00ean vi\u00ean nghi\u00ean c\u1ee9u Hoa L\u1ee5c th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 h\u1ecd ph\u1ea3i b\u1eadn t\u00e2m, b\u1edfi v\u00ec \u201c<i>\u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t v\u00e0 l\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i. \u0110\u00f3 l\u00e0 quy\u1ec1n c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i mu\u1ed1n l\u00e0m g\u00ec th\u00ec l\u00e0m.\u201d<\/i> C\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng ng\u1ea1c nhi\u00ean khi m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 am hi\u1ec3u t\u00ecnh h\u00ecnh Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a ra nh\u1eadn x\u00e9t l\u00e0 trong bang giao qu\u1ed1c t\u1ebf <i>\u201cTrung Qu\u1ed1c ch\u01b0a h\u1ec1 c\u00f3 m\u1ed9t h\u1ed3 s\u01a1 theo d\u00f5i t\u1ed1t \u2013 good track records\u201d. <\/i><\/p>\n<p><b>GI\u1ea2I PH\u00c1P NG\u1eaeN H\u1ea0N \u0110\u1ec2 S\u1ed0NG C\u00d2N <\/b><\/p>\n<p>Tu\u1ea7n l\u1ec5 \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u00e1ng 10 v\u1eeba qua [2010], trong m\u1ed9t email trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft, GS V\u00f5 T\u00f2ng Xu\u00e2n cho bi\u1ebft: <i>\u201cM\u00f9a N\u01b0\u1edbc N\u1ed5i c\u1ee7a \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay \/ ng\u00e0y 4 th\u00e1ng 10, v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u1ea1t m\u1ee9c 30 cm, th\u1ea5p h\u01a1n trung b\u00ecnh c\u00e1c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 kho\u1ea3ng 1 m\u00e9t\u201d. <\/i>Ch\u01b0a bao gi\u1edd m\u00e0 n\u00f4ng d\u00e2n Mi\u1ec1n T\u00e2y mong l\u0169 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u1eady. H\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1eebng chung s\u1ed1ng v\u1edbi l\u0169, v\u1edbi n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n \u0111\u1ed3ng v\u00e0 bao nhi\u00eau c\u00e1i l\u1ee3i do l\u0169 \u0111em t\u1edbi. L\u0169 \u0111em ngu\u1ed3n c\u00e1 \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng t\u1eeb Bi\u1ec3n H\u1ed3, \u0111em ph\u00f9 sa nh\u01b0 ngu\u1ed3n ph\u00e2n b\u00f3n thi\u00ean nhi\u00ean, con n\u01b0\u1edbc \u1ea5y c\u00f2n c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng r\u1eeda ph\u00e8n, \u0111\u1ea9y m\u1eb7n kh\u00f4ng cho n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n l\u1ea5n s\u00e2u th\u00eam v\u00e0o v\u00f9ng ch\u00e2u th\u1ed5. Nh\u1ecbp \u0111\u1eadp kh\u1ecfe m\u1ea1nh c\u1ee7a tr\u00e1i tim Bi\u1ec3n H\u1ed3 c\u0169ng l\u00e0 s\u1ee9c s\u1ed1ng c\u1ee7a hai con S\u00f4ng Ti\u1ec1n, S\u00f4ng H\u1eadu v\u00e0 to\u00e0n m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi kinh r\u1ea1ch c\u1ee7a \u0110BSCL.<\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>R\u1ea5t s\u1edbm t\u1eeb 6 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, trong cu\u1ed9c ph\u1ecfng v\u1ea5n c\u1ee7a ph\u00f3ng vi\u00ean \u00c1nh Nguy\u1ec7t \/ RFI [12\/2004] khi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecfi v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng nhi\u1ec5m m\u1eb7n ng\u00e0y c\u00e0ng tr\u1ea7m tr\u1ecdng n\u01a1i \u0110BSCL t\u1eeb ng\u00e0y Trung Qu\u1ed1c kh\u00f4ng ng\u1eebng ti\u1ebfn h\u00e0nh x\u00e2y nh\u1eefng con \u0111\u1eadp kh\u1ed5ng l\u1ed3 V\u00e2n Nam, GS V\u00f5 T\u00f2ng Xu\u00e2n \u0111\u00e3 ph\u00e1t bi\u1ec3u :<\/p>\n<p><i>\u201cN\u00f4ng d\u00e2n \u0110BSCL th\u00edch nghi nhanh, chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i c\u01a1 c\u1ea5u n\u00f4ng nghi\u1ec7p: b\u1ecf h\u1eb3n gi\u1ed1ng l\u00faa c\u1ed5 truy\u1ec1n chuy\u1ec3n sang tr\u1ed3ng l\u00faa cao s\u1ea3n, n\u00ean ch\u1ee7 \u0111\u1ed9ng tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0169 c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ea1n h\u00e1n. \u1ede nh\u1eefng v\u00f9ng b\u1ecb nhi\u1ec5m m\u1eb7n, thay v\u00ec tr\u1ed3ng l\u00faa th\u00ec chuy\u1ec3n qua nh\u1eefng lo\u1ea1i c\u00e2y kh\u00e1c hay chuy\u1ec3n qua s\u1ea3n xu\u1ea5t nu\u00f4i t\u00f4m x\u00fa ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc l\u1ee3; r\u1ed3i phong tr\u00e0o nu\u00f4i cua bi\u1ec3n \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh, ng\u01b0\u1eddi n\u00f4ng d\u00e2n s\u1ebd d\u00f9ng ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n n\u00e0y \u0111\u1ec3 nu\u00f4i th\u1ee7y s\u1ea3n v\u1edbi gi\u00e1 th\u00e0nh cao h\u01a1n l\u00e0 tr\u1ed3ng l\u00faa. Hi\u1ec7n nay Vi\u1ec7n L\u00faa \u0110BSCL \u0111ang v\u1eadn d\u1ee5ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 sinh h\u1ecdc, t\u00ecm nh\u1eefng genes ch\u1ecbu m\u1eb7n nh\u1eb1m lai t\u1ea1o nh\u1eefng gi\u1ed1ng l\u00faa cao s\u1ea3n t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ch\u1ecbu m\u1eb7n h\u01a1n c\u00e1c gi\u1ed1ng l\u00faa th\u01b0\u1eddng ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ecbu n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n ho\u00e0n to\u00e0n\u201d.<\/i> (5)<\/p>\n<p><b>BI\u1ec2N H\u1ed2 TR\u00c1I TIM C\u1ee6A CAM B\u1ed0T <\/b><\/p>\n<p>V\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t, ai c\u0169ng bi\u1ebft r\u1eb1ng tr\u00e1i tim Bi\u1ec3n H\u1ed3 ch\u1ec9 c\u00f2n \u0111\u1eadp khi s\u00f4ng Mekong trong M\u00f9a M\u01b0a c\u00f2n \u0111\u1ee7 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 v\u00e0o s\u00f4ng Tonle Sap t\u1ea1o d\u00f2ng ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3 nh\u01b0 m\u1ed9t hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean nhi\u00ean k\u1ef3 di\u1ec7u. L\u00e0 h\u1ed3 c\u1ea1n ch\u1ec9 v\u1edbi di\u1ec7n t\u00edch 2,500 km2 trong M\u00f9a Kh\u00f4, nh\u01b0ng t\u1eeb th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9 khi b\u01b0\u1edbc sang M\u00f9a M\u01b0a, n\u01b0\u1edbc con s\u00f4ng Mekong d\u0169ng m\u00e3nh \u0111\u1ed5 v\u1ec1, khi\u1ebfn s\u00f4ng Tonle Sap \u0111\u1ed5i chi\u1ec1u, ch\u1ea3y v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3 l\u00e0m n\u01b0\u1edbc h\u1ed3 d\u00e2ng cao h\u01a1n t\u1eeb 8 t\u1edbi 10 m\u00e9t v\u00e0 tr\u00e0n b\u1edd; di\u1ec7n t\u00edch Bi\u1ec3n H\u1ed3 t\u0103ng g\u1ea5p 5 l\u1ea7n, kho\u1ea3ng h\u01a1n 12,000 km2. Nh\u1eefng c\u00e1nh r\u1eebng l\u0169 \/ <i>flooded forest<\/i> c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3 l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i \u0111\u1ec3 nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 