{"id":102677,"date":"2025-03-21T07:40:02","date_gmt":"2025-03-21T07:40:02","guid":{"rendered":"https:\/\/damau.org\/?p=102677"},"modified":"2025-03-21T08:14:47","modified_gmt":"2025-03-21T08:14:47","slug":"quan-niem-cua-kant-ve-ding-an-sich-tuc-tnh-ring-cua-su-vat-v-quan-niem-cua-heidegger-ve-ding-hay-noumena-cung-l-tiacute","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/damau.org\/en\/102677\/quan-niem-cua-kant-ve-ding-an-sich-tuc-tnh-ring-cua-su-vat-v-quan-niem-cua-heidegger-ve-ding-hay-noumena-cung-l-tiacute","title":{"rendered":"QUAN-NI\u1ec6M C\u1ee6A KANT V\u1ec0 &ldquo;DING-AN-SICH&rdquo; T\u1ee8C &ldquo;T&Iacute;NH RI&Ecirc;NG C\u1ee6A S\u1ef0-V\u1eacT&rdquo; V&Agrave; QUAN-NI\u1ec6M C\u1ee6A HEIDEGGER V\u1ec0 &ldquo;DING&rdquo; HAY NOUMENA C\u0168NG L&Agrave; &ldquo;T&Iacute;NH RI&Ecirc;NG T\u01af C\u1ee6A S\u1ef0-V\u1eacT.&rdquo;"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<p><b><br \/><\/b><\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"143\"><\/td>\n<td width=\"378\"><\/td>\n<td width=\"18\"><\/td>\n<td width=\"348\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td>\n<p align=\"center\"><\/p>\n<\/td>\n<td valign=\"top\"><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image003.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"236\" height=\"244\" title=\"clip_image003\" align=\"left\" style=\"float: left; display: inline; background-image: none;\" alt=\"clip_image003\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image003_thumb.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/td>\n<td><\/td>\n<td valign=\"top\">&nbsp;&nbsp; <a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image004.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"212\" height=\"244\" title=\"clip_image004\" style=\"margin: 0px; display: inline; background-image: none;\" alt=\"clip_image004\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image004_thumb.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p align=\"left\"><b>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Immanuel Kant&nbsp; v\u00e0&nbsp; Martin Heidegger<\/b><\/p>\n<p><strong><em><br \/><\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em><br \/><\/em><\/strong><\/p>\n<p><b>LTG. B\u00e0i sau \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf c\u1ee7a cu\u1ed1n <i>The Question for Humanism: Heidegger\u2019s Metaphysics VS American Pragmatism. <\/i>T\u00e1c-gi\u1ea3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u vi\u1ebft lu\u1eadn- c\u01b0\u01a1ng <i>The Question <\/i>v\u00e0o \u0111\u1ea7u n\u0103m 2024 v\u00e0 c\u1ea7n \u00edt nh\u1ea5t 2 n\u0103m n\u1eefa m\u1edbi ho\u00e0n t\u1ea5t.<\/b><\/p>\n<p><b><i>T\u1eb7ng Th\u01a1 Th\u01a1, Em g\u00e1i y\u00eau qu\u00fd c\u1ee7a anh<\/i><\/b><\/p>\n<p><b>*****<\/b><b><\/b><\/p>\n<p>Quan-\u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Heidegger v\u1ec1 S\u1ef1-v\u1eadt [Ding] kh\u00e1c v\u1edbi quan-\u0111i\u1ec3m c\u1ee7a Kant v\u1ec1 T\u00ednh Ri\u00eang c\u1ee7a S\u1ef1-v\u1eadt [Ding-an-Sich]. Kh\u00e1c nhau th\u1ebf n\u00e0o? Cu\u1ed1n <i>Ph\u00ea-b\u00ecnh L\u00fd-tr\u00ed Thu\u1ea7n L\u00fd <\/i>c\u1ee7a Kant l\u00e0 m\u1ed9t t\u00e1c-ph\u1ea9m r\u1ea5t quan tr\u1ecdng b\u00e0n v\u1ec1 nh\u1eadn-th\u1ee9c \u0111\u00fang theo suy-t\u01b0 khoa-h\u1ecdc. Nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u quan-ni\u1ec7m c\u1ee7a Kant v\u1ec1 T\u00ednh Ri\u00eang C\u1ee7a S\u1ef1-v\u1eadt ch\u00fang ta n\u00ean \u0111\u1ecdc ngay Ch\u01b0\u01a1ng Th\u1ee9 Ba trong cu\u1ed1n s\u00e1ch k\u1ec3 tr\u00ean. Ph\u1ea7n n\u00e0y c\u00f3 t\u1ef1a \u0111\u1ec1 nh\u01b0 sau: S\u1ef1 v\u1eadt nh\u00ecn theo g\u00f3c-\u0111\u1ed9 Hi\u1ec7n-t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 nh\u00ecn theo t\u00ednh c\u1ee7a S\u1ef1-v\u1eadt. Sau khi \u0111\u00e3 \u0111\u1ecdc xong ch\u01b0\u01a1ng n\u00e0y ch\u00fang ta m\u1edbi so s\u00e1nh quan- ni\u1ec7m c\u1ee7a Kant v\u1ec1 T\u00ednh Ri\u00eang c\u1ee7a S\u1ef1-v\u1eadt v\u1edbi quan-ni\u1ec7m v\u1ec1 S\u1ef1-v\u1eadt [Ding] c\u1ee7a Heidegger.<\/p>\n<p>Quan-ni\u1ec7m v\u1ec1 T\u00ednh-Ri\u00eang-C\u1ee7a S\u1ef1-V\u1eadt [Ding-an-Sich] lu\u1eadn r\u1eb1ng Hi\u1ec3u-bi\u1ebft \u0110\u00fang hay Tinh-r\u00f2ng v\u1ec1 S\u01b0-v\u1eadt ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng t\u1eeb s\u1ef1 v\u1eadt ch\u1ee9 kh\u00f4ng qua kinh-nghi\u1ec7m ri\u00eang c\u1ee7a c\u00e1-nh\u00e2n v\u00ec s\u1ef1-v\u1eadt lu\u00f4n lu\u00f4n \u0111\u1ed5i thay [constitutive <i>a priori<\/i>]. Nh\u01b0 v\u1eady, d\u1ef1a tr\u00ean c\u01a1-c\u1ea5u nh\u1eadn- th\u1ee9c th\u00ec c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 hi\u1ec3u bi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u00e3 d\u1ef1a v\u00e0o c\u1ea3m-th\u1ee9c [perception] hay d\u1ef1a v\u00e0o ti\u1ec1n-ki\u1ebfn [<i>a priori]<\/i>.<\/p>\n<p>V\u00ed-d\u1ee5 sau \u0111\u00e2y \u0111\u00e1ng cho ch\u00fang ta suy ng\u1eabm v\u1ec1 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 hi\u1ec3u-bi\u1ebft. D\u1ef1a v\u00e0o ph\u00fac-tr\u00ecnh c\u1ee7a Khoa Thi\u00ean-v\u0103n n\u0103m 2016, th\u00ec Exoplanet WASP-127b \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn v\u00e0o n\u0103m 1917, t\u1ee9c l\u00e0 kho\u1ea3ng 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. H\u00e0nh-tinh n\u00e0y \u1edf c\u00e1ch \u0110\u1ecba c\u1ea7u 520 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng v\u00e0 n\u00f3 ch\u1ec9 c\u1ea7n kho\u1ea3ng 4 ng\u00e0y \u0111\u1ec3 xoay quanh [orbit] m\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a n\u00f3. V\u1eadn-t\u1ed1c gi\u00f3 tr\u00ean h\u00e0nh-tinh n\u00e0y l\u00e0 33,000 c\u00e2y s\u1ed1 [kilometers] m\u1ed9t gi\u1edd, t\u1ee9c l\u00e0 18 l\u1ea7n m\u1ea1nh h\u01a1n s\u1ee9c gi\u00f3 tr\u00ean Neptune trong Th\u00e1i-d\u01b0\u01a1ng H\u1ec7 c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>L\u00edsa Nortmann v\u00e0 nh\u1eefng khoa-h\u1ecdc gia nghi\u00ean-c\u1ee9u trong nh\u00f3m c\u1ee7a b\u00e0 t\u1ea1i \u0111\u1ea1i-h\u1ecdc Gottingen \u1edf \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 d\u00f9ng vi\u1ec5n v\u1ecdng k\u00ednh r\u1ea5t l\u1edbn [Very Large Telescope] \u1edf Chile \u0111\u1ec3 ph\u00e2n-t\u00edch v\u00e0 \u0111\u00e3 ph\u00e1m ph\u00e1 ra Carbon Monoxide v\u00e0 h\u01a1i n\u01b0\u1edbc \u1edf th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng kh\u00ed-quy\u1ec3n c\u1ee7a WASP-127b. Nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 tr\u00ean khi\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 khoa-h\u1ecdc thi\u00ean- v\u0103n v\u00e0 v\u0169-tr\u1ee5 v\u1eabn c\u00f2n \u0111ang ti\u1ebfp-t\u1ee5c hi\u1ec3u bi\u1ebft th\u00eam [ngu\u1ed3n tr\u00edch t\u1eeb <i>Space<\/i>, do Sharmila Kuthuunur cung c\u1ea5p, 2024]. Trong khi \u0111\u00f3 Tri\u1ebft- h\u1ecdc ch\u1ec9 c\u00f3 kh\u1ea3-n\u0103ng \u0111\u1eb7t ra v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 truy t\u1ea7m hi\u1ec3u hi\u1ebft qua lu\u1eadn-l\u00fd d\u00f9 c\u00f3 d\u1ef1a v\u00e0o c\u00e1i hay nh\u01b0ng kh\u00f4ng ch\u00ednh-x\u00e1c c\u1ee7a ti\u1ec1n-nghi\u1ec7m [<i>a ptiori<\/i>]. V\u00ec thi\u1ebfu ch\u00ednh-x\u00e1c n\u00ean ti\u1ec1n-nghi\u1ec7m kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 y\u1ebfu-t\u1ed1 b\u1ed5 t\u00fac [references] c\u1ea7n thi\u1ebft cho nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1edbi. Nh\u01b0 v\u1eady, theo tinh-th\u1ea7n khoa-h\u1ecdc ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 thu h\u1ed3i [rescind] ti\u1ec1n-nghi\u1ec7m m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ed9t c\u00e1ch duy nh\u1ea5t l\u00e0 xo\u00e1 b\u1ecf hi\u1ec3u-bi\u1ebft d\u1ef1a v\u00e0o ti\u1ec1n-nghi\u1ec7m m\u00e0 th\u00f4i. T\u1ee9c l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u tr\u1edf l\u1ea1i, y nh\u01b0 Heidegger nh\u1eadn x\u00e9t r\u1eb1ng, l\u00f9i l\u1ea1i m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc r\u1ed3i nh\u1ea9y v\u1ecdt qua hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn v\u00e0o t\u01b0\u01a1ng-lai<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00ednh V\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ea5n-\u0111\u00e8 nghi\u00ean-c\u1ee9u r\u1ea5t c\u00f4ng-phu v\u00e0 kh\u00f4ng ng\u1eebng, r\u1ea5t \u0111a \u0111oan nh\u01b0 khoa h\u1ecdc v\u1ec1 v\u0169-tr\u1ee5. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ch\u00fang ta ph\u1ea3i th\u1ea5y r\u00f5 \u1ea3nh-h\u01b0\u1edfng t\u00e2m-l\u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta khi nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1 v\u1eadt. S\u1ef1-v\u1eadt kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh-c\u1ea3m. Trong l\u1ecbch-s\u1eed Tri\u1ebft-h\u1ecdc ch\u1eef Ontology l\u00e0 khoa-h\u1ecdc b\u00e0n v\u1ec1 \u00fd-th\u1ee9c nh\u01b0ng khoa Ontology \u1ea5y kh\u00f4ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn \u1ea3nh-h\u01b0\u1edfng t\u00e2m-l\u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta khi ch\u00fang ta nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1-v\u1eadt. Ch\u00ednh c\u00e1c nh\u00e0 khoa-hoc c\u0169ng c\u00f4ng nh\u1eadn trong khi ph\u00e2n t\u00edch s\u01b0-ki\u1ec7n h\u1ecd v\u1eabn kh\u00f4ng tho\u00e1t kh\u1ecfi t\u01b0-duy. Cho n\u00ean Husserl \u0111\u1ec1- ngh\u1ecb Hi\u00ean-t\u01b0\u1ee3ng Lu\u1eadn l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng-ph\u00e1p Ontology m\u1edbi gi\u00fap ch\u00fang ta hi\u1ec3u T\u00ednh V\u1eadt m\u1ed9t c\u00e1ch tinh r\u00f2ng [pure] kh\u00f4ng mang m\u1ea7u s\u1eafc t\u00ecnh c\u1ea3m [t\u00e2m-l\u00fd].<\/p>\n<p>M\u1ed9t b\u00f4ng hoa g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0111\u1eb9p\u201d kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh-c\u1ea3m c\u1ee7a n\u00f3 nh\u01b0ng b\u00f4ng hoa \u1ea5y h\u1edbp h\u1ed3n ng\u01b0\u1eddi ng\u1eafm n\u00f3 t\u1ef1a h\u1ed3 nh\u01b0 n\u00f3 c\u00f3 t\u00ednh ng\u01b0\u1eddi. C\u0169ng v\u1eady, m\u1ed9t b\u00f4ng hoa g\u1ecdi l\u00e0 \u201ct\u1ea7m-th\u01b0\u1eddng\u201d c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh- c\u1ea3m trong b\u00f4ng hoa \u1ea5y. S\u1ef1 c\u1ea3m th\u1ea5y \u0111\u1eb9p hay t\u1ea7m-th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a b\u00f4ng hoa \u0111\u1ebfn t\u1eeb t\u1eadp-qu\u00e1n hay kinh-nghi\u1ec7m [<i>a priori<\/i>] ho\u0103c \u2019t\u00e2m-l\u00fd c\u1ee7a ch\u00fang ta [Phenomena]. T\u1eadp-qu\u00e1n v\u00e0 t\u00e2m-l\u00fd kh\u00f4ng n\u1eb1m trong T\u00ednh V\u1eadt. M\u1ed9t v\u00ed-d\u1ee5 nh\u1ecf nh\u01b0ng c\u1ee5-th\u00ea nh\u01b0 m\u00f9i th\u01a1m c\u1ee7a hoa h\u1ed3ng. Trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p n\u00e0y ch\u00fang ta s\u1ebd c\u00f3 l\u1ed1i nh\u00ecn v\u1ed1n s\u1eb5n c\u00f3 n\u1eb1m trong l\u1ecbch-s\u1eed [<i>a priori<\/i>] v\u00e0 c\u00e1i nh\u00ecn theo t\u00e2m-l\u00fd [phenomena] t\u1ee9c l\u00e0 suy- di\u1ec5n theo Hi\u1ec7n-t\u01b0\u1ee3ng Lu\u1eadn [Phenomenology]. Theo khoa-hoc, Phenomenology kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eadn-th\u1ee9c m\u1edbi [<i>a posterior<\/i>i] v\u00ec chi nh\u00ecn theo t\u00e2m-l\u00fd kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 ch\u1ee7-quan m\u00e0 c\u00f2n tr\u00e1i v\u1edbi khoa- h\u1ecdc.<\/p>\n<p><i>Ding-an-Sich <\/i>c\u1ee7a Kant \u0111\u00e3 \u0111i m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc l\u1edbn v\u1ec1 \u00fd-th\u1ee9c trong l\u1ecbch-s\u1eed Tri\u1ebft-h\u1ecdc theo tinh-th\u1ea7n khoa h\u1ecdc nh\u01b0ng \u0111\u00f3 \u0111\u00e2y v\u1eabn c\u00f2n l\u1ea3ng v\u1ea3ng t\u00ednh Si\u00eau-h\u00ecnh (Metaphysics). Trong khi \u1ea5y, l\u1ea1 thay, \u00fd- ni\u1ec7m v\u00ea V\u1eadt (Ding) c\u1ee7a Heidegger l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ea7u Th\u1ef1c-ti\u1ec5n (Pragmatisn) nh\u01b0ng th\u1ef1c ra nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u0103n-b\u1ea3n tri\u1ebft-h\u1ecdc c\u1ee7a Heidegger lu\u00f4n lu\u00f4n kh\u1edbi \u0111i t\u1eeb n\u1ec1n-t\u1ea3ng Si\u00eau-h\u00ecnh H\u1ecdc (Metaphysics) \u0111\u1ec3 b\u01b0\u1edbc sang c\u00e1i t\u1ea1m g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTh\u1ef1c-ti\u1ec5n\u201d, v\u00ed d\u1ee5 \u00f4ng d\u00f9ng c\u00e1i B\u00faa, c\u00e1i Xe \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i-th\u00edch quan-ni\u1ec7m hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 V\u1eadt [Ding].<\/p>\n<p>Kant nh\u1eafc l\u1ea1i r\u1eb1ng tuy quan-ni\u1ec7m hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1eadt [Ding] c\u00f3 nh\u1eefng l\u1ebd [references] b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng nh\u1eefng kinh-nghi\u1ec7m \u0111\u00e3 qua hay \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n [<i>a priori<\/i>] trong tri\u1ebft-s\u1eed tuy nhi\u00ean nh\u1eefng kinh-nghi\u1ec7m n\u00e0y kh\u00f4ng cho ch\u00fang ta bi\u1ebft \u0111\u00e2y \u0111\u1ee7 \u00fd-ngh\u0129a c\u1ee7a v\u1eadt.<\/p>\n<p>Ngay c\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 hi\u1ec3u bi\u1ebft v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 kh\u00f4n-ngoan v\u00e0 x\u1ea3o tr\u00e1 tuy hi\u1ec7n ra qua h\u00e0nh-\u0111\u1ed9ng [reality] nh\u01b0ng ch\u00fang ta v\u1eabn kh\u00f4ng ho\u00e0n to\u00e0n hi\u1ec3u r\u00f5 t\u00ednh ng\u01b0\u1eddi, ri\u00eang c\u0169ng nh\u01b0 chung. Do \u0111\u00f3 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 \u201cNh\u00e2n-b\u1ea3n\u201d nh\u01b0 trong chuy\u00ean-lu\u1eadn n\u00e0y [<i>The Questions for Humanism<\/i>] ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e2u h\u1ecfi l\u1edbn b\u1edfi v\u00ec \u00fd-th\u1ee9c [cognition] c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi g\u1ed3m hai ph\u1ea7n: l\u00fd-tr\u00ed [<i>Mundus intelligibilis<\/i>] v\u00e0 c\u1ea3m-x\u00fac [<i>Mundus sensibilis<\/i>] hay \u201c<i>emotiv<\/i>e\u201d [easy to arouse intense feeling]. Nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a William James v\u1ec1 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 \u201c\u0111\u1ed5i \u00fd\u201d ph\u1ea3i hi\u1ec3u tu\u1ef3 tr\u01b0\u1eddng-h\u1ee3p. Tr\u01b0\u1eddng-h\u1ee3p n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 c\u1ed7i-ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>B\u00faa v\u00e0 xe c\u00f3 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i cho n\u00ean m\u1ed7i lo\u1ea1i c\u00f3 ch\u1ee9c-n\u0103ng ri\u00eang.