Trang chính » Bàn tròn, Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Biên Khảo, Nhận Định, Tiểu luận Email bài này

Chung quanh vấn đề Tư thế Chính trị của Trịnh Công Sơn – Phần 2: Đàng Sau Những Cuộc Ám Sát Nhân Cách

(Tiếp theo Phần I: Những Điều Trông Thấy )

II. Đàng Sau Những Cuộc Ám Sát Nhân Cách

Ở phần trên, tôi đã đưa ra một số nhận xét về những phản ứng nảy sinh từ bài viết của Trịnh Cung. Đúng như sự tiên liệu của chính tác giả, bài viết của ông đã không được đón nhận một cách thuận lợi bởi người đọc, đặc biệt người đọc trong nước, một phần bởi vì đa số không bắt đầu việc “đọc” với văn bản gốc trên tạp chí Da Màu mà với những bài chỉ trích trên hệ thống báo chí của nhà nước. Kế đó, những người phản đối xúm lại “đánh” tác giả dựa trên những điều không hề là cốt lõi của bài viết. Như đã chỉ ra, võ khí ưa thích nhất là tiêu chuẩn đạo đức và dựa dẫm vào tâm lý đám đông, ở đây là lòng ái mộ của nhiều tầng lớp dân chúng giành cho nhạc sĩ quá cố họ Trịnh.

Cũng chính từ “dàn đồng ca” này, nảy sinh một hiện tượng rất đáng lưu ý, đó là tất các tác giả đều tìm đủ mọi cách để chứng minh là Trịnh Công Sơn không có tham vọng chính trị.

Theo Lê Minh Quốc, nhà văn Nguyễn Quang Sáng cho biết:

Sự việc như thế này, có lần nhạc sĩ Hoàng Hiệp nói với tôi là Hội Âm nhạc TP.HCM có ý định phát triển Đảng cho Trịnh Công Sơn, nhưng tôi không đồng ý dù biết thiện ý của anh Hoàng Hiệp là tốt. Với tôi, Trịnh Công Sơn đứng ngoài Đảng vẫn “hay” hơn, chứ làm gì có chuyện như Trịnh Cung đã viết.

Trong phần trích dẫn ở trên và ở tất cả các nơi khác, cái mấu chốt của vấn đề Trịnh Cung đưa ra không hề được trả lời thỏa đáng: Có hay không việc Trịnh Công Sơn tình nguyện xin vào đảng. Tuy vậy, phát biểu của nhà văn Nguyễn Quang Sáng là một bằng chứng không thể chối cãi về việc tên tuổi Trịnh Công Sơn đã có lúc nằm trong một toan tính chính trị của giới lãnh đạo đương thời. Câu hỏi ở đây là “Tại sao đứng ngoài đảng thì ‘hay’ (hay ‘có lợi’) hơn? ” Theo lệ thường, tư thế đảng viên luôn luôn là “hay” hơn các “thân phận” khác chứ? Đã và đang có bao nhiều văn nghệ sĩ phe phẩy chiếc thẻ đảng mà vẫn “hay” như thường, không phải vậy sao? Vả lại, nếu quả thực Trịnh Công Sơn tình nguyện xin vào đảng, đây nhất định phải là một thắng lợi chính trị cho đảng cộng sản bởi vì đảng có thể huênh hoang rằng cái tên nghệ sĩ mà tư thế chính trị cứ như một tên du tử lãng đãng giữa chợ đời cuối cùng cũng được “mặt trời chân lý chói qua tim!”

Vậy thì điều gì đã thực sự xảy ra? Để trả lời câu hỏi này, phải trước hết trả lời một câu hỏi khác: “Tại sao tham vọng chính trị và Trịnh Công Sơn không được phép đi cùng với nhau?” Ở phần dưới đây, tôi xin phép được mạo muội thử tìm câu trả lời, trước hết cho chính mình và đồng thời để mong nhận được sự khai hóa (không phải khai hỏa, xin lưu ý) của quý bạn đọc gần xa.

