Trang chính » Bạn Đọc và Da Màu, Biên Khảo, Phỏng vấn, Tòa Soạn Email bài này

Ảo thuật mới nhất trong kho tàng biến hóa của Da Màu

Đối thoại giữa Lưu Diệu VânPhùng Nguyễn về các Chương Trình/Dự Án của damau.org

LDV:
Trong vài tháng gần đây, độc giả nhận thấy sự có mặt ấn tượng của trang Café Da Màu, song song với trang chính của tạp chí Da Màu. Ý niệm khởi xướng cho Café Da Màu đến từ những nhu cầu văn chương cần thiết nào?

PN:
Câu hỏi này đã được trả lời phần nào trong tuần lễ đầu tiên quán Café Da Màu ra mắt bạn đọc bốn phương. Xin được lập lại ở đây để bạn đọc dễ theo dõi cuộc đối thoại của chúng ta.

Ngay từ những ngày đầu tiên, damau.org đã xác lập vị trí của tạp chí Da Màu – với tiêu chí “Văn chương không biên giới” – như là bước đầu tiên và quan trọng trong việc xây dựng và phát triển một cộng đồng văn chương đa dạng với khả năng vượt ra khỏi những biên giới lãnh thổ, màu da, ngôn ngữ, phái tính… Trong gần hai năm qua, tạp chí Da Màu đã có những cố gắng và thành quả đáng kể trong việc mang văn chương Việt Nam và văn chương thế giới đến với độc giả Việt ngữ, đồng thời dịch văn chương Việt sang Anh ngữ để giới thiệu với độc giả quốc tế. Tuy nhiên, hình thức tạp chí, ngay cả trên môi trường Internet, vẫn có những hạn chế [kỹ thuật] nhất định trong việc thực hiện những chức năng cần thiết khác cho việc xây dựng và phát triển cộng một đồng văn chương “không biên giới” đúng nghĩa.

LDV:
Vài phương cách Café Da Màu đã xúc tiến để tụ họp một cộng đồng thưởng ngoạn văn chương “không biên giới” đúng nghĩa?

Như đã đề cập trong thư giới thiệu nhân dịp “ra mắt” quán Café Da Màu, tôi có nhấn mạnh là “Café Da Màu là một trong những ‘bộ phận’  của damau.org được thiết kế để đáp ứng nhu cầu xây dựng và phát triển các đự án chương của chúng ta. Một trong những hạn chế kỹ thuật của website Tạp chí Da Màu là việc tiếp nhận các phản hồi tương tác (online comments) của bạn đọc rất khó thực hiện. Điều này dẫn đến hậu quả là phần đông các tác phẩm thuộc các thể loại sáng tác và biên khảo trên tạp chí Da Màu đã không nhận được những “tiếng dội” tương xứng từ bạn đọc. Ở trang web Café Da Màu, hạn chế này được khắc phục, người viết và người đọc có cơ hội trao đổi với nhau một cách nhanh chóng và thường xuyên hơn qua phần bình luận tương tác. Điều này, đến lượt, cho phép damau.org phát triển một số tiết mục mới ở đó việc  trao đổi/đóng góp ý kiến nhanh nhạy và thuận tiện giữa tác giả và bạn đọc được xem là cần thiết và cần được khuyến khích. Tiết mục “Thức ăn suy ngẫm,” một sáng kiến của chủ biên Đỗ Lê Anhdao, và một số tiết mục khác như Café của Bạn, Bàn Tròn (phòng thảo luận về những sự kiện văn hóa/văn chương nổi bật), Phòng Thí Nghiệm (nơi ấn hành những thử nghiệm văn học táo bạo), được giới thiệu trên Café Da Màu với phần bình luận tương tác ở cuối mỗi bài viết. Điều này tạo hứng thú cho cả người viết lẫn người đọc vì khả năng tương tác giúp đôi bên có cơ hội trao đổi ý kiến một cách thuận tiện.

