{"id":12549,"date":"2010-06-04T00:05:00","date_gmt":"2010-06-04T00:05:00","guid":{"rendered":"http:\/\/damau.org\/archives\/12549"},"modified":"2019-02-26T04:01:01","modified_gmt":"2019-02-26T04:01:01","slug":"vai-tro-cua-dao-phat-trong-xa-hoi-hien-nay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/12549\/vai-tro-cua-dao-phat-trong-xa-hoi-hien-nay","title":{"rendered":"Vai tr\u00f2 c\u1ee7a \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt trong x\u00e3 h\u1ed9i hi\u1ec7n nay"},"content":{"rendered":"<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p align=\"right\"><em>It is when the horizon is darkest and human reason      <br \/>is beaten down to the ground that the faith       <br \/>shines brightest and comes to our rescue.       <br \/><\/em><strong><em>Mahatma Gandhi <\/em><\/strong><sup>(1)<\/sup><\/p>\n<p align=\"right\"><em>(Ch\u00ednh khi ch\u00e2n tr\u1eddi tr\u1edf n\u00ean u \u00e1m nh\u1ea5t      <br \/>v\u00e0 khi l\u00fd tr\u00ed con ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u0111\u1eadp v\u1ee1 n\u00e1t tan t\u00e0nh th\u00ec       <br \/>ni\u1ec1m tin l\u1ea1i b\u1eebng l\u00ean s\u00e1ng ch\u00f3i v\u00e0 c\u1ee9u r\u1ed7i ch\u00fang ta.)<\/em><\/p>\n<p align=\"right\"><em>&#160; <\/em><\/p>\n<p align=\"right\">\n<p>S\u1ef1 b\u0103ng ho\u1ea1i \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, s\u1ef1 ph\u00e1 s\u1ea3n nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay \u0111ang gi\u00f3ng l\u00ean nh\u1eefng h\u1ed3i chu\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u1ed9ng. X\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng c\u01a1n \u0111\u1ecba ch\u1ea5n tinh th\u1ea7n khi\u1ebfn to\u00e0n th\u1ec3 to\u00e0 l\u00e2u \u0111\u00e0i \u0111\u1ea1o l\u00fd c\u1ee7a cha \u00f4ng b\u1ecb lung lay d\u1eef d\u1ed9i. B\u1ee9c tranh truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ea1o l\u00fd t\u1ed1t \u0111\u1eb9p bao \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 loang l\u1edf qu\u00e1 nhi\u1ec1u. Lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng b\u1ecb \u0111\u1ea3o l\u1ed9n, gi\u1ec1ng m\u1ed1i b\u1ecb x\u1edbi tung. T\u1eeb gia \u0111\u00ecnh \u0111\u1ebfn h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, t\u1eeb c\u00e1 nh\u00e2n \u0111\u1ebfn x\u00e3 h\u1ed9i, \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y nh\u1eefng m\u1ea3ng x\u00e1m \u0111en v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. B\u1ea1o l\u1ef1c, gi\u1ebft ch\u00f3c, t\u1ec7 n\u1ea1n x\u00e3 h\u1ed9i di\u1ec5n ra h\u1eb1ng ng\u00e0y nh\u01b0 c\u01a1m b\u1eefa. Con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e2m ra d\u1eedng d\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ecdi bi\u1ebfn c\u1ed1. Nh\u1eefng tin t\u1ee9c \u0111\u00e1ng kinh h\u00e3i v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1o l\u00fd \u0111\u0103ng t\u1ea3i tr\u00ean b\u00e1o c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecdc v\u1edbi th\u00e1i \u0111\u1ed9 h\u1eefng h\u1edd, nh\u01b0 tin m\u00f3c t\u00fai hay gi\u1eadt d\u1ecdc. M\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m qua, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t tuy c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng cao, nh\u01b0ng chua x\u00f3t thay khi \u0111\u1eddi s\u1ed1ng tinh th\u1ea7n l\u1ea1i ng\u00e0y c\u00e0ng xu\u1ed1ng d\u1ed1c. Ngay c\u1ea3 gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 y t\u1ebf\u2014hai m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ef1 ph\u1ea3n \u00e1nh l\u01b0\u01a1ng tri c\u1ee7a m\u1ecdi x\u00e3 h\u1ed9i trong m\u1ecdi th\u1eddi \u0111\u1ea1i\u2014c\u0169ng di\u1ec5n ra c\u1ea3nh b\u1ea1o l\u1ef1c, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n b\u1ecb bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng suy \u0111\u1ed3i v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. Tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 m\u1ea1ng s\u1ed1ng con ng\u01b0\u1eddi\u2014nh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 c\u1ef1c k\u1ef3 cao qu\u200e\u00fd\u2014c\u0169ng tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng m\u00f3n h\u00e0ng kinh doanh, \u0111\u01b0\u1ee3c mua b\u00e1n b\u1eb1ng ti\u1ec1n, th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c trao \u0111\u1ed5i b\u1eb1ng c\u1ea3 th\u00e2n x\u00e1c. Ng\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u h\u1ed1i h\u1ea3 ch\u1ea1y theo cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t, d\u00f9ng m\u1ecdi th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ec3 chi\u1ebfm h\u1eefu, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, \u0111\u1ec3 tranh danh \u0111o\u1ea1t l\u1ee3i, bi\u1ebfn cu\u1ed9c \u0111\u1eddi th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e3i chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng theo ki\u1ec3u \u201c<em>\u0111\u1ea5u tranh sinh t\u1ed3n<\/em>\u201d c\u1ee7a Darwin. M\u1ecdi gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n, m\u1ecdi ti\u00eau chu\u1ea9n \u0111\u1ea1o l\u00fd, m\u1ecdi th\u01b0\u1edbc \u0111o nh\u00e2n ph\u1ea9m trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c quy th\u00e0nh v\u1eadt ch\u1ea5t, v\u00e0 gi\u00e1 tr\u1ecb con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh t\u1ef7 l\u1ec7 thu\u1eadn theo \u0111\u1ed9 d\u00e0y c\u1ee7a nh\u1eefng x\u1ea5p gi\u1ea5y b\u1ea1c.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb1ng sau s\u1ef1 h\u00e0o nho\u00e1ng gi\u1ea3 t\u1ea1o, qu\u00e1 \u0111\u1ed7i gi\u1ea3 t\u1ea1o c\u1ee7a m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ec9 bi\u1ebft ch\u00fa t\u00e2m v\u00e0o ti\u00eau d\u00f9ng v\u00e0 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, l\u00e0 c\u1ea3nh sa m\u1ea1c hoang l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng tinh th\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00fd. Ch\u01b0a bao gi\u1edd sinh ho\u1ea1t tinh th\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a l\u1ea1i xu\u1ed1ng th\u1ea5p \u0111\u1ebfn th\u1ebf. Kho\u1ea3ng m\u01b0\u1eddi n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111i \u0111\u00e2u ch\u00fang ta c\u0169ng d\u1ec5 d\u00e0ng th\u1ea5y kh\u1ea9u hi\u1ec7u \u201c<em>v\u0103n h\u00f3a<\/em>\u201d \u1edf kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i.