t\u00e1i sinh ngu\u1ed3n th\u1ef1c ph\u1ea9m kh\u1ed5ng l\u1ed3 ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 c\u00e1, chi\u1ebfm t\u1edbi h\u01a1n 60% ngu\u1ed3n c\u00e1 c\u1ee7a Cam B\u1ed1t. Ch\u00ednh con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 Bi\u1ec3n H\u1ed3 t\u1eebng l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh Angkor v\u00e0 nay l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh x\u1ee9 Ch\u00f9a Th\u00e1p, v\u00e0 ch\u01b0a h\u1ec1 c\u00f3 b\u1ea3o \u0111\u1ea3m n\u00e0o cho m\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai b\u1ec1n v\u1eefng c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3 khi m\u00e0 kh\u00f4ng thi\u1ebfu nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u x\u1ea5u d\u1ed3n d\u1eadp \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng t\u1eeb ng\u00e0y c\u00f3 nh\u1eefng con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng v\u1edbi \u00f4ng Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen, th\u00ec l\u1ea1i ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec ph\u1ea3i lo l\u1eafng. H\u1ed3i th\u00e1ng 6 n\u0103m 2005, nh\u00e2n bu\u1ed5i l\u1ec5 th\u1ea3 c\u00e1 gi\u1ed1ng v\u00e0o m\u1ed9t h\u1ed3 ph\u00eda \u0111\u00f4ng Cam B\u1ed1t, \u00f4ng Hun Sen \u0111\u00e3 t\u1ecf ra th\u1ecfa m\u00e3n v\u1edbi t\u00ecnh h\u00ecnh khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, theo \u00f4ng s\u1ebd ch\u1eb3ng c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 g\u00ec ph\u1ea3i quan t\u00e2m. Tr\u01b0\u1edbc khi bay sang d\u1ef1 H\u1ed9i Ngh\u1ecb Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ec9nh C\u00f4n Minh, \u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f4ng khai l\u00ean ti\u1ebfng \u1ee7ng h\u1ed9 B\u1eafc Kinh \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u1ebf ho\u1ea1ch khai th\u00e1c s\u00f4ng Mekong, cho d\u00f9 \u0111i\u1ec1u \u1ea5y \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i \u00fd ki\u1ebfn quan ng\u1ea1i g\u1ea7n nh\u01b0 b\u00e1o \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u00ean gia b\u1ea3o v\u1ec1 m\u00f4i sinh. \u0110i xa h\u01a1n th\u1ebf n\u1eefa, \u00f4ng Hun Sen c\u00f2n cho r\u1eb1ng \u00fd ki\u1ebfn ch\u1ec9 tr\u00edch ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf l\u00e0 h\u1ecd ch\u00fa \u00fd t\u1edbi m\u00f4i sinh, v\u00e0 \u0111\u00f4i khi h\u1ecd d\u00f9ng \u0111\u00f3 nh\u01b0 th\u1ee9 r\u00e0o c\u1ea3n nh\u1eb1m ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c n\u00ean c\u00f3 gi\u1eefa 6 qu\u1ed1c gia. [AFP, 6\/29\/05].<\/p>\n<p>\u00d4ng Ho\u00e0ng Sihanouk tuy kh\u00f4ng c\u00f2n quy\u1ec1n l\u1ef1c, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea7m nh\u00ecn xa h\u01a1n \u00f4ng Hun Sen. T\u1eeb th\u00e1ng 11\/ 1993, do m\u1ed9t s\u1eafc l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng Gia Cam B\u1ed1t, quy \u0111\u1ecbnh Bi\u1ec3n H\u1ed3 l\u00e0 <i>Khu \u0110a D\u1ee5ng B\u1ea3o T\u1ed3n \/ Multiple Use Protected Areas. <\/i>Ti\u1ebfp theo \u0111\u00f3, qua bao v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Sihanouk, t\u1edbi th\u00e1ng 10\/1997, Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c UNESCO c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 <b><i>Khu B\u1ea3o T\u1ed3n Sinh Th\u00e1i \/ Biosphere Reserve<\/i><\/b><i> <\/i>c\u1ee7a Th\u1ebf Gi\u1edbi. <i><\/i><\/p>\n<p>L\u1ea1i ch\u1ec9 m\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00f4i, ng\u00e0y 17 th\u00e1ng 11 n\u0103m 2010, t\u1ea1i th\u1ee7 \u0111\u00f4 Nam Vang b\u00ean b\u1edd con s\u00f4ng Tonle Sap, m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen, sau H\u1ed9i Ngh\u1ecb Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ec9nh ACMECS [ <i>Ayeyawady-Chao Praya-Mekong Economic Cooperation Strategy <\/i>] g\u1ed3m 5 n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t, Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, L\u00e0o, Th\u00e1i Lan v\u00e0 Vi\u1ec7t Nam, \u0111\u00e3 ph\u1ee7 nh\u1eadn v\u00e0 b\u00e1c b\u1ecf m\u1ecdi m\u1ed1i quan ng\u1ea1i v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00f2ng ch\u1ea3y s\u00f4ng Mekong. \u00d4ng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng chu k\u1ef3 l\u0169 l\u1ee5t hay h\u1ea1n h\u00e1n m\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 h\u1eadu qu\u1ea3 c\u1ee7a <i>thay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu<\/i> ch\u1ee9 ch\u1eb3ng li\u00ean h\u1ec7 g\u00ec t\u1edbi chu\u1ed7i nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c. (9)<\/p>\n<p>Khi n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1c ph\u00f3ng vi\u00ean, Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen \u0111\u00e3 <i>\u201cdi\u1ec5u c\u1ee3t \/ mocked\u201d<\/i> h\u1ecd v\u1ec1 c\u00e1c \u00fd t\u01b0\u1edfng cho r\u1eb1ng c\u00e1c con \u0111\u1eadp tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n s\u00f4ng Mekong \u0111\u01b0a t\u1edbi h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0m t\u1ee5t gi\u1ea3m m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch l\u1ecbch s\u1eed trong th\u1eddi gian v\u1eeba qua. Nh\u01b0 m\u1ed9t th\u00e1ch \u0111\u1ed1, \u00f4ng \u0111\u01b0a ra c\u00e2u h\u1ecfi: <i>\u201cLi\u1ec7u m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc l\u00ean xu\u1ed1ng d\u1ecdc theo s\u00f4ng Mekong c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 do c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n hay kh\u00f4ng?\u201d<\/i> R\u1ed3i c\u0169ng r\u1ea5t t\u1ef1 tin, \u00f4ng Hun Sen t\u1ef1 \u0111\u01b0a ra c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi b\u1eb1ng nh\u1eefng con s\u1ed1: \u201cN\u0103m 1998, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc S\u00f4ng Mekong t\u1ee5t th\u1ea5p t\u1edbi m\u1ee9c k\u1ef7 l\u1ee5c 7.5 m\u00e9t, nh\u01b0ng t\u1edbi n\u0103m 2000, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc l\u1ea1i cao t\u1edbi 12 m\u00e9t.