Câu trả lời đến sớm nhất với tôi là “Bởi vì Trịnh Công Sơn là một thiên tài âm nhạc của Việt Nam.” Nhất định là thế, nhưng không hẳn là đủ bởi vì Văn Cao và Phạm Duy không phải là thiên tài âm nhạc hay sao? Nếu thêm vào đó “và là thần tượng của hàng triệu người trong nước” thì vẫn chưa đủ để trả lời cho câu hỏi “Tại sao Trịnh Công Sơn không được phép có tham vọng chính trị?” Theo tôi, chính là vì “tham vọng chính trị” trong một giai đoạn nhất định của lịch sử Việt Nam hiện đại đồng nghĩa với những điều xấu ác. Và Trịnh Công Sơn thì “không thể” làm điều xấu ác! Vì sao?

Vào một thời điểm kéo dài ít nhất hơn một thập kỷ, người Việt Nam, đặc biệt ở phần đất phía Nam, nếu không may mắn vượt thoát ra nước ngoài trước đó, luôn buộc phải ở một trong hai vị trí: hại người hoặc bị người hại. Xin lưu ý chữ “buộc,” bởi vì lắm khi người ta không có quyền lựa chọn để KHÔNG hại người. Điều này ông Lữ Phương biết rất rõ, và không những thế, đời sống của ông làm chứng cho nó. Để được phép không hại người, ông phải từ bỏ cái tổ chức mà trước đó ông đã phấn đấu ghê gớm lắm để giành được tấm thẻ đảng viên. Tham vọng chính trị ở Việt Nam, sau 1975 và mãi đến bây giờ, bắt buộc phải bắt đầu với việc trở thành một đảng viên của đảng cộng sản, và do đó, đồng nghĩa với việc đứng về phía buộc phải hại người! Trịnh Công Sơn chưa từng, hoặc ít nhất được tin rằng chưa từng, hại người khác trong và sau chiến tranh. Đây là một đức tính tuyệt diệu và quý hiếm cho bất cứ ai KHÔNG ở về phía bị bức hại nhưng lại có cơ hội KHÔNG bị buộc phải hại người khác! Sự đỡ đầu của một hay nhiều yếu nhân của chế độ trong thời gian nói trên đã khiến một điều khó khăn như thế trở thành hiện thực trong đời sống của Trịnh Công Sơn.

Cộng với những bản nhạc trữ tình chứa đầy “ma ngữ” làm say mê hàng triệu tâm hồn Việt nam, nhất là sau một thời gian dài chỉ được nghe những giọng hò tiếng… hét, vị trí vô cùng đặc biệt của Trịnh Công Sơn trở nên một ước mơ cho rất nhiều người. Và cùng với ngày tháng, hình tượng Trịnh Công Sơn trở nên hoành tráng, kỳ vĩ hơn bởi vì đời sống được biết đến của ông vô cùng gần gũi với niềm mơ ước của họ, một đời sống yên lành, không bị bức hại và trong cùng một lúc, được phép không làm hại ai! Và tất nhiên là cả quyền được hát ca những bản tình ca làm say đắm lòng người!

Có một ý kiến khác tôi được nghe, có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc giải thích quá trình “thần tượng hóa” Trịnh Công Sơn. Sau 1975, đám tang nghệ sĩ cải lương Thanh Nga (1978) và nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (2001) là hai tang lễ được nhiều người tham dự nhất. Cả hai đều nổi tiếng trước 1975 và trong mọi góc nhìn, là “sản phẩm” của xã hội miền Nam. Tất nhiên là sẽ có người lên tiếng phản đối việc liên kết “xã hội miền Nam” với Trịnh Công Sơn, lý luận rằng ông là một nghệ sĩ dân tộc, không nên phân biệt miền này miền nọ. Vâng, để tránh phải cãi cọ lôi thôi, xin được nói lại là Trịnh Công Sơn nhất định không phải là “sản phẩm” của xã hội miền Bắc, trước và sau 1975!