Ngoài ra, cũng cần thiết nhắc lại ở đây là, ngay trong những tháng đầu tiên, damau.org đã thiết kế website “Sân Sau” như là một sân chơi cá nhân dành cho các tác giả cộng tác. Chương trình này sau đó bị gián đoạn vì thiếu người chăm sóc. Việc mở quán Café Da Màu cũng nhắm vào mục đích tạo điều kiện để “Sân Sau” hoạt động trở lại, có thể dưới một tên gọi khác.

LDV:
Ngoài những mục bàn tròn thảo luận, mục đăng tải những bài viết biên khảo và tiểu luận, Trên Kệ Sách đang nằm ở vị trí nổi bật nhất. Xin anh cho biết một vài sứ mệnh chính mà trương trình Trên Kệ Sách mong muốn hoàn thành?

PN:
“Sứ mệnh” là một từ khá to tát! Thử thay thế với “mục tiêu” xem sao nhé.
Trên Kệ Sách là một chương trình dài hạn nhằm phục vụ tác giả và bạn đọc trong và ngoài nước.  Trên Kệ Sách có tham vọng lần lượt phát hành on-line các tác phẩm văn học giá trị (kể cả tác phẩm đã in) trong và ngoài nước, đặc biệt ưu tiên cho các tác phẩm mà vì những điều kiện văn hóa, chính trị, và kỹ thuật đã không được phổ biến rộng rãi trong quá khứ. Những tác phẩm nằm trong dạng ưu tiên này, trong hơn ba mươi năm qua, đã được viết xuống ở phía bên này hay bên kia những bờ đại dương, có khi may mắn được in ra, nhưng chưa bao giờ đến được với khối độc giả mơ ước của chúng bởi vì những biên giới, những rào cản ngoài văn chương. Điều này mang một nội hàm quan trọng, cần được lưu ý đúng mức.

Trong thời gian gần đây, một số tác giả Hải ngoại, để có được cơ hội giới thiệu những đứa con tinh thần của mình với bạn đọc nội địa, đã phải chấp nhận cho phép tác phẩm của mình bị chi phối bởi chế độ kiểm duyệt khá khắc nghiệt trong nước. Trong khi đây là một thôi thúc hợp lý và hoàn toàn có thể hiểu được về phía tác giả, diện mạo của tác phẩm nằm trong trường hợp này một khi đến tay bạn đọc trong nước nhất định đã có phần … khang khác, nói một cách nhẹ nhàng! Nhà văn Nam Dao, trong “Bây giờ tôi hát lạc quan đen?” trên diễn đàn Hội Luận có bàn đến việc nên/không nên chấp nhận chế độ kiểm duyệt ở nội địa như sau:

Chúng ta không thể dễ dãi nhân nhượng gì với kiểu kiểm duyệt va chạm đến quyền tự do tư tưởng và ngôn luận. Làm thế, ta phủ định chức năng nhà văn/nhà thơ. Ngược lại ta được gì? Huyễn tưởng có tác phẩm đến với công chúng? Công chúng nào cho những tác phẩm mà nhà văn vong thân đánh mất mình? Còn như nếu bạn cho rằng phải thế mới đến được độc giả thì…. xin thưa ngay, trí nhớ của độc giả ngắn còn hơn một câu văn không thật, tức là zỏm, như bản thân người viết đánh mất mình. Thế thì in để làm gì nhỉ?

Tôi có nhiều phần đồng ý với nhận xét này của Nam Dao! Trong cùng một lúc, nhu cầu quảng bá tác phẩm của mình đến với giới độc giả trong nước cũng như đến các địa phương khác của tác giả Hải ngoại là chính đáng và cần thiết được hỗ trợ. Ngay cả các nhà văn trong nước cũng có thể ở vào một hoàn cảnh tương tự. Một số tác phẩm hiện đại và quan trọng nhưng không được lòng chế độ cũng gặp phải rất nhiều khó khăn trong quá trình xuất bản và phổ biến. Nói chung, lực lượng “bảo thủ” trong giới làm văn học nội địa vẫn tiếp tục ở vị trí khống chế, và những tác phẩm muốn vượt ra khỏi từ trường khống chế này luôn phải đối diện với hàng rào “biện pháp hành chánh” được dựng lên để ngăn cản sự phổ biến của chúng. Để giải quyết một phần nào nhu cầu ấn hành và phổ biến các tác phẩm kể trên, chúng ta có thể lợi dụng một số tiến bộ kỹ thuật về tin học, đặc biệt những kỹ thuật liên quan đến Internet. Chương trình Trên Kệ Sách, ít nhất trong thời gian đầu, hoạt động dựa trên những tiến bộ kỹ thuật này. Với phương tiện ấn hành “online” hiện đại và ngày càng cải tiến, hy vọng “Trên Kệ Sách,” cùng với một số chương trình  có chức năng tương tự ở các website bạn, sẽ giúp vô hiệu hóa những rào cản đặt ra bởi các thế lực không văn chương này trong một tương lai gần.

LDV:
Theo mong muốn, Trên Kệ Sách sẽ thay đổi cách đọc, cách cập nhật, cách phổ biến giữa tác giả và tác phẩm. Độc giả và tác giả nên có những thích ứng nào để tiếp cận những thay đổi trên?

PN:
Một trong những thách đố cho Trên Kệ Sách là làm thế nào để tác phẩm có thể đến tay bạn đọc trong và ngoài nước ở dạng “nguyên thủy” về cả hình thức lẫn nội dung mà tác giả đã bỏ công xây dựng/phát hành. Để đạt tiêu chuẩn này, chương trình Trên Kệ Sách chọn trình bày ấn phẩm trong dạng iPaper, một hình thức ấn hành “online” rất tân tiến, giữ được hình thức nguyên thủy của bản thảo. “Máy chủ” của dịch vụ này có lượng chứa rất lớn, và được bảo quản kỹ lưỡng, tác giả không phải lo lắng gì nhiều về việc tác phẩm đưa lên Trên Kệ Sách có thể bị thất tán. Tuy nhiên, nếu được yêu cầu,  Trên Kệ Sách sẽ cung cấp tác giả một bản sao của tác phẩm để lưu trữ trong máy của mình.

Để đọc các ấn phẩm trong dạng iPaper, bạn đọc chỉ cần có phương tiện nối mạng và một “browser” phổ biến như Internet Explorer hoặc Firefox. Ngoài ra, bạn đọc cũng có thể thưởng thức các tác phẩm này ngay cả với điện thoại/máy nghe nhạc cầm tay như iPhone, iPod, Blackberry v.v… Vấn đề còn lại là tập làm quen với cách vận hành (rất đơn giản) của nhu liệu iPaper để việc thưởng thức tác phẩm trở nên thú vị hơn.

LDV:
Café Da Màu và trang chính Da Màu có sự điều hành chung về chủ trương, biên tập và bài vở hay hai trang chỉ chia nhau tên họ? Chị em một nhà mỗi người một tánh hay chị em song sinh?

PN:
Đây là một câu hỏi quan trọng và … đúng lúc. Tất nhiên là Tạp chí Da Màu và Café Da Màu tuy hai mà một. Ở phần trên tôi đã giải thích lý do cho sự có mặt của Café Da Màu, trước tiên như là một bổ sung cho những chức năng kỹ thuật không thực hiện được ở bên Tạp chí. Điều này, tuy vậy, đã có thể làm giảm sự minh bạch về chức năng giữa hai trang Tạp chí và Café. Trong thời gian qua, có thể đã có đôi lần “hai chị em” Tạp chí và Café đã “dẫm chân” lên nhau, và người viết bắt đầu gởi tác phẩm đến cả hai nơi vì không biết chắc sẽ được đăng tải ở đâu. Điều này đi ngược lại với chủ trương của Ban Biên Tập, và một điều chỉnh  về phương thức sinh hoạt trở nên cần thiết và cấp bách để tránh tình trạng “trống đánh xuôi kèn thổi ngược” trong việc thực hiện chủ trương chung của damau.org.

Cũng trong thời gian này, chương trình Trên Kệ Sách nhận được sự hỗ trợ dồi dào về số lượng tác phẩm đóng góp. Kể từ lúc bắt đầu chương trình vào đầu tháng sáu 2008, đã có hơn năm mươi đầu sách được ấn hành trong dạng iPaper. Phát triển thuận lợi này giúp chúng ta định hướng đường lối phát triển chung, trong đó một số chức năng chuyên biệt cho website Café Da Màu được xác lập. Website Café Da Màu sẽ được cải tiến, những chức năng cần thiết cho việc bảo trì và phát triển chương trình Trên Kệ Sách sẽ nắm phần chủ đạo. Vấn đề còn lại cần được giải quyết: làm thế nào để mang vào website Tạp chí Da Màu những chức năng đã là lý do cho sự hiện hữu của quán Café.

LDV:
“Vấn đề cần được giải quyết” có thể giải quyết được hay không?

PN:
Sẽ không bao giờ có một giải pháp toàn hảo! Ngay cả nếu có, chúng ta không có được sự xa xỉ về thì giờ để chờ đợi một giải pháp như thế. Trong lúc này, chúng ta chọn giải pháp tốt nhất có thể có được với khả năng kỹ thuật, thì giờ, và tài chính hạn hẹp của Ban Biên Tập. Chúng ta chọn một loại nhu liệu thích hợp và đủ “phóng khoáng” để cho phép chúng ta có thể thêm vào càng nhiều càng tốt các chức năng cần thiết. Chúng ta cũng nhân cơ hội này điều chỉnh một vài “bất cập” trong “dung nhan” của tạp chí Da Màu. Với những gì có được trong tay, chúng ta hướng trọng tâm vào việc kiến tạo một “giao diện” giản dị nhưng hài hòa về hình thức và có hiệu ứng cao về chức năng để tạo thuận lợi cho bạn đọc trong việc thăm dò chiều sâu của ngôn ngữ và tư tưởng nằm bên dưới bề mặt một điều giản dị như thế!

LDV:
Da Màu là nơi ấp ủ nhiều dự án năng động. Kế tiếp sẽ là gì?

PN:
Sau khi trình diện bạn đọc thân mến “chân dung” mới của Tạp chí Da Màu vào ngày thứ Hai 20.10.2008 tới đây, sẽ có ngay một số việc cần phải thực hiện cho Tạp chí Da Màu và chương trình Trên Kệ Sách.

Trước hết, một số bài vở trong Café cần được mang vào phần đất dành riêng cho chúng bên website Tạp Chí. Phần đông những tác phẩm này có phần bình luận tương tác, và sinh hoạt này sẽ tiếp tục phát triển ở vùng đất mới. Ngoài ra, chúng ta cần phải di chuyển dần dần bài vở từ Da Màu bộ cũ qua website mới. Với số lượng bài lưu trữ lớn lao sau hơn hai năm hoạt động, đây là một công việc nặng nhọc và sẽ cần đến một thời gian khá dài để hoàn tất. Để tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc và tác giả tiếp tục truy cập bài vở trên website cũ, một phần quan trọng của giao diện mới sẽ được dành cho những “link” cần thiết cho việc truy cập bài vở theo thể loại hoặc tên tác giả cho đến khi công việc chuyển bài lưu trữ qua website mới được thực hiện xong.

Song song với những “việc phải làm” cho phần tạp chí, website Café cũng cần được cải sửa để thích nghi với những chúc năng mới và “chuyên biệt” của mình. Điều này có nghĩa là sẽ có một “lột xác” tương tự như của website Tạp chí Da Màu cho quán Café trong một tương lai rất gần!

Một số công đoạn khá chi tiết trong công cuộc “chuyên biệt hóa” Café Da Màu để phục vụ tốt hơn chương trình Trên Kệ Sách và các dự án liên quan (như “Hồ sơ Project Diaspora”) sẽ lần lượt được thực hiện sau khi chia sẻ và thảo luận cùng bạn đọc. Một cách ngắn gọn, một phần của dự án này gồm có việc thành lập một hay nhiều “phòng đọc sách,” khởi động chương trình “Cho & Nhận”, và sau đó là một nhà sách “on-line” để giúp tác giả tiêu thụ sách đã xuất bản. Những điều này đã được đề cập trong thư giới thiệu chương trình Trên Kệ Sách trước đây.

Gần đây tôi có nhận được email từ một số độc giả và thân hữu bày tỏ mối quan tâm về nhịp độ ấn hành tác phẩm ở Trên Kệ Sách có phần chậm lại trong vài tuần qua. Tất nhiên điều này trực tiếp liên quan đến việc người chịu trách nhiệm chương trình Trên Kệ Sách và Ban Biên Tập Da Màu đã phải dành phần lớn thì giờ và công sức cho việc thiết kế và sửa soạn cho website Da Màu bộ mới. Một lý do khác, quan trọng hơn bởi vì vẫn chưa được giải quyết, chính là sự thiếu thốn trầm trọng về mặt nhân sự trong việc đọc, chọn lựa, biên tập, và “layout” các tác phẩm nhận được. Với những chức năng mới dành cho chương trình Trên Kệ Sách, vấn đề nhân sự lại càng trở nên cần thiết và cấp bách hơn nữa! Tôi dự định sẽ gởi thư riêng đến một số tác giả/thân hữu để kêu gọi sự đóng góp quý giá của họ.

LDV:
Bất cứ phương tiện truyền thông phổ biến nào, dù là giấy in hay trên mạng, đều tốn rất nhiều công sức của nhóm thực hiện. Ngoài công đoạn hiệu đính, trình bày bài vở, báo mạng còn đòi hỏi nhiều chăm sóc về mặt kỹ thuật. Số lượng chức năng và trữ liệu khổng lồ của tạp chí Da Màu và chương trìnhTrên Kệ Sách hẳn là một thử thách. Kỹ thuật mà chúng ta đang sử dụng sẽ khắc phục được những thử thách nào?

PN:
Chúng ta đang sống trong một thời điểm mà hầu hết các sinh hoạt trọng yếu của nhân loại được cung cấp và bảo trì bởi những tiến bộ kỹ thuật. Như vậy, không thể xem thường khía cạnh kỹ thuật của đời sống, kể cả đời sống văn học. Tuy nhiên, cũng không kém quan trọng để nhận thức rằng chức năng chính của kỹ thuật là hỗ trợ các chức năng khác, và do đó, tự nó không hề/nên là cứu cánh. damau.org luôn cập nhật kiến thức và khả năng kỹ thuật của mình ở một góc nhìn như thế. Những thử thách kỹ thuật, trong khi vô cùng cần thiết phải đương đầu và vượt qua để bảo đảm tính hữu hiệu và liên tục trong sinh hoạt hàng ngày của tạp chí Da Màu, không nên trở thành mối bận tâm của tác giả và bạn đọc. Nói cách khác, người viết và người đọc chỉ nên tìm thấy những gì đã mang họ đến với Da Màu: nghệ thuật và tư tưởng! Chúng ta sẽ luôn cố gắng để đáp ứng được nhu cầu này.

Thử thách cho những ước vọng tốt đẹp thì luôn có nhiều. Theo tôi, thử thách lớn nhất cho Da Màu chính là những dặm đường phía trước, “Đường Đến Ducor“, như tôi có lần đề cập. Vế đầu câu hỏi của Lưu Diệu Vân, “Bất cứ phương tiện truyền thông phổ biến nào, dù là giấy in hay trên mạng, đều tốn rất nhiều công sức của nhóm thực hiện”, tôi nghĩ rất quan trọng. Có một số quan điểm khá phổ biến về “báo mạng”, về sự “hào nhoáng”, “nông nổi”,  hoặc thiếu “chiều sâu” của nó, một thứ “mì ăn liền”! Bất hạnh thay, một số website có liên quan gần/xa đến văn chương nghệ thuật xem ra đã giúp củng cố một nhận định như thế. Chúng là tập hợp của những khối màu sắc sặc sỡ và những  kỹ thuật chớp (flash) ngoạn mục. Và chỉ có như vậy! Gần đây nhất, sau khi tiêu tốn hàng tỷ đồng Việt Nam vào việc thiết kế và xây dựng, website http://hnv.vn/ của Hội Nhà Văn (Việt Nam) sau cùng đã rầm rộ ra mắt! Với tất cả sự kính trọng dành cho HNV(VN), tôi vẫn không thể không cho rằng “diện mạo” của cái website vô cùng tốn kém này đã hoàn toàn không giúp chứng minh được nhận định “mì ăn liền” nói trên là không chính xác!

Tuy nhiên, sẽ là vô cùng khiên cưỡng để áp dụng một nhận định như thế cho Da Màu, Tiền Vệ, Talawas, những website văn chương quan trọng ở Hải ngoại. Sinh hoạt hoàn toàn dựa trên một ngân sách vô cùng khiêm nhượng, hoặc trong trường hợp Da Màu, không có ngay cả một ngân sách, những website này đã và đang tiếp tục là vùng đất phì nhiêu cho những trao đổi văn học cởi mở và những tác phẩm văn chương giá trị mang tính khai phá. Ban Biên Tập Da Màu, cũng như Talawas và Tiền Vệ, đã, như Lưu Diệu Vân nói, bỏ nhiều công sức cá nhân để bảo đảm những sinh hoạt văn chương như thế có cơ hội đến với bạn đọc toàn cầu. Liệu sự thật này có làm thay đổi nhận định “mì ăn liền” của một số người nào đó? Tôi không biết, và không nhất thiết phải quan tâm.

Một cách tương tự, việc ấn hành và đọc tác phẩm trực tiếp trên Internet cũng có thể nhận được những phản ứng không mấy thuận lợi. Cần phải nói ngay là chương trình Trên Kệ Sách không nhằm vào mục đích thay thế sách in với ấn bản điện tử. Ít nhất, … chưa! Để hoàn thành những thay đổi mang tính “cách mạng” về các tập quán lâu đời như việc “đọc” sẽ cần đến một hay hai thế hệ. Những đứa trẻ, lớn lên cùng với điện thoại cầm tay, cùng với sự điêu luyện đáng kinh ngạc về khả năng điều khiển những nút bấm bé tí trên những dụng cụ điện tử bé tí sẽ thực hiện và hoàn tất cuộc cách mạng này. Trong khi chờ đợi, cần thiết phải nhận ra sự bất tiện trong việc đọc liên tục một tác phẩm dài hơn 5000 chữ trên màn ảnh máy vi tính. Chúng ta chưa quen, và một số “máy đọc” cầm tay như Kindle của Amazon.com vẫn còn ở ngoài khả năng tài chánh của phần đông độc giả. Một số giải pháp cần được cung cấp cho bạn đọc, trong đó có việc được phép tải xuống máy của mình một bản sao điện tử của tác phẩm chưng bày ở Trên Kệ Sách với sự đồng ý của tác giả…

Sau hết, cám ơn Lưu Diệu Vân về buổi nói chuyện lý thú này. Hy vọng những trao đổi giữa chúng ta sẽ giúp bạn đọc Da Màu và tác giả cộng tác có được một cái nhìn toàn cục về những thay đổi cần thiết mà chúng ta đang và sẽ thực hiện. Sau hết, tôi nghĩ chúng ta nên có thêm những buổi nói chuyện tương tự giữa các thành viên của Ban Biên Tập về những dự án tương lai cũng như những thuận lợi/khó khăn trước mắt như là một phương cách chia sẻ nỗi niềm cùng tác giả và bạn đọc của tạp chí Da Màu. Không phải một cộng đồng “văn chương không biên giới” tương lai mà chúng ta mơ ước thuộc về họ hay sao?

16.10.2008

bài đã đăng của Lưu Diệu Vân


Bài này không có phần bình luận.

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)