<\/p>\n<p><i>C\u1ea7n m\u1edf m\u1ed9t d\u1ea5u ngo\u1eb7c \u1edf \u0111\u00e2y v\u1ec1 hai th\u1eddi \u0111i\u1ec3m m\u00e0 \u00f4ng Hun Sen n\u00eau ra: <\/i><\/p>\n<p><i>_ <b>N\u0103m 1998<\/b>, \u0111\u00e3 c\u00f3 con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n l\u1edbn \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c ch\u1eafn ngang d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong: \u0111\u1eadp M\u1ea1n Loan \/ Manwan 1,500 MW ho\u00e0n t\u1ea5t t\u1eeb 1993, ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc v\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng to\u00e0n c\u00f4ng su\u1ea5t t\u1eeb 1995; l\u1ea1i th\u00eam con \u0111\u1eadp th\u1ee9 hai \u0110\u1ea1i Chi\u1ebfu S\u01a1n \/ Dachaoshan 1,350 MW c\u0169ng \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y c\u1ea5t. Kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 m\u01b0a, l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eef n\u01b0\u1edbc trong h\u1ed3 ch\u1ee9a, \u0111\u00e3 khi\u1ebfn m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc h\u1ea1 l\u01b0u s\u00f4ng Mekong xu\u1ed1ng r\u1ea5t th\u1ea5p t\u1edbi 7.5 m\u00e9t. <\/i><\/p>\n<p><i>_ <b>N\u0103m 2000<\/b>, kho\u1ea3ng th\u00e1ng 8-9 n\u0103m \u0111\u00f3, do nh\u1eefng nh\u1eefng tr\u1eadn \u201cm\u01b0a gi\u00f3 m\u00f9a \/ monsoon rains\u201dr\u1ea5t l\u1edbn v\u00e0 k\u00e9o d\u00e0i b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, l\u1ea1i th\u00eam hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u201cc\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u \/ high tides\u201d ng\u0103n l\u0169 tho\u00e1t ra Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng n\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Mekong v\u00f9ng h\u1ea1 l\u01b0u l\u00ean cao t\u1edbi 12 m\u00e9t, g\u00e2y c\u1ea3nh l\u0169 l\u1ee5t t\u1ec7 h\u1ea1i nh\u1ea5t trong nhi\u1ec1u th\u1eadp ni\u00ean v\u1edbi nhi\u1ec1u t\u1ed5n th\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ec1 v\u1eadt ch\u1ea5t l\u1eabn nh\u00e2n m\u1ea1ng t\u1eeb Cam B\u1ed1t xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn \u0110BSCL. (14)<\/i><\/p>\n<p><i>_ <b>N\u0103m 2010<\/b>, trong m\u1ea5y th\u00e1ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a n\u0103m nay, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc l\u1ea1i xu\u1ed1ng th\u1ea5p t\u1edbi m\u1ee9c k\u1ef7 l\u1ee5c trong v\u00f2ng 50 n\u0103m qua \u1edf v\u00f9ng \u0111\u00f4ng b\u1eafc Th\u00e1i v\u00e0 L\u00e0o, g\u00e2y bao nhi\u00eau lo ng\u1ea1i v\u1ec1 an to\u00e0n th\u1ef1c ph\u1ea9m, n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng v\u00e0 th\u1ee7y l\u1ed9 giao th\u00f4ng. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 con \u0111\u1eadp th\u1ee9 t\u01b0 Ti\u1ec3u Loan\/ Xiaowan 4,200 MW, sau con \u0111\u1eadp C\u1ea3nh H\u1ed3ng \/ Jinghong, c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201ccon \u0111\u1eadp m\u1eb9\u201d v\u1edbi dung l\u01b0\u1ee3ng h\u1ed3 ch\u1ee9a l\u00ean t\u1edbi 15 t\u1ec9 m\u00e9t kh\u1ed1i \u2013 b\u1eb1ng t\u1ed5ng s\u1ed1 dung l\u01b0\u1ee3ng t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c h\u1ed3 ch\u1ee9a kh\u00e1c c\u1ee7a t\u1ec9nh V\u00e2n Nam, \u0111ang l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc v\u00e0o h\u1ed3 ch\u1ee9a v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ph\u00e1t \u0111i\u1ec7n.<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>Nh\u01b0ng c\u0169ng v\u1eabn theo \u00f4ng Hun Sen, th\u00ec <b>\u0111\u01a1n gi\u1ea3n \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 do <i>\u201cbi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu v\u00e0 kh\u00ed th\u1ea3i carbon; ch\u00ednh kh\u00ed th\u1ea3i carbon \u0111\u00e3 l\u00e0m nh\u1eefng c\u01a1n m\u01b0a thay \u0111\u1ed5i b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng\u201d<\/i><\/b><i>. <\/i>R\u1ed3i \u00f4ng m\u1ea1nh mi\u1ec7ng khuy\u00ean nh\u1ee7: <b><i>\u201cV\u1eady c\u00e1c nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u00f4i sinh \u0111\u1eebng c\u00f3 qu\u00e1 \u0111\u00e1ng \/ don\u2019t be too extreme, v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u1eebng n\u00f3i r\u1eb1ng v\u00ec c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n m\u00e0 thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc \u1edf h\u1ea1 ngu\u1ed3n. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t sai l\u1ea7m\u201d.<\/i><\/b> Th\u1ea5y nh\u01b0 v\u1eady ch\u01b0a \u0111\u1ee7, \u00f4ng Hun Sen c\u00f2n h\u1ecfi ng\u01b0\u1ee3c: <i>\u201cN\u0103m qua Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng b\u1ecb h\u1ea1n h\u00e1n, c\u00e1c anh s\u1ebd l\u00ean \u00e1n Trung Qu\u1ed1c ra sao khi m\u00e0 ch\u00ednh h\u1ecd c\u0169ng thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc?\u201d<\/i>(8)<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng ai ph\u1ee7 nh\u1eadn <b>\u201cthay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu\u201d l\u00e0 m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 quan tr\u1ecdng nh\u01b0ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 duy nh\u1ea5t<\/b>. Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng \u1ea5y kh\u00f4ng lo\u1ea1i b\u1ecf nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u00e2u d\u00e0i kh\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp l\u1edbn tr\u00ean s\u00f4ng Mekong. <b><\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>Trung Qu\u1ed1c kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111ang \u00e0o \u1ea1t [a] X\u00e2y th\u00eam nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n kh\u1ed5ng l\u1ed3 ch\u1eafn ngang d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong, m\u00e0 c\u00f2n th\u1ef1c hi\u1ec7n k\u1ebf ho\u1ea1ch; [b] Ph\u00e1 \u0111\u00e1 v\u00e0 khai th\u00f4ng c\u00e1c kh\u00fac s\u00f4ng gh\u1ec1nh th\u00e1c \u0111\u1ec3 m\u1edf th\u1ee7y l\u1ed9 cho c\u00e1c con t\u00e0u 700 t\u1ea5n \u0111i v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam v\u00e0 b\u1ea5t ch\u1ea5p h\u1eadu qu\u1ea3 ra sao tr\u00ean d\u00f2ng ch\u1ea3y; [c] D\u00f9ng s\u00f4ng Mekong l\u00e0m con \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn chuy\u1ec3n d\u1ea7u kh\u00ed t\u1eeb giang c\u1ea3ng Chiang Rai l\u00ean V\u00e2n Nam. [d] Ch\u01b0a k\u1ec3 t\u1edbi nguy c\u01a1 v\u1ee1 \u0111\u1eadp, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 ch\u00ednh c\u00e1c h\u1ecdc gi\u1ea3 v\u00e0 chuy\u00ean gia m\u00f4i sinh Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 l\u00ean ti\u1ebfng b\u00e1o \u0111\u1ed9ng do v\u00f9ng T\u00e2y Nam Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t. (13)<\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p><b>Ph\u1ea3i nh\u00ecn b\u1ee9c tranh to\u00e0n c\u1ea3nh ph\u1ee9c t\u1ea1p, v\u1edbi nh\u1eefng t\u00e1c h\u1ea1i t\u00edch l\u0169y v\u00e0 d\u00e2y chuy\u1ec1n c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n tr\u00ean ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc, ngu\u1ed3n c\u00e1, ngu\u1ed3n ph\u00f9 sa, l\u00faa g\u1ea1o, v\u00e0 c\u1ea3 g\u00e2y \u00f4 nhi\u1ec5m n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u01b0 \u00f4ng Hun Sen gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1ch th\u00f4 thi\u1ec3n b\u1eb1ng <i>\u201chai con s\u1ed1\u201d<\/i> v\u00e0 m\u1ed9t c\u1ee5m t\u1eeb <i>\u201cthay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu\u201d <\/i>r\u1ea5t th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng<i>.<\/i> <\/b><\/p>\n<p>Trong khi ch\u00ednh B\u1eafc Kinh \u0111ang ph\u1ea3i v\u1ea5t v\u1ea3 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 v\u1edbi s\u1ee9c \u00e9p c\u1ee7a d\u01b0 lu\u1eadn v\u00e0 c\u1ea3 c\u1ed1 g\u1eafng xoa d\u1ecbu s\u1ef1 ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00f3m c\u01b0 d\u00e2n v\u00f9ng B\u1eafc Th\u00e1i v\u00e0 L\u00e0o \u0111ang l\u00e0 n\u1ea1n nh\u00e2n tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a c\u00e1c con \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam, th\u00ec \u00f4ng Hun Sen l\u1ea1i t\u1ef1 nguy\u1ec7n bi\u1ebfn m\u00ecnh th\u00e0nh <i>\u201cm\u1ed9t lu\u1eadt s\u01b0 h\u00f9ng bi\u1ec7n cho Trung Qu\u1ed1c \/ nh\u01b0ng b\u1ea5t c\u1ea7n l\u00fd l\u1ebd.\u201d<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>B\u00e2y gi\u1edd th\u00ec c\u1ee5m t\u1eeb <i>\u201cThay \u0110\u1ed5i Kh\u00ed H\u1eadu\u201d<\/i> c\u1ee7a Ph\u00f3 T\u1ed5ng Th\u1ed1ng Al Gore, \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh <i>\u201cc\u00e1i d\u00f9 che\u201d<\/i> cho nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o n\u1ebfu kh\u00f4ng do thi\u1ebfu hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u00ec c\u0169ng do \u0111\u1ed9ng c\u01a1 ch\u00ednh tr\u1ecb, m\u1ed9t th\u1ee9 <i>\u201cch\u1ee7 ngh\u0129a c\u01a1 h\u1ed9i\u201d<\/i> v\u00e0 tr\u00e1nh n\u00e9 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m.<\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>\u00d4ng Hun Sen l\u00e3nh \u0111\u1ea1o qu\u1ed1c gia Cam B\u1ed1t, khi \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc nguy c\u01a1 c\u1ea3 m\u1ed9t h\u1ec7 sinh th\u00e1i c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111ang b\u1ecb suy tho\u00e1i <i>\u201cm\u1ed9t c\u00e1ch hi\u1ec3n nhi\u00ean v\u00e0 nh\u00e3n ti\u1ec1n\u201d<\/i> th\u00ec ch\u00ednh \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ea1i c\u1ed1 \u00fd ph\u1ee7 nh\u1eadn bao nhi\u00eau m\u1ed1i quan t\u00e2m ch\u00ednh \u0111\u00e1ng v\u00e0 \u0111\u1ea7y tr\u00ed tu\u1ec7 trong su\u1ed1t m\u1ea5y th\u1eadp ni\u00ean qua c\u1ee7a bao nhi\u00eau chuy\u00ean gia b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c m\u00f4i sinh phi ch\u00ednh ph\u1ee7 nh\u01b0 TERRA\/ <i>Towards Ecological Recovery and Regional Alliance,<\/i> IRN \/ <i>International River Network\u2026<\/i><\/p>\n<p>Th\u00e1i \u0111\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng Hun Sen r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 <i>\u201cph\u1ee7i tay r\u0169 b\u1ecf tr\u00e1ch nhi\u1ec7m\u201d<\/i> b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1ed5 l\u1ed7i <i>\u201ccho thi\u00ean nhi\u00ean, cho thay \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu\u201d<\/i> thay v\u00ec do s\u1ef1 b\u1ea5t l\u1ef1c c\u1ee7a ch\u00ednh quy\u1ec1n do \u00f4ng l\u00e3nh \u0111\u1ea1o t\u1eeb b\u1ea5y l\u00e2u nay. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u00f4ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng m\u00e0ng g\u00ec t\u1edbi bao nhi\u00eau n\u1ed7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 Bi\u1ec3n H\u1ed3, c\u0169ng l\u00e0 ngu\u1ed3n c\u00e1 ngu\u1ed3n l\u00faa g\u1ea1o c\u1ee7a ng\u00f3t 15 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Cam B\u1ed1t, r\u1ed9ng h\u01a1n l\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean mong manh c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, \u0111ang \u0111e d\u1ecda tr\u00ean \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u00f3t 70 tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n c\u1ee7a 7 qu\u1ed1c gia ven s\u00f4ng.<\/p>\n<p>H\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft, L\u01b0u v\u1ef1c S\u00f4ng Mekong c\u1ea7n t\u1edbi m\u1ed9t <i>\u201cthink tank\u201d<\/i> thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh hu\u1ed1ng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 \u00f4ng Hun Sen mu\u1ed1n n\u00f3i g\u00ec th\u00ec n\u00f3i m\u1ed9t c\u00e1ch thi\u1ebfu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u00e0 nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ec9 nh\u1ee5c tr\u00ed tu\u1ec7 \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>Theo Fred Pearce, th\u00ec v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean t\u1edbi, chu\u1ed7i \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam s\u1ebd c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng gi\u1eef l\u1ea1i h\u01a1n n\u1eeda l\u01b0u l\u01b0\u1ee3ng d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong tr\u01b0\u1edbc khi ra kh\u1ecfi l\u00e3nh th\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c. \u0110\u1ed1i v\u1edbi B\u1eafc Kinh, con s\u00f4ng Mekong \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh <i>\u201cTh\u00e1p N\u01b0\u1edbc v\u00e0 Nh\u00e0 M\u00e1y \u0110i\u1ec7n\u201d<\/i> c\u1ee7a ri\u00eang h\u1ecd. (12)<\/p>\n<p>Odd Bootha, 38 tu\u1ed5i, anh l\u00e1i \u0111\u00f2 b\u1ebfn Chiang Khong B\u1eafc Th\u00e1i, \u0111\u00e3 than th\u1edf <i>\u201cN\u1ebfu Trung Qu\u1ed1c c\u1ee9 x\u00e2y th\u00eam \u0111\u1eadp th\u00ec s\u00f4ng Mekong ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t con l\u1ea1ch.