Trở lại với ý kiến nhằm giải thích số lượng lớn lao người tham dự đám tang của Thanh Nga và Trịnh Công Sơn. Trước hết, có nhiều cơ sở để tin rằng tuyệt đại đa số những người tham dự tang lễ và ngay cả những người muốn tham dự nhưng không thể đến được là người miền Nam thuộc nhiều tầng lớp. Và trong sự khiếm diện của tự do ngôn luận, đây là một cách “tuyên bố” của người miền Nam rằng họ có một hay nhiều thần tượng riêng của mình. Nói cách khác, đây là một hành động phủ nhận các loại thần tượng xa lạ áp đặt lên xã hội miền Nam sau 1975. Cùng với những bài hát vô cùng quen thuộc ôm ấp tâm sự người dân miền Nam suốt một thời chinh chiến, cái vị trí lơ lửng không thuộc về ai và không phải làm hại một ai (lại sẽ có người phản đối!), Trịnh Công Sơn được người miền Nam chọn thay thế một số ngẫu tượng họ cho rằng không xứng đáng ở vào một vị trí cao quý trong tâm tư của họ.

Và như thế, đặc biệt sau khi ông qua đời, Trịnh Công Sơn trở thành một biểu tượng của những người không muốn làm hại một ai trong một giai đoạn đen tối của đất nước. Cho nên, có rất nhiều lý do để ông không nên đứng trong hàng ngũ những người cộng sản, trong và nhất là sau chiến tranh! Và như đã đề cập ở trên, ngay cả một số [cựu] đảng viên cộng sản cũng tìm thấy mình ở trong tâm thái “phủ nhận” (denial) khi có ai đó “cáo buộc” Trịnh Công Sơn có “tham vọng chính trị.” Bởi vì cái ước muốn sở hữu lương tri của người “không từng làm hại ai” cũng là cái ước muốn của rất nhiều người trong số họ, đặc biệt những người xuất thân từ miền Nam, và tôi hy vọng nhận xét của mình về động cơ của tâm thái “phủ nhận” này đúng với sự thật!

Trịnh Cung, bằng cách nói ngược lại điều đám đông muốn tin vào, đã gặp phải một phản ứng vô cùng dữ dội. Trong khi một bộc phát như vậy có thể hiểu được về phương diện cảm tính, phản ứng này phải được nhìn nhận như là một đối xử bất công áp đặt lên tác giả “Trịnh Công Sơn & Tham Vọng Chính Trị” bởi những đầu óc tỉnh táo. Người ta có thể lập luận rằng người đọc, ở một mức độ nhất định, có quyền săm soi nhân cách tác giả để xác lập mức độ tin cậy của họ lên các tuyên bố của tác giả, đặc biệt khi lượng thông tin cung cấp không đủ để có một quyết định dứt khoát. Tuy nhiên, ở đây sự “săm soi” đã đi quá xa, xoáy sâu vào nhân cách của ông thay vì vào điều ông thực sự muốn đề cập,  và nhanh chóng trở thành một phản ứng gần như tự động để bác bỏ ngay lập tức khả năng có tham vọng chính trị của Trịnh Công Sơn! Đã không hề thấy bất cứ một ai trong nước lên tiếng để đưa ra ánh sáng cốt lõi của vấn đề: tư thế chính trị của Trịnh Công Sơn trong và sau cuộc nồi da xáo thịt.

Người đến gần nhất với điều này, như đã đề cập ở trên, là Lữ Phương, nhưng với một hậu ý mà theo tôi còn tệ hại hơn cả của đám đông “trừ tà” (witch hunt) huyên náo đề cập ở trên. Một cách lớp lang, ông bắt đầu với việc triệt hạ nhân cách Trịnh Cung, và trong suốt bài viết, không bỏ lỡ cơ hội để trói buộc cái “nhân cách” của Trịnh Cung do chính ông vẽ ra với một điều đã không còn thực sự hiện hữu từ 34 năm về trước. Trong bài viết, cụm từ “Việt nam Cộng hoà” xuất hiện khá nhiều lần. Cùng với chúng là “chiến tranh tâm lý,” “người hùng chống cộng,” và đặc biệt, “nỗi cô trung chính trị.” Ít hôm sau đó, ông có thêm bạn đồng hành, nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân.