<em> Gia \u0111\u00ecnh v\u0103n h\u00f3a, t\u1ed5 d\u00e2n ph\u1ed1 v\u0103n h\u00f3a, x\u00f3m v\u0103n h\u00f3a, th\u00f4n v\u0103n h\u00f3a, l\u00e0ng v\u0103n h\u00f3a, b\u01b0u \u0111i\u1ec7n v\u0103n h\u00f3a, c\u00f4ng vi\u00ean v\u0103n h\u00f3a . . .<\/em> Ch\u1eef \u201c<em>v\u0103n h\u00f3a<\/em>\u201d \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1ea1m d\u1ee5ng \u0111\u1ebfn m\u1ee9c ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 d\u00e0ng c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eddi s\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 tr\u1ea7m tr\u1ecdng, nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111au r\u0103ng th\u00ec ch\u1ec9 lu\u00f4n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00e1i r\u0103ng \u0111au. Ch\u01b0a bao gi\u1edd t\u00ednh \u00edch k\u1ef7 c\u00e1 nh\u00e2n, s\u1ef1 d\u1eedng d\u01b0ng v\u00f4 c\u1ea3m, s\u1ef1 tham lam chi\u1ebfm h\u1eefu v\u00e0 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, s\u1ef1 d\u1ed1i tr\u00e1 l\u1ecdc l\u1eeba, s\u1ef1 t\u00e0n b\u1ea1o nh\u1eabn t\u00e2m v\u00e0 s\u1ef1 tr\u01a1 tr\u00e1o l\u1ea1i tr\u00e0n lan trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn th\u1ebf, ch\u01b0a bao gi\u1edd t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i thi\u1ebfu v\u1eafng \u0111\u1ebfn th\u1ebf. Cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u1ef1c d\u1ee5ng, qu\u00e1 \u0111\u1ed7i th\u1ef1c d\u1ee5ng, \u0111\u00e3 khi\u1ebfn ti\u1ebfng nh\u1eefng \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n r\u01a1i x\u1ee7ng xo\u1ebbng \u00e1t \u0111i ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a l\u01b0\u01a1ng tri. Th\u1ee7 \u0111o\u1ea1n l\u1ecdc l\u1eeba c\u00f9ng s\u1ef1 tr\u01a1 tr\u00e1o \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh t\u1ea5m gi\u1ea5y th\u00f4ng h\u00e0nh trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, khi\u1ebfn ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u co c\u1ee5m l\u1ea1i \u0111\u1ec3 t\u00ecm ch\u1ed7 tr\u00fa an to\u00e0n, v\u00e0 nh\u00ecn chung quanh v\u1edbi \u0111\u00f4i m\u1eaft ng\u1edd v\u1ef1c, \u0111\u1ea7y \u00e1c c\u1ea3m.<\/p>\n<p>M\u1ecdi n\u1ed7 l\u1ef1c v\u00e3n h\u1ed3i \u0111\u1ea1o l\u00fd theo ki\u1ec3u kh\u1ea9u hi\u1ec7u ho\u1eb7c phong tr\u00e0o \u0111\u1ec1u nh\u01b0 mu\u1ed1i b\u1ecf b\u1ec3, v\u00ec ch\u00fang ta ch\u1ec9 gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n ng\u1ecdn ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u1ea7n g\u1ed1c, gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m ngu\u1ed9i m\u1ed9t n\u1ed3i n\u01b0\u1edbc \u0111ang s\u00f4i tr\u00ean b\u1ebfp, thay v\u00ec t\u1eaft l\u1eeda, ch\u00fang ta ch\u1ec9 bi\u1ebft t\u1ea5t b\u1eadt ch\u00e2m th\u00eam n\u01b0\u1edbc. Ch\u00e2m n\u01b0\u1edbc xong, n\u1ed3i n\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ecbu l\u1ea1i m\u1ed9t l\u00fac nh\u01b0ng r\u1ed3i s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c s\u00f4i. C\u0103n nguy\u00ean s\u00e2u xa, theo thi\u1ec3n \u00fd, l\u00e0 do x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay \u0111ang thi\u1ebfu m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng tinh th\u1ea7n ch\u00e2n ch\u00ednh. C\u00f3 m\u1ed9t giai \u0111o\u1ea1n ch\u00fang ta \u0111\u00e3 qu\u00e1 v\u1ed9i v\u00e3 v\u00e0 h\u0103ng h\u00e1i m\u1ed9t c\u00e1ch s\u1ed1c n\u1ed5i trong vi\u1ec7c \u0111\u1ea1p \u0111\u1ed5 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n h\u00f3a v\u00e0 t\u00e2m linh truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf v\u00e0o \u0111\u00f3 b\u1eb1ng nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 m\u1edbi m\u1ebb. Ch\u00fang ta x\u00f3a b\u1ecf nh\u1eefng c\u00e1i \u201c<em>b\u1ea5t bi\u1ebfn<\/em>\u201d \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ch\u1ea1y theo nh\u1eefng th\u1ee9 \u201c<em>t\u00f9y duy\u00ean.<\/em>\u201d Ch\u00fang ta ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi b\u1eb1ng ni\u1ec1m tin t\u1ea5t th\u1eafng \u0111\u1ea7y c\u1ea3m t\u00ednh ng\u00e2y th\u01a1, b\u1eb1ng nh\u1eefng l\u00fd \u200elu\u1eadn ch\u1eafc n\u1ecbch t\u01b0\u1edfng ch\u1eebng kh\u00f4ng th\u1ec3 lay chuy\u1ec3n n\u1ed5i. Ch\u00fang ta d\u1ef1 \u0111o\u00e1n \u0111\u00e0 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed ch\u1ec9 thu\u1ea7n b\u1eb1ng l\u00fd lu\u1eadn theo ki\u1ec3u l\u1eadp tr\u00ecnh trong m\u00e1y t\u00ednh, \u0111\u1ec3 r\u1ed3i khi c\u01a1n th\u1ee7y tri\u1ec1u th\u1eddi gian nhanh ch\u00f3ng cu\u1ed1n s\u1ea1ch \u0111i nh\u1eefng g\u00ec ta kh\u1ed5 c\u00f4ng t\u1ea1o d\u1ef1ng v\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng n\u00edu k\u00e9o b\u1eb1ng m\u1ecdi c\u00e1ch, ta m\u1edbi th\u1ea5y r\u1eb1ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u1eabn c\u1ee9 \u00e2m th\u1ea7m tr\u00f4i theo m\u1ed9t chi\u1ec1u kh\u00e1c h\u1eb3n v\u1edbi nh\u1eefng b\u00e0i b\u1ea3n trong l\u00fd thuy\u1ebft. Khi c\u01a1n th\u1ee7y tri\u1ec1u th\u1eddi gian r\u00fat xu\u1ed1ng, d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y cu\u1ed9c s\u1ed1ng l\u1ea1i hi\u1ec7n ra, \u1ea9n hi\u1ec7n trong nh\u1eefng l\u1edbp ph\u00f9 sa, nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb m\u00e0 ta ng\u1ee1 r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 v\u1ea5t b\u1ecf \u0111i. Gi\u1edd \u0111\u00e2y ch\u00fang ta l\u1ea1i h\u1ed1i h\u1ea3 \u0111i nh\u1eb7t nh\u1ea1nh nh\u1eefng m\u1ea3nh v\u1ee5n \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1eafp v\u00e1 l\u1ea1i, v\u1edbi \u01b0\u1edbc mong t\u00e1i t\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng ban \u0111\u1ea7u. Nh\u01b0ng nh\u1eefng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng ch\u1eafp v\u00e1 \u0111\u00f3 ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 h\u00ecnh th\u1ee9c, m\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ho\u00e0n to\u00e0n ph\u1ea7n tinh th\u1ea7n, l\u00e0 ph\u1ea7n \u0111em l\u1ea1i gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u00edch th\u1ef1c cho h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3. X\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta \u0111ang c\u00f3 nguy c\u01a1 \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1i m\u00e0 th\u00e1nh Gandhi g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<em>ch\u00e2n tr\u1eddi \u0111en t\u1ed1i nh\u1ea5t,<\/em>\u201d hay m\u1ed9t bi\u1ebfn c\u1ed1 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi c\u00e1i m\u00e0 m\u00e0 tri\u1ebft gia Heidegger g\u1ecdi l\u00e0 \u201c<em>s\u1ef1 t\u0103m t\u1ed1i \u00e2m u tr\u00ean c\u00f5i th\u1ebf<\/em>\u201d (<em>die Verd\u00fcsterung der Welt<\/em>)<sup>(2)<\/sup>, nh\u01b0ng th\u1ef1c t\u1ebf c\u00f2n nguy hi\u1ec3m h\u01a1n, khi b\u00ean c\u1ea1nh s\u1ef1 suy \u0111\u1ed3i tinh th\u1ea7n th\u00ec \u201c<em>s\u1ef1 t\u0103m t\u1ed1i \u00e2m u<\/em>\u201d \u0111\u00f3 l\u1ea1i k\u00e9o theo s\u1ef1 suy \u0111\u1ed3i c\u1ee7a \u0111\u1ea1o l\u00fd.<\/p>\n<p>Su\u1ed1t m\u1ed9t th\u1eddi gian d\u00e0i, ch\u00fang ta ch\u01b0a hi\u1ec3u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t con ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean ch\u00fang ta mu\u1ed1n v\u01b0\u1ee3t qua giai \u0111o\u1ea1n l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh nh\u1eefng anh h\u00f9ng. Ch\u00fang ta t\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng l\u00fd tr\u00ed \u0111\u1ec3 xoay chuy\u1ec3n c\u00e0n kh\u00f4n, \u0111em l\u00fd lu\u1eadn \u0111\u1ec3 chuy\u1ec3n d\u1eddi l\u1ecbch s\u1eed. Nh\u1eefng g\u00ec kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u00fang ta ph\u1ee7 \u0111\u1ecbnh s\u1ea1ch tr\u01a1n, theo ki\u1ec3u vua quan tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n cho r\u1eb1ng c\u00e1i \u0111\u00e8n ch\u00fac ng\u01b0\u1ee3c m\u00e0 v\u1eabn s\u00e1ng ch\u1ec9 l\u00e0 tr\u00f2 l\u1eeba b\u1ecbp, hay c\u1eadu h\u1ecdc tr\u00f2 c\u1ea5p 2 cho r\u1eb1ng c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh vi ph\u00e2n ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u v\u00f4 b\u1ed5. S\u1ef1 t\u1ef1 m\u00e3n \u0111\u00e3 \u0111\u1ea9y x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta r\u01a1i v\u00e0o s\u1ef1 \u1ea5u tr\u0129, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a b\u00e9, sau khi d\u00f9ng n\u00e1 cao su b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con chim, b\u00e8n gi\u01b0\u01a1ng n\u00e1 l\u00ean tr\u1eddi v\u00e0 tin r\u1eb1ng c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eafn r\u1ee5ng c\u1ea3 v\u1ea7ng tr\u0103ng. V\u1edbi nh\u1eefng quan \u0111i\u1ec3m c\u1ef1c \u0111oan v\u1ec1 t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 m\u01a1 h\u1ed3 v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n th\u1ef1c t\u1ebf c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng, ch\u00fang ta v\u1ed9i v\u00e3 ph\u1ee7 nh\u1eadn nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n h\u00f3a t\u00e2m linh, v\u00ec cho r\u1eb1ng l\u00f2ng k\u00ednh t\u00edn si\u00eau nhi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f3i bu\u1ed9c t\u00e2m th\u1ee9c con ng\u01b0\u1eddi trong s\u1ee3 h\u00e3i, kh\u00f4ng cho con ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn t\u1ef1 do. Ch\u00fang ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u r\u1eb1ng l\u00e0m m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2n ch\u00ednh kh\u00f3 h\u01a1n l\u00e0m m\u1ed9t thi\u00ean th\u1ea7n. Ch\u1eebng n\u00e0o con ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi tham-s\u00e2n-si, th\u00ec s\u1ef1 s\u1ee3 h\u00e3i t\u1eeb l\u00f2ng k\u00ednh t\u00edn si\u00eau nhi\u00ean \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u c\u1ea7n thi\u1ebft gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft ki\u1ec1m ch\u1ebf d\u1ee5c v\u1ecdng \u0111\u1ec3 t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111i theo con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1o l\u00fd, gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t c\u1eadu h\u1ecdc tr\u00f2 ngh\u1ecbch ng\u1ee3m kh\u00f4ng d\u00e1m l\u00e0m \u0111i\u1ec1u c\u00e0n qu\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc v\u1ecb th\u1ea7y \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 nh\u01b0ng nghi\u00eam kh\u1eafc. L\u1ecbch s\u1eed nh\u00e2n lo\u1ea1i cho th\u1ea5y l\u00f2ng k\u00ednh t\u00edn si\u00eau nhi\u00ean, m\u1eb7c d\u00f9 l\u1eafm phen b\u1ecb l\u1ea1m d\u1ee5ng, v\u1eabn g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111i\u1ec1u h\u00f2a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng gi\u1ec1ng m\u1ed1i \u0111\u1ea1o l\u00fd trong x\u00e3 h\u1ed9i, gi\u00fap x\u00e3 h\u1ed9i \u1ed5n \u0111\u1ecbnh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 \u01b0\u1edbc th\u00fac c\u1ee7a ph\u00e1p lu\u1eadt. T\u00edn \u0111\u1ed3 Thi\u00ean ch\u00faa gi\u00e1o s\u1ebd khoan h\u00f2a h\u01a1n n\u1ebfu bi\u1ebft tin s\u1ee3 \u0111\u1ee9c Ch\u00faa Tr\u1eddi, t\u00edn \u0111\u1ed3 Tin L\u00e0nh s\u1ebd nh\u00e2n \u00e1i h\u01a1n n\u1ebfu bi\u1ebft tin s\u1ee3 \u0111\u1ee9c J\u00e9sus, t\u00edn \u0111\u1ed3 H\u1ed3i gi\u00e1o s\u1ebd t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n n\u1ebfu bi\u1ebft tin s\u1ee3 \u0111\u1ee9c Ala, t\u00edn \u0111\u1ed3 Ph\u1eadt gi\u00e1o s\u1ebd thu\u1ea7n th\u00e0nh h\u01a1n n\u1ebfu bi\u1ebft tin v\u00e0o Ph\u1eadt ph\u00e1p. \u1ede x\u00e3 h\u1ed9i \u00c1 \u0110\u00f4ng, h\u01a1n m\u1ea5y ng\u00e0n n\u0103m qua, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi d\u00f9 kh\u00f4ng theo m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o th\u00ec v\u1eabn tin v\u00e0o \u00f4ng Tr\u1eddi v\u00e0 s\u1ee3 lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3. Ngay c\u1ea3 k\u1ebb n\u1eafm to\u00e0n quy\u1ec1n sinh s\u00e1t trong tay nh\u01b0 c\u00e1c \u00f4ng vua Trung Qu\u1ed1c th\u1eddi phong ki\u1ebfn v\u1eabn ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ea5ng T\u1ed1i cao \u0111\u1ec3 s\u1ee3. Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng hi\u1ec3u th\u00e2m \u00fd c\u1ee7a hai ch\u1eef \u201c<em>Thi\u00ean t\u1eed<\/em>\u201d n\u00ean v\u1ed9i v\u00e0ng cho \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ed1i th\u1eadm x\u01b0ng \u0111\u1ea7y hu\u00eanh hoang c\u1ee7a k\u1ebb n\u1eafm quy\u1ec1n cai tr\u1ecb. Vua l\u00e0 k\u1ebb n\u1eafm to\u00e0n quy\u1ec1n sinh s\u00e1t trong tay, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec khi\u1ebfn \u201c\u00f4ng tr\u1eddi con\u201d kia s\u1ee3 h\u00e3i n\u1eefa. M\u00e0 khi kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 s\u1ee3 h\u00e3i th\u00ec \u201c\u00f4ng tr\u1eddi con\u201d kia s\u1ebd bi\u1ebfn th\u00e0nh thi\u00ean th\u1ea7n ho\u1eb7c bi\u1ebfn th\u00e0nh \u00e1c qu\u1ef7, m\u00e0 ch\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u1ebfn 99,9% l\u00e0 bi\u1ebfn th\u00e0nh \u00e1c qu\u1ef7, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ra kh\u00e1i ni\u1ec7m \u201c<em>thi\u00ean t\u1eed<\/em>\u201d \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf vua. M\u1ed7i khi c\u00f3 thi\u00ean tai b\u00e3o l\u1ee5t \u0111\u1ea9y nh\u00e2n d\u00e2n v\u00e0o c\u1ea3nh kh\u1ed1n kh\u00f3, c\u00e1c v\u1ecb quan th\u01b0\u1eddng vin v\u00e0o c\u1edb \u0111\u00f3, xem nh\u01b0 l\u00e0 l\u1eddi r\u0103n \u0111e c\u1ea3nh c\u00e1o c\u1ee7a \u201c<em>\u00f4ng<\/em> <em>b\u1ed1 vua<\/em> \u201d l\u00e0 \u00f4ng Tr\u1eddi \u0111\u1ec3 can ng\u0103n vua b\u1edbt hoang d\u00e2m, m\u00e0 lo tu nh\u00e2n t\u00edch \u0111\u1ee9c. Vua v\u1eabn ph\u1ea3i c\u00f3 c\u00e1i \u0111\u1ec3 s\u1ee3 l\u00e0 \u00f4ng Tr\u1eddi th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ef1 ki\u1ec1m ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00ecnh m\u00e0 th\u00e0nh \u00f4ng vua t\u1ed1t. Khi con ng\u01b0\u1eddi lu\u00f4n th\u1ea5y m\u00ecnh l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb anh h\u00f9ng v\u0129 \u0111\u1ea1i, mu\u1ed1n b\u1eaft l\u1ecbch s\u1eed v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 ph\u1ea3i c\u00fai \u0111\u1ea7u, th\u00ec h\u1ecd s\u1ebd kh\u00f4ng s\u1ee3 g\u00ec c\u1ea3. Nh\u01b0ng khi m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1i g\u00ec \u0111\u1ec3 s\u1ee3 n\u1eefa, khi kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed9t th\u1ebf l\u1ef1c si\u00eau nhi\u00ean n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u01b0\u1edbc th\u00fac h\u00e0nh vi con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa th\u00ec x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3 s\u1ebd c\u00f3 nguy c\u01a1 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n v\u00e0 suy \u0111\u1ed3i. M\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ed1ng an vui t\u1ef1 t\u1ea1i m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 k\u00ednh t\u00edn si\u00eau nhi\u00ean, khi n\u00e0o x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u00f3 g\u1ed3m to\u00e0n nh\u1eefng tri\u1ebft nh\u00e2n th\u1ea5u \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ebd sinh t\u1eed huy\u1ec1n vi hay nh\u1eefng b\u1eadc ch\u00e2n nh\u00e2n gi\u00e1c ng\u1ed9.<\/p>\n<p>C\u00f3 m\u1ed9t th\u1eddi, th\u1ebf gi\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y t\u00f4n vinh thuy\u1ebft ti\u1ebfn h\u00f3a Darwin, xem nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eafng l\u1ee3i v\u1ebb vang c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. Sinh h\u1ecdc chi ph\u1ed1i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng tri\u1ebft h\u1ecdc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y trong th\u1ebf k\u1ef7 19, gi\u1ed1ng nh\u01b0 vai tr\u00f2 c\u1ee7a to\u00e1n h\u1ecdc trong th\u1ebf k\u1ef7 17. Con ng\u01b0\u1eddi t\u01b0\u1edfng m\u00ecnh s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ee7 nh\u00e2n \u00f4ng th\u1ef1c s\u1ef1 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u1ec3 ki\u1ebfn t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi ho\u00e0n h\u1ea3o, khi giao tr\u1ea3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf l\u1ea1i cho nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 m\u00ea t\u00edn nh\u1ea3m nh\u00ed. Nh\u01b0ng nh\u1eefng b\u1eadc tr\u00ed gi\u1ea3 ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 nhanh ch\u00f3ng nh\u1eadn ra r\u1eb1ng h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a Darwin, b\u00ean c\u1ea1nh nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129a t\u00edch c\u1ef1c v\u1ec1 khoa h\u1ecdc, \u0111\u00e3 v\u00f4 t\u00ecnh g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111\u1ea9y x\u00e3 h\u1ed9i ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u1ebfn b\u1edd v\u1ef1c th\u1ea3m h\u1ecda v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, khi nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh gi\u00e1 theo nh\u1eefng ti\u1ec3u chu\u1ea9n l\u1ea1nh l\u00f9ng c\u1ee7a sinh h\u1ecdc. Th\u1ea7n th\u00e1nh b\u1ecf \u0111i, nh\u01b0\u1eddng ch\u1ed7 cho l\u00fd tr\u00ed v\u00e0 quy lu\u1eadt sinh h\u1ecdc, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn c\u00f5i th\u1ebf m\u1ea5t \u0111i s\u1ef1 h\u00f2a \u0111i\u1ec7u v\u00e0 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t b\u00e3i chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng kh\u1ed1c li\u1ec7t.<\/p>\n<p>V\u0103n h\u00e0o Ph\u00e1p Voltaire c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u n\u00f3i n\u1ed5i ti\u1ebfng \u201c<em>N\u1ebfu Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i th\u00ec ta n\u00ean t\u1ea1o ra Ng\u00e0i<\/em>\u201d (<em>Si Dieu n&#8217;existait pas, il faudrait l&#8217;inventer). <\/em>C\u00e2u n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0103n h\u00e0o Dostoievski tri\u1ec3n khai nh\u01b0 l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng ch\u1ee7 \u0111\u1ea1o trong ti\u1ec3u thuy\u1ebft v\u0129 \u0111\u1ea1i <em>Anh em nh\u00e0 Karamazov<\/em>. V\u0103n h\u00e0o Nga n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u1ea3nh b\u00e1o n\u1ebfu con ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng v\u1edbi t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u201c<em>n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf th\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p l\u00e0m<\/em>\u201d (<em>Si Dieu n&#8217;existe pas, <\/em><em>tout est permis<\/em>) th\u00ec s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c con ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 t\u00e0n s\u00e1t l\u1eabn nhau cho \u0111\u1ebfn k\u1ebb cu\u1ed1i c\u00f9ng, v\u00e0 \u00f4ng cho r\u1eb1ng \u201c<em>Ng\u00e0y ph\u00e1n x\u00e9t cu\u1ed1i c\u00f9ng\u201d<\/em> ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra nh\u01b0 l\u00e0 \u0111i\u1ec3m d\u1eebng cho s\u1ef1 xu\u1ed1ng d\u1ed1c c\u1ee7a \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c. N\u1ebfu t\u00f4i sinh ra m\u1ed9t c\u00e1ch ng\u1eabu nhi\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 s\u1ed1ng m\u1ed9t cu\u1ed9c \u0111\u1eddi ng\u1eafn ng\u1ee7i, r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 l\u00e0 H\u01b0 v\u00f4 theo ki\u1ec3u \u201c<em>Apr\u00e8s nous le d\u00e9luge<\/em>!\u201d, th\u00ec vi\u1ec7c g\u00ec t\u00f4i l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u01b0\u1edfng th\u1ee5, cho d\u1ea7u s\u1ef1 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 gi\u00e1 b\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, b\u1eb1ng s\u1ef1 kh\u1ed5 \u0111au th\u1eadm ch\u00ed b\u1eb1ng c\u1ea3 c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng lo\u1ea1i? Nh\u00e2n v\u1eadt Smerdiakov gi\u1ebft cha nu\u00f4i l\u00e0 Fiodor Karamazov \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a c\u0169ng ch\u1ec9 v\u00ec c\u00e1i t\u01b0 t\u01b0\u1edfng \u201c<em>Tout est permis\u201d<\/em> kh\u1ee7ng khi\u1ebfp n\u00e0y. Trong th\u1eddi gian qua, \u0111\u00e3 c\u00f3 kh\u00f4ng \u00edt nh\u1eefng Smerdiakov g\u00e2y n\u00ean bi\u1ebft bao chuy\u1ec7n h\u00e3i h\u00f9ng trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>Tr\u1eeb nh\u1eefng b\u1eadc ch\u00e2n s\u01b0 gi\u00e1c ng\u1ed9 ho\u1eb7c nh\u1eefng k\u1ebb v\u0129 cu\u1ed3ng \u1ea5u tr\u0129, con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n l\u1edbn v\u1eabn l\u00e0 nh\u1eefng sinh v\u1eadt y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i, v\u1ec1 th\u1ec3 x\u00e1c l\u1eabn tinh th\u1ea7n. Khi b\u1ecb qu\u0103ng n\u00e9m v\u00e0o \u201cc\u00f5i ng\u01b0\u1eddi ta,\u201d con ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng th\u1ea5y m\u00ecnh qu\u00e1 b\u00e9 nh\u1ecf n\u00ean \u0111\u00e2m ra hoang mang gi\u1eefa v\u0169 tr\u1ee5 m\u1ecbt m\u00f9ng, do \u0111\u00f3 h\u1ecd v\u1eabn lu\u00f4n c\u1ea7n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3m t\u1ef1a l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea5ng Si\u00eau nhi\u00ean. Tri\u1ebft h\u1ecdc hay t\u00f4n gi\u00e1o ra \u0111\u1eddi c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi ngu\u00f4i \u0111i ph\u1ea7n n\u00e0o c\u00e1i c\u1ea3m th\u1ee9c hoang mang \u0111\u00f3, trong vi\u1ec7c t\u00ecm ra m\u1ed9t ch\u1ed7 \u201c<em>an th\u00e2n l\u1eadp m\u1ec7nh.\u201d<\/em> Ngay c\u1ea3 nh\u1eefng k\u1ebb th\u1eddi trai tr\u1ebb x\u00f4ng x\u00e1o trong \u0111\u1ea5u tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a L\u200e\u00fd tr\u00ed, ch\u1ec9 tin duy nh\u1ea5t v\u00e0o khoa h\u1ecdc, th\u00ec \u0111\u1ebfn l\u00fac cu\u1ed1i \u0111\u1eddi v\u1eabn c\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ee9c tin. L\u200e\u00fd tr\u00ed d\u00f9 m\u00e3nh li\u1ec7t \u0111\u1ebfn m\u1ea5y c\u0169ng kh\u00f3 l\u00f2ng gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3m th\u1ee9c hoang mang tr\u01b0\u1edbc H\u01b0 v\u00f4, khi c\u1eadn k\u1ec1 c\u00e1i ch\u1ebft, ho\u1eb7c khi \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 phi l\u00fd trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng, m\u00e0 ta kh\u00f4ng sao l\u00fd gi\u1ea3i n\u1ed5i. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u01a1 duy\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta l\u1eafng nghe th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh l\u00ean ti\u1ebfng. Ch\u1ec9 khi n\u00e0o m\u1ea1ch ngu\u1ed3n t\u00e2m linh s\u00e2u th\u1eb3m trong m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c khai m\u1edf th\u00ec t\u00e2m th\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 m\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng cao \u0111\u1ec3 nh\u1eadn ra nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb ch\u00e2n ch\u00ednh c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng. Nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh b\u1eb1ng nh\u1eefng danh t\u1eeb s\u00e1o r\u1ed7ng, m\u00e0 ph\u00e1t kh\u1edfi t\u1eeb nh\u1eefng g\u00ec s\u00e2u th\u1eb3m nh\u1ea5t trong ta, do \u0111\u00f3 n\u00f3 m\u1edbi c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb tr\u01b0\u1eddng c\u1eedu. Khi n\u00e0o ch\u00fang ta ch\u1ec9 bi\u1ebft ch\u1ea1y theo nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb ph\u00f9 du c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t, xem \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb t\u1ed1i th\u01b0\u1ee3ng trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u00ec t\u00e2m tr\u00ed ch\u00fang ta v\u1eabn lu\u00f4n h\u1ed7n lo\u1ea1n b\u1edfi kh\u00e1t v\u1ecdng chi\u1ebfm h\u1eefu v\u00e0 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5. V\u00e0 s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong t\u00e2m tr\u00ed ch\u00fang ta ph\u00f3ng chi\u1ebfu th\u00e0nh s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong x\u00e3 h\u1ed9i. Do \u0111\u00f3, s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5m d\u1ee9t khi s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong n\u1ed9i t\u00e2m m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5m d\u1ee9t. M\u00e0 s\u1ef1 h\u1ed7n lo\u1ea1n trong n\u1ed9i t\u00e2m m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea5m d\u1ee9t khi con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ecbnh h\u01b0\u1edbng tinh th\u1ea7n ch\u00e2n ch\u00ednh. \u0110\u1ec3 g\u00f3p ph\u1ea7n v\u00e3n h\u1ed3i s\u1ef1 suy \u0111\u1ed3i \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c trong x\u00e3 h\u1ed9i hi\u1ec7n nay, c\u00f3 l\u1ebd ch\u00fang ta ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 v\u01b0\u1ee3t l\u00ean tr\u00ean l\u00fd tr\u00ed: <em>ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh<\/em>.<\/p>\n<p>Ch\u1eebng n\u00e0o con ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, ch\u1eebng n\u00e0o nh\u1eefng c\u1ea3m th\u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 phi l\u00fd di\u00eau mang c\u1ee7a c\u00f5i th\u1ebf, nh\u1eefng c\u1ea3m th\u1ee9c hoang mang v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 m\u1ecbt m\u00f9ng c\u00f2n n\u1ea3y sinh, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eefng kh\u1eafc kho\u1ea3i si\u00eau h\u00ecnh c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i, th\u00ec ng\u00e0y \u0111\u00f3 ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a t\u00f4n gi\u00e1o v\u1eabn c\u00f2n vang l\u00ean trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u00e2m linh. <em>M\u1ecdi t\u00f4n gi\u00e1o ch\u00e2n ch\u00ednh lu\u00f4n n\u00e2ng cao \u0111\u1eddi s\u1ed1ng t\u00e2m linh cho con ng\u01b0\u1eddi, gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng thi\u1ec7n v\u00e0 \u0111em l\u1ea1i b\u00ecnh y\u00ean cho c\u00f5i th\u1ebf. N\u00f3 ch\u1ec9 tr\u1edf n\u00ean suy \u0111\u1ed3i khi b\u1ecb l\u1ea1m d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u1ed9t th\u1ebf l\u1ef1c ph\u1ee5c v\u1ee5 cho th\u1ea7n quy\u1ec1n ho\u1eb7c th\u1ebf quy\u1ec1n.<\/em><\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ee9u v\u00e3n n\u1ec1n \u0111\u1ea1o l\u00fd \u0111ang c\u00f3 nguy c\u01a1 \u0111\u1ed5 n\u00e1t, ph\u1ea3i ch\u0103ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta c\u1ea7n l\u1eafng nghe ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a t\u00e2m linh? Th\u1ebf nh\u01b0ng gi\u1eefa th\u1eddi \u0111\u1ea1i m\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c xem nh\u01b0 chi\u1ebfc \u0111\u0169a v\u1ea1n n\u0103ng \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft nhi\u1ec1u v\u1ea5n n\u1ea1n cho nh\u00e2n lo\u1ea1i, th\u00ec li\u1ec7u c\u00f3 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap ch\u00fang ta ki\u1ebfn t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t nh\u00e2n sinh quan hay m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi quan khoa h\u1ecdc m\u00e0 v\u1eabn \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng kh\u00e1t v\u1ecdng t\u00e2m linh c\u00f9ng nh\u1eefng y\u00eau s\u00e1ch v\u1ec1 \u0111\u1ea1o l\u00fd? Theo nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean t\u00e0i Einstein th\u00ec c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi s\u1ebd l\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o<sup>(3)<\/sup>. C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e3 g\u00e2y ra nhi\u1ec1u tranh lu\u1eadn v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 n\u1ed9i dung c\u1ee7a n\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u1ebf nh\u1ecb n\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n<sup>(4)<\/sup>, n\u00ean \u1edf \u0111\u00e2y ch\u1ec9 xin nh\u1ea5n m\u1ea1nh m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m: t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam, Ph\u1eadt gi\u00e1o g\u1ea7n nh\u01b0 \u0111\u00e3 g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c, gi\u1ed1ng nh\u01b0 Thi\u00ean ch\u00faa gi\u00e1o v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u00c2u ch\u00e2u, nh\u01b0 H\u1ed3i gi\u00e1o v\u1edbi l\u1ecbch s\u1eed c\u00e1c n\u01b0\u1edbc kh\u1ed1i \u00c1 R\u1eadp hay v\u00f9ng Trung \u00c1, cho n\u00ean Ph\u1eadt ph\u00e1p d\u1ec5 d\u00e0ng th\u1ea9m th\u1ea5u v\u00e0o l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Vi\u1ec7t. Do \u0111\u00f3, \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t x\u00e3 h\u1ed9i v\u00e0 n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u0111\u00e3 bao \u0111\u1eddi ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u \u0111\u1eadm c\u1ee7a Nho gi\u00e1o v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc ta th\u00ec n\u1ed9i dung c\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc Einstein, b\u00ean c\u1ea1nh \u00fd ngh\u0129a tri\u1ebft h\u1ecdc, c\u00f2n mang \u00fd ngh\u0129a th\u1ef1c ti\u1ec5n.<\/p>\n<p>V\u1edbi v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1p m\u00f4n, Ph\u1eadt ph\u00e1p lu\u00f4n \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 l\u01b0\u1ee3ng c\u0103n c\u01a1 c\u1ee7a ch\u00fang sinh t\u00ecm c\u1ea7u gi\u00e1c ng\u1ed9. Th\u1ebf gi\u1edbi Hoa Nghi\u00eam \u0111em l\u1ea1i cho con ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t ki\u1ebfn tr\u00fac v\u0169 tr\u1ee5 v\u0129 \u0111\u1ea1i; t\u01b0 t\u01b0\u1edfng B\u00e1t Nh\u00e3 \u0111\u01b0a con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi si\u00eau vi\u1ec7t nh\u1ecb bi\u00ean; ph\u00e1p m\u00f4n T\u1ecbnh \u0111\u1ed9 gi\u00fap m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c an l\u1ea1c t\u00e2m linh b\u1eb1ng c\u00e1ch ni\u1ec7m h\u1ed3ng danh ch\u01b0 Ph\u1eadt; Thi\u1ec1n t\u00f4ng \u0111em l\u1ea1i m\u1ed9t nh\u00e3n quan b\u00ecnh \u0111\u1eb3ng gi\u1eefa Sinh T\u1eed v\u1edbi Ni\u1ebft B\u00e0n; T\u1ee9 di\u1ec7u \u0111\u1ebf v\u00e0 B\u00e1t ch\u00ednh \u0111\u1ea1o ch\u1ec9 ra ch\u00e2n t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1ea1ch ra con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111i \u0111\u1ebfn gi\u1ea3i tho\u00e1t; thuy\u1ebft Th\u1eadp nh\u1ecb nh\u00e2n duy\u00ean tr\u00ecnh b\u00e0y to\u00e0n b\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5 theo m\u1ed9t c\u1ea5u tr\u00fac to\u00e0n b\u00edch, trong \u0111\u00f3 m\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt \u0111\u1ec1u li\u00ean quan ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi nhau theo lu\u1eadt nh\u00e2n qu\u1ea3. Ph\u1eadt ph\u00e1p \u0111em \u0111\u1ebfn cho nh\u00e2n lo\u1ea1i m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00ecn <em>nh\u01b0 th\u1ef1c<\/em> v\u1ec1 b\u1ea3n ch\u1ea5t v\u00f4 th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb b\u1ecf tham d\u1ee5c v\u00e0 m\u1edf r\u1ed9ng l\u00f2ng ra v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. M\u1ed7i c\u00e1 nh\u00e2n nh\u01b0 m\u1ed9t vi\u00ean g\u1ea1ch, mu\u1ed1n g\u1eafn k\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u00ean g\u1ea1ch \u0111\u00f3 l\u1ea1i v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 ki\u1ebfn t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t ng\u00f4i nh\u00e0 chung mang t\u00ean <em>Nh\u00e2n Lo\u1ea1i<\/em>, th\u00ec con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn ch\u1ea5t xi m\u0103ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 <em>t\u00e2m \u0110\u1ea1i Bi<\/em> c\u1ee7a Ph\u1eadt ph\u00e1p ho\u1eb7c <em>l\u00f2ng B\u00e1c \u00c1i<\/em> c\u1ee7a ch\u00faa J\u00e9sus. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft v\u00e0 tr\u00ean h\u1ebft, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt v\u1ea1ch ra ch\u00e1nh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm v\u1ec1 ph\u1ea7n t\u1ed1i linh trong t\u1ef1 th\u00e2n, \u0111\u00f3 l\u00e0 <em>Ph\u1eadt t\u00ednh.<\/em> Trong v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 t\u1ed1i linh ngo\u00e0i c\u00e1i t\u1ed1i linh trong t\u00e2m ta. Gi\u00e1o l\u00fd v\u1ec1 Ph\u1eadt t\u00ednh s\u1ebd g\u00f3p ph\u1ea7n n\u00e2ng cao t\u1ea7m nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u1ec3 con ng\u01b0\u1eddi x\u00e1c l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi quan v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e2n sinh quan khoan dung, th\u1ea5m nhu\u1ea7n h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb gi\u00e1c ng\u1ed9 v\u00e0 t\u1eeb bi c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt. Ch\u1ec9 nh\u1eefng n\u1ec1n \u0111\u1ea1o l\u00fd xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb c\u1ed9i ngu\u1ed3n s\u00e2u th\u1eb3m c\u1ee7a t\u00e2m linh m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng s\u00e2u xa \u0111\u1ebfn x\u00e3 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>K\u1ec3 t\u1eeb khi \u00e1nh s\u00e1ng gi\u00e1c ng\u1ed9 t\u1eeb Tu\u1ec7 tr\u00ed si\u00eau vi\u1ec7t c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt b\u1eebng l\u00ean d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c c\u00e2y B\u1ed3 \u0110\u1ec1 c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u01a1n hai ng\u00e0n n\u0103m, cho \u0111\u1ebfn nay n\u00f3 v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ecfa s\u00e1ng nh\u1eefng ch\u00e2n tr\u1eddi t\u01b0 t\u01b0\u1edfng v\u00e0 t\u00e2m linh c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i. T\u1ea1i nh\u1eefng th\u1eddi bu\u1ed5i \u0111i\u00ean \u0111\u1ea3o nh\u1ea5t hay t\u1ea1i nh\u1eefng \u201c<em>ch\u00e2n tr\u1eddi u \u00e1m nh\u1ea5t\u201d<\/em> nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, th\u00ec \u00e1nh s\u00e1ng \u0111\u00f3 l\u1ea1i c\u00e0ng c\u1ea7n thi\u1ebft h\u01a1n n\u1eefa cho x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta, cho to\u00e0n nh\u00e2n lo\u1ea1i, \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c\u2014nh\u01b0 l\u1eddi th\u00e1nh Gandhi\u2014\u201c<em>ni\u1ec1m tin l\u1ea1i b\u1eebng l\u00ean s\u00e1ng ch\u00f3i v\u00e0 c\u1ee9u r\u1ed7i ch\u00fang ta.\u201d<\/em><\/p>\n<p>H\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m qua, ti\u1ebfng chu\u00f4ng ch\u00f9a trong b\u00f3ng chi\u1ec1u h\u00f4m \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng v\u1ecdng nh\u01b0 m\u1ed9t s\u1ee9c m\u1ea1nh t\u00e2m linh b\u00e0ng b\u1ea1c trong l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Vi\u1ec7t, th\u00ec b\u00e2y gi\u1edd ch\u00fang ta c\u00f2n c\u1ea7n n\u00f3 vang v\u1ecdng h\u01a1n n\u1eefa \u0111\u1ec3 c\u1ea3nh t\u1ec9nh con ng\u01b0\u1eddi ra kh\u1ecfi b\u1ebfn m\u00ea, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edbng thi\u1ec7n v\u00e0 c\u00f9ng nhau x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i t\u1eeb nh\u1eefng mu\u00f4n ng\u00e0n \u0111\u1ed5 v\u1ee1. Nh\u01b0ng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1eb7t ra l\u00e0 li\u1ec7u c\u00f3 b\u1eadc long t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0o trong Ph\u1eadt gi\u00e1o hi\u1ec7n nay h\u1ed9i \u0111\u1ee7 t\u00e2m l\u1ef1c, tr\u00ed l\u1ef1c v\u00e0 ph\u00e1p l\u1ef1c trong vi\u1ec7c ho\u1eb1ng d\u01b0\u01a1ng Ch\u00e1nh ph\u00e1p \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 tr\u1edf th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c? C\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi v\u1eabn c\u00f2n \u0111ang n\u1eb1m \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng, b\u00e0i vi\u1ebft xin \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft th\u00fac b\u1eb1ng l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a b\u00e1c s\u0129 P.Dahlke:<\/p>\n<p>\u201c<em>S\u1ef1 th\u00f4 b\u1ea1o hung \u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0\u1edbp h\u01b0\u01a1ng hoa c\u1ee7a n\u1ec1n v\u0103n minh ch\u00fang ta \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng tr\u00ean nh\u1eefng nh\u1eadn th\u1ee9c sai l\u1ea7m v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a cu\u1ed9c s\u1ed1ng, t\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 k\u00e9o theo s\u1ef1 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 sai l\u1ea7m v\u1ec1 nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng . . . <\/em><\/p>\n<p><em>Ch\u00ednh \u1edf \u0111i\u1ec3m n\u00e0y gi\u00e1o l\u00fd \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1eadc \u0111\u1ea1o s\u01b0, m\u1ed9t nh\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c, m\u1ed9t nh\u00e0 c\u00e1ch m\u1ea1ng thay \u0111\u1ed5i c\u00e1c gi\u00e1 tr\u1ecb, t\u00f3m l\u1ea1i nh\u01b0 l\u00e0 <strong>ph\u00fac \u00e2m cho t\u01b0 t\u01b0\u1edfng<\/strong> v\u00e0 t\u1ea1o ra m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t m\u1edbi cho \u201ccu\u1ed9c \u0111\u1ea5u tranh sinh t\u1ed3n\u201d m\u00f9 qu\u00e1ng, m\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u00fang ta \u0111\u1ec1u l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u01b0 nh\u1eefng k\u1ebb \u0111i\u00ean cu\u1ed3ng.<\/em>\u201d<sup>(5)      <br \/>&#160;<\/sup><\/p>\n<p><strong>Ph\u1eadt \u0111\u1ea3n 2554<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#160;<\/strong><\/p>\n<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong><\/strong>  <\/p>\n<p><strong>Ph\u1ea7n ghi ch\u00fa:<\/strong><\/p>\n<p>(1) Interview with Dr. John Mott, <em>Young India<\/em>, 1929 March 21<\/p>\n<p>(2) \u201c<em>S\u1ef1 suy \u0111\u1ed3i tinh th\u1ea7n tr\u00ean qu\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111i xa \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c b\u1ecb \u0111e do\u1ea1 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t lu\u00f4n c\u1ea3 s\u1ee9c m\u1ea1nh tinh th\u1ea7n cu\u1ed1i c\u00f9ng, s\u1ee9c m\u1ea1nh gi\u00fap h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn ra v\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 suy \u0111\u1ed3i \u1ea5y (. . .). S\u1ef1 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u0111\u01a1n gi\u1ea3n n\u00e0y ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean quan g\u00ec v\u1edbi t\u00ednh bi quan c\u0169ng nh\u01b0 t\u00ednh l\u1ea1c quan theo kh\u00e1i ni\u1ec7m v\u0103n h\u00f3a, b\u1edfi v\u00ec s\u1ef1 t\u0103m t\u1ed1i \u00e2m u c\u1ee7a c\u00f5i th\u1ebf, ch\u01b0 th\u1ea7n \u0111\u00e3 b\u1ecf \u0111i, qu\u1ea3 \u0111\u1ea5t b\u1ecb t\u00e0n ph\u00e1, con ng\u01b0\u1eddi k\u1ebft b\u00e8 nh\u00f3m, m\u1ecdi th\u1ee9 s\u00e1ng t\u1ea1o phi\u00eau b\u1ed3ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ng\u1edd v\u1ef1c h\u1eadn th\u00f9, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, tr\u00ean to\u00e0n tr\u00e1i \u0111\u1ea5t n\u00e0y, \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t m\u1ee9c t\u01b0\u01a1ng x\u1ee9ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i c\u00e1c ph\u1ea1m tr\u00f9 \u1ea5u tr\u0129 nh\u01b0 bi quan ho\u1eb7c l\u1ea1c quan \u0111\u1ec1u tr\u1edf n\u00ean l\u1ed1 b\u1ecbch t\u1eeb l\u00e2u<\/em>.\u201d (<strong>Martin Heidegger<\/strong>, <em>Einf\u00fchrung in die Metaphysik<\/em>, Vittorio Klostermann, GA40, 1983, tr.41)<\/p>\n<p>(3)<em> &quot;<\/em><em>T\u00f4n gi\u00e1o trong t\u01b0\u01a1ng lai ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o mang t\u1ea7m v\u00f3c v\u0169 tr\u1ee5. T\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u00f3 ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t l\u00ean tr\u00ean m\u1ed9t Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng theo h\u00ecnh \u1ea3nh con ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1o \u0111i\u1ec1u c\u00f9ng th\u1ea7n h\u1ecdc. V\u00ec bao h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 y\u1ebfu t\u1ed1 t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00e0 tinh th\u1ea7n, n\u00f3 ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t n\u1ec1n t\u1ea3ng tr\u00ean m\u1ed9t c\u1ea3m th\u1ee9c t\u00f4n gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t kh\u1edfi t\u1eeb kinh nghi\u1ec7m v\u1ec1 v\u1ea1n h\u1eefu nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t Th\u1ec3 Nh\u1ea5t Nh\u01b0 \u0111\u1ea7y \u00fd ngh\u0129a, trong th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean l\u1eabn tinh th\u1ea7n. \u0110\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u00e1p \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u n\u00e0y. N\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi nh\u1eefng y\u00eau c\u1ea7u c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u00ec \u0111\u00f3 s\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt.\u201d (The religion of the future will be a cosmic religion. <\/em><em>It would transcend a personal God and avoid dogmas and theology. Covering both the natural and the spiritual, it should be based on a religious sense, arising from the experience of all things, natural and spiritual, as a meaningful unity. Buddhism answers this description. If there is any religion that would cope with modern scientific needs it would be Buddhism.)<\/em><\/p>\n<p>(4) Xin xem \u201c<em>Di\u1ec7u qu\u00e1n s\u00e1t tr\u00ed: t\u1eeb m\u1ed9t g\u00f3c nh\u00ecn<\/em>\u201d, Nguy\u1ec7t san V\u0103n h\u00f3a Ph\u1eadt gi\u00e1o, s\u1ed1 65\/2008<\/p>\n<p>(5) <strong>P. Dahlke<\/strong>, <em>\u0110\u1ea1o Ph\u1eadt v\u00e0 khoa h\u1ecdc,<\/em> <em>Hu\u1ef3nh Ng\u1ecdc Chi\u1ebfn <\/em>d\u1ecbch, NXB Ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng, 2009, tr.362-363<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p>&#160;<\/p>\n<p align=\"right\">.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u1ef1 b\u0103ng ho\u1ea1i \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, s\u1ef1 ph\u00e1 s\u1ea3n nh\u1eefng gi\u00e1 tr\u1ecb tinh th\u1ea7n trong x\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta hi\u1ec7n nay \u0111ang gi\u00f3ng l\u00ean nh\u1eefng h\u1ed3i chu\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u1ed9ng. X\u00e3 h\u1ed9i ch\u00fang ta \u0111ang \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng c\u01a1n \u0111\u1ecba ch\u1ea5n tinh th\u1ea7n khi\u1ebfn to\u00e0n th\u1ec3 to\u00e0 l\u00e2u \u0111\u00e0i \u0111\u1ea1o l\u00fd c\u1ee7a cha \u00f4ng b\u1ecb lung lay d\u1eef d\u1ed9i. B\u1ee9c tranh truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ea1o l\u00fd t\u1ed1t \u0111\u1eb9p bao \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 loang l\u1edf qu\u00e1 nhi\u1ec1u. Lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng b\u1ecb \u0111\u1ea3o l\u1ed9n, gi\u1ec1ng m\u1ed1i b\u1ecb x\u1edbi tung.<\/p>\n","protected":false},"author":407,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,25,138],"tags":[],"class_list":["post-12549","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bien-khao","category-nhan-dinh","category-tieu-luan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12549","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/407"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12549"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12549\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52791,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12549\/revisions\/52791"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}