\u201d<\/i> T\u00ecnh c\u1ea3m b\u00e0i Hoa r\u1ea5t m\u1ea1nh \u1edf v\u00f9ng B\u1eafc Th\u00e1i, ch\u00ednh d\u00e2n l\u00e0ng \u0111\u00e3 c\u00f4ng khai ch\u1ed1ng l\u1ea1i k\u1ebf ho\u1ea1ch ph\u00e1 \u0111\u00e1 ph\u00e1 gh\u1ec1nh th\u00e1c khai th\u00f4ng s\u00f4ng Mekong c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>C\u0169ng d\u1ec5 hi\u1ec3u l\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u01b0\u1edbc v\u1eadn h\u00e0nh nh\u1eefng <i>turbines <\/i>trong c\u00e1c \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n V\u00e2n Nam, Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u00f3ng c\u00e1c c\u1eeda \u0111\u1eadp khi\u1ebfn m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111\u00e3 xu\u1ed1ng t\u1edbi m\u1ee9c th\u1ea5p nh\u1ea5t. Ph\u00eda t\u1ea3 ng\u1ea1n b\u00ean L\u00e0o, ch\u1ec9 ri\u00eang trong th\u00e1ng 3\/2004 , t\u1ed5 ch\u1ee9c du l\u1ecbch \u0111\u00e3 ph\u1ea3i h\u1ee7y b\u1ecf 10 chuy\u1ebfn du ngo\u1ea1n tr\u00ean s\u00f4ng ch\u1ec9 v\u00ec nh\u1eefng kh\u00fac s\u00f4ng qu\u00e1 c\u1ea1n.<\/p>\n<p>Chainarong Sretthachau, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c M\u1ea1ng L\u01b0\u1edbi S\u00f4ng \u0110\u00f4ng Nam \u00c1 cho r\u1eb1ng <i>\u201cTrung Qu\u1ed1c \u0111\u00e3 c\u00f3 quy\u1ec1n l\u1ef1c \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t d\u00f2ng s\u00f4ng Mekong.\u201d<\/i> (7)<\/p>\n<p>Ch\u1ec9 v\u00ec s\u1ef1 thi\u1ec3n c\u1eadn v\u00e0 nh\u1eefng quy\u1ec1n l\u1ee3i r\u1ea5t ng\u1eafn h\u1ea1n nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb B\u1eafc Kinh, \u00f4ng Hun Sen \u0111\u00e3 d\u1ec5 d\u00e0ng hy sinh m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng v\u00e0 m\u1ed9t Bi\u1ec3n H\u1ed3 nh\u01b0 m\u1ea1ch s\u1ed1ng v\u00e0 tr\u00e1i tim c\u1ee7a c\u1ea3 m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t. (3)<\/p>\n<p><b>TH\u00c1CH \u0110\u1ed0 C\u1ee6A TH\u1ebe K\u1ef6 21<\/b><\/p>\n<p>T\u1ea5t c\u1ea3 6 n\u01b0\u1edbc ven s\u00f4ng v\u1edbi nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf ch\u00e1nh tr\u1ecb x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 v\u0103n h\u00f3a kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng c\u00f9ng c\u00f3 chung m\u1ed9t nhu c\u1ea7u kh\u1ea9n thi\u1ebft l\u00e0 khai th\u00e1c con s\u00f4ng Mekong \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u1eefng m\u00e2u thu\u1eabn quy\u1ec1n l\u1ee3i v\u00e0 tranh ch\u1ea5p khi t\u1edbi v\u1edbi ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc v\u00e0 t\u00e0i nguy\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a d\u00f2ng s\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c t\u1ebf cho th\u1ea5y d\u1ec5 d\u00e0ng \u0111\u1ec3 th\u1ecfa thu\u1eadn v\u1edbi nhau tr\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 nguy\u00ean t\u1eafc kh\u00e1i qu\u00e1t<\/p>\n<p>nh\u01b0 s\u1eed d\u1ee5ng n\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00e1c ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u00e1p \u1ee9ng v\u1edbi nhu c\u1ea7u b\u1ea3o v\u1ec7, b\u1ea3o t\u1ed3n, th\u0103ng ti\u1ebfn m\u00f4i sinh v\u00e0 duy tr\u00ec c\u00e2n b\u1eb1ng h\u1ec7 sinh th\u00e1i nh\u01b0ng \u0111i v\u00e0o th\u1ef1c hi\u1ec7n v\u1edbi chi ti\u1ebft c\u00f2n c\u1ea3 m\u1ed9t kho\u1ea3ng c\u00e1ch \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ch\u1eb3ng h\u1ea1n ai s\u1ebd th\u1ef1c s\u1ef1 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m duy tr\u00ec d\u00f2ng ch\u1ea3y t\u1ed1i thi\u1ec3u c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong trong m\u00f9a kh\u00f4 c\u0169ng nh\u01b0 trong m\u00f9a l\u0169 \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u1ee7 n\u01b0\u1edbc t\u1eeb con s\u00f4ng Mekong ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3, \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n t\u1eeb ngo\u00e0i Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u1ea5n v\u00e0o s\u00e2u v\u00e0 xa h\u01a1n n\u1eefa n\u01a1i \u0110BSCL? D\u0129 nhi\u00ean s\u1ebd c\u00f3 nh\u1eefng di\u1ec5n d\u1ecbch kh\u00e1c nhau v\u00e0 ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng kh\u00e1c nhau theo ho\u00e0n c\u1ea3nh c\u1ee7a m\u1ed7i n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>N\u00f3i g\u00ec \u0111i n\u1eefa th\u00ec B\u1eafc Kinh v\u1eabn c\u1ee9 \u0111i th\u00eanh thang tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 v\u1ea1ch ra c\u1ee7a h\u1ecd. B\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc t\u1edbi h\u01a1n m\u1ed9t l\u1ea7n trong h\u1ed9i ngh\u1ecb ch\u1ec9 nh\u01b0 m\u1ed9t kh\u1ea9u hi\u1ec7u, trong khi Trung Qu\u1ed1c v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng x\u00e2y h\u00e0ng lo\u1ea1t nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n kh\u1ed5ng l\u1ed3 tr\u00ean d\u00f2ng ch\u00ednh s\u00f4ng Mekong, \u0111ang g\u00e2y r\u1ea5t nhi\u1ec1u quan ng\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c chuy\u00ean gia m\u00f4i sinh \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng t\u00e1c h\u1ea1i kh\u00f3 l\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc n\u01a1i h\u1ea1 ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>R\u1ed3i nh\u00ecn v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam v\u1edbi h\u00ecnh \u1ea3nh \u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u1ee7a h\u01a1n n\u1eeda th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 m\u1ed9t \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long, v\u1edbi ru\u1ed9ng v\u01b0\u1eddn th\u1eb3ng c\u00e1nh c\u00f2 bay, t\u00f4m c\u00e1 th\u00ec \u0111\u1ea7y \u0111\u1ed3ng &#8211; th\u00ec nay t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111i v\u00e0o qu\u00e1 kh\u1ee9. Tr\u00ean to\u00e0n c\u1ea3nh th\u00ec c\u00f9ng v\u1edbi Bi\u1ec3n H\u1ed3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0110BSCL \u0111ang suy tho\u00e1i v\u00e0 c\u1ee9 ngh\u00e8o d\u1ea7n \u0111i.<\/p>\n<p><b>THI\u1ebeU L\u00c3NH \u0110\u1ea0O C\u00d3 T\u1ea6M NH\u00ccN XA<\/b><\/p>\n<p><b><\/b><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u b\u1ea5t h\u1ea1nh cho c\u00e1c qu\u1ed1c gia \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n trong L\u01b0u v\u1ef1c L\u1edbn S\u00f4ng Mekong l\u00e0 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c<b><i>\u201cnh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \/ statesman c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u00e2m v\u00e0 c\u1ea3 t\u1ea7m nh\u00ecn xa\u201d<\/i><\/b> nh\u01b0ng ch\u00fang ta l\u1ea1i c\u00f3 d\u01b0 nh\u1eefng nh\u00e0 <i>ch\u00ednh tr\u1ecb c\u01a1 h\u1ed9i<\/i>: \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u01b0 \u1edf Vi\u1ec7t Nam v\u00e0 Cam B\u1ed1t. H\u1ecd lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 m\u1eabu s\u1ed1 chung l\u00e0 tham quy\u1ec1n c\u1ed1 v\u1ecb, cai tr\u1ecb \u0111\u1ed9c t\u00e0i v\u00e0 tham nh\u0169ng. M\u1ecdi ngu\u1ed3n t\u00e0i nguy\u00ean c\u1ee7a \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc th\u00ec b\u1ecb h\u1ecd khai th\u00e1c cho c\u1ea1n ki\u1ec7t, b\u1ea5t k\u1ec3 c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai s\u1ebd ph\u1ea3i tr\u1ea3 gi\u00e1 ra sao.<\/p>\n<p>C\u00e1c con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n tr\u00ean s\u00f4ng Mekong, \u0111\u00e3 v\u00e0 \u0111ang t\u1ea1o n\u00ean d\u01b0 lu\u1eadn lo ng\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 trong L\u01b0u V\u1ef1c m\u00e0 c\u00f2n lan r\u1ed9ng ra c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi; v\u1eady m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 ri\u00eang \u00f4ng Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen \u0111\u01a1n ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ee7 nh\u1eadn t\u1ea5t c\u1ea3. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng quan t\u00e2m v\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a m\u1ed9t nguy\u00ean th\u1ee7 qu\u1ed1c gia \u0111\u1ea7y quy\u1ec1n l\u1ef1c, c\u00f3 s\u1ee9c h\u1ea5p d\u1eabn qu\u1ea7n ch\u00fang nh\u01b0ng l\u1ea1i b\u1ea5t ch\u1ea5p d\u01b0 lu\u1eadn v\u00e0 l\u00fd l\u1ebd.<\/p>\n<p>V\u1eady \u0111\u00e2u l\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ea7n l\u00e0m: [1] <i>M\u1ed9t chi\u1ebfn d\u1ecbch b\u00e1o ch\u00ed \/ press campaign<\/i> t\u1eadp trung \/ khu tr\u00fa v\u00e0o nh\u1eefng nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh thi\u00ean l\u1ec7ch \/ misconceptions v\u1ec1 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng c\u00e1c con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n tr\u00ean to\u00e0n h\u1ec7 sinh th\u00e1i con s\u00f4ng Mekong; [2] <i>M\u1ed9t cu\u1ed1n b\u1ea1ch th\u01b0 white book v\u00e0 v\u00e0 s\u00e1ch \u0111\u1ecf \/ red book<\/i>, ghi ch\u00fa theo tr\u00ecnh t\u1ef1 th\u1eddi gian nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc suy tho\u00e1i hi\u1ec3n nhi\u00ean c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong v\u00e0 Bi\u1ec3n H\u1ed3 t\u1eeb ng\u00e0y c\u00f3 nh\u1eefng con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng li\u1ec7u ti\u1ebfng n\u00f3i n\u00e0o \u0111\u1ee7 uy t\u00edn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i tr\u1ecdng v\u1edbi c\u1ea3 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng quy\u1ec1n l\u1ef1c nh\u01b0 v\u1eady. Ch\u1eafc ch\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb m\u1ed9t v\u00e0i c\u00e1 nh\u00e2n m\u00e0 ph\u1ea3i t\u1eeb <i>m\u1ed9t \u0111\u1ecbnh ch\u1ebf \/ institution <\/i>n\u01a1i quy t\u1ee5 nh\u1eefng ch\u1ea5t x\u00e1m n\u1ed1i k\u1ebft b\u1edfi m\u1ed9t <i>\u201cTinh th\u1ea7n S\u00f4ng Mekong\u201d<\/i>. \u0110\u1ecbnh ch\u1ebf \u1ea5y kh\u00f4ng g\u00ec kh\u00e1c h\u01a1n l\u00e0 t\u1eeb m\u1ed9t Ph\u00e2n Khoa S\u00f4ng Mekong cho to\u00e0n L\u01b0u V\u1ef1c v\u1edbi T\u00e2y \u0110\u00f4 s\u1ebd l\u00e0 c\u00e1i n\u00f4i nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9t \u0110\u1ea1i h\u1ecdc c\u00f3 tham v\u1ecdng v\u01b0\u01a1n l\u00ean \u0111\u1eb3ng c\u1ea5p Qu\u1ed1c t\u1ebf. \u0110\u1ec3 r\u1ed3i ra, nh\u1eefng ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a quy\u1ec1n l\u1ef1c m\u00f9 qu\u00e1ng s\u1ebd b\u1ecb thuy\u1ebft ph\u1ee5c b\u1edfi s\u1ee9c m\u1ea1nh c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7 ho\u1eb7c n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u0169ng s\u1ebd b\u1ecb c\u00f4 l\u1eadp.<\/p>\n<p><b>NG\u00c0Y H\u1ed8I N\u01af\u1edaC S\u1ebc TR\u1ede TH\u00c0NH QU\u00c1 KH\u1ee8<\/b><\/p>\n<p>Kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1eeb bao l\u00e2u r\u1ed3i, h\u00e0ng n\u0103m, khi v\u1eeba h\u1ebft M\u00f9a M\u01b0a, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Mekong b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u1ed5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0 con s\u00f4ng Tonl\u00e9 Sap l\u1ea1i ch\u1ea3y xu\u00f4i d\u00f2ng k\u00e9o theo v\u00f4 s\u1ed1 t\u00f4m c\u00e1 t\u1eeb Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u1ed5 v\u00e0o c\u00e1c nh\u00e1nh s\u00f4ng Mekong, xu\u1ed1ng xa t\u1edbi \u0110BSCL. \u0110\u00e2y c\u0169ng l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a <b>Ng\u00e0y H\u1ed9i N\u01b0\u1edbc Bon Om Tuk<\/b>, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh theo tu\u1ea7n tr\u0103ng v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u00e1ng 11 di\u1ec5n ra tr\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng cung, khu m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p g\u1ecdi l\u00e0 <i>Quatre Bras \/Chatomuk<\/i>, n\u01a1i b\u1ed1n nh\u00e1nh s\u00f4ng Mekong h\u1ed9i t\u1ee5. Trong d\u1ecbp l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y, vua v\u00e0 ho\u00e0ng h\u1eadu t\u1edbi \u0111\u00e2y chung vui v\u1edbi th\u1ea7n d\u00e2n, <b>\u201cKhai M\u00f9a\u201d cho ng\u01b0 d\u00e2n \u0111\u00e1nh c\u00e1, cho n\u00f4ng d\u00e2n b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u00f9a gieo tr\u1ed3ng. <\/b><\/p>\n<p>Bon Om Tuk n\u0103m nay 2010, <strong>c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n ra v\u00e0o ng\u00e0y tr\u0103ng tr\u00f2n. <\/strong>V\u1edbi h\u01a1n 2 tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb th\u00f4n qu\u00ea k\u00e9o v\u1ec1 th\u1ee7 \u0111\u00f4 d\u1ef1 l\u1ec5 h\u1ed9i. N\u0103m nay c\u00f3 th\u00eam m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1ea3o Kim C\u01b0\u01a1ng \/ Koh Pich, n\u1eb1m kh\u00f4ng xa b\u1edd s\u00f4ng Mekong. T\u1ee5 \u0111i\u1ec3m du l\u1ecbch n\u00e0y v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1nh th\u00e0nh, v\u1edbi c\u1ea3 m\u1ed9t c\u00e2y c\u1ea7u m\u1edbi qua \u0111\u1ea3o, g\u00e2y h\u00e1o h\u1ee9c cho ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n qu\u00ea t\u1ec9nh xa \u0111\u1ed5 v\u1ec1. <strong>N<\/strong><strong>ga\u0300y <\/strong><strong>th\u1ee9 ba, sau h\u1ed9i \u0111ua ghe, \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng<\/strong> \u0111\u00e3 \u00f9a l\u00ean c\u00e2y c\u1ea7u d\u00e2\u0303n ra \u0111\u1ea3o, v\u00e0 \u0111\u00e3 x\u1ea3y ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng chen l\u1ea5n, x\u00f4 \u0111\u1ea9y, gi\u1eabm \u0111\u1ea1p, v\u1edbi h\u1eadu qu\u1ea3 l\u00e0 c\u00f3 450 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft v\u00e0 h\u01a1n 700 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u00f3 c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t.<\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>\u00d4ng Hun Sen \u0111\u00e3 mau m\u1eafn xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean \u0111\u00e0i truy\u1ec1n h\u00ecnh qu\u1ed1c gia l\u00fac 3 gi\u1edd s\u00e1ng, \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n an d\u00e2n ch\u00fang, v\u1edbi mi\u00eau t\u1ea3 v\u1ee5 gi\u1eabm \u0111\u1ea1p l\u00e0 <i>\u201c<\/i><i>th\u1ea3m<\/i><i> h\u1ecda l\u1edbn nh\u1ea5t\u201d<\/i> \u1edf Cam B\u1ed1t k\u1ec3 t\u1eeb sau th\u1eddi Khmer \u0110\u1ecf. V\u00e0 25 th\u00e1ng 11 s\u1ebd l\u00e0 ng\u00e0y qu\u1ed1c tang. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng x\u00fac \u0111\u1ed9ng v\u00e0 chia x\u1ebb n\u1ed7i m\u1ea5t m\u00e1t tang th\u01b0\u01a1ng n\u00e0y v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Cam B\u1ed1t.<\/p>\n<p>Tang t\u00f3c r\u1ed3i c\u0169ng qua \u0111i, \u0111\u1ec3 sang n\u0103m, s\u1ebd v\u1eabn c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y Bon Om Tuk kh\u00e1c, nh\u01b0ng kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c bao l\u00e2u n\u1eefa, <i>trong c\u00e1i \u00fd ngh\u0129a \u0111\u00edch th\u1ef1c ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a Ng\u00e0y H\u1ed9i N\u01b0\u1edbc<\/i>, khi m\u00e0 con s\u00f4ng Tonle Sap c\u00f2n \u0111\u1ee7 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i d\u00f2ng, tr\u00e1i tim Bi\u1ec3n H\u1ed3 c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ecbp \u0111\u1eadp nh\u01b0ng nay \u0111\u00e3 l\u00e0 m\u1ed9t Bi\u1ec3n H\u1ed3 kh\u00f4ng c\u00f2n kh\u1ecfe m\u1ea1nh, \u0111i\u1ec1u m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0 d\u00e2n v\u00e0 n\u00f4ng d\u00e2n Cam B\u1ed1t bi\u1ebft r\u1ea5t r\u00f5, do <b>l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1 v\u00e0 l\u00faa th\u00ec c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng \u201cth\u1ea5t thu\u201d. <\/b><\/p>\n<p>V\u1edbi nh\u00e3n quan c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u00f4i sinh, th\u00ec s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y <b><i>\u201cth\u1ea3m h\u1ecda m\u00f4i sinh l\u1edbn nh\u1ea5t \/ greatest ecological catastrophe\u201d<\/i><\/b> \u0111\u1ebfn v\u1edbi \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc Cam B\u1ed1t, l\u00e0 <b><i>khi tr\u00e1i tim Bi\u1ec3n H\u1ed3 ng\u01b0ng \u0111\u1eadp; <\/i><\/b><i>v\u1edbi c\u00e1i ch\u1ebft ch\u1eadm nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn \u1ea5y<\/i> c\u1ee7a Bi\u1ec3n H\u1ed3 th\u00ec t\u00ean tu\u1ed5i \u00f4ng Hun Sen kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n v\u00f4 can.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edfng c\u0169ng c\u1ea7n n\u00ean ghi l\u1ea1i n\u01a1i \u0111\u00e2y nh\u1eefng s\u1ef1 ki\u1ec7n ph\u1ea3i n\u00f3i l\u00e0 bi quan, li\u00ean h\u1ec7 t\u1edbi Bi\u1ec3n H\u1ed3, s\u00f4ng Tonle sap v\u00e0 con s\u00f4ng Mekong ngay trong th\u1eadp ni\u00ean \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 21:<\/p>\n<p>Tr\u00ean trang web <i>World Wide Fund for Nature<\/i>, \u0111\u00e3 ghi nh\u1eadn: m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc con s\u00f4ng Mekong t\u1ee5t th\u1ea5p xu\u1ed1ng t\u1edbi m\u1ee9c b\u00e1o \u0111\u1ed9ng k\u1ec3 t\u1eeb 2004 v\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng h\u00e0ng tin trang nh\u1ea5t tr\u00ean b\u00e1o ch\u00ed. \u201cTrung Qu\u1ed1c l\u00e0m ki\u1ec7t m\u1ea1ch s\u1ed1ng s\u00f4ng Mekong<i>_ New Scientist<\/i>\u201d; \u201cS\u00f4ng Mekong c\u1ea1n d\u00f2ng v\u00ec c\u00e1c con \u0111\u1eadp Trung Qu\u1ed1c_ <i>Reuters AlertNet<\/i>\u201d; \u201cX\u00e2y \u0111\u1eadp v\u00e0 con s\u00f4ng ch\u1ebft d\u1ea7n_ <i>The Guardian<\/i>\u201d; \u201cS\u00f4ng c\u1ea1n do c\u00e1c con \u0111\u1eadp Trung Qu\u1ed1c<i>_ Bangkok Post<\/i>\u201d. H\u1ea7u h\u1ebft \u0111\u1ec1u m\u1ea1nh m\u1ebd quy tr\u00e1ch cho vi\u1ec7c x\u00e2y c\u00e1c con \u0111\u1eadp th\u1ee7y \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c tr\u00ean kh\u00fac s\u00f4ng th\u01b0\u1ee3ng ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>\u2026Theo Fred Pearce, t\u00e1c gi\u1ea3 cu\u1ed1n s\u00e1ch <i>\u201cKhi Nh\u1eefng Con S\u00f4ng C\u1ea1n D\u00f2ng, N\u01b0\u1edbc \u2013 Kh\u1ee7ng Ho\u1ea3ng c\u1ee7a Th\u1ebf K\u1ef7 21\u201d<\/i> xu\u1ea5t b\u1ea3n 2006, trong ch\u01b0\u01a1ng vi\u1ebft v\u1ec1 con s\u00f4ng Mekong, \u0111\u00e3 c\u00f3 ghi nh\u1eadn:<\/p>\n<p>&#8230; <i>\u201cCu\u1ed1i n\u0103m 2003 v\u00e0 \u0111\u1ea7u n\u0103m 2004 l\u00e0 th\u1eddi gian tuy\u1ec7t v\u1ecdng tr\u00ean Bi\u1ec3n H\u1ed3. C\u01a1n l\u0169 m\u00f9a H\u00e8 th\u1ea5p h\u01a1n. Th\u1eddi \u0111i\u1ec3m con s\u00f4ng Tonle Sap ch\u1ea3y ng\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Bi\u1ec3n H\u1ed3 \u0111\u1ebfn tr\u1ec5 h\u01a1n v\u00e0 c\u0169ng ch\u1ea5m d\u1ee9t s\u1edbm h\u01a1n. Thay v\u00ec 5 th\u00e1ng con s\u00f4ng \u0111\u1ed5i d\u00f2ng nay ch\u1ec9 c\u00f2n c\u00f3 3 th\u00e1ng. R\u1eebng l\u0169 thi\u1ebfu ng\u1eadp l\u0169 v\u00e0 c\u00e1 th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 t\u0103ng tr\u01b0\u1edfng&#8230; V\u00e0 m\u00f9a thu ho\u1ea1ch c\u00e1 ch\u01b0a bao gi\u1edd th\u1ea5p nh\u01b0 v\u1eady. T\u1ea1i sao? \u0110a s\u1ed1 ng\u01b0 d\u00e2n \u0111\u1ed5 t\u1ea1i con s\u00f4ng c\u1ea1n d\u00f2ng. Khi con n\u01b0\u1edbc c\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng cung, th\u00ec s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1 d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng.\u201d<\/i> (10)<\/p>\n<p>\u2026 V\u00e0 c\u0169ng ch\u1ec9 m\u1edbi \u0111\u00e2y th\u00f4i, v\u00e0o th\u00e1ng 05\/2009, <i>Ch\u01b0\u01a1ng Tr\u00ecnh M\u00f4i Sinh Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c<\/i> \u0111\u00e3 ph\u1ea3i l\u00ean ti\u1ebfng c\u1ea3nh b\u00e1o r\u1eb1ng \u201cchu\u1ed7i \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam\u201d l\u00e0 <i>\u201cm\u1ed1i \u0111e d\u1ecda duy nh\u1ea5t \u2013 l\u1edbn nh\u1ea5t \/ the single greatest threat\u201d<\/i> \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u01b0\u01a1ng lai v\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ed3n vinh c\u1ee7a con s\u00f4ng Mekong, s\u1ebd gi\u1ebft ch\u1ebft nh\u1ecbp \u0111\u1eadp thi\u00ean nhi\u00ean c\u1ee7a d\u00f2ng s\u00f4ng v\u1ed1n nh\u01b0 m\u1ed9t k\u1ef3 quan c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>Aviva Imhoff , gi\u00e1m \u0111\u1ed1c truy\u1ec1n th\u00f4ng M\u1ea1ng L\u01b0\u1edbi S\u00f4ng Qu\u1ed1c T\u1ebf \/ IRN, \u0111\u01b0a ra nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh: <i>Trung Qu\u1ed1c \u0111ang h\u00e0nh x\u1eed m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1ebft s\u1ee9c v\u00f4 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. Chu\u1ed7i \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam s\u1ebd g\u00e2y ra nh\u1eefng t\u00e1c h\u1ea1i v\u00f4 l\u01b0\u1eddng n\u01a1i h\u1ea1 l\u01b0u, g\u00e2y r\u1ed1i lo\u1ea1n to\u00e0n h\u1ec7 sinh th\u00e1i con s\u00f4ng Mekong xa xu\u1ed1ng t\u1edbi Bi\u1ec3n H\u1ed3, n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t chu\u00f4ng b\u00e1o t\u1eed cho ng\u01b0 nghi\u1ec7p v\u00e0 ngu\u1ed3n c\u00e1 v\u1ed1n l\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m c\u1ee7a ng\u00f3t 70 tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng ven s\u00f4ng.<\/i> (12)<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng ai tin r\u1eb1ng, \u00f4ng Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Hun Sen l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1edbi <b><i>\u201cH\u1ed3i Chu\u00f4ng b\u00e1o T\u1eed\u201d<\/i><\/b> \u1ea5y, \u00f4ng Hun Sen \u0111\u00e3 c\u1ed1 t\u00ecnh kh\u00f4ng mu\u1ed1n bi\u1ebft do nhu c\u1ea7u ch\u00ednh tr\u1ecb ng\u1eafn h\u1ea1n trong th\u1eddi gian c\u1ea7m quy\u1ec1n. <b>Nh\u01b0ng r\u1ed3i ra, c\u00e1i gi\u00e1 r\u1ea5t cao ph\u1ea3i tr\u1ea3 s\u1ebd l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Cam B\u1ed1t v\u00e0 c\u1ea3 n\u1ec1n v\u0103n minh x\u1ee9 Ch\u00f9a Th\u00e1p. \u0110\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u s\u1edbm n\u01a1i \u0110\u1ed3ng B\u1eb1ng S\u00f4ng C\u1eedu Long \u0111ang ph\u1ea3i h\u1ee9ng ch\u1ecbu nh\u1eefng c\u01a1n \u0111au th\u1eaft ng\u1ef1c d\u1eabn xu\u1ed1ng t\u1eeb tr\u00e1i tim Bi\u1ec3n H\u1ed3 thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc. <\/b><\/p>\n<p>NG\u00d4 TH\u1ebe VINH<\/p>\n<p>California, 12\/01\/2010<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" style=\"background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px\" title=\"ntv_bienho\" border=\"0\" alt=\"ntv_bienho\" src=\"http:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2010\/12\/ntv_bienho.jpg\" width=\"327\" height=\"229\" \/><\/p>\n<p><b><i><\/i><\/b><\/p>\n<p><b><i>Tham Kh\u1ea3o:<\/i><\/b><\/p>\n<p><i>1\/ Kunming Declaration, Second Greater Mekong Subregion Summit, 4-5 July 2005<\/i><\/p>\n<p><i>2\/ Agreement on the Cooperation for the Sustainable Development of The Mekong River Basin, Chiang Rai, Thailand 05 Apr 1995<\/i><\/p>\n<p><i>3\/ Hunsen backed China&#8217;s often-criticized development plans for the Mekong River, <\/i><i>Phnom Penh, Jun 29, 2005 , [AFP] <\/i><\/p>\n<p><i>4\/ Progress In Water Management at the Mekong River Basin, <\/i><\/p>\n<p><i>MRC Presentation at Third WWF, INBO Official Session 20 Mar 2004<\/i><\/p>\n<p><i>5\/ \u00c1nh Nguy\u1ec7t, ph\u00f3ng vi\u00ean RFI Ph\u1ecfng v\u1ea5n Gi\u00e1o S\u01b0 V\u00f5 T\u00f2ng Xu\u00e2n 03-12-2004<\/i><\/p>\n<p><i>6\/ Chinese Dam Project may spell disater for mighty Mekong River, Denis Gray, Nov 2, 2002, [AP]<\/i><\/p>\n<p><i>7\/ Mekong River At Risk, Bary Wain, FEER, Aug 26, 2004<\/i><\/p>\n<p><i>8\/ Chinese Dams not to blame for low Mekong levels: Cambodia PM, Nov 17-2010, [AFP] <\/i><\/p>\n<p><i>9\/ Hun Sen denies China Dam impacts \u2013 Thomas Miller &amp; Cheang Sokha; The Phnom Penh Post, Nov 17, 2010<\/i><\/p>\n<p><i>10\/ When The Rivers Run Dry, Water \u2013 The Defining Crisis of The Twenty First Century. <\/i><\/p>\n<p><i>Fred Pearce, Beacon Press, Boston, Massachusetts 2006 <\/i><\/p>\n<p><i>11\/ Global Warming is causing Hymalayan glaciers retreat, threatening to cause water water shoratges, <\/i><i>Geneva, Mar 14, 2005, [AFP] <\/i><\/p>\n<p><i>12\/ The Damming of The Mekong: Major Blow to An Epic River, <\/i><\/p>\n<p><i>Fred Pearce, Yale Environment 360 Jun 17, 2009 <\/i><\/p>\n<p><i>13\/ <a href=\"https:\/\/probeinternational.org\/referenced\/chinese-environmentalists-and-scholars-appeal-dam-safety-assessments-geologically-unstabl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Chinese environmentalists and scholars appeal for dam safety assessments in geologically unstable south-west China<\/a> <\/i><a href=\"https:\/\/probeinternational.org\/referenced\/chinese-environmentalists-and-scholars-appeal-dam-safety-assessments-geologically-unstabl\"><i>\/chinese-<\/i><\/a><\/p>\n<p><i>14\/Vietnam floods spread, Cambodia past the worst<\/i><i>_ Mekong Delta, Vietnam, 09\/20\/ 2000 [Reuters]<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Chu\u1ed7i \u0111\u1eadp V\u00e2n Nam s\u1ebd g\u00e2y ra nh\u1eefng t\u00e1c h\u1ea1i v\u00f4 l\u01b0\u1eddng n\u01a1i h\u1ea1 l\u01b0u, g\u00e2y r\u1ed1i lo\u1ea1n to\u00e0n h\u1ec7 sinh th\u00e1i con s\u00f4ng Mekong xa xu\u1ed1ng t\u1edbi Bi\u1ec3n H\u1ed3, n\u00f3 nh\u01b0 m\u1ed9t chu\u00f4ng b\u00e1o t\u1eed cho ng\u01b0 nghi\u1ec7p v\u00e0 ngu\u1ed3n c\u00e1 v\u1ed1n l\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m c\u1ee7a ng\u00f3t 70 tri\u1ec7u c\u01b0 d\u00e2n s\u1ed1ng ven s\u00f4ng.<\/p>\n","protected":false},"author":1233,"featured_media":17224,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[152,189,153,9,183],"tags":[316,313,314],"class_list":["post-17226","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hoc-thuat","category-kinh-te","category-lich-su","category-nghien-cuu","category-nhan-van","tag-cuu-long","tag-mekong","tag-ngo-the-vinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17226","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1233"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=17226"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17226\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":71530,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/17226\/revisions\/71530"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17224"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17226"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=17226"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17226"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}