Trong bài phản hồi “Thư gởi họa sĩ Trịnh Cung về chuyện lừa người nổi tiếng vào chuyện tuyên truyền chính trị rẻ tiền,” tác giả Nguyễn Đắc Xuân, bằng cách “kê tủ đứng” người đọc về nhu cầu phải áp dụng phương pháp “đạp gai phải lấy gai mà lễ,” đã tự cho phép mình ở vào vị trí truy chụp Trịnh Cung một cách vô tội vạ. Điều này Nguyễn Đắc Xuân đã thực hiện một cách công khai (đựa trên đặc quyền làm Mộ Dung Cô Tô nói trên) khi đưa ra một số “hư cấu” về “tội ác” của Trịnh Cung liên quan đến Ngô Kha và ở nhiều trường hợp khác. Nói chung, chiến thuật này xem ra không có hiệu quả, hoặc nếu có thì đó lại là một thứ hiệu ứng ngược vô cùng bất lợi cho Nguyễn Đắc Xuân. Tuy nhiên, điều này không hề là quan tâm chính yếu của tôi. Ở đây, chính là sự lập lại của cái thủ thuật đã được Lữ Phương sử dụng mới đáng được chú ý nhiều hơn. Có ít nhất năm lần cụm từ “sĩ quan chiến tranh chính trị” hoặc “tâm lý chiến” đi kèm với tên Trịnh Cung trong bài viết của Nguyễn Đắc Xuân. Và cũng giống như “Trong hai ông họ Trịnh này, ai mới là người có tham vọng chính trị?,” cuộc ám sát nhân cách Trịnh Cung luôn luôn đi kèm với việc nhắc nhở độc giả về quá khứ “sĩ quan VNCH,” một cách gọi khác của “lính ngụy Sài Gòn.”

Đến đây, một người vô tâm cũng phải đặt câu hỏi về những diễn biến kể từ “Trịnh Công Sơn & Tham Vọng Chính Trị” được phổ biến, đặc biệt cái nỗ lực, không phải của một cá nhân mà của một số đông, trong đó có nhân vật ném đá giấu tay Tran My Chau, nhằm đánh gục nhân cách của Trịnh Cung và trói buộc cái “nhân cách” bị bôi đen này với hồn ma của một chính thể đã không còn hiện hữu đã hơn ba mươi năm. Câu hỏi thật ra không có gì rắc rối lắm, chúng ta chỉ muốn biết “họ” làm như thế để làm gì! Vậy mà tôi đã gặp phải rất nhiều khó khăn khi tìm câu trả lời. Sau cùng, tôi đành phải thú nhận là mình không có câu trả lời hợp tình hợp lý nào cho việc phát động hai cuộc ám sát nhân cách nhắm vào cá nhân Trịnh Cung và hồn ma VNCH.

Thật ra tôi đã không bỏ cuộc một cách dễ dàng. Tôi thậm chí nối gót ông Lữ Phương đưa ra một “giả thuyết” để mong tìm thấy giải đáp cho câu hỏi đơn giản của mình. Giả thuyết của tôi bắt đầu với câu lạc bộ “Cổ Lai Hy.” Tất nhiên đây là một cái tên bịa đặt, tôi lấy ra từ “Nhân sinh thất thập cổ lai hy.” Vào thời buổi khoa học kỹ thuật tiến bộ này, đặc biệt trong lãnh vực y học, những người ở tuổi bảy mươi không còn là “cổ lai hy” nữa. Tuy vậy, đây là cái tuổi mà phần đông trong chúng ta cho rằng cuộc nhân sinh đã ở vào giai đoạn cuối, và một trong những nhu cầu cấp thiết nhất của hội viên câu lạc bộ Cổ Lai Hy là việc sửa soạn cái di sản họ sẽ để lại cho thế gian. Họ suy nghiệm và đánh giá lại toàn bộ quá khứ của mình và của kẻ khác, tìm tòi và so sánh với mục đích tìm cho họ một chỗ đứng khả quan nhất trong cái xã hội mà họ sẽ không có mặt, và nếu có thể được, cả trong lịch sử mai hậu. Không có gì sai với một tâm lý như vậy!