<\/p>\n<p>M\u1ed9t t\u00e1c-ph\u1ea9m ngh\u1ec7-thu\u1eadt nh\u01b0 m\u1ed9t b\u1ee9c tranh c\u00f3 t\u00ednh ri\u00eang theo quan-ni\u1ec7m \u201cDing\u201d v\u00e0 \u201cDing-an-Sich\u201d kh\u00f4ng? Tranh c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt [Ding] trong \u00fd-ngh\u0129a nh\u1eadn-th\u1ee9c [cogntion] c\u1ee7a Kant v\u00e0 Heidegger. Nh\u01b0ng th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng ch\u00fang ta ch\u1ec9 c\u1ea3m-nh\u1eadn tranh ch\u1ee9 ch\u00fang ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u tranh b\u1edfi v\u00ec tranh kh\u00f4ng tr\u01b0ng ra c\u01a1-c\u1ea5u c\u00f3 t\u00ednh \u201cm\u00e1y m\u00f3c\u201d nh\u01b0 c\u00e1i b\u00faa ho\u1eb7c c\u00e1i xe.<\/p>\n<p>Khi c\u00f2n l\u00e0 sinh-vi\u00ean ban V\u1eadt-l\u00fd t\u1ea1i \u0110\u1ea1i-h\u1ecdc Columbia ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t gi\u00e1o-s\u01b0 khuy\u00ean ch\u00fang t\u00f4i n\u00ean xem tranh v\u00ec theo \u00f4ng, h\u1ed9i- ho\u1ea1 cho th\u1ea5y m\u1ed9t tr\u00ed t\u01b0\u1edfng-t\u01b0\u1ee3ng r\u1ea5t l\u1ea1 kh\u00e1c h\u1eb3n khoa-h\u1ecdc. \u00d4ng kh\u00f4ng bi\u1ebft trong \u0111\u00e1m sinh-vi\u00ean c\u1ee7a \u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft v\u1ebd l\u00e0 t\u00f4i.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, ch\u1eef \u00fd-th\u1ee9c [cognition] bao g\u1ed3m l\u00fd-tr\u00ed v\u00e0 t\u00ecnh-c\u1ea3m ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n-t\u1ea3 l\u00e0m sao cho \u0111\u00fang ch\u1ee9 kh\u00f4ng gi\u1ea3n-d\u1ecb nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00f4ng-th\u1ee9c.<\/p>\n<p>C\u00f3 ph\u1ea3i b\u1ee9c tranh <i>Mona Lisa <\/i>c\u1ee7a da Vinci l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ee9c ch\u00e2n- dung, m\u1ed9t n\u1ee5 c\u01b0\u1eddi kh\u00f3 hi\u1ec3u, m\u1ed9t l\u00e0n kh\u00f4ng kh\u00ed r\u1ea5t hi\u1ec3n nhi\u00ean tr\u00ean \u0111\u1ecba c\u1ea7u? Phong c\u1ea3nh sau l\u01b0ng Mona Lisa [ng\u01b0\u1eddi m\u1eabu] kh\u00f4ng h\u1ec1 th\u1ea5y \u1edf \u00c2u-ch\u00e2u. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m v\u1eeba n\u00eau l\u00ean l\u00e0 c\u1ea5u-tr\u00fac suy-t\u01b0 h\u00ecnh- t\u01b0\u1ee3ng [v\u00edsual thinking] c\u1ee7a da Vinci n\u00ean ch\u00fang ta t\u1ea1m g\u1ecdi ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng c\u01a1-c\u1ea5u s\u00e1ng t\u1ea1o trong tranh d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi xem kh\u00f4ng sao bi\u1ebft [\u00fd-th\u1ee9c] \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edfi v\u00ec b\u1ee9c tranh <i>Mona Lisa <\/i>c\u00f3 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ri\u00eang t\u01b0 c\u1ee7a n\u00f3 [Ding-an-Sich]. Hi\u1ec3u <i>Mona L\u00edsa <\/i>l\u00e0 b\u1ed9c l\u1ed9 suy-ngh\u0129 v\u00e0 s\u00fac- \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng ph\u1ea3n-\u1ee9ng kh\u00e1c nhau \u1ea5y [phenomena] khi\u1ebfn cho <i>Mona Lisa <\/i>c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ee9c m\u00e0n huy\u1ec5n ho\u1eb7c. C\u00f3 khi ch\u00ednh da Vinci c\u0169ng ng\u1ea1c-nhi\u00ean v\u1edbi kh\u00e1m ph\u00e1 s\u00e1ng-t\u1ea1o b\u1ea5t ng\u1edd c\u1ee7a ch\u00ednh \u00f4ng. Do l\u1ebd \u0111\u00f3 ngh\u1ec7-s\u0129 n\u00f3i chung v\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y n\u00f3i ri\u00eang l\u00e0 ho\u1ea1-s\u0129 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi c\u00e2u h\u1ecfi c\u1ee7a qu\u1ea7n-ch\u00fang v\u1ec1 t\u00e1c-ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image006-1.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"355\" height=\"554\" title=\"clip_image006\" style=\"margin-right: auto; margin-left: auto; float: none; display: block; background-image: none;\" alt=\"clip_image006\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image006_thumb-1.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><b>H\u00ecnh 1. Leonardo da Vinci, <i>Mona Lisa<\/i>, 1503-1505<\/b><\/p>\n<p>T\u00ednh c\u1ee7a m\u1ed9t t\u00e1c-ph\u1ea9m nh\u01b0 b\u1ee9c tranh <i>Mona Lisa <\/i>l\u00e0 hi\u00ean- t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a ch\u00ednh n\u00f3 [Ding-an-Sich] v\u00ec sau b\u1ec1 ngo\u00e0i c\u1ee7a b\u1ee9c tranh \u1ea5y ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng X-ray \u0111\u1ec3 bi\u1ebft ph\u1ea7n n\u00e0o s\u1ef1 bi\u1ebfn ch\u1ebf c\u1ee7a ch\u1ea5t- li\u1ec7u v\u1ebd l\u00ean m\u1ed9t t\u1ea5m tranh. V\u00ed d\u1ee5 \u0111\u1ec3 bi\u1ebft c\u00e1ch ho\u1ea1-s\u0129 d\u00f9ng m\u1ea7u trong tranh. Nh\u01b0ng ph\u00e2n-t\u00edch m\u1ed9t m\u1ea7u trong tranh nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng m\u1ea7u m\u1ea7u tuy n\u1eb1m b\u00ean d\u01b0\u1edbi nh\u01b0ng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp l\u1edbp m\u1ea7u b\u00ean tr\u00ean l\u00e0 l\u1edbp m\u1ea7u tr\u1ef1c-ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn v\u1edbi con m\u1eaft c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi xem tranh. Nh\u1eefng t\u1ea5m tranh d\u1edf dang hay ph\u00e1c-ho\u1ea1 c\u00f4ng-phu [cartoon] c\u1ee7a da Vinci m\u00e0 ch\u00fang ta th\u1ea5y qu\u1ea3 l\u00e0 nh\u1eefng v\u00ed-d\u1ee5 r\u1ea5t kh\u00f3 hi\u1ec3u x\u00e9t theo nh\u1eadn- th\u1ee9c h\u1ecdc [cognition].<\/p>\n<p>D\u0129 nhi\u00ean ch\u00fang ta d\u00f9ng c\u00e1i b\u00faa c\u0169ng nh\u01b0 khi ch\u00fang ta l\u00e1i chi\u1ebfc xe m\u1ed9t c\u00e1ch t\u1ef1-nhi\u00ean ch\u1ee9 ch\u00fang ta kh\u00f4ng t\u00ecm nh\u1eefng c\u01a1-c\u1ea5u quan-tr\u1ecdng v\u00e0 ch\u1ee9c-n\u0103ng c\u1ee7a ch\u00fang. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y r\u00f5 r\u00e0ng nh\u1ea5t trong quan-ni\u1ec7m v\u1ec1 \u201cDing\u201d c\u1ee7a Heidegger. Theo Heidegger, v\u1eadt [Ding] c\u00f3 ch\u1ee9c n\u0103ng s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta d\u00f9ng [Ready-to-Use].<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng c\u00f3 nh\u1eefng li\u00ean-t\u01b0\u1edfng v\u1ec1 s\u1ef1-ki\u1ec7n b\u1ea5t ch\u1ee3t kh\u00f4ng d\u00ednh d\u00e1ng g\u00ec t\u1edbi v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 \u0111ang di\u1ec5n ra trong vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ch\u00fang ta, v\u00ed-d\u1ee5 trong cu\u1ed1n <i>L\u2019\u00e9tranger <\/i>c\u1ee7a Camus, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 \u00fd-ni\u1ec7m v\u1ec1 s\u1ef1 Phi-l\u00fd [Absurdity] trong thuy\u1ebft Hi\u00ean-sinh [Existentialism].<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00e2y l\u00e0 hai v\u00ed-d\u1ee5 li\u00ean quan t\u1edbi \u201cAbsurdity\u201d m\u00e0 ch\u00ednh t\u00f4i th\u01b0\u1eddng nghi\u1ec7m ra.<\/p>\n<p><b><i>V\u00ed-d\u1ee5 M\u1ed9t<\/i><\/b><b>: <i>Ch\u00e2n-dung Uy\u00ean-Nh\u01b0, 2024-25<\/i><\/b><\/p>\n<p>T\u00f4i v\u1ebd Uy\u00ean-Nh\u01b0 v\u00ec nhan-s\u1eafc v\u00e0 n\u1ee5-c\u01b0\u1eddi r\u1ea5t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a Uy\u00ean- Nh\u01b0 v\u00e0 t\u00f4i ch\u1ec9 mong \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u01a1c h\u00ecnh-\u1ea3nh \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng trong su\u1ed1t ba th\u00e1ng v\u1ebd Uy\u00ean-Nh\u01b0 \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eefng chuy\u1ec7n lo\u00e9 l\u00ean ch\u1eb3ng d\u00ednh-d\u00e1ng t\u1edbi n\u00e9t v\u00e0 m\u1ea7u trong l\u00fac v\u1ebd. \u0110\u00e2y l\u00e0 ch\u01b0a k\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u201ct\u0129nh-v\u1eadt trong tranh\u201d. Sau n\u00e0y nh\u1eefng h\u00ecnh \u1ea3nh nh\u01b0 hoa qu\u1ea3, m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng, b\u1ed7ng nhi\u00ean l\u00e0 nh\u1eefng n\u00e9t ch\u1ea5m-ph\u00e1 r\u1ea5t \u1ea9n-d\u1ee5 [metaphor] nh\u1eafc nh\u1edf t\u1edbi nh\u1eefng n\u00e9t \u0111\u1eb9p. V\u00ec l\u00e0 \u1ea9n-d\u1ee5 n\u00ean ch\u00fang mi\u00eau-t\u1ea3 nhan-s\u1eafc c\u1ee7a Uy\u00ean-Nh\u01b0 [Hannah 2]. \u1ea8n-d\u1ee5 l\u00e0 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 li\u00ean-t\u01b0\u1edfng. Ch\u00fang ta bi\u1ebft hoa qu\u1ea3 trong tranh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb9p v\u00e0 th\u01a1m trong hai \u00fd-ngh\u0129a: hi\u1ec7n-th\u1ef1c [reality] v\u1ec1 \u0110\u1eb8P v\u00e0 TH\u01a0M, ngo\u1ea1i tr\u1eeb hoa m\u1eabu-\u0111\u01a1n kh\u00f4ng th\u01a1m. Nh\u01b0ng hoa m\u1eabu-\u0111\u01a1n kh\u00f4ng th\u01a1m l\u1ea1i h\u1ee3p v\u1edbi tranh v\u00ec trong tranh c\u0169ng nh\u01b0 trong c\u00e1c b\u1ed9- m\u00f4n ngh\u1ec7-thu\u1eadt kh\u00e1c khi mi\u00eau-t\u1ea3 m\u00f9i v\u1ecb t\u00e1c-gi\u1ea3 ch\u1ec9 cho ch\u00fang ta bi\u1ec3u-\u00fd, t\u1ee9c l\u00e0 mi\u00eau t\u1ea3 m\u00f9i v\u1ecb t\u1eeb trong k\u00fd-\u1ee9c ho\u0103c d\u1ef1a v\u00e0o \u00fd-th\u1ee9c [cognition] \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh v\u1ecb ho\u1eb7c \u0111\u00e3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t lo\u1ea1i hi\u1ec3u-bi\u1ebft d\u1ef1a v\u00e0o t\u00ednh-s\u1eed. M\u1ed9t b\u1ea3n v\u0103n c\u00f3 th\u1ec3 mi\u00eau-t\u1ea3 m\u00f9i v\u1ecb c\u1ee7a m\u1ed9t b\u00f4ng hoa trong khi \u0111\u00f3 m\u1ed9t b\u1ee9c tranh hay m\u1ed9t b\u1ea3n \u0111\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00f9i v\u1ecb m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 ch\u1ee9c-n\u0103ng ng\u00f4n-ng\u1eef ri\u00eang c\u1ee7a hai b\u1ed9 m\u00f4n \u0111\u00f3 m\u00e0 th\u00f4i. B\u1edfi th\u1ebf trong th\u1ef1c-t\u1ebf hoa qu\u1ea3 th\u01a1m tho v\u00e0 l\u1ed9ng l\u1eaby nh\u01b0ng trong tranh hay trong ti\u1ebfng \u0111\u00e0n ch\u00fang ch\u1ec9 l\u1ed9ng l\u1eaby ch\u1ee9 kh\u00f4ng th\u01a1m.<\/p>\n<p><b>.<\/b><b><\/b><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image008.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"554\" height=\"182\" title=\"clip_image008\" style=\"margin-right: auto; margin-left: auto; float: none; display: block; background-image: none;\" alt=\"clip_image008\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image008_thumb.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<p align=\"center\"><b>H\u00ecnh 2. Qu\u1ef3nh Nguy\u1ec5n, <i>Ch\u00e2n-Dung Uy\u00ean-Nh\u01b0<\/i>, 26\u201d x 9\u201d, M\u1ea7u n\u01b0\u1edbc [dry brush technique] tr\u00ean gi\u1ea5y Arches, 2024, 2025.<\/b><\/p>\n<p><\/p>\n<p>Ch\u00fang ta s\u1ebd ti\u1ebfp-t\u1ee5c b\u00e0n th\u00eam v\u1ec1 Ding trong tri\u1ebft h\u1ecdc c\u1ee7a Kant v\u00e0 Heidegger r\u1ed3i sau \u0111\u00f3 ch\u00fang ta t\u00ecm hi\u1ec3u m\u1ed1i t\u01b0\u01a1ng-quan c\u1ee7a Ding trong \u00fd-ni\u00eam v\u1ec1 V\u1eadt [Objects] c\u1ee7a Quine. V\u1ea5n-\u0111\u1ec1 ch\u00fang ta l\u01b0u-\u00fd l\u00fac n\u00e0y l\u00e0 ch\u00fang ta n\u00ean b\u00e0n n\u1ed1t v\u1ec1 t\u00ednh phi-l\u00fd [Absurd] trong nh\u1eefng l\u00fac ch\u00fang ta t\u00ecm n\u1ed9i-dung c\u1ee7a \u201cv\u1eadt\u201d hay c\u1ee7a \u201cv\u1ea5n-\u0111\u1ec1\u201d.<\/p>\n<p>T\u00ednh phi-l\u00fd \u0111\u00f3 th\u01b0\u1eddng x\u1ea3y ra v\u00ed d\u1ee5 \u1edf l\u00fac ch\u00fang ta \u0111ang \u0111i t\u00ecm c\u0103n-nguy\u00ean trong c\u01a1-s\u1edf c\u1ee7a v\u1eadt hay v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 n\u00e0o \u0111\u00f3. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ea5t ch\u1ee3t ch\u00fang ta th\u1ea5y, nghe hay suy-ngh\u0129 v\u1ec1 nh\u1eefng chuy\u1ec7n kh\u00f4ng li\u00ean quan t\u1edbi chuy\u1ec7n ch\u00fang ta \u0111ang l\u00e0m. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y s\u1ebd kh\u00f4ng x\u1ea9y ra trong l\u00fac suy-t\u01b0 to\u00e1n-h\u1ecdc hay b\u1eadn-r\u1ed9n nghi\u00ean-c\u1ee9u v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 trong ph\u00f2ng th\u00ed- nghi\u1ec7m v\u1ec1 khoa-h\u1ecdc.<\/p>\n<p>Xin nh\u1eafc l\u1ea1i, chuy\u1ec7n phi-l\u00fd [absurd] \u0111\u1ebfn t\u1ef1-nhi\u00ean kh\u00f4ng li\u00ean- quan t\u1edbi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111ang l\u00e0m, v\u00ed d\u1ee5 ch\u00fang ta ch\u1ee3t nh\u1eadn ra m\u1ed9t s\u1ef1- ki\u1ec7n c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 h\u00ecnh-\u1ea3nh, l\u00e0 ti\u1ebfng n\u00f3i hay m\u1ed9t b\u00e0i ca. C\u00f3 th\u1ec3 ch\u00fang ta h\u00e1t l\u00ean m\u1ed9t c\u00e2u trong m\u1ed9t b\u00e0i ca, v\u00ed-d\u1ee5 b\u00e0i <i>D\u01b0-\u00c2m <\/i>c\u1ee7a Nguy\u1ec5n v\u0103n T\u00fd. Theo nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a Wittgenstein, chuy\u1ec7n b\u1ea5t ng\u1edd n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 c\u0103n nguy\u00ean n\u1eb1m trong ti\u1ec1m-th\u1ee9c. Cho n\u00ean trong khi vi\u1ebft ho\u1eb7c v\u1ebd b\u1ed7ng nhi\u00ean ch\u00fang ta h\u00e1t l\u00ean m\u1ea5y c\u00e2u ch\u1eb3ng d\u00ednh d\u00e1ng g\u00ec t\u00f3i t\u00e1c- ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u00ecnh, nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p><i>Anh mu\u1ed1n l\u00e0 m\u00e2y n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd <\/i>l\u00e0<i>n gi\u00f3\u2026.<br \/><i>Anh nh\u01b0 l\u1ea7u v\u1eafng em nh\u01b0 \u00e1nh tr\u0103ng gieo mu\u00f4n \u00fd th\u01a1.<\/i><\/i><\/p>\n<p>Kinh-nghi\u1ec7m v\u1ec1 \u201cphi-l\u00fd\/absurd\u201d k\u1ec3 tr\u00ean kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec tr\u01b0\u1eddng- h\u1ee3p nh\u00e2n-v\u1eadt trong <i>L\u2019<\/i><i>\u00c9tranger <\/i>c\u1ee7a Albert Camus &#8211; \u0111i trong \u0111\u00e1m tang c\u1ee7a m\u1eb9 ch\u1ee3t nh\u1edb t\u1edbi k\u1ef7-ni\u1ec7m tr\u00ean b\u00e3i bi\u1ec3n n\u0103m ngo\u00e1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi y\u00eau.<\/p>\n<p><b><i>V\u00ed-d\u1ee5 hai<\/i><\/b><b>: <i>Suy-t\u01b0 Kh\u1eafc-kh\u1ed5<\/i>, 1985, 2025<\/b><\/p>\n<p>N\u0103m 1985 ho\u1ea1-s\u0129 Ph\u1ea1m T\u0103ng xem tranh c\u1ee7a t\u00f4i c\u00f3 nh\u1eadn x\u00e9t l\u00e0 tranh t\u00f4i \u201csuy-t\u01b0 kh\u1eafc-kh\u1ed5\u201d [H\u00ecnh 3]. T\u00f4i gi\u1eef m\u1ed9t t\u1ea5m tranh n\u0103m \u1ea5y c\u00f3 n\u00e9t suy-t\u01b0 r\u1ea5t ti\u00eau-bi\u1ec3u nh\u01b0 nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a Ph\u1ea1m T\u0103ng v\u00e0 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ng\u1eebng khai-tri\u1ec3n. Nh\u1eefng \u00fd b\u1ea5t ng\u1edd v\u00e0 r\u1ea5t phi-l\u00fd lu\u00f4n lu\u00f4n c\u00f3 m\u1eb7t trong tranh nh\u1ea5t l\u00e0 nh\u1eefng y\u1ebfu-t\u1ed1 trong tranh tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u01b0-duy hinh-t\u01b0\u1ee3ng [visual language] cho n\u00ean \u201cl\u00fd-lu\u1eadn\u201d trong tranh kh\u00f4ng nh\u01b0 l\u00fd-lu\u1eadn trong ng\u00f4n-ng\u1eef ph\u1ed5-th\u00f4ng.<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u1ea1i v\u1edbi b\u1ee9c <i>Ch\u00e2n-dung Uy\u00ean-Nh\u01b0<\/i>, \u0111i\u1ec3m g\u1ecdi l\u00e0 \u201cphi-l\u00fd \/ absurd\u201d nh\u1ea5t l\u00e0 hai c\u01a1-c\u1ea5u [motifs] \u201ctung-ho\u00e0nh\u201d. N\u00e9t \u201ctung\u201d d\u1ef1a tr\u00ean m\u1ed9t ph\u1ea7n h\u00ecnh ch\u1ee5p c\u00e0nh \u0111\u00e0o c\u1ee7a Th\u01a1 Th\u01a1. Trong h\u1ed9i-ho\u1ea1 hai c\u01a1-c\u1ea5u \u1ea5y l\u00e0 \u0111i\u1ec3m ch\u00ednh [statement] c\u1ee7a t\u01b0-duy h\u00ecnh-t\u01b0\u1ee3ng [visual thinking] ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u00ecnh-\u1ea3nh m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng v\u00e0 hoa qu\u1ea3 trong tranh.<\/p>\n<p>Ngh\u1ec7-s\u0129 s\u00e1ng-t\u1ea1o trong l\u00e3nh-v\u1ef1c Visual Language nh\u01b0 ho\u1ea1-s\u0129, \u0111i\u00eau-kh\u1eafc gia v\u00e0 ki\u1ebfn-tr\u00fac s\u01b0 \u01b0u-t\u01b0 theo h\u00ecnh-th\u1ec3, \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t tr\u1ef1c ti\u1ebfp trong kh\u00f4ng-gian hai ho\u1eb7c ba chi\u1ec1u b\u1edfi v\u1eady nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 trong ngh\u1ec7-thu\u1eadt t\u1ea1o-h\u00ecnh [V\u00edsual Language] kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ean c\u0169ng nh\u01b0 ra ngo\u00e0i m\u00f4-t\u1ea3 v\u00e0 \u0111\u1ecbnh-ngh\u0129a. M\u1ed9t to\u00e0 nh\u00e0, m\u1ed9t c\u00e1i c\u1ea7u hay m\u1ed9t bi\u1ec3u-\u00fd [motif] trong tranh kh\u00f4ng n\u1eb1m trong c\u00f4ng-th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u1eef-ngh\u0129a.<\/p>\n<p>B\u1edfi v\u1eady t\u1ea5m tranh \u201c<i>Suy-t\u01b0 Kh\u1eafc-kh\u1ed5<\/i>\u201d sau \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t \u201ctr\u00f2 ch\u01a1i uy\u1ec3n-chuy\u1ec3n\u201d. Th\u1ebf nh\u01b0ng t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u1ea3i c\u1ea7n kho\u1ea3ng 30 n\u0103m \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh. Tranh kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c di\u1ec5n-t\u1ea3 b\u1eb1ng l\u1eddi v\u00ec l\u00fd-lu\u1eadn v\u1ec1 tranh r\u1ea5t g\u1ea7n v\u1edbi hi\u1ec7n-t\u01b0\u1ee3ng v\u1eadt-l\u00fd Quantum trong \u0111\u00f3 t\u00ednh b\u1ea5t-\u0111\u1ecbnh [indetermination] xem ra \u201cphi-l\u00fd\u2019 [absurd] nh\u01b0ng l\u1ea1i h\u1eefu-t\u00ecnh.<\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"479\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><\/td>\n<td><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image010.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"116\" height=\"504\" title=\"clip_image010\" style=\"display: inline; background-image: none;\" alt=\"clip_image010\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image010_thumb.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p align=\"center\"><b>H\u00ecnh 3. Nguy\u1ec5n Qu\u1ef3nh, <i>\u201cSuy-t\u01b0 Kh\u1eafc-kh\u1ed5\u201d\/ \u201cThe Absurdity of Visual Thinking<\/i>\u201d, Acrylic and Water Color [dry brush technique], 19 \u201c x 4\u201d. 1985-2025.<\/b><\/p>\n<p>V\u1eacT HAY S\u1ef0-KI\u1ec6N [reality] TRONG TRI\u1ebeT-H\u1eccC C\u1ee6A W.V. QUINE<\/p>\n<p>T\u00e1c-gi\u1ea3 b\u00e0i n\u00e0y ch\u1ee3t nh\u1edb \u0111\u1ebfn tri\u1ebft-gia Quine v\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ed5 t\u00fac quan tr\u1ecdng. Trong khi Kant v\u00e0 Heidegger b\u00e0n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 hi\u1ec3u- bi\u1ebft [cognition] v\u1ec1 V\u1eacT\/ DING th\u00ec Quine suy-t\u01b0 v\u1ec1 V\u1eacT [OBJECT] theo ph\u01b0\u01a1ng-ph\u00e1p lu\u1eadn g\u1ecdi l\u00e0 Ontological Reality. \u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ec1-t\u00e0i ch\u00ednh cho m\u1ed9t s\u1ed1 b\u00e0i-gi\u1ea3ng c\u1ee7a Quine t\u1ea1i Columbia University, v\u00e0o n\u0103m 1968.<\/p>\n<p>Theo Quine \u201cOntology\u201d t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi \u201cCognition\u201d. T\u00ednh- t\u1eeb \u201cOntological\u201d c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cb\u00e0n v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec3u-bi\u1ebft\u201d. B\u00e0i-gi\u1ea3ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Quine l\u00e0: \u201cSpeaking of Objects\u201d Nh\u01b0 th\u1ebf, Ontological Reality c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cth\u1ef1c-t\u1ea1i\u201c hay v\u1ea5n-\u0111\u00ea theo nh\u1eadn-th\u1ee9c. B\u00e0i-gi\u1ea3ng c\u1ee7a Quine g\u1ed3m n\u0103m ph\u1ea7n xoay quanh nh\u1eadn-th\u1ee9c v\u1ec1 th\u1ef1c-t\u1ea1i [object] hay v\u1eadt [Ding] nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>PH\u1ea6N M\u1ed8T<\/p>\n<p>Th\u1ef1c-t\u1ea1i [objective] hay v\u1eadt [Ding] say-di\u1ec5n theo ng\u1eef-h\u1ecdc l\u00e0 c\u00e1i t\u00ean ho\u1eb7c nh\u1eefng m\u1ea3nh mi\u00eau-t\u1ea3 nh\u1eefng ph\u1ea7n chinh c\u1ee7a th\u1ef1c-t\u1ea1i, v\u00ed d\u1ee5 th\u1ecbt b\u00f2 c\u00f3 nh\u1eefng ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t t\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng [affinity]. C\u00e1i t\u00ean nh\u01b0 TH\u1ece \u0111\u1eb7t cho con th\u1ecf ch\u1ec9 c\u00f3 ngh\u0129a ho\u00e0n to\u00e0n khi ch\u00fang ta th\u1ea5y th\u1ecf. M\u1ed7i x\u00e3-h\u1ed9i c\u00f3 t\u00ean cho th\u1ecf. Ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p g\u1ecdi t\u1ecf l\u00e0 Lapin [m] hay Lapine [f], ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c g\u1ecdi th\u1ecf l\u00e0 Kaninchen, ng\u01b0\u1eddi Anh\/M\u1ef9 g\u1ecdi th\u1ecf l\u00e0 Rabbit. D\u0129 nhi\u00ean trong m\u1ed7i x\u00e3-h\u1ed9i k\u1ec3 c\u1ea3 nh\u1eefng b\u1ed9-l\u1ea1c \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi cho th\u1ecf. T\u00ean g\u1ecdi ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ed1i-t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5-th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang ta \u201cth\u1ea5y\u201d v\u00e0 \u201cbi\u1ebft\u201d \u0111\u00edch-th\u1ef1c d\u00f9 \u0111\u1ed1i t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 th\u1ef1c-t\u1ea1i c\u1ee5-th\u1ec3 hay th\u1ef1c-t\u1ea1i tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng. \u0110\u00e2y ch\u00ednh l\u00e0 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 s\u01a1-khai c\u1ee7a \u00fd-th\u1ee9c [cognition\/ ontology]<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ec3 cho t\u00ean g\u1ecdi ch\u00ednh-x\u00e1c v\u1ec1 th\u1ef1c-th\u1ec3 th\u00ec ch\u00fang ta ph\u1ea3i nh\u00ecn v\u00e0o s\u1ef1-v\u1eadt, v\u00ed-d\u1ee5 c\u00e1i t\u00ean \u201ccon th\u1ecf\u201d ch\u1ec9 v\u00e0o \u201ccon th\u1ecf\u201d ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft ch\u00fang ta ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u00fang ta nghe n\u00f3i v\u1ec1 th\u1ecf. Nghe n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1-v\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 hi\u1ec3u-bi\u1ebft v\u1ec1 s\u1ef1-v\u1eadt.<\/p>\n<p>Th\u1ebf nh\u01b0ng v\u00ec th\u1ef1c-th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ed1-\u0111\u1ecbnh hay t\u1ea5t-\u0111jnh [deterministic] cho n\u00ean nh\u1eefng y\u1ebfu-t\u1ed1 b\u1ea5t-ng\u1edd x\u1ea3y ra trong th\u1ef1c-th\u1ec3 s\u1ebd quy\u1ebft-\u0111\u1ecbnh t\u00ednh bi\u1ebfn-thi\u00ean [indeterministic] c\u1ee7a th\u1ef1c-th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o l\u1ebd c\u1ee7a Quantum. Do \u0111\u00f3, Quine \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u00fang ta kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e1c-\u0111\u1ecbnh nh\u01b0 \u0111inh \u0111\u00f3ng c\u1ed9t [warrant] v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec3u-bi\u1ebft [cognition] c\u1ee7a ch\u00fang ta [v\u1ec1 S\u1ef1-v\u1eadt\/ Ding, Object].<\/p>\n<p>Theo Quine, vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 ng\u1eef-h\u1ecdc c\u00f3 t\u00e0i [cagey linguist] khi chuy\u1ec3n m\u1ed9t ch\u1eef t\u1eeb ng\u00f4n-ng\u1eef A sang ng\u00f4n-ng\u1eef B kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o l\u1ea1i chuy\u1ebfn ch\u1eef \u0111\u00f3 sang ng\u00f4n-ng\u1eef C, c\u00f3 khi c\u00f2n ph\u1ea3i di\u1ec5n t\u1ea3 ch\u1ee9 \u0111\u00f3 theo n\u1ed9i-dung [context]. C\u00f4ng-vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 ng\u1eef-h\u1ecdc c\u00f3 t\u00e0i ph\u1ea3i bi\u1ebft r\u00f5 v\u1ec1 c\u1ea5u-tr\u00fac v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng-ph\u00e1p theo khoa t\u1eeb-\u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 so\u1ea1n ra t\u1eeb-\u0111i\u1ec3n ng\u00f5 h\u1ea7u c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng bi\u1ebft r\u00f5 ngu\u1ed3n-g\u1ed1c, c\u00e1ch d\u00f9ng ch\u1eef v\u00e0 c\u00e1ch ph\u00e1t-\u00e2m, v\u00ed d\u1ee5: TH\u1ece trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, RABBIT trong ti\u1ebfng \u1ea0nh.<\/p>\n<p>Gi\u00e1o-s\u0129 Alexandre de Rhodes [\u0110\u1eafc-L\u1ed9] l\u1eafng nghe ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t n\u00f3i ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, d\u00f9 l\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u1ecba-ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 \u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1ch ghi \u00e2m c\u1ee7a m\u1ed9t ch\u1eef r\u1ed3i m\u1edbi bi\u1ebft c\u00e1ch ph\u00e1t \u00e2m c\u1ee7a ch\u1eef \u0111\u00f3 v\u00ec ch\u1eef bi\u1ec3u-th\u1ecb cho m\u1ed9t th\u1ef1c-t\u1ea1i [object]. Th\u1ef1c-t\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u-th\u1ecb r\u1ea5t r\u00f5-r\u00e0ng [obvious illustration], c\u1ee5-th\u1ec3 [physical] c\u0169ng nh\u01b0 tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng [abstract] (Quine, <i>Ontological Reality<\/i>, 1969, p. 1). Sau \u0111\u00f3 l\u00e0 s\u1eafp x\u1ebfp c\u00e1c ch\u1eef th\u00e0nh c\u00e2u [sentences] [Quine, OR, p. 4].<\/p>\n<p>M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ch\u00fang ta n\u00ean nh\u1edb l\u00e0 khi chuy\u1ec3n m\u1ed9t c\u00e2u ti\u1ebfng Ph\u00e1p sang ti\u1ebfng Vi\u1ec7t hay sang ti\u1ebfng Anh ch\u00fang ta kh\u00f4ng chuy\u1ec3n \u00e2m c\u1ee7a ch\u1eef trong c\u00e2u [phonenic corespondence] m\u00e0 ch\u00fang ta chuy\u1ec1n theo t\u1ef1-\u0111i\u1ec3n, v\u00ed-d\u1ee5 t\u1eeb TH\u1ece sang RABBIT hay t\u1eeb TH\u1ece sang LAPIN ch\u00fang ta kh\u00f4ng chuy\u1ec3n \u00e2m v\u00ec \u00e2m TH\u1ece v\u00e0 \u00e2m RABBIT kh\u00e1c nhau. Do l\u1ebd \u0111\u00f3, ch\u00fang ta t\u00ecm trong t\u1ef1-\u0111i\u1ec1n, v\u00ed-d\u1ee5 t\u1ef1-\u0111i\u1ec3n VI\u00caT-ANH \u0111\u1ec3 bi\u1ebft \u201cTh\u1ecf l\u00e0 Rabbit\u201d [xin xem Appendix]<\/p>\n<p>Nh\u01b0 tr\u00ean ch\u00fang ta bi\u1ebft Quine c\u00f4ng nh\u1eadn \u2018th\u1ef1c-t\u1ea1i\u201d [object] c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u1ee5-th\u1ec3 [physical]hay tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng [abstract]. Bi\u1ebft v\u1eadt [Ding\/ Object] \u0111\u00e3 \u0111\u00f2i h\u1ecfi nhi\u1ec1u c\u00f4ng-phu nh\u01b0ng v\u1eabn ch\u01b0a hi\u1ec3u h\u1ebft th\u00ec l\u00e0m sao ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u00f5 c\u01a1-c\u1ea5u c\u1ee7a v\u1eadt tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng. Tri\u1ebft-h\u1ecdc Th\u1ef1c- ch\u1ee9ng [Positivism] m\u00e0 Quine l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i-bi\u1ec3u r\u1ea5t quan-tr\u1ecdng kh\u00f4ng cho ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u00f5 trong Ph\u1ea7n M\u1ed9t, t\u1ee9c l\u00e0 ph\u1ea7n ch\u00fang ta \u0111ang tham kh\u1ea3o. V\u1eady th\u00ec ch\u00fang ta ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111i\u1ec3m n\u00e0o c\u1ee7a m\u1ed9t v\u1eadt tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng?<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta h\u00e3y tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ng\u00f4n-ng\u1eef. Theo Wittgenstein, ng\u00f4n-ng\u1eef l\u00e0 c\u00e1i h\u00ecnh c\u1ee7a th\u1ef1c-t\u1ea1i. [2.04, 2.063, 4.01]. Nghe hay l\u1eafm. Nh\u01b0ng trong tri\u1ebft-h\u1ecdc c\u1ee7a Wittgenstein, ng\u00f4n-ng\u1eef ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n \u0111\u1ebfn trong c\u1ea5u-tr\u00fac ph\u1ed5-th\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u01a1n-gi\u1ea3n. Trong <i>Tractatus <\/i>tinh-th\u1ea7n c\u1ee7a tri\u1ebft-h\u1ecdc Positivism tr\u1edf th\u00e0nh s\u00e1ch gi\u00e1o-khoa cho tr\u01b0\u1eddng-ph\u00e1i Vienna C\u1ec9rcle. N\u1ed9i-dung ch\u00ednh c\u1ee7a <i>Tractates <\/i>b\u00e0n v\u1ec1 c\u00e1ch tr\u00ecnh-b\u00e0y t\u01b0-t\u01b0\u1edfng gi\u1ea3n-d\u1ecb v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng theo suy-t\u01b0 lu\u1eadn-l\u00fd. Th\u1ebf nh\u01b0ng nh\u1eadn- \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Wittgenstein cho r\u1eb1ng th\u1ea9m-m\u1ef9 v\u00e0 \u0111\u1ea1o-\u0111\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0 nh\u01b0 nhau [6.421] c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u00f4ng b\u00e0n t\u1edbi c\u00e1i \u0111\u1eb9p hay nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u1eb9p v\u00e0 \u1edf \u0111i\u1ec3m n\u00e0o th\u00ec c\u00e1i \u0111\u1eb9p v\u00e0 \u0111\u1ea1o-\u0111\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t.<\/p>\n<p>Trong ph\u1ea7n k\u1ebft-lu\u1eadn cu\u1ed1n <i>Tractatus <\/i>Wittgenstein c\u00f3 l\u1eddi khuy\u00ean r\u1ea5t \u0111\u00fang \u201cc\u00e1i g\u00ec kh\u00f4ng n\u00f3i l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang ta n\u00ean y\u00ean l\u1eb7ng.\u201d [W. T., 6.54] Tuy nhi\u00ean, \u00f4ng n\u00ean hi\u1ec3u l\u00e0 \u2018s\u1ef1 y\u00ean-l\u1eb7ng\u201d kh\u00f4ng ch\u1ea5m d\u1ee9t \u0111\u01b0\u1ee3c suy-t\u01b0 hay v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 ch\u00fang ta mu\u1ed1n tr\u00ecnh b\u00e0y b\u1eb1ng l\u1eddi nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u00e0nh-c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta kh\u00f4ng gi\u1ea3i-\u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 ch\u1ec9 tr\u01b0ng ra nh\u1eefng c\u01a1-c\u1ea5u tr\u1eebu-t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0 th\u1ebf ch\u00fang ta hi\u1ec3u th\u00eam r\u1eb1ng b\u00ean c\u1ea1nh ng\u00f4n-ng\u1eef n\u00f3i [parole] v\u00e0 vi\u1ebft [\u00e9criture] t\u01b0-duy v\u1eabn \u00e2m-th\u1ea7m ho\u1ea1t-\u0111\u1ed9ng trong tr\u00ed-tu\u1ec7 v\u00e0 trong th\u00e2n-x\u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang ta. Do \u0111\u00f3 ch\u00fang ta mong \u01b0\u1edbc m\u1ed9t l\u00fac n\u00e0o \u0111\u00f3 th\u1ee9 ng\u00f4n-ng\u1eef ti\u1ec1m-\u1ea9n \u1ea5y chuy\u1ec3n sang ch\u1eef ho\u1eb7c l\u1eddi.<\/p>\n<p>Trong su\u1ed1t ba m\u01b0\u01a1i n\u0103m Wittgenstein \u0111\u00e3 \u201ct\u1ea1m\u201d vi\u1ebft ra <i>Philosophical Investigations<\/i>, xong n\u0103m 1945, xu\u1ea5t b\u1ea3n 1953, 1958, nh\u1eb1m l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf <i>Tractatus<\/i>. Th\u1ebf nh\u01b0ng, ph\u1ea7n hai c\u1ee7a cu\u1ed1n s\u00e1ch n\u00e0y li\u00ean quan t\u1edbi v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 \u201cNh\u00e3n-th\u1ee9c\u201d [Visual Perceptions] l\u1ea1i c\u00f3 v\u1ea5n-\u0111\u1ec1. Thay v\u00ec nh\u00ecn v\u00e0o ch\u00ednh th\u1ef1c-t\u1ea1i c\u1ee7a s\u1ef1-ki\u1ec7n [object hay Ding] \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ea5y b\u00fat v\u1ebd ra s\u1ef1-ki\u1ec7n y nh\u01b0 khi ch\u00fang ta gi\u1ea3i-th\u00edch v\u1ea5n-\u0111\u1ec1. Nh\u00e3n- th\u1ee9c c\u00f3 nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng-h\u1ee3p g\u1ecdi l\u00e0 \u201cnh\u00ecn g\u00e0 ho\u00e1 cu\u1ed1c\u201d d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t g\u00f3c- c\u1ea1nh n\u00e0o \u0111\u00f3, do \u1ea3nh-h\u01b0\u1edfng c\u1ee7a kh\u00f4ng-gian v\u00e0 \u00e1nh-s\u00e1ng\u2026 Tr\u00ean th\u1ef1c-t\u1ebf, \u0111\u1ea7u con v\u1ecbt v\u00e0 \u0111\u1ea7u con th\u1ecf kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. C\u0169ng v\u1eady, v\u00f2ng tr\u00f2n v\u00e0 m\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. [W. PI., p. 194] Cho n\u00ean ch\u1ec9 c\u00f3 l\u1ed1i v\u1ebd c\u1ee7a Wittgenstein l\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng tr\u00ecnh b\u1ea7y hi\u1ec3u-bi\u1ebft qua \u1ea3o- gi\u00e1c c\u1ee7a nh\u00e3n-th\u1ee9c [the illusionistic views qua Visual Perceptions] ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u201c\u1ea3o-gi\u00e1c\u201d c\u1ee7a th\u1ef1c-t\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ch\u1eef \u201c\u1ea3o-gi\u00e1c\u201d \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ch\u00ednh x\u00e1c. \u0110\u00fang ra \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec7n-t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a nh\u00e3n quan v\u1ec1 m\u1ed9t s\u1ef1-ki\u1ec7n hay v\u1ec1 m\u1ed9t v\u1eadt tho\u00e1ng qua \u2018h\u00ecnh nh\u01b0 l\u00e0\u201d [alleged hay likeness], v\u00ed d\u1ee5, t\u1eeb xa ch\u00fang ta th\u1ea5y m\u1ed9t xe \u0111i\u1ec7n [xe l\u1eeda] nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n d\u00e0i ngo\u1eb1n noggin di chuy\u1ec3n quanh \u0111\u1ed3i t\u1ef1a h\u1ed3 r\u1eafn l\u01b0\u1ee3n. Ch\u1eef \u201ct\u1ef1a-h\u1ed3\u201d \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea1ng-t\u1eeb [similarly] cho n\u00ean \u201cr\u1eafn l\u01b0\u1ee3n\u201d v\u00e0 \u201ct\u1ea7u l\u01b0\u1ee3n\u201d l\u00e0 m\u1ed9t bi\u1ec3u-th\u1ecb c\u1ee7a nh\u00e3n-th\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t th\u1ef1c-t\u1ea1i \u201ctr\u00f4ng nh\u01b0\u201d m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0 th\u1ebf, hi\u00ean- t\u01b0\u01a1ng \u201ct\u1ef1a-h\u1ed3\u201d l\u00e0 m\u1ed9t \u201cconjunction\u201d \u0111\u1ec3 so s\u00e1nh ho\u1eb7c v\u00ed-von hai s\u1ef1- ki\u1ec7n c\u00f3 v\u1ebb nh\u01b0 nhau.<\/p>\n<p>Wittgenstein ch\u1ec9 b\u00e0n v\u1ec1 ng\u00f4n-ng\u1eef c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u01a1n-v\u1ecb r\u1ea5t nh\u1ecf [atomic] do \u0111\u00f3 theo \u00f4ng ng\u00f4n-ng\u1eef l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u n\u00f3i gi\u1ea3n-d\u1ecb nh\u01b0: \u201cCho t\u00f4i m\u1ed9t h\u00f2n g\u1ea1ch \u2026 hai h\u00f2n g\u1ea1ch \u2026\u201d. Ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 v\u00ed-d\u1ee5 n\u00e0y l\u00e0 c\u1ea5u-tr\u00fac ban-s\u01a1 [premordial, basic, primal] cho tr\u1ebb em h\u1ecdc n\u00f3i l\u00fac ban \u0111\u1ea7u. Kh\u00e1c v\u1edbi ti\u1ebfng chim, ti\u1ebfng n\u00f3i hay ng\u00f4n-ng\u1eef c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u1eeba t\u00edch-l\u0169y l\u1ea1i v\u1eeba ph\u00e1t-tri\u1ec3n theo tr\u00ed-tu\u1ec7 v\u00e0 t\u00ecnh-c\u1ea3m. Ch\u1eef m\u1edbi ra \u0111\u1eddi ch\u1eef c\u0169 chuy\u1ec3n \u0111i. \u0110i\u1ec3m n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c Wittgenstein b\u00e0n \u0111\u1ebfn, m\u1ed9t ph\u1ea7n do chinh \u00f4ng c\u0169ng th\u1ea5y ch\u00ednh l\u1ed1i vi\u1ebft theo nh\u1eadn-x\u00e9t [remarks] c\u1ee7a \u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t-tri\u1ec3n cho \u0111\u00fang tinh-th\u1ea7n tri\u1ebft-h\u1ecdc. Cho n\u00ean, ch\u00fang ta th\u1ea5y nh\u1eadn-x\u00e9t [remarks] c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00fang l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ed1i vi\u1ebft l\u1eadp-ng\u00f4n [\u00e9mettre une hypoth\u00e8se\/ express an opinion]. L\u1eadp-ng\u00f4n hay Didactic [adj.] g\u1ed1c t\u1eeb Hy-l\u1ea1p, Didaktic\u00f3s hay La-tin, Diducticus, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 l\u1ed1i tr\u00ecnh b\u00e0y t\u01b0-t\u01b0\u1edfng theo gi\u00e1o-l\u00fd nh\u01b0 h\u00e0nh v\u0103n trong <i>\u0110\u1ea1o-\u0111\u1ee9c Kinh <\/i>c\u1ee7a L\u00e3o-t\u1eed [Lao Tzu, <i>Tao Te Ching<\/i>, 1963, trans. D. C. Lau, Penguin Books] nghe s\u00e2u-s\u1eafc nh\u01b0ng \u0111\u00f4i ch\u1ed7 r\u1ea5t m\u01a1-h\u1ed3 v\u00e0 ngh\u1ecbch-l\u00fd. [Black Max, CWT, and others, 1964, Cornell University, pp. 376-379]. L\u1eadp-ng\u00f4n trong ti\u1ebfng Anh c\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cOstention\u201d c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cH\u00e0o-nho\u00e1ng\u201d hay \u201cL\u00e0m ra v\u1ebb\u201d. Tuy nhi\u00ean, th\u1eadt c\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u1eadn x\u00e9t kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ecdi \u00fd trong <i>Tractatus <\/i>\u0111\u1ec1u tr\u00f9ng-ph\u1ee9c hay \u0111\u1ecbnh-ngh\u0129a v\u1ed9i v\u00e0ng.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta s\u1ebd tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 n\u00e0y trong nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng t\u1edbi khi \u0111\u1ecdc Si\u00eau-h\u00ecnh H\u1ecdc v\u00e0 Lu\u1eadn-l\u00fd c\u1ee7a Kant v\u00e0 Heidegger.<\/p>\n<p>Theo Wittgenstein V\u1eadt hay Ding c\u00f3 m\u1eb7t trong th\u1ebf-gian. \u0110\u00fang th\u1ebf v\u00ec ngay trong c\u00e2u \u0111\u1ea7u cu\u1ed1n <i>Tactattus <\/i>\u00f4ng \u0111\u00e3 vi\u1ebft: \u201cTh\u1ebf-gian l\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3. \u0110\u00f3 l\u00e0 s\u1ef1-th\u1eadt\u201d. N\u1ebfu th\u1ebf vai tr\u00f2 c\u1ee7a V\u1eadt [Ding] l\u00e0 g\u00ec trong th\u1ebf- gian? C\u00f3 ph\u1ea3i V\u1eadt [Ding] bao g\u1ed3m c\u1ea3 nh\u1eefng t\u00e1c-ph\u1ea9m c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi hay kh\u00f4ng? Xin \u0111\u1ecdc nh\u0169ng c\u00e2u 2.011, 2.0121 2.0122 cho \u0111\u1ebfn 2.014, 2.02, 2.021, 2.023, 2.032, 2.0271, 2.0272.<\/p>\n<p>\u00d4ng n\u00f3i: \u201cV\u1eadt [Ding] l\u00e0 c\u01a1-c\u1ea5u c\u1ee7a chuy\u1ec7n [Sachverhalt], t\u1ee9c l\u00e0 c\u01a1-c\u1ea5u c\u1ee7a th\u1ebf-gian. N\u1ebfu th\u1ebf, ng\u00f4n-ng\u1eef kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 ng\u00f4n-ng\u1eef \u0111\u01a1n-gi\u1ea3n hay l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01a1n-v\u1ecb r\u1ea5t nh\u1ecf [atomic]. Heidegger nh\u1eadn x\u00e9t r\u1ea5t \u0111\u00fang \u201cng\u00f4n-ng\u1eef l\u00e0 c\u00e1i nh\u00e0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.\u201d Con ng\u01b0\u1eddi change ch\u1ec9 n\u00f3i \u201cnh\u00e1t g\u1eebng\u201d con ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i l\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng g\u00ec m\u00ecnh mu\u1ed1n n\u00f3i v\u1ec1 tr\u1ea1ng-hu\u1ed1ng b\u00ean ngo\u00e0i hay tr\u1ea1ng-hu\u1ed1ng trong l\u00f2ng m\u00ecnh cho d\u00f9 kh\u00f4ng \u0111\u00fang.