{"id":105069,"date":"2026-02-25T13:28:36","date_gmt":"2026-02-25T13:28:36","guid":{"rendered":"https:\/\/damau.org\/?p=105069"},"modified":"2026-02-25T14:36:08","modified_gmt":"2026-02-25T14:36:08","slug":"tu-song-viet-nam-ra-bien-vu-tru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/105069\/tu-song-viet-nam-ra-bien-vu-tru","title":{"rendered":"T\u1eeb S\u00f4ng Vi\u1ec7t Nam Ra Bi\u1ec3n V\u0169 Tr\u1ee5"},"content":{"rendered":"<blockquote>\n<p><em>Nguy\u1ec5n B\u00ecnh l\u00e0 nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Washington (Seattle, ti\u1ec3u bang Washington), chuy\u00ean v\u1ec1 ti\u1ebfn h\u00f3a thi\u00ean h\u00e0 v\u00e0 v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai. Nguy\u1ec5n B\u00ecnh c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e0 v\u0103n, d\u1ecbch gi\u1ea3 v\u00e0 nh\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng song ng\u1eef. B\u00e0i ti\u1ec3u lu\u1eadn c\u1ee7a Nguy\u1ec5n B\u00ecnh, \u201c<a href=\"https:\/\/thelondonmagazine.org\/essay-the-windy-moors-of-da-lat-by-nguyen-binh\/\">The Windy Moors of \u0110\u00e0 L\u1ea1t<\/a>\u201d v\u1ec1 Nh\u1ea5t Linh v\u00e0 b\u1ea3n d\u1ecbch \u0110\u1ec9nh Gi\u00f3 H\u00fa c\u1ee7a \u00f4ng (t\u1eeb nguy\u00ean b\u1ea3n Wuthering Heights c\u1ee7a Emily Bront\u00eb) v\u1eeba xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u00ean London Magazine. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi, Nguy\u1ec5n B\u00ecnh c\u0169ng l\u00e0 d\u1ecbch gi\u1ea3 b\u1ea3n Anh ng\u1eef m\u1edbi nh\u1ea5t c\u1ee7a <a href=\"https:\/\/dclibrary.libnet.info\/event\/14563580\">Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u<\/a> \u0111\u01b0\u1ee3c Major Books (Anh qu\u1ed1c) xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 2025, v\u00e0 hi\u1ec7n \u0111ang d\u1ecbch The Aeneid c\u1ee7a Vergil sang Vi\u1ec7t ng\u1eef.<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>1.<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141.png\" rel=\"lightbox[105069]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-105073 aligncenter\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-300x300.png\" alt=\"\" width=\"438\" height=\"438\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-300x300.png 300w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-1024x1024.png 1024w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-150x150.png 150w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-768x768.png 768w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141-1536x1536.png 1536w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/SONG-141.png 1908w\" sizes=\"auto, (max-width: 438px) 100vw, 438px\" \/><\/a><br \/>\n\u1ea2nh m\u00e0u nh\u00e2n t\u1ea1o c\u1ee7a thi\u00ean h\u00e0 S\u00d4NG-141 (khoanh m\u00e0u xanh \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa), v\u1edbi c\u00e1c h\u00e0ng x\u00f3m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh s\u1ed1 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. <br \/>\nThi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf kho\u1ea3ng 12 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.&nbsp; <br \/>\n(\u1ea2nh: <em>Nguy\u1ec5n&nbsp;Binh et al.<\/em>]<\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nghi\u00ean c\u1ee9u v\u0169 tr\u1ee5, song ng\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ee7a t\u00f4i th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 g\u00f3i g\u1ecdn trong t\u01b0 th\u1ebf ng\u1ed3i g\u00f9 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0n h\u00ecnh m\u00e1y t\u00ednh. \u0110\u1ea7u th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u0103n x\u1ea3, kh\u00f4ng t\u1ef1 r\u00e8n \u0111\u00fac k\u00ednh \u0111\u1ec3 soi Sao M\u1ed9c th\u00ec c\u0169ng tr\u00e8o \u0111\u00e8o l\u1ed9i su\u1ed1i \u0111\u1ec3 t\u00ecm ch\u1ed7 quan s\u00e1t. Song ng\u00e0y nay, khi m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u00e0i quan s\u00e1t th\u00ec \u0111\u1eb7t \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec9nh n\u00fai Nam M\u1ef9 h\u1ebbo l\u00e1nh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn h\u00e0nh t\u1eeb xa, c\u00f2n d\u1eef li\u1ec7u th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea3i v\u1ec1 b\u1eb1ng Internet nhanh nh\u01b0 gi\u00f3, nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n r\u1ed1t cu\u1ed9c ch\u1ec9 c\u00f2n l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eadp tr\u00ecnh vi\u00ean h\u1ea1ng sang. H\u1ecd ng\u00e0y ng\u00e0y c\u1eafp laptop \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, v\u1eaft \u00f3c ngh\u0129 v\u00e0i c\u00e2u l\u1ec7nh, v\u1ebd d\u0103m ba bi\u1ec3u \u0111\u1ed3 th\u1ec3 hi\u1ec7n \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng NGC 1052-DF4 hay JADES-GS-z14-0 &#8211; nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean m\u00e1y m\u00f3c, v\u00f4 c\u1ea3m \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ngay c\u1ea3 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u0169ng d\u1ec5 qu\u00ean r\u1eb1ng \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 r\u1ef1c r\u1ee1, n\u0103ng \u0111\u1ed9ng, \u1ea9n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u k\u1ef3 th\u00fa.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3 th\u1ef1c, hi\u1ec7n tr\u1ea1ng c\u1ee7a m\u1ed9t trong c\u00e1c ng\u00e0nh khoa h\u1ecdc l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t gi\u1edd \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady. Nh\u1edd ti\u1ebfn b\u1ed9 k\u1ef9 thu\u1eadt trong c\u00e1c th\u1eadp k\u1ef7 qua, bao g\u1ed3m x\u1eed l\u00fd d\u1eef li\u1ec7u b\u1eb1ng si\u00eau m\u00e1y t\u00ednh v\u00e0 ph\u00f3ng k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng v\u00e0o kh\u00f4ng gian, thi\u00ean v\u0103n \u0111\u00e3 soi chi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u g\u00f3c khu\u1ea5t c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edn hi\u1ec7u t\u1eadn t\u1eeb bu\u1ed5i s\u01a1 khai; song, \u0111i k\u00e8m v\u1edbi cu\u1ed9c chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i s\u1ed1 \u1ea5y l\u00e0 c\u1ea3m gi\u00e1c thi\u1ebfu k\u1ebft n\u1ed1i gi\u1eefa nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1edbi ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1ee7a h\u1ecd.<\/p>\n<p>S\u1ef1 \u201ctha h\u00f3a\u201d n\u00e0y c\u1ea3n tr\u1edf \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u1edf ng\u00e0nh thi\u00ean v\u0103n &#8211; n\u01a1i m\u00e0 ch\u00ednh nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u0169ng th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng t\u1eadn m\u1eaft th\u1ea5y hay t\u1eadn tay ch\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o v\u1eadt th\u1ec3 m\u00e0 h\u1ecd nghi\u00ean c\u1ee9u. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, th\u1ee9 th\u01b0\u1eddng hi\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng m\u00e0n h\u00ecnh l\u1eadp l\u00f2e, nh\u1eefng c\u1ee5c CPU \u00f9 \u00f9 ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ed9t cu\u1ed9c x\u1eed l\u00fd d\u1eef li\u1ec7u ph\u1ea3i m\u1ea5t m\u1ea5y ng\u00e0y tr\u1eddi, m\u00e0 n\u1ebfu nh\u01b0 h\u1ecd m\u1eafc ph\u1ea3i l\u1ed7i l\u1eadp tr\u00ecnh th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecb k\u1eb9t gi\u1eefa ch\u1eebng v\u00e0 ph\u1ea3i s\u1eeda l\u1ed7i \u0111\u1ec3 ch\u1ea1y l\u1ea1i t\u1eeb \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>M\u1ed9t khi \u0111\u00e3 x\u1eed l\u00fd d\u1eef li\u1ec7u, ch\u00fang c\u0169ng v\u1eabn ch\u1ec9 \u1edf d\u1ea1ng th\u00f4, n\u00ean mu\u1ed1n nh\u00ecn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadt th\u1ec3 th\u00ec ph\u1ea3i gh\u00e9p \u1ea3nh m\u00e0u nh\u00e2n t\u1ea1o, r\u1ed3i \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh \u0111\u1ed9 t\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3n cho t\u1edbi khi nh\u1eefng thi\u00ean h\u00e0 m\u1edd nh\u1ea1t tr\u1edf n\u00ean r\u00f5 h\u01a1n ch\u00fat x\u00edu. D\u00e3i d\u1ea7u qua bao c\u00f4ng \u0111o\u1ea1n \u0111\u00f3, nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n l\u00e0m sao m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00e1n n\u1ea3n, gh\u1ebb l\u1ea1nh v\u1edbi c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u00ecnh?<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi v\u1ea5n n\u1ea1n \u0111\u00f3, nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ecdn duy tr\u00ec k\u1ebft n\u1ed1i c\u1ea3m x\u00fac v\u1edbi th\u1ee9 m\u00e0 h\u1ecd nghi\u00ean c\u1ee9u b\u1eb1ng c\u00e1ch li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 h\u1ecd s\u1eb5n bi\u1ebft, s\u1eb5n coi l\u00e0 th\u00e2n th\u01b0\u01a1ng. M\u1ed9t tr\u01b0\u1edfng nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u1edf \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Texas t\u1ea1i Austin (Hoa K\u1ef3) khi b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 nh\u1ecf b\u00e9 \u0111\u00e3 m\u1ea1n ph\u00e9p g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201cThi\u00ean h\u00e0 c\u1ee7a Maisie\u201d, d\u00e0nh t\u1eb7ng c\u00f4 con g\u00e1i 9 tu\u1ed5i c\u1ee7a m\u00ecnh. M\u1ed9t tr\u01b0\u1edfng nh\u00f3m g\u1ed1c Trung Hoa th\u00ec \u0111\u1eb7t t\u00ean cho thi\u00ean h\u00e0 xa x\u01b0a m\u00e0 c\u00f4 t\u00ecm ra l\u00e0 &#8220;Ch\u00fac Long&#8221;, d\u1ef1a tr\u00ean qu\u00e1i th\u1ea7n th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 trong b\u1ed9&nbsp;<em>S\u01a1n h\u1ea3i kinh<\/em>.<\/p>\n<p>C\u00f2n v\u1ec1 ph\u1ea7n t\u00f4i, khi soi x\u00e9t thi\u00ean h\u00e0 \u1edf v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai, t\u00f4i l\u1ea1i th\u1ea5y b\u00f3ng d\u00e1ng nh\u1eefng con s\u00f4ng \u1edf n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh. B\u1edfi l\u1ebd, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 c\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u1ea3nh t\u00ed hon, kh\u00f4ng h\u1ec1 gi\u1ed1ng s\u00f4ng ch\u00fat n\u00e0o, song c\u00e1i b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang &#8211; nh\u1eefng v\u1eadt th\u1ec3 m\u00e0u \u0111\u1ecf, n\u1eb7ng tr\u0129u m\u00e0 uy\u1ec3n chuy\u1ec3n, bao h\u00e0m nhi\u1ec1u th\u00e0nh t\u1ed1 n\u0103ng \u0111\u1ed9ng &#8211; khi\u1ebfn t\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng d\u00f2ng s\u00f4ng \u0111\u1ecf n\u1eb7ng ph\u00f9 sa.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, ch\u00ednh c\u00e1i ch\u1eef \u201cthi\u00ean h\u00e0\u201d ch\u1ec9 ch\u00fang trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u0169ng l\u1ea5y t\u1eeb c\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi \u00c1 \u0110\u00f4ng nh\u00ecn nh\u1eadn D\u1ea3i Ng\u00e2n H\u00e0 &#8211; thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u00e0 ch\u00fang ta bi\u1ebft &#8211; nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t con s\u00f4ng v\u1eaft qua b\u1ea7u tr\u1eddi. Ph\u00e9p li\u00ean t\u01b0\u1edfng thi\u00ean h\u00e0 v\u1edbi s\u00f4ng ng\u00f2i b\u1edfi v\u1eady c\u1ea3m gi\u00e1c th\u1eadt t\u1ef1 nhi\u00ean trong nh\u00e3n quan c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. T\u1eeb \u0111\u00f3, t\u00f4i l\u1ea5y t\u00ean m\u1ed9t s\u1ed1 s\u00f4ng \u1edf Vi\u1ec7t Nam &#8211; H\u1ed3ng, H\u01b0\u01a1ng Giang, Thu B\u1ed3n v\u00e0 S\u00e0i G\u00f2n &#8211; \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t cho nh\u1eefng thi\u00ean h\u00e0 xa x\u0103m kia.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab.jpg\" rel=\"lightbox[105069]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone  wp-image-105071\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab-300x300.jpg\" alt=\"\" width=\"353\" height=\"353\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab-300x300.jpg 300w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab-150x150.jpg 150w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab-768x768.jpg 768w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Binh-portrait-in-lab.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 353px) 100vw, 353px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">&nbsp;Ch\u00e2n dung Nguy\u1ec5n B\u00ecnh<br \/>\n(\u1ea2nh: t\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3)&nbsp;<\/p>\n<p><strong>2.<\/strong><\/p>\n<p>Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a t\u00f4i t\u1eadp trung v\u00e0o m\u1ed9t lo\u1ea1i thi\u00ean h\u00e0 c\u1ee5 th\u1ec3, t\u1ea1m g\u1ecdi l\u00e0 thi\u00ean h\u00e0 \u201ct\u0129nh\u201d. S\u1edf d\u0129, m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 chia l\u00e0m hai lo\u1ea1i: \u201c\u0111\u1ed9ng\u201d n\u1ebfu nh\u01b0 n\u00f3 v\u1eabn \u0111ang t\u00edch c\u1ef1c h\u00ecnh th\u00e0nh nh\u1eefng ng\u00f4i sao m\u1edbi, v\u00e0 \u201ct\u0129nh\u201d n\u1ebfu nh\u01b0 \u0111\u00e3 h\u1ebft nhi\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh sao. \u0110\u1ec3 m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 chuy\u1ec3n t\u1eeb \u201c\u0111\u1ed9ng\u201d sang \u201ct\u0129nh\u201d \u0111\u00f2i h\u1ecfi r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u1eddi gian, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t con ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i d\u00e3i d\u1ea7u bao nhi\u00eau n\u0103m m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e3o h\u00f3a. \u1ede v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai, khi tu\u1ed5i c\u1ee7a n\u00f3 m\u1edbi ch\u1ec9 b\u1eb1ng 9-10% ng\u00e0y nay, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n t\u1eebng ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m \u0111\u00f3 kh\u00f3 m\u00e0 t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221;, b\u1edfi ch\u01b0a \u0111\u1ee7 th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 m\u1edbi sinh \u1edf thu\u1edf h\u1ed3ng hoang l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u1ec3n t\u1eeb \u0111\u1ed9ng sang t\u0129nh.<\/p>\n<p>V\u00e0i n\u0103m tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u00e2y, khi thi\u1ebft b\u1ecb thi\u00ean v\u0103n tr\u1edf n\u00ean ti\u1ebfn b\u1ed9, th\u0103m d\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 nh\u1eefng hang c\u00f9ng ng\u00f5 h\u1ebbm m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a ai nh\u00ecn t\u1edbi, gi\u1edbi thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi b\u00e0ng ho\u00e0ng v\u00ec ng\u00e0y c\u00e0ng t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u thi\u00ean h\u00e0 t\u0129nh. Nh\u1eefng ng\u00f4i sao m\u00e0 ch\u00fang h\u00e0m ch\u1ee9a th\u01b0\u1eddng thi\u00ean v\u1ec1 m\u00e0u \u0111\u1ecf &#8211; m\u00e0u bi\u1ec3u th\u1ecb \u201ctu\u1ed5i cao s\u1ee9c y\u1ebfu\u201d ngo\u00e0i v\u0169 tr\u1ee5; ch\u00fang c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u1ea1n ki\u1ec7t nhi\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh sao m\u1edbi. Th\u1eadt o\u00e1i o\u0103m l\u00e0m sao!<\/p>\n<p>T\u1ea7m 12 t\u1ef7 n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, v\u1ea1n v\u1eadt v\u1eabn c\u00f2n tr\u1ebb, h\u00e0ng tri\u1ec7u v\u00ec sao t\u1ecfa \u00e1nh s\u00e1ng tr\u1eafng th\u00ec v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng sinh ra, l\u00e0m c\u00e1ch n\u00e0o m\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y \u0111\u00e3 &#8220;gi\u00e0&#8221; \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eady?<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, m\u1ed9t y\u1ebfu t\u1ed1 th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xem x\u00e9t ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh. Thi\u00ean h\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed3n t\u1ea1i bi\u1ec7t l\u1eadp, m\u00e0 th\u01b0\u1eddng c\u00f3 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 kh\u00e1c bao quanh, t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c v\u1edbi ch\u00fang. D\u1ea3i Ng\u00e2n H\u00e0 n\u01a1i ch\u00fang ta s\u1ed1ng c\u0169ng v\u1eady: \u201cd\u00e0n h\u1eadu cung\u201d c\u1ee7a ta l\u00ean \u0111\u1ebfn h\u01a1n 60 thi\u00ean h\u00e0. Vi\u1ec7c hi\u1ec7n di\u1ec7n nhi\u1ec1u thi\u00ean h\u00e0 \u1edf v\u00f9ng l\u00e2n c\u1eadn c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c m\u00e3nh li\u1ec7t, r\u00fat b\u1edbt nhi\u00ean li\u1ec7u h\u00ecnh th\u00e0nh sao c\u1ee7a thi\u00ean h\u00e0 trung t\u00e2m v\u00e0 khi\u1ebfn n\u00f3 \u201ct\u0129nh \u0111i\u201d nhanh h\u01a1n.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung m\u1ed9t thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221; do x\u00fac t\u00e1c t\u1eeb v\u00f9ng l\u00e2n c\u1eadn gi\u1ed1ng nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u00e0ng trai h\u0103m ch\u00edn tu\u1ed5i c\u00f3 n\u1ebfp nh\u0103n, t\u00f3c b\u1ea1c do \u00e1p l\u1ef1c t\u1eeb m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c. D\u0129 nhi\u00ean, \u0111\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng ch\u00ednh l\u00e0 x\u00fac t\u00e1c c\u1ea7n thi\u1ebft, th\u00ec ph\u1ea3i nh\u1eadn di\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Tr\u1ecdng t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a t\u00f4i l\u00e0 v\u1eady. T\u00f4i kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111i t\u00ecm thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221; \u1edf v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai, m\u00e0 c\u00f2n kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ea3 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng quanh ch\u00fang. Nh\u1edd s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 t\u1eadn t\u00ecnh c\u1ee7a gi\u00e1o s\u01b0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn v\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u1ed9ng s\u1ef1 kh\u00e1c trong nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u COSMOS, sau c\u00f9ng t\u00f4i \u0111\u00e3 nh\u1eadn di\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n 200 thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221;, v\u1edbi t\u1ed5ng c\u1ed9ng h\u01a1n 2.000 &#8220;h\u00e0ng x\u00f3m&#8221;. M\u1eadt \u0111\u1ed9 c\u1ee7a c\u00e1c h\u00e0ng x\u00f3m \u1ea5y xung quanh thi\u00ean h\u00e0 trung t\u00e2m kh\u00f4ng cao nh\u01b0 d\u1ef1 \u0111o\u00e1n, n\u00ean t\u00f4i g\u1ecdi ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y l\u00e0&nbsp;<em>l\u00e1c \u0111\u00e1c b\u00ean s\u00f4ng<\/em>, m\u01b0\u1ee3n ch\u1eef t\u1eeb th\u01a1 B\u00e0 Huy\u1ec7n Thanh Quan.T\u1ee9 th\u01a1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c li\u00ean t\u01b0\u1edfng trong ti\u00eau \u0111\u1ec1 b\u00e0i b\u00e1o khoa h\u1ecdc, v\u1edbi b\u1ea3n ti\u1ec1n in \u1ea5n (pre-print) \u0111\u0103ng t\u1ea3i tr\u00ean kho d\u1eef li\u1ec7u arXiv do \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cornell \u0111i\u1ec1u h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Gi\u1eefa nh\u1eefng k\u1ebft qu\u1ea3 \u0111\u00f3, n\u1ed5i b\u1eadt nh\u1ea5t l\u00e0 b\u1ed1n thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221; m\u00e0u \u0111\u1ecf ch\u00f3i, t\u1ed3n t\u1ea1i \u00edt nh\u1ea5t 12 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u1edbi nh\u1eefng h\u00e0ng x\u00f3m n\u0103ng \u0111\u1ed9ng c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c th\u1ee7y tri\u1ec1u, th\u1eadm ch\u00ed h\u00f2a nh\u1eadp v\u00e0o v\u1edbi thi\u00ean h\u00e0 trung t\u00e2m. T\u00f4i l\u1ea1i ngh\u0129 t\u1edbi s\u00f4ng ng\u00f2i Vi\u1ec7t Nam, v\u1edbi bao \u0111\u1ea5t, c\u00e1t v\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 t\u1eeb ph\u1ee5 l\u01b0u v\u00e0o d\u00f2ng ch\u1ea3y ch\u00ednh, khi\u1ebfn cho d\u00f2ng ch\u1ea3y \u1ea5y v\u1eeba m\u00e3nh li\u1ec7t, v\u1eeba c\u00f3 m\u00e0u s\u1eafc ri\u00eang, nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c trong \u1ea3nh v\u1ec7 tinh.<\/p>\n<p>B\u1edfi v\u1eady, t\u00f4i \u0111\u1eb7t t\u00ean chung cho m\u1eabu 200 thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221; l\u00e0 S\u00d4NG, c\u00f2n b\u1ed1n thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t th\u00ec \u0111\u1eb7t l\u00e0 H\u1ed3ng, H\u01b0\u01a1ng Giang, Thu B\u1ed3n v\u00e0 S\u00e0i G\u00f2n. C\u00e1ch ch\u1ecdn t\u00ean s\u00f4ng c\u1ee5 th\u1ec3 c\u0169ng ch\u1eb3ng c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 thi\u00ean v\u1ecb; v\u00ec b\u00ed qu\u00e1, kh\u00f4ng t\u1ef1 gi\u1edbi h\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean t\u00f4i \u201cx\u00ed ph\u1ea7n\u201d tr\u01b0\u1edbc cho s\u00f4ng H\u1ed3ng (v\u00ec l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 N\u1ed9i) r\u1ed3i li\u1ec7t k\u00ea m\u1ed9t danh s\u00e1ch ng\u1eafn \u0111\u1ec3 m\u00e1y t\u00ednh ch\u1ecdn ng\u1eabu nhi\u00ean. Ba c\u00e1i t\u00ean H\u01b0\u01a1ng Giang, Thu B\u1ed3n v\u00e0 S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a l\u1ea7n ch\u1ecdn th\u1ee9 nh\u1ea5t.