Một số trong nhóm hội viên này đã có lần là thành viên hoặc ít nhất hoạt động cho một tổ chức có tên là Mặt trận Dân tộc Giải phóng Miền Nam, gọi tắt là Mặt trận. Tổ chức này có mối liên hệ vô cùng đặc biệt với một thực thể có tên là Việt Nam Cộng Hòa (VNCH). Mặt trận được khai sinh từ trong lòng lãnh thổ VNCH để chống lại chính cái thực thể này, và về sau, chết cùng với nó. Đúng ra chết sau VNCH chừng một năm, nếu tôi nhớ không lầm. Cùng với cái chết của Mặt trận là rất nhiều cái chết khác của ảo tưởng, và nỗi loay hoay về một cung cách ứng xử thích hợp bắt đầu nảy sinh và lớn lên từng ngày từng giờ. Đến một lúc nào đó sự xung khắc trở nên không thể chịu đựng được nữa, người ta phải làm một cái gì đó. Chính là “cái gì đó” sẽ nói nhiều về nhân cách của mỗi cá nhân trong số họ. Có người chia tay nhưng không hẳn đành lòng dứt áo, có kẻ tung hê tất cả, cũng có kẻ tiếp tục ngậm bồ hòn làm ngọt, nín thở qua sông cho hết kiếp nhân sinh.

Trong mọi trường hợp, khi gia nhập câu lạc bộ Cổ Lai Hy, họ đều mong muốn để lại cho hậu thế một di sản khấm khá. Không có gì sai với ước muốn này. Vấn đề là để lại cái gì! Không giống như đồng chí của họ đến từ miền Bắc với niềm tin không hề lay chuyển vào chính nghĩa sáng ngời của cuộc chiến đấu thần thánh chống Mỹ cứu nước và đối thủ cũ của họ ở miền Nam với “nỗi cô trung chính trị” bền cứng như kim cương bất hoại hướng về một điều đã không còn hiện hữu hơn ba thập kỷ, cái họ đã có và không còn nữa chỉ là  một cánh sao băng, rực rỡ như một ước mơ cháy bỏng, một lần bay ngang bầu trời lửa đạn và nhanh chóng tàn lụi, mãi mãi.

Chính là ở đây cái “giả thuyết” của tôi đi vào chỗ bế tắc bởi vì câu trả lời duy nhất mà tôi có thể rút ra được từ “giả thuyết” này là những cuộc ám sát nhân cách thực ra chỉ là một cách thế bày tỏ nỗi phiền muộn về một di sản trống rỗng. Giả thuyết của tôi, do đó, cần được dẹp bỏ một cách không thương tiếc, bởi vì thật khó mà tin rằng sự việc lại có thể tào lao đến như vậy!

*

Bất cứ là tại sao và để làm gì, tôi cho rằng “kế hoạch” kéo chằng hành động của Trịnh Cung vào với chế độ yểu mệnh VNCH là một hành động nông nổi. Cứ cho là “họ” thành công trong việc biến Trịnh Cung thành một người vô cùng xấu xa, “làm cái chuyện trời đất không tha là hám danh lợi mà bán đứng bạn bè đã quá cố của mình” theo cách nói của “Hứa Do” Thuận Nghĩa, làm thế nào để liên kết “tội lỗi” của Trịnh Cung với chế độ  cũ? Trong suốt thời gian ba mươi bốn năm sau ngày đất nước thống nhất, cái môi trường mà Trịnh Cung đã hít thở, vẽ tranh, làm thơ, và thực hiện các sinh hoạt… tứ khoái có tên gọi là Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, hoàn toàn không dây mơ rễ má gì với VNCH! Nếu có trách thì nên trách cái xã hội đang còn sống sờ sờ này với tất cả các cuộc kinh doanh “lương thiện” về lãnh thổ, tài nguyên, và môi sinh quốc gia đang diễn ra trước mũi chúng ta. Không phải đã có người [xưa] nào đó nói là quít trồng đất Hoài (hoặc gì đó) Nam thì ngọt mà trồng ở đất Hoài (hoặc gì đó) Bắc thì chua hay sao?

Ông Lữ Phương (và ông Nguyễn Đắc Xuân) chắc cũng đã nghĩ đến điều này nên đã cố tình nhắc nhở độc giả nhiều lần về “nỗi cô trung chính trị” của Trịnh Cung trong bài viết của mình, làm như thể cái “nỗi” này là đầu giây mối nhợ của tất cả các “tội lỗi” mà Trịnh Cung đã phạm phải. Theo tôi, có thