{"id":106053,"date":"2026-07-21T02:00:20","date_gmt":"2026-07-21T02:00:20","guid":{"rendered":"https:\/\/damau.org\/?p=106053"},"modified":"2026-07-21T04:11:55","modified_gmt":"2026-07-21T04:11:55","slug":"ai-hon-hon-ai","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/106053\/ai-hon-hon-ai","title":{"rendered":"ai h\u1eddn h\u01a1n ai"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM.png\" rel=\"lightbox[106053]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-106054\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM.png\" alt=\"\" width=\"353\" height=\"516\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM.png 634w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-205x300.png 205w\" sizes=\"auto, (max-width: 353px) 100vw, 353px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><strong>Nhan Tower &#8211; Last Relic of Champa Kingdom<br \/>\nPhu Yen, Vietnam<\/strong> (2021)<br \/>\nPainting by&nbsp;<strong>Vincent Monluc<\/strong><\/p>\n<p>Ng\u00e0y th\u1ee9 hai c\u1ee7a chuy\u1ebfn \u0111i mi\u1ec1n Trung b\u1eb1ng xe thu\u00ea c\u00f3 t\u00e0i x\u1ebf, ch\u00fang t\u00f4i r\u1eddi Phan Thi\u1ebft b\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n ra M\u0169i N\u00e9, m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u00f4i ch\u01b0a t\u1eebng gh\u00e9 t\u1edbi m\u1eb7c d\u00f9 \u0111\u00e3 vi\u1ebfng Phan Thi\u1ebft g\u1ea7n ch\u1ee5c l\u1ea7n. L\u1ea7n n\u00e0y, t\u00f4i hy v\u1ecdng s\u1ebd c\u00f3 d\u1ecbp chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng t\u1eeb xa v\u00e0i \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c s\u1eafc c\u1ee7a v\u00f9ng n\u00e0y.&nbsp; Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed l\u1ea7u \u00d4ng Ho\u00e0ng, m\u1ed9t bi\u1ec7t th\u1ef1 n\u1eb1m tr\u00ean \u0111\u1ed3i do C\u00f4ng t\u01b0\u1edbc De Montpensier ch\u00e1u n\u1ed9i vua Louis-Philippe \u0110\u1ec7 nh\u1ea5t c\u1ee7a Ph\u00e1p x\u00e2y l\u00ean v\u00e0o \u0111\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 20. Ngo\u00e0i ra, b\u00e3i R\u1ea1ng y\u00ean b\u00ecnh l\u00e0 b\u00e3i bi\u1ec3n l\u00fd t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 ng\u1eafm nh\u00ecn, h\u00f2n Gh\u1ec1nh, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 h\u00f2n Lao, l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea3o nh\u1ecf g\u1ea7n b\u1edd v\u1edbi c\u1ea3nh thi\u00ean nhi\u00ean hoang s\u01a1 v\u00e0 n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n trong xanh; v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ed3i c\u00e1t th\u01a1 m\u1ed9ng c\u00f3 h\u00ecnh d\u00e1ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t thay \u0111\u1ed5i theo gi\u1edd, ng\u00e0y v\u00e0 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u, t\u00f4i kh\u00e1m ph\u00e1 ra b\u00e3i bi\u1ec3n v\u00e0 c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p ven \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 b\u1ecb che khu\u1ea5t b\u1edfi nh\u1eefng&nbsp;<em>r\u00ec-d\u1ecd\u1ecdc<\/em> (\u201cresort\u201d hay \u201ckhu ngh\u1ec9 d\u01b0\u1ee1ng\u201d l\u00e0 kh\u00e1ch s\u1ea1n trang b\u1ecb th\u00eam ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n gi\u1ea3i tr\u00ed cho kh\u00e1ch ti\u00eau khi\u1ec3n) hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. Anh t\u00e0i x\u1ebf, m\u1ed9t thanh ni\u00ean tr\u1ea1c 31, 32 tu\u1ed5i, nh\u1eafc nh\u1edf m\u1ed9t th\u1ef1c t\u1ebf&nbsp;kh\u00f3 ng\u1eedi:<\/p>\n<p>\u201cC\u00f4 ch\u00fa l\u00e0 \u2018Vi\u1ec7t ki\u1ec1u\u2019 mu\u1ed1n coi c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p M\u0169i N\u00e9 ph\u1ea3i v\u00f4 \u1edf trong m\u1ea5y c\u00e1i&nbsp;<em>r\u00ec-d\u1ecd\u1ecdc<\/em>&nbsp;v\u00e0 mua v\u00e9 \u0111i&nbsp;<em>tua<\/em>&nbsp;[tour].