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon.png\" rel=\"lightbox[105069]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-105070 aligncenter\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-300x300.png\" alt=\"\" width=\"438\" height=\"438\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-300x300.png 300w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-1024x1024.png 1024w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-150x150.png 150w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-768x768.png 768w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon-1536x1536.png 1536w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Saigon.png 1908w\" sizes=\"auto, (max-width: 438px) 100vw, 438px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\u1ea2nh m\u00e0u nh\u00e2n t\u1ea1o c\u1ee7a thi\u00ean h\u00e0 S\u00e0i G\u00f2n (khoanh m\u00e0u xanh \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa), v\u1edbi c\u00e1c h\u00e0ng x\u00f3m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh s\u1ed1 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng. <br \/>\nThi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf kho\u1ea3ng 12,5 t\u1ef7 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. <br \/>\n(\u1ea2nh: Nguy\u1ec5n B\u00ecnh <em>et al.)<\/em><\/p>\n<p>\n<strong>3.<\/strong><\/p>\n<p>Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng c\u00f3 thi\u1ec7n c\u1ea3m v\u1edbi vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t t\u00ean lung tung. Li\u00ean \u0111o\u00e0n Thi\u00ean v\u0103n Qu\u1ed1c t\u1ebf (IAU) \u0111\u00e3 ban h\u00e0nh c\u00e1c quy t\u1eafc \u0111\u1eb7t t\u00ean c\u1ee5 th\u1ec3, nhi\u1ec1u khi r\u1ea5t \u201cd\u0129 \u00c2u vi t\u00e2m\u201d: ch\u1eb3ng h\u1ea1n, n\u1ebfu t\u00ecm ra m\u1eb7t tr\u0103ng m\u1edbi c\u1ee7a Sao M\u1ed9c th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t t\u00ean theo m\u1ed9t trong c\u00e1c c\u00f4 c\u1eadu \u201cb\u1ed3 nh\u00ed\u201d c\u1ee7a th\u1ea7n Zeus, c\u00f2n m\u1eb7t tr\u0103ng m\u1edbi c\u1ee7a Sao Thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t t\u00ean theo nh\u00e2n v\u1eadt k\u1ecbch Shakespeare. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 m\u00e0 IAU ch\u01b0a ngh\u0129 ra danh ph\u00e1p, h\u1ecd x\u00e0i t\u1ea1m s\u1ed1 hi\u1ec7u t\u1eeb c\u00e1c ca-ta-l\u00f4 c\u00f3 t\u00ednh th\u1ed1ng k\u00ea; b\u1edfi v\u1eady, nhi\u1ec1u thi\u00ean h\u00e0 m\u1edbi mang nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean m\u00e1y m\u00f3c nh\u01b0 JADES-GS-z14-0.<\/p>\n<p>Song, s\u1ef1 r\u1eadp khu\u00f4n \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ai c\u0169ng tu\u00e2n theo: nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi thi\u00ean h\u00e0 m\u00e0 h\u1ecd nghi\u00ean c\u1ee9u l\u00e0 \u201cThi\u00ean h\u00e0 c\u1ee7a Maisie\u201d hay \u201cCh\u00fac Long\u201d th\u1eeba bi\u1ebft \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 t\u00ean kh\u00f4ng ch\u00ednh th\u1ee9c v\u00e0 s\u1ebd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed9 m\u00e1y quan li\u00eau ch\u1ea5p nh\u1eadn, nh\u01b0ng h\u1ecd \u0111\u00e3 mi\u1ec7t m\u00e0i \u0111i\u1ec1u tra c\u00e1c v\u1eadt th\u1ec3 n\u00e0y, ch\u1eb3ng l\u1ebd \u0111\u1eb7t bi\u1ec7t danh c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0? H\u01a1n n\u1eefa, ph\u00e9p vua thua l\u1ec7 l\u00e0ng. Khi th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 Thi\u00ean h\u00e0 c\u1ee7a Maisie, t\u00f4i v\u00e0 \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 d\u00f9ng c\u00e1i t\u00ean \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn n\u1ed7i qu\u00ean m\u1ea5t s\u1ed1 hi\u1ec7u t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng l\u00e0 g\u00ec r\u1ed3i. Gi\u1edd &#8220;quan l\u1edbn&#8221; mu\u1ed1n x\u00f3a b\u1ecf t\u00ean \u0111\u00f3 ki\u1ec3u g\u00ec \u0111\u00e2y?<\/p>\n<p>T\u1eeb khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1edbi \u0111\u1ed3ng nghi\u1ec7p v\u1ec1 k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u1ed9t ph\u1ea3n h\u1ed3i t\u00f4i hay nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0: \u201cC\u00e1ch b\u1ea1n \u0111\u1eb7t t\u00ean cho thi\u00ean h\u00e0 \u0111\u1eb9p qu\u00e1!\u201d. Qu\u1ea3 th\u1ef1c, t\u1eeb l\u00fac tr\u00ecnh b\u00e0y \u1edf h\u1ed9i ngh\u1ecb cho \u0111\u1ebfn kh\u00e2u b\u00ecnh duy\u1ec7t, t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u b\u1ea1n b\u00e8, th\u1ea7y c\u00f4 \u1edf M\u1ef9, \u0110an M\u1ea1ch, \u00dd, Nam Phi,&#8230; b\u1ea3o r\u1eb1ng l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u1ee7a t\u00f4i khi\u1ebfn h\u1ecd th\u1ea5y g\u1ea7n g\u0169i, d\u1ec5 g\u1eafn b\u00f3 v\u1edbi c\u00e1c thi\u00ean th\u1ec3 n\u00e0y h\u01a1n, d\u00f9 \u0111a ph\u1ea7n h\u1ecd ch\u1eb3ng li\u00ean quan g\u00ec t\u1edbi Vi\u1ec7t Nam, c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng nghe \u0111\u1ebfn nh\u1eefng con s\u00f4ng kh\u1edfi ngu\u1ed3n cho t\u00ean g\u1ecdi.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean t\u00f4i \u0111\u1eb7t c\u1ee9 th\u1ebf m\u00e0 len l\u1ecfi v\u00e0o c\u00e1c cu\u1ed9c \u0111\u1ed1i tho\u1ea1i v\u00e0 th\u01b0 \u0111i\u1ec7n t\u1eed; m\u1edbi bu\u1ed5i s\u00e1ng, m\u1ed9t gi\u00e1o s\u01b0 \u1edf b\u1edd \u0110\u00f4ng n\u01b0\u1edbc M\u1ef9 h\u1ecfi: \u201cCho c\u00f4 t\u1ecda \u0111\u1ed9 c\u1ee7a thi\u00ean h\u00e0 S\u00e0i G\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng? \u0110\u1ec3 c\u00f4 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u1edbi d\u1eef li\u1ec7u tia X\u201d, th\u00ec \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u gi\u1edd chi\u1ec1u, m\u1ed9t anh nghi\u00ean c\u1ee9u sinh \u1edf Ph\u00e1p h\u1ecfi: \u201cEm \u0111\u00e3 th\u1eed t\u00ednh t\u1ec9 su\u1ea5t n\u00e0y c\u1ee7a c\u1ea3 m\u1eabu S\u00d4NG ch\u01b0a?\u201d<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi t\u00f4i g\u1eedi b\u00e0i cho&nbsp;<em>T\u1eadp san V\u1eadt l\u00fd Thi\u00ean v\u0103n<\/em>&nbsp;(<em>The Astrophysical Journal<\/em>), m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u sinh \u1edf Canada c\u00f3 nh\u1eafn: \u201cEm n\u00ean di\u1ec5n \u0111\u1ea1t l\u1ea1i ph\u1ea7n K\u1ebft lu\u1eadn \u0111\u1ec3 nh\u1ea5n m\u1ea1nh ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u00ecnh. S\u00e0i G\u00f2n l\u00e0 thi\u00ean h\u00e0 xa x\u01b0a nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y v\u1edbi kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng nh\u1ecf m\u00e0 l\u1ea1i \u1edf trung t\u00e2m m\u1ed9t qu\u1ea7n t\u1ee5 thi\u00ean h\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady\u201d. T\u00f4i ch\u1ee3t nh\u1eadn ra r\u1eb1ng, l\u1ef1a ch\u1ecdn c\u1ee7a t\u00f4i kh\u00f4ng ch\u1ec9 khi\u1ebfn m\u00ecnh t\u00f4i th\u1ea5y g\u1ea7n g\u0169i h\u01a1n v\u1edbi c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0, m\u00e0 gi\u1edd \u0111\u00e2y, khi m\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00e9 l\u1ed9 \u0111i\u1ec1u m\u1edbi l\u1ea1, n\u00f3 c\u0169ng v\u00f4 h\u00ecnh trung \u0111\u01b0a s\u00f4ng ng\u00f2i Vi\u1ec7t Nam l\u00ean v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u t\u00f4i vi\u1ebft t\u1edbi \u0111\u00e2y c\u0169ng ch\u1ec9 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t ph\u1ea7n r\u1ea5t nh\u1ecf trong nghi\u00ean c\u1ee9u; t\u00f4i th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n ch\u01b0a k\u1ecbp di\u1ec5n gi\u1ea3i \u00fd ngh\u0129a ph\u00e1t hi\u1ec7n c\u1ee7a m\u00ecnh trong b\u1ed1i c\u1ea3nh c\u00e1c l\u00fd thuy\u1ebft v\u1ec1 thi\u00ean h\u00e0. Sau c\u00f9ng, \u0111i\u1ec1u khi\u1ebfn t\u00f4i h\u00e0i l\u00f2ng nh\u1ea5t \u1edf qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y l\u00e0 vi\u1ec7c nh\u1eefng bi\u1ec7t danh h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp th\u00eam \u0111\u1ed9ng l\u1ef1c cho nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u, th\u1eadm ch\u00ed kh\u01a1i d\u1eady c\u1ea3m h\u1ee9ng \u1edf c\u00e1c th\u1ebf h\u1ec7 t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference.jpg\" rel=\"lightbox[105069]\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-105074\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"357\" height=\"268\" srcset=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference-300x225.jpg 300w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference-768x576.jpg 768w, https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/Nguyen-Binh-at-Astro-conference.jpg 1200w\" sizes=\"auto, (max-width: 357px) 100vw, 357px\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">Nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n Nguy\u1ec5n B\u00ecnh thuy\u1ebft tr\u00ecnh v\u1ec1 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 si\u00eau t\u00e2n tinh (supernova) t\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ef1 ki\u1ec7n d\u00e0nh cho c\u00f4ng ch\u00fang \u1edf Seattle, ti\u1ec3u bang Washington&nbsp;<br \/>\n(\u1ea2nh: t\u01b0 li\u1ec7u c\u1ee7a t\u00e1c gi\u1ea3)<\/p>\n<p>H\u00e8 n\u0103m ngo\u00e1i, t\u00f4i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eddi v\u1ec1 Vi\u1ec7t Nam h\u01b0\u1edbng d\u1eabn d\u1ef1 \u00e1n cho sinh vi\u00ean c\u1eed nh\u00e2n l\u00e0m quen v\u1edbi Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc; t\u00f4i cho nh\u00f3m m\u00ecnh ph\u00e2n t\u00edch v\u00e0i ch\u1ec9 s\u1ed1 c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 mang t\u00ean s\u00f4ng Vi\u1ec7t Nam. Sau \u0111\u00f3, m\u1ed9t c\u1eadu sinh vi\u00ean ng\u01b0\u1eddi TP.HCM tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1eb1ng, thi\u00ean h\u00e0 &#8220;t\u0129nh&#8221; t\u1eeb nay l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 y\u00eau th\u00edch m\u1edbi c\u1ee7a m\u00ecnh. V\u00e0i th\u00e1ng sau, ch\u00fang t\u00f4i g\u1eb7p l\u1ea1i \u1edf b\u1ebfn B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng; t\u00f4i h\u1ecfi li\u1ec7u c\u00f3 ph\u1ea3i c\u1eadu tr\u1edf n\u00ean \u0111am m\u00ea ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 n\u00e0y v\u00ec li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn con s\u00f4ng ngo\u00e0i kia hay kh\u00f4ng. C\u1eadu sinh vi\u00ean g\u1eadt \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>T\u00f4i m\u1edbi ngh\u0129, c\u00f3 khi \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u, r\u1ed3i duy tr\u00ec \u0111am m\u00ea khoa h\u1ecdc c\u0169ng ch\u1ec9 c\u1ea7n c\u00f3 th\u1ebf. Nh\u00e0 khoa h\u1ecdc d\u00f9 sao c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e2m h\u1ed3n kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1eafm r\u1ec5 \u1edf tr\u1ea3i nghi\u1ec7m s\u1ed1ng trong c\u00f5i ng\u01b0\u1eddi; khi ch\u1ea1m tr\u00e1n \u0111i\u1ec1u m\u1edbi l\u1ea1, h\u1ecd s\u1ebd c\u1eaft ngh\u0129a n\u00f3 b\u1eb1ng c\u00e1ch li\u00ean h\u1ec7 t\u1edbi nh\u1eefng g\u00ec th\u00e2n thu\u1ed9c, nh\u1eefng g\u00ec \u0111\u00e3 bi\u1ebft. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi li\u00ean h\u1ec7 t\u1edbi gia \u0111\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec t\u1edbi th\u1ea7n tho\u1ea1i c\u1ed5 x\u01b0a, c\u00f2n v\u1ec1 ph\u1ea7n t\u00f4i, c\u00f3 l\u1ebd c\u00e1i th\u00e2n th\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t m\u00e0 l\u1ea1i th\u00f4i th\u00fac nh\u1ea5t ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 nh\u1eefng s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc qu\u00ea nh\u00e0.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\">\n(<em>*xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u tr\u00ean b\u00e1o N\u00f4ng Nghi\u1ec7p &amp; M\u00f4i Tr\u01b0\u1eddng)<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Khi soi x\u00e9t thi\u00ean h\u00e0 \u1edf v\u0169 tr\u1ee5 s\u01a1 khai, t\u00f4i l\u1ea1i th\u1ea5y b\u00f3ng d\u00e1ng nh\u1eefng con s\u00f4ng \u1edf n\u01b0\u1edbc m\u00ecnh. Tuy c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 n\u00e0y ch\u1ec9 xu\u1ea5t hi\u1ec7n nh\u01b0 c\u00e1c \u0111i\u1ec3m \u1ea3nh t\u00ed hon, kh\u00f4ng h\u1ec1 gi\u1ed1ng s\u00f4ng ch\u00fat n\u00e0o,  b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a ch\u00fang &#8211; nh\u1eefng v\u1eadt th\u1ec3 m\u00e0u \u0111\u1ecf, n\u1eb7ng tr\u0129u m\u00e0 uy\u1ec3n chuy\u1ec3n, bao h\u00e0m nhi\u1ec1u th\u00e0nh t\u1ed1 n\u0103ng \u0111\u1ed9ng &#8211; khi\u1ebfn t\u00f4i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng d\u00f2ng s\u00f4ng \u0111\u1ecf n\u1eb7ng ph\u00f9 sa.<\/p>\n","protected":false},"author":2629,"featured_media":105072,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[5,136,152,9],"tags":[],"class_list":["post-105069","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bien-khao","category-gioi-thieu-tac-gia","category-hoc-thuat","category-nghien-cuu"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105069","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2629"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=105069"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105069\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":105082,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/105069\/revisions\/105082"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/105072"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=105069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=105069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=105069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}