<\/p>\n<p>Ch\u00fang ta c\u00f3 th\u1eadt s\u1ef1 bi\u1ebft hay hi\u1ec3u kh\u00f4ng-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian trong m\u1ed9t t\u00e1c-ph\u1ea9m ngh\u1ec7-thu\u1eadt, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 th\u01a1, v\u0103n, \u0111\u00e0n, tranh, \u0111i\u00eau-kh\u1eafc v\u00e0 ki\u1ebfn-tr\u00fac hay kh\u00f4ng? Kh\u00f4ng! Ch\u00fang ta b\u1ea5t ch\u1ee3t v\u00e0 h\u1ebft s\u1ee9c v\u00f4 th\u1ee9c li\u00ean-t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian c\u1ee7a ch\u00ednh ch\u00fang ta. V\u00ed-d\u1ee5, \u0111\u1ecdc hai c\u00e2u th\u01a1 sau \u0111\u00e2y c\u1ee7a B\u00f9i-Gi\u00e1ng:<\/p>\n<p><i>Li\u1ec5u ban s\u01a1, h\u1ea1nh ng\u00e2n d\u00e0i, C\u1ed5ng s\u00f4 c\u00f2n v\u1ecdng \u0111i\u1ec7u T\u00e0i-t\u1eed qua.<\/i><\/p>\n<p><i><\/i><\/p>\n<table border=\"0\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"291\" valign=\"top\">\n<p><i>Li\u1ec5u ban s\u01a1<\/i><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec3m uy\u00ean-nguy\u00ean c\u1ee7a kh\u00f4ng-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian<\/p>\n<\/td>\n<td width=\"119\" valign=\"top\"><\/td>\n<td width=\"310\" valign=\"top\">\n<p><i>h\u1ea1nh ng\u00e2n d\u00e0<\/i>i<\/p>\n<p>\u1ea8n-d\u1ee5 v\u1ec1 \u00e2m-thanh trong kh\u00f4ng-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td width=\"291\" valign=\"top\">\n<p><i>C\u1ed5ng s\u00f4 c\u00f2n v\u1ecdng<\/i><\/p>\n<p>\u0110i\u1ec3m trong kh\u00f4ng-gian<\/p>\n<\/td>\n<td width=\"119\" valign=\"top\">\n<p><i><\/i><\/p>\n<p>[<i>k\u1ebft v\u1edbi<\/i>]<\/p>\n<\/td>\n<td width=\"310\" valign=\"top\">\n<p><i>\u0111i\u1ec7u T\u00e0i-t\u1eed qua<\/i><\/p>\n<p>Th\u1eddi-gian v\u00e0 \u00e2m-thanh<\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><\/p>\n<p><\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc kh\u00f4ng s\u1ed1ng v\u1edbi T\u0129nh v\u00e0 \u0111\u1ed9ng trong kh\u00f4n.g-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian \u1edf hai c\u00e2u th\u01a1 tr\u00ean. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc s\u1ed1ng trong kh\u00f4ng-gian v\u00e0 th\u1eddi-gian c\u1ee7a m\u00ecnh khi \u0111\u1ecdc hai c\u00e2u th\u01a1 tr\u00ean. Nh\u01b0ng v\u00ec c\u00f3 li\u00ean-t\u01b0\u1edfng n\u00ean c\u00f3 h\u1ed9i-th\u00f4ng. Chinh h\u1ed9i-th\u00f4ng g\u00e2y c\u1ea3m-x\u00fac cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc.<\/p>\n<p>D\u00f9ng c\u00e1ch l\u1eadp-\u00fd c\u1ee7a John Venn, con ng\u01b0\u1eddi trong th\u1ebf-gian t\u1ee9c ti\u1ec3u v\u0169-tr\u1ee5 lMicrocosm] m\u1eb7c nhi\u00ean li\u00ean-k\u1ebft th\u1ebf-gi\u1edbi c\u1ee7a m\u00ecnh [ego] hay A v\u1edbi th\u1ebf-gi\u1edbi b\u00ean ngo\u00e0i [others] hay B. G\u1ecdi A l\u00e0 hai c\u00e2u th\u01a1 tr\u00ean v\u00e0 B l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc ch\u00fang ta h\u00ecnh-dung ra nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>H\u00ecnh ch\u1eef nh\u1eadt t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho ti\u1ec3u v\u0169-tr\u1ee5 trong \u0111\u00f3 v\u00f2ng tr\u00f2n A v\u00e0 B h\u1ed9i-th\u00f4ng l\u00e0m th\u00e0nh kh\u00f4ng-gian F. F c\u00e0ng l\u1edbn h\u1ed9i-th\u00f4ng c\u00e0ng m\u1ea1nh nh\u01b0ng AB change bao gi\u1edd th\u00e0nh m\u1ed9t v\u00ec ch\u00fang l\u00e0 hai \u0111\u01a1n-v\u1ecb uy\u00ean-nguy\u00ean.<\/p>\n<p><\/p>\n<p><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image012-2.jpg\" rel=\"lightbox\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"431\" height=\"304\" title=\"clip_image012\" style=\"display: inline; background-image: none;\" alt=\"clip_image012\" src=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image012_thumb-1.jpg\" border=\"0\"><\/a><\/p>\n<table cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"401\"><\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><\/td>\n<td><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image012-1.jpg\" rel=\"lightbox\"><br \/><\/a><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><b>Venn\u2019s Diagram<\/b><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><b>[C\u00f2n ti\u1ebfp] <\/b><\/p>\n<p><strong><a href=\"https:\/\/damau.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/clip_image012-1.jpg\" rel=\"lightbox\"><br \/><\/a><\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><strong><br \/><\/strong><\/p>\n<p><b>APPENDIX<\/b><b><\/b><\/p>\n<p><b>\u0110o\u1ea1n v\u0103n sau \u0111\u00e2y, m\u1edf \u0111\u1ea7u c\u1ee7a b\u00e0i vi\u1ebft, l\u00e0 m\u1ed9t v\u00ed-d\u1ee5 v\u1ec1 s\u1ef1 kh\u00e1c nhau trong v\u1ea5n-\u0111\u1ec1 chuy\u1ec3n ng\u1eef m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f9ng n\u1ed9i-dung.<\/b><\/p>\n<p>THE PRE-ONTOLOGY OF THE CONCEPT OF THING\/DING IN THE PHILOSOPHY OF KANT AND HEIDEGGER.<\/p>\n<p>Since Kant and then with Heidegger, the cognitive thinking of THING\/DING heralds new concepts as of yet these two philosophers investigate such issue quite differently. Kant\u2019s <i>Critique of Pure Reaso<\/i>n is prone to scientific approaches. In chapter 3 of this book the theme Ding-an-Sich sets for pre-requisite conditions that the pure understanding of THING should come directly from THING not from personal experience of THING lest subjective opinion meanwhile THING is continuously subject to change [constitutive <i>a priori<\/i>].<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ding-an-Sich c\u1ee7a Kant \u0111\u00e3 \u0111i m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc l\u1edbn v\u1ec1 \u00fd-th\u1ee9c trong l\u1ecbch-s\u1eed Tri\u1ebft-h\u1ecdc theo tinh-th\u1ea7n khoa h\u1ecdc nh\u01b0ng \u0111\u00f3 \u0111\u00e2y v\u1eabn c\u00f2n l\u1ea3ng v\u1ea3ng t\u00ednh Si\u00eau-h\u00ecnh (Metaphysics). Trong khi \u1ea5y, l\u1ea1 thay, \u00fd- ni\u1ec7m v\u00ea V\u1eadt (Ding) c\u1ee7a Heidegger l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ea7u Th\u1ef1c-ti\u1ec5n (Pragmatisn) nh\u01b0ng th\u1ef1c ra nh\u01b0 ch\u00fang ta bi\u1ebft c\u0103n-b\u1ea3n tri\u1ebft-h\u1ecdc c\u1ee7a Heidegger lu\u00f4n lu\u00f4n kh\u1edbi \u0111i t\u1eeb n\u1ec1n-t\u1ea3ng Si\u00eau-h\u00ecnh H\u1ecdc (Metaphysics)<\/p>\n","protected":false},"author":1777,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"h5ap_radio_sources":[],"footnotes":""},"categories":[380,152,24,9,183],"tags":[],"class_list":["post-102677","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-chuyen-luan","category-hoc-thuat","category-ly-luan","category-nghien-cuu","category-nhan-van"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102677","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1777"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=102677"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102677\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102684,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/102677\/revisions\/102684"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=102677"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=102677"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/damau.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=102677"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}