\u201d<\/p>\n<p>Khi t\u00f4i mu\u1ed1n t\u00ecm n\u01a1i tr\u1ed1ng tr\u1ea3i \u0111\u1ec3 ng\u1eafm phong c\u1ea3nh, t\u00e0i x\u1ebf cho xe v\u00e0o m\u1ed9t khu \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng xa c\u00e1c&nbsp;<em>r\u00ec-d\u1ecd\u1ecdc<\/em> v\u00e0 ng\u1eebng l\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00f4i nh\u00e0 l\u1edbn h\u1edf v\u00e1ch c\u00f3 nh\u1eefng t\u1ea5m b\u1ea3ng l\u1edbn s\u01a1n \u0111\u1ecf ghi chi ch\u00edt t\u00ean h\u1ecd.&nbsp;T\u00f4i xu\u1ed1ng xe nh\u00ecn quanh; d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u00f3 l\u00e0 ngh\u0129a \u0111\u1ecba c\u1ee7a m\u1ed9t bang Hoa ki\u1ec1u. T\u00f4i l\u1ea1nh x\u01b0\u01a1ng s\u1ed1ng nh\u1eadn ra \u0111\u00e3 th\u1ea5y c\u1ea3nh tr\u00ed n\u00e0y trong m\u1ed9t s\u1ed1 gi\u1ea5c m\u01a1 g\u1ea7n \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>S\u1ed1 l\u00e0 trong nh\u1eefng n\u0103m m\u1edbi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, t\u00f4i th\u01b0\u1eddng c\u00f3 linh t\u00ednh b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc qu\u00e3ng \u0111\u1eddi t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a m\u00ecnh. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n, v\u00e0o n\u0103m cu\u1ed1i b\u1eadc trung h\u1ecdc, t\u00f4i nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh s\u1ebd l\u00e0m k\u1ef9 s\u01b0 \u0111i\u1ec7n v\u00e0 ch\u1ec9 n\u1ed9p \u0111\u01a1n xin thi v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng Cao \u0111\u1eb3ng \u0110i\u1ec7n h\u1ecdc. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1eadu v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, nhi\u1ec1u \u0111\u00eam t\u00f4i n\u1eb1m m\u01a1 \u201cth\u1ea5y\u201d m\u00ecnh c\u1ea7m vi\u00ean ph\u1ea5n \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc b\u1ea3ng \u0111en gi\u1ea3ng b\u00e0i, kh\u00e1c h\u1eb3n v\u1edbi \u01b0\u1edbc m\u01a1 ban ng\u00e0y \u2013 l\u00e0m k\u1ef9 s\u01b0 m\u1eb7c \u0111\u1ed3&nbsp;<em>ka-ki<\/em>&nbsp;\u0111\u1ed9i n\u00f3n an to\u00e0n v\u00e0 x\u1eafn tay \u00e1o \u0111\u1ee9ng ch\u1ec9 huy gi\u1eefa c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>N\u0103m sau, \u0111i\u1ec1u t\u00f4i \u201cth\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc\u201d d\u1ea7n d\u1ea7n th\u00e0nh th\u1ef1c. Trong th\u1eddi gian h\u1ecdc tr\u01b0\u1eddng k\u1ef9 s\u01b0, t\u00f4i \u0111i d\u1ea1y k\u00e8m t\u01b0 gia v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng trung h\u1ecdc t\u01b0 \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm s\u1ed1ng. Ng\u00e0y t\u1ed1t nghi\u1ec7p, kh\u00f3a k\u1ef9 s\u01b0 \u0111i\u1ec7n g\u1eb7p kh\u00f3 kh\u0103n v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ee7 c\u01a1 quan tuy\u1ec3n d\u1ee5ng, v\u00e0 t\u00f4i kh\u00f4ng mu\u1ed1n tranh gi\u00e0nh ch\u1ed7 l\u00e0m v\u1edbi b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng kh\u00f3a c\u1ea7n vi\u1ec7c l\u00e0m h\u01a1n n\u00ean ti\u1ebfp t\u1ee5c h\u1ecdc l\u00ean ti\u1ebfn s\u0129 k\u1ef9 s\u01b0 t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Khoa h\u1ecdc S\u00e0i g\u00f2n.&nbsp; Sau \u0111\u00f3, l\u00e0m gi\u1ea3ng vi\u00ean t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Minh \u0110\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i h\u1ecdc t\u01b0 v\u00e0 sau c\u00f9ng tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng m\u1eb9 \u00f4m th\u00eam m\u1ed9t ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1ea3ng hu\u1ea5n.&nbsp; Th\u1ebf l\u00e0 t\u00f4i tr\u1edf th\u00e0nh&#8230; <em>gi\u00e1o gian<\/em>&nbsp;\u2013&nbsp;nh\u01b0&nbsp;c\u00e1c b\u1ea1n g\u1ecdi \u0111\u00f9a.<\/p>\n<p>Trong nh\u1eefng n\u0103m d\u1ea1y h\u1ecdc, t\u00f4i b\u1ecf \u00fd \u0111\u1ecbnh du h\u1ecdc v\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd ngh\u0129 m\u00ecnh s\u1ebd s\u1ed1ng \u1edf ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, m\u1eb7c d\u00f9 \u00f4ng nh\u1ea1c xem t\u01b0\u1edbng v\u00e0 c\u1ea3 quy\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o t\u00f4i c\u0169ng xu\u1ea5t ngo\u1ea1i.&nbsp;V\u1ec1 h\u01b0u sau nhi\u1ec1u n\u0103m l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 Qu\u1ed1c gia Gi\u00e1o d\u1ee5c, \u00f4ng ra c\u00f4ng nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e9p coi t\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng nh\u01b0 kinh Ph\u00e1p Hoa, t\u1ee9c l\u00e0 Di\u1ec7u ph\u00e1p Li\u00ean hoa kinh, b\u1ed9 kinh quan tr\u1ecdng ch\u1ee9a \u0111\u1ef1ng quan \u0111i\u1ec3m ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o.&nbsp;Tuy nhi\u00ean, nhi\u1ec1u \u0111\u00eam t\u00f4i n\u1eb1m m\u01a1 \u201cth\u1ea5y\u201d m\u00ecnh ng\u1ed3i l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t d\u1ee5ng c\u1ee5 m\u00e0 sau n\u00e0y t\u00f4i m\u1edbi bi\u1ebft l\u00e0 m\u00e0n \u1ea3nh \u0111i\u1ec7n to\u00e1n, hay \u0111\u1ee9ng thuy\u1ebft tr\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t \u0111\u00e1m ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c.&nbsp;\u0110\u00f9ng m\u1ed9t c\u00e1i, Th\u00e1ng T\u01b0 \u0110en x\u1ea3y \u0111\u1ebfn, v\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1ea5t. T\u00f4i g\u1ea1t n\u01b0\u1edbc m\u1eaft b\u1ecf x\u1ee9 ra \u0111i v\u00e0 sinh s\u1ed1ng v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c n\u01a1i \u0111\u1ea5t kh\u00e1ch xa l\u1ea1 \u2013 nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u201cth\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc\u201d!<\/p>\n<p>Nay th\u1ea5y khung c\u1ea3nh kh\u00e1 quen thu\u1ed9c t\u1ea1i khu ngh\u0129a trang m\u1edbi \u0111\u1ebfn l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, t\u00f4i th\u00f3t ru\u1ed9t ngh\u0129 t\u1edbi \u0111i\u1ec1m chi\u00eam bao:&nbsp;Ph\u1ea3i ch\u0103ng n\u01a1i \u0111\u00e2y s\u1ebd l\u00e0 \u201cch\u1ed7 \u1edf\u201d c\u1ee7a t\u00f4i sau n\u00e0y?&nbsp;N\u1ebfu th\u1ebf, ch\u1eafc h\u1eb3n t\u00f4i s\u1ebd ch\u1ebft trong m\u1ed9t chuy\u1ebfn v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam n\u00e0o \u0111\u00f3 v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n t\u1ea1i \u0111\u00e2y \u2013 sao v\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c?&nbsp;\u0110ang n\u01a1m n\u1edbp lo s\u1ee3, t\u00f4i nghe Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u l\u00ean ti\u1ebfng h\u1ecfi t\u00e0i x\u1ebf:<\/p>\n<p>\u201cCh\u00fa t\u00e0i \u01a1i, M\u0169i N\u00e9 l\u00e0 ch\u1ed7 du l\u1ecbch m\u00e0 sao ngh\u0129a trang l\u1edbn qu\u00e1 v\u1eady&nbsp;<em>n\u00e8<\/em>?\u201d<\/p>\n<p>\u201cNhi\u1ec1u \u2018Vi\u1ec7t ki\u1ec1u\u2019 c\u0169ng th\u1eafc m\u1eafc nh\u01b0 c\u00f4,\u201d anh c\u01b0\u1eddi n\u1eeda mi\u1ec7ng tr\u1ea3 l\u1eddi, \u201cSau n\u0103m 1975, do s\u1ef1 tranh ch\u1ea5p v\u00e0 ph\u00e2n chia quy\u1ec1n h\u00e0nh v\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ee3i gi\u1eefa c\u00e1c \u2018quan ch\u1ee9c\u2019 cao c\u1ea5p ngo\u00e0i H\u00e0 n\u1ed9i, b\u1ea3n \u0111\u1ed3 h\u00e0nh ch\u00e1nh c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 Phan Thi\u1ebft v\u00e0 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn thay \u0111\u1ed5i li\u00ean t\u1ee5c nh\u01b0 s\u00e1ng n\u1eafng chi\u1ec1u m\u01b0a.&nbsp;\u0110\u1ec3 con n\u00f3i cho c\u00f4 ch\u00fa nghe.\u201d<\/p>\n<p>Ban \u0111\u1ea7u, ba t\u1ec9nh Ninh Thu\u1eadn, B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 B\u00ecnh Tuy \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ed9p l\u1ea1i th\u00e0nh t\u1ec9nh Thu\u1eadn H\u1ea3i v\u1edbi t\u1ec9nh l\u1ef5 l\u00e0 Phan Rang, v\u00e0 n\u0103m sau t\u1ec9nh l\u1ef5 l\u1ea1i chuy\u1ec3n qua Phan Thi\u1ebft.&nbsp;\u0110\u1ea7u th\u1eadp ni\u00ean 1990, Thu\u1eadn H\u1ea3i l\u1ea1i t\u00e1ch ra th\u00e0nh hai t\u1ec9nh ri\u00eang r\u1ebd l\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 Ninh Thu\u1eadn, trong \u0111\u00f3 B\u00ecnh Thu\u1eadn m\u1edbi bao g\u1ed3m c\u1ea3 B\u00ecnh Tuy c\u0169.&nbsp;R\u1ed3i Phan Thi\u1ebft, t\u1ec9nh l\u1ef5 c\u1ee7a B\u00ecnh Thu\u1eadn, \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cn\u00e2ng c\u1ea5p\u201d th\u00e0nh \u201cth\u00e0nh ph\u1ed1\u201d Phan Thi\u1ebft.<\/p>\n<p>B\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u00e1c t\u1ec9nh thay \u0111\u1ed5i xo\u00e0nh xo\u1ea1ch theo nhu c\u1ea7u v\u00e0 tham t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c&nbsp;<em>s\u1ebfp<\/em>&nbsp;l\u1edbn \u1edf trung \u01b0\u01a1ng, v\u00e0 \u0111\u00e0n em h\u1ecd \u1edf c\u1ea5p v\u00f9ng, t\u1ec9nh hay huy\u1ec7n t\u1eadn t\u00ecnh tranh \u0111\u1ea5u&nbsp;<em>l\u1ea5n \u0111\u1ea5t gi\u00e0nh d\u00e2n<\/em>.&nbsp;V\u00ec \u0111\u1ea5t v\u00e0 d\u00e2n l\u00e0 \u0111\u00e1m \u201cd\u00e2n Ng\u1ee5y\u201d, l\u00e0 ti\u1ec1n l\u00e0 v\u00e0ng l\u00e0 c\u1ee7a c\u1ea3i \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111e d\u1ecda, l\u1ee3i d\u1ee5ng, tham nh\u0169ng, c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t v\u00e0&nbsp;v\u01a1 v\u00e9t.&nbsp;B\u1ea3n \u0111\u1ed3 h\u00e0nh ch\u00e1nh c\u1ee7a&nbsp;Phan Thi\u1ebft v\u00e0 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn thay \u0111\u1ed5i nh\u01b0 chong ch\u00f3ng:&nbsp;H\u1ebft x\u00e3 hay ph\u01b0\u1eddng n\u00e0y chuy\u1ec3n sang huy\u1ec7n kh\u00e1c, \u0111\u1ebfn x\u00e3 hay ph\u01b0\u1eddng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1eeb c\u00e1c ph\u1ea7n c\u1ee7a huy\u1ec7n kh\u00e1c.&nbsp;Th\u00ed d\u1ee5, x\u00e3 H\u00e0m Ti\u1ebfn v\u00e0 th\u1ecb tr\u1ea5n M\u0169i N\u00e9 thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u00e0m Thu\u1eadn c\u0169 chuy\u1ec3n v\u1ec1&nbsp;tr\u1ef1c thu\u1ed9c&nbsp;Phan Thi\u1ebft; \u0111\u1ed3ng th\u1eddi th\u1ecb tr\u1ea5n M\u0169i N\u00e9 chuy\u1ec3n th\u00e0nh ph\u01b0\u1eddng M\u0169i N\u00e9.&nbsp;M\u0169i N\u00e9 v\u1edbi nh\u1eefng&nbsp;<em>r\u00ec-d\u1ecd\u1ecdc<\/em>&nbsp;tr\u1edf th\u00e0nh kho ti\u1ec1n b\u1ea1c v\u00f4 t\u1eadn cho \u2018quan ch\u1ee9c\u2019 moi ti\u1ec1n h\u1ed1i l\u1ed9.<\/p>\n<p>T\u00f4i b\u1eaft \u0111\u1ea7u hi\u1ec3u chuy\u1ec7n, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u00f2n th\u1eafc m\u1eafc:<\/p>\n<p>\u201cT\u1ea1i sao ph\u00e2n chia \u0111\u1ea5t v\u1ec1 m\u1eb7t h\u00e0nh ch\u00e1nh l\u1ea1i l\u00e0m cho ngh\u0129a trang n\u00e0y r\u1ed9ng l\u1edbn?\u201d<\/p>\n<p>\u201cCh\u00fa \u01a1i, v\u1ee5 chia d\u00e2n chia \u0111\u1ea5t \u2013 nh\u00e0 \u1edf, bu\u00f4n b\u00e1n, hay tr\u1ed3ng tr\u1ecdt \u2013 r\u1ed3i c\u0169ng t\u1edbi l\u01b0\u1ee3t c\u00e1c ngh\u0129a \u0111\u1ecba nh\u1ecf c\u1ee7a m\u1ea5y bang nh\u00f3m trong khu v\u1ef1c Phan Thi\u1ebft.&nbsp;\u0110\u1ea5t th\u00ec \u1edf \u0111\u00f3, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u00f2 ti\u1ec1n ra n\u00ean nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc b\u1eaft th\u00e2n nh\u00e2n c\u1ea3i t\u00e1ng v\u00e0 sau \u0111\u00f3 ra l\u1ec7nh t\u1ea5t c\u1ea3 ngh\u0129a \u0111\u1ecba ph\u1ea3i d\u1eddi ra \u0111\u00e2y.&nbsp;\u0110\u1ea5t ngh\u0129a \u0111\u1ecba c\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c chia ch\u00e1c theo c\u00e1ch chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i ph\u01b0\u1eddng x\u00e3 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc.\u201d<\/p>\n<p>Anh t\u00e0i x\u1ebf \u0111\u01b0a tay ch\u1ec9 chung quanh:<\/p>\n<p>\u201cNgh\u0129a \u0111\u1ecba b\u00e2y gi\u1edd l\u00e0 \u0111\u1ea5t ch\u00f4n c\u1ee7a nhi\u1ec1u bang h\u1ed9i.&nbsp; h\u00fa th\u1ea5y c\u00e1i nh\u00e0 ngay c\u1ed5ng c\u00f3 b\u1ea3ng ghi t\u00f4ng chi ng\u01b0\u1eddi qu\u00e1 c\u1ed1 kh\u00f4ng?&nbsp;\u0110\u00f3 l\u00e0 ngh\u0129a \u0111\u1ecba bang Tri\u1ec1u Ch\u00e2u.&nbsp;C\u00f2n \u1edf cu\u1ed1i ngh\u0129a \u0111\u1ecba, m\u1ed9 c\u00f3 g\u1eafn th\u00e1nh gi\u00e1 l\u1edbn m\u00e0u tr\u1eafng l\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00e0i l\u01b0\u1edbi C\u00f4ng gi\u00e1o h\u1ed3i x\u01b0a di c\u01b0 t\u1eeb Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0o.\u201d<\/p>\n<p>\u201c<em>Eureka<\/em>&nbsp;[T\u00f4i hi\u1ec3u r\u1ed3i]!\u201d t\u00f4i bu\u1ed9t mi\u1ec7ng la l\u00ean v\u00ec gi\u1ea3i t\u1ecfa \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed7i lo l\u1eafng trong l\u00f2ng, trong khi anh t\u00e0i x\u1ebf ng\u01a1 ng\u00e1c&nbsp;kh\u00f4ng hi\u1ec3u t\u00f4i n\u00f3i g\u00ec.<\/p>\n<p>Ba m\u01b0\u01a1i b\u1ea3y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, t\u00f4i \u0111\u1ebfn Phan Thi\u1ebft l\u1ea7n \u0111\u1ea7u khi theo quan t\u00e0i \u0110\u1eafc v\u1ec1 \u0111\u00e2y. \u0110\u1eafc h\u1ecdc c\u00f9ng l\u1edbp k\u1ef9 s\u01b0 \u0111i\u1ec7n v\u1edbi t\u00f4i. Cu\u1ed1i tu\u1ea7n sau l\u1ec5 Gi\u00e1ng sinh n\u0103m ch\u00fang t\u00f4i h\u1ecdc \u0111\u1ec7 tam ni\u00ean, \u0110\u1eafc \u0111i V\u0169ng T\u00e0u ch\u01a1i v\u1edbi hai ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n h\u1ecdc kh\u00e1c. Xe \u0111\u00f2 l\u1eadt, b\u1ed1n b\u00e1nh ch\u1ed5ng l\u00ean tr\u1eddi. Tr\u00ean xe kh\u00f4ng ai b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng t\u00edch, ngo\u1ea1i tr\u1eeb \u0110\u1eafc. N\u00f3 b\u1ecb c\u00e1i que nh\u1ecf nh\u01b0 c\u00e2y \u0111inh tr\u00ean th\u00e0nh gh\u1ebf \u0111\u00e2mv\u00e0o t\u1eed huy\u1ec7t sau g\u00e1y v\u00e0 ra \u0111i kh\u00f4ng k\u1ecbp k\u00eau m\u1ed9t ti\u1ebfng. Gia \u0111\u00ecnh \u0110\u1eafc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ed1c Tri\u1ec1u Ch\u00e2u n\u00ean ch\u00f4n n\u00f3 \u1edf ngh\u0129a trang Tri\u1ec1u Ch\u00e2u.<\/p>\n<p>B\u1ed1n n\u0103m sau \u0111\u00f3, t\u00f4i l\u1ea1i ra Phan Thi\u1ebft \u0111i \u0111\u00e1m tang c\u1ee7a Quan, em c\u00f9ng cha kh\u00e1c m\u1eb9 c\u1ee7a t\u00f4i.&nbsp;Ng\u00e0y t\u00f4i ch\u01b0a \u0111\u1ea7y ba tu\u1ed5i, cha&nbsp;<em>trai g\u00e1i<\/em>&nbsp;v\u1edbi m\u1eb9 em l\u00e0 d\u00ec Lang \u1edf \u0110\u1ed3ng H\u1edbi, t\u1ec9nh l\u1ef5 c\u1ee7a Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, v\u00e0 em ra \u0111\u1eddi.&nbsp;R\u1ed3i d\u00ec b\u1ed3ng em theo d\u00e2n \u0111\u00e1nh c\u00e1 l\u00e0ng Tam T\u00f2a thu\u1ed9c \u0110\u1ed3ng H\u1edbi di c\u01b0 v\u00e0o Phan Thi\u1ebft l\u1eadp nghi\u1ec7p v\u00e0 l\u1eadp gia \u0111\u00ecnh m\u1edbi.&nbsp;Khi em \u0111\u01b0\u1ee3c 15 tu\u1ed5i, m\u1eb9 v\u00e0 d\u00ec li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 m\u1ed7i m\u00f9a h\u00e8 cho em v\u1ec1 s\u1ed1ng v\u1edbi gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i m\u1ed9t th\u00e1ng \u201ccho anh em&nbsp;<em>h\u1eafn<\/em>&nbsp;bi\u1ebft nhau,\u201d cho \u0111\u1ebfn khi em gia nh\u1eadp H\u1ea3i qu\u00e2n.&nbsp;Mang lon trung s\u0129 kh\u00f4ng t\u1edbi n\u1eeda n\u0103m, em t\u1eed tr\u1eadn v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f4n \u1edf ngh\u0129a trang l\u00e0ng Tam T\u00f2a.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ea3nh ngh\u0129a trang \u201cth\u1ea5y\u201d trong gi\u1ea5c m\u01a1 l\u00e0 h\u00ecnh \u1ea3nh t\u00f4i \u0111\u00e3 th\u1ef1c s\u1ef1 tr\u00f4ng th\u1ea5y ngo\u00e0i \u0111\u1eddi.&nbsp;M\u1eb9 hay n\u00f3i&nbsp;<em>th\u1eb1ng B\u00e9<\/em>&nbsp;(t\u00ean \u1edf&nbsp;nh\u00e0 c\u1ee7a t\u00f4i th\u1eddi c\u00f2n b\u00e9) l\u00e0 \u0111\u1ee9a nh\u1edb dai,&nbsp;v\u00e0&nbsp;c\u0169ng v\u00ec nh\u1edb dai m\u00e0&nbsp;h\u00f4m nay&nbsp;xu\u00fdt n\u1eefa \u0111\u00e2m ra&nbsp;lo ngay ng\u00e1y&nbsp;s\u1ebd&nbsp;v\u00f9i&nbsp;th\u00e2n n\u01a1i&nbsp;\u0111\u1ea5t&nbsp;l\u1ea1.&nbsp;H\u00fa h\u1ed3n!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">* * *<\/p>\n<p>\u0110i d\u1ecdc theo b\u1edd bi\u1ec3n t\u1edbi Phan R\u00ed C\u1eeda, ch\u00fang t\u00f4i v\u00e0o Qu\u1ed1c l\u1ed9 1 v\u00e0 ch\u1ea1y v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng b\u1eafc.&nbsp;Ng\u00e0y&nbsp;tr\u01b0\u1edbc, t\u00f4i \u0111i l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1eb1ng xe \u0111\u00f2 tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb Phan Rang ra Nha Trang v\u00e0 Tuy H\u00f2a.&nbsp;Nh\u1eefng c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tr\u00f4ng v\u1eabn nh\u01b0 x\u01b0a, nh\u01b0ng d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng th\u1ea5y ngh\u00e8o h\u01a1n.&nbsp;Ng\u01b0\u1eddi ta c\u00f2n d\u00f9ng g\u00e0u dai \u0111\u1ec3 t\u00e1t n\u01b0\u1edbc v\u00e0o ru\u1ed9ng; \u0111\u00f3 l\u00e0 lo\u1ea1i g\u00e0u c\u00f3 b\u1ed1n s\u1ee3i d\u00e2y d\u00e0i cho hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng hai b\u00ean b\u1edd ru\u1ed9ng t\u00e1t n\u01b0\u1edbc. V\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong \u0111\u1eddi, t\u00f4i th\u1ea5y c\u1ea3nh \u201ctr\u00e2u ng\u01b0\u1eddi\u201d c\u00e0y ru\u1ed9ng nh\u01b0 \u1edf mi\u1ec1n B\u1eafc m\u00e0 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc trong s\u00e1ch:&nbsp;Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 mang \u201c\u00e1ch\u201d \u0111i tr\u01b0\u1edbc cong l\u01b0ng k\u00e9o, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng \u0111i sau ra s\u1ee9c \u0111\u1ea9y c\u00e0y.&nbsp;M\u1ed9t c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng khi\u1ebfn t\u00f4i b\u1eadt c\u01b0\u1eddi chua ch\u00e1t:&nbsp;Ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m ti\u1ebfn b\u1ed9 c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i ch\u1ee7 ngh\u0129a!<\/p>\n<p>Xe ch\u1ea1y ngang qua Tuy H\u00f2a, t\u1ec9nh l\u1ef5 c\u1ee7a Ph\u00fa Y\u00ean \u2013 m\u1ed9t th\u1eddi cha gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ea7m \u0111\u1ea7u t\u1ec9nh n\u00e0y. T\u00f4i&nbsp;bi\u1ec3u t\u00e0i x\u1ebf l\u00e1i xe v\u00e0o th\u1ecb x\u00e3, ch\u1ea1y m\u1ed9t v\u00f2ng tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n H\u01b0ng \u0110\u1ea1o xu\u1ed1ng b\u00e3i bi\u1ec3n, v\u00e0 \u0111i qua khu dinh th\u1ef1 c\u00f3 ng\u00f4i nh\u00e0 gia \u0111\u00ecnh t\u00f4i \u1edf g\u1ea7n s\u00e1u n\u0103m.&nbsp;Khi \u0111i qua n\u00fai Ch\u00f3p Ch\u00e0i n\u1eb1m s\u00e1t Qu\u1ed1c l\u1ed9 1 v\u00e0 c\u00e1ch trung t\u00e2m Tuy H\u00f2a kho\u1ea3ng b\u1ed1n c\u00e2y s\u1ed1, t\u00f4i th\u1ea7m n\u00f3i l\u1eddi chia tay v\u1edbi th\u00e0nh ph\u1ed1 ghi nhi\u1ec1u k\u1ef7 ni\u1ec7m bu\u1ed3n vui c\u1ee7a th\u1eddi tr\u1ebb tu\u1ed5i,<\/p>\n<p><em>Ng\u1ecdn Ch\u00f3p Ch\u00e0i \u0111\u00e3 cao l\u1eafm b\u1ea5y,<br \/>\n<\/em><em>Tr\u00f4ng h\u1ee7y tr\u00f4ng ho\u00e0i kh\u00f4ng th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u01a1ng<\/em>.<\/p>\n<p>Tr\u1eddi ch\u1eadp cho\u1ea1ng t\u1ed1i khi ch\u00fang t\u00f4i t\u1edbi Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 \u0111\u00eam v\u00e0&nbsp;\u0111\u1ec3&nbsp;h\u00f4m sau vi\u00ea\u0301ng th\u0103m khu di t\u00edch My\u0303 S\u01a1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m.&nbsp;Tha\u0300nh ph\u00f4\u0301 ti\u00eau \u0111i\u00ea\u0300u v\u0103\u0301ng ve\u0309, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00f4\u0323t chu\u0301t sinh khi\u0301.&nbsp;T\u00f4i kh\u00f4ng nh\u1edb \u0111i\u1ec1u g\u00ec \u0111\u00e1ng k\u1ec3 v\u1ec1 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ngo\u00e0i c\u00e2u v\u00e8 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y \u1edf Hu\u1ebf,<\/p>\n<p><em>Qu\u1ea3ng Nam hay c\u00e3i<br \/>\n<\/em><em>Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i hay lo<br \/>\n<\/em><em>B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh hay co<br \/>\n<\/em><em>Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ee7m h\u1ebft<\/em>.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ee7m\u201d l\u00e0 th\u1ea3y v\u00e0o mi\u1ec7ng \u0103n g\u1ecdn g\u00e0ng, v\u00e0 \u201cl\u1ee7m h\u1ebft\u201d ngh\u0129a r\u1ed9ng l\u00e0 th\u1eeba c\u01a1 v\u01a1 v\u00e9t \u0111\u1ec3 th\u1ee7 l\u1ee3i.&nbsp;Sau khi l\u1ea5y ph\u00f2ng kh\u00e1ch s\u1ea1n, ch\u00fang t\u00f4i ch\u1ea1y xe quanh ph\u1ed1 t\u00ecm ch\u1ed7 \u0103n t\u1ed1i, nh\u01b0ng h\u00e0ng qu\u00e1n \u0111\u00f3ng c\u1eeda.&nbsp;Cu\u1ed1i c\u00f9ng t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t b\u00e0 b\u00e1n ch\u00e1o rong \u0111ang g\u00e1nh h\u00e0ng v\u1ec1 nh\u00e0, v\u1ee3 ch\u1ed3ng t\u00f4i v\u00e0 t\u00e0i x\u1ebf ng\u1ed3i b\u00ean l\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng h\u00fap ch\u00e1o v\u00e9t n\u1ed3i,&nbsp;mong l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u1ea7n ch\u00e1o b\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u00e0nh cho con \u1edf nh\u00e0.<\/p>\n<p>Khu di t\u00edch M\u1ef9 S\u01a1n n\u1eb1m trong m\u1ed9t thung l\u0169ng h\u1eb9p \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh kho\u1ea3ng hai c\u00e2y s\u1ed1 thu\u1ed9c l\u00e0ng M\u1ef9 S\u01a1n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, c\u00e1ch \u0110\u00e0 N\u1eb5ng 70 c\u00e2y s\u1ed1 v\u1ec1 ph\u00eda nam, v\u00e0 c\u00e1ch Tr\u00e0 Ki\u1ec7u l\u00e0 kinh \u0111\u00f4 c\u1ed5 c\u1ee7a Chi\u00eam th\u00e0nh 20 c\u00e2y s\u1ed1 v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y.&nbsp;M\u1ef9 S\u01a1n l\u00e0 n\u01a1i c\u00fang t\u1ebf&nbsp;v\u00e0 ch\u00f4n c\u1ea5t&nbsp;c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ec1u vua Chi\u00eam th\u00e0nh v\u00e0 hi\u1ec7n c\u00f3 32 th\u00e1p Ch\u00e0m l\u1edbn nh\u1ecf v\u1edbi ki\u1ebfn tr\u00fac v\u00e0 h\u00ecnh th\u1ec3 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 nhau.&nbsp;Khu di t\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i \u1ea4n \u0111\u1ed9 gi\u00e1o \u0111\u00e1ng k\u1ec3; n\u0103m 1999 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 quan Gi\u00e1o d\u1ee5c, Khoa h\u1ecdc v\u00e0 V\u0103n h\u00f3a Li\u00ean Hi\u1ec7p Qu\u1ed1c (UNESCO) c\u00f4ng nh\u1eadn l\u00e0 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a th\u1ebf gi\u1edbi v\u00e0 t\u00e0i tr\u1ee3 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o t\u1ed3n; v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ra s\u1ee9c tung h\u00f4 \u0111\u1ec3 m\u1eddi g\u1ecdi du kh\u00e1ch ngo\u1ea1i qu\u1ed1c.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-2.png\" rel=\"lightbox[106053]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-106055\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-2.png\" alt=\"\" width=\"326\" height=\"218\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-2.png 326w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-2-300x201.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 326px) 100vw, 326px\" \/><\/a> <a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-1.png\" rel=\"lightbox[106053]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-106056\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-1.png\" alt=\"\" width=\"327\" height=\"217\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-1.png 327w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/07\/THAP-CHAM-1-300x199.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 327px) 100vw, 327px\" \/><\/a><\/p>\n<p>T\u00f4i \u0111\u00e3 vi\u1ebfng th\u00e1p Ch\u00e0m \u1edf Quy Nh\u01a1n, Tuy H\u00f2a, Nha Trang v\u00e0 Phan Rang n\u00ean kh\u00f4ng m\u1ea5y ng\u1ea1c nhi\u00ean hay h\u00e0o h\u1ee9ng v\u1ec1 nh\u1eefng ki\u1ebfn tr\u00fac c\u1ed5 t\u1ea1i M\u1ef9 S\u01a1n.&nbsp;C\u00e0ng \u0111i s\u00e2u v\u00e0o khu di t\u00edch&nbsp;n\u00e0y, t\u00f4i c\u00e0ng c\u1ea3m th\u1ea5y m\u1ed9t n\u1ed7i bu\u1ed3n m\u00eanh mang ng\u1ea5m d\u1ea7n v\u00e0o h\u1ed3n.&nbsp;Nh\u01b0 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch t\u00e2m tr\u1ea1ng c\u1ee7a k\u1ebb xa x\u1ee9 v\u1eeba tr\u1edf v\u1ec1, b\u00e0i th\u01a1 \u201cTr\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng V\u1ec1\u201d trong t\u1eadp th\u01a1&nbsp;<em>\u0110i\u00eau T\u00e0n<\/em>&nbsp;c\u1ee7a Ch\u1ebf Lan Vi\u00ean (1920 &#8211; 1989) hi\u1ec7n ra trong tr\u00ed,<\/p>\n<p><em>\u0110\u00e2y, nh\u1eefng Th\u00e1p g\u1ea7y m\u00f2n v\u00ec mong \u0111\u1ee3i<br \/>\n<\/em><em>Nh\u1eefng \u0111\u1ec1n x\u01b0a \u0111\u1ed5 n\u00e1t d\u01b0\u1edbi Th\u1eddi gian<br \/>\n<\/em><em>Nh\u1eefng s\u00f4ng v\u1eafng l\u00ea m\u00ecnh trong b\u00f3ng t\u1ed1i<br \/>\n<\/em><em>Nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng Ch\u00e0m l\u1edf l\u00f3i r\u1ec9 r\u00ean than<\/em>.<\/p>\n<p><em>\u0110i\u00eau T\u00e0n<\/em>, t\u00e1c ph\u1ea9m \u0111\u1ea7u tay ra \u0111\u1eddi l\u00fac Ch\u1ebf Lan Vi\u00ean m\u1edbi 17 tu\u1ed5i, l\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac m\u1ea1nh m\u1ebd ch\u00f3t v\u00f3t c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 v\u1ec1 Chi\u00eam Th\u00e0nh. \u00d4ng x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng cho s\u1ef1 \u0111i\u00eau t\u00e0n c\u1ee7a qu\u1ed1c gia n\u00e0y \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u1ea5y h\u1ecd \u201cCh\u1ebf\u201d c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m l\u00e0m h\u1ecd c\u1ee7a b\u00fat hi\u1ec7u, trong khi t\u00ean th\u1ef1c l\u00e0 Phan Ng\u1ecdc Hoan. Trong su\u1ed1t t\u1eadp th\u01a1, \u00f4ng h\u00f3a th\u00e2n v\u00e0o linh h\u1ed3n d\u00e2n Ch\u00e0m l\u00e0m nh\u1eefng k\u1ebb m\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111au \u0111\u1edbn v\u1ecdng v\u1ec1 c\u1ed1 qu\u1ed1c. Chi\u00eam Th\u00e0nh \u0111\u00e3 b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t h\u01a1n n\u0103m th\u1ebf k\u1ef7; nay c\u00f2n kh\u00f4ng t\u1edbi 150 ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m s\u1ed1ng \u1edf Ninh Thu\u1eadn, B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean.<\/p>\n<p><em>Tr\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i ng\u1eabm \u0111\u1ebfn ta<\/em>, t\u00f4i v\u00e0 h\u01a1n ba tri\u1ec7u \u201cVi\u1ec7t ki\u1ec1u\u201d theo m\u1ec7nh n\u01b0\u1edbc l\u01b0u vong kh\u1eafp th\u1ebf gi\u1edbi trong 30 n\u0103m nay.&nbsp;Gi\u1eefa nh\u1eefng ng\u00f4i th\u00e1p c\u1ed5 im l\u00ecm, n\u1ed7i h\u1eddn vong qu\u1ed1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m v\u00e0 n\u1ed7i h\u1eddn vong qu\u1ed1c c\u1ee7a k\u1ebb l\u01b0u vong h\u00f2a v\u00e0o nhau nh\u01b0 ti\u1ebfng th\u1edf d\u00e0i c\u1ee7a th\u1eddi gian.&nbsp;Hai b\u00ean \u0111\u1ec1u&nbsp;kh\u1eafc kho\u1ea3i&nbsp;trong l\u00f2ng m\u1ed9t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t.&nbsp;Kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3&nbsp;bi\u1ebft,&nbsp;<em>ai h\u1eddn h\u01a1n ai<\/em>.<\/p>\n<p><strong><em>Nguy\u00ea\u0303n Ngo\u0323c Hoa<br \/>\n<\/em><\/strong><em>26 tha\u0301ng M\u01b0\u1eddi M\u1ed9t, 2025<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nhan Tower &#8211; Last Relic of Champa Kingdom<br \/>\nPhu Yen, Vietnam (2021)<br \/>\nPainting by&nbsp;Vincent Monluc<br \/>\nNg\u00e0y th\u1ee9 hai c\u1ee7a chuy\u1ebfn \u0111i mi\u1ec1n Trung b\u1eb1ng xe thu\u00ea c\u00f3 t\u00e0i x\u1ebf, ch\u00fang t\u00f4i r\u1eddi Phan Thi\u1ebft b\u1eb1ng con \u0111\u01b0\u1eddng d\u1ecdc &#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2120,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[336,35],"tags":[],"class_list":["post-106053","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ky-su","category-truyen-ngan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106053","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2120"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=106053"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":106075,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/106053\/revisions\/106075"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=106053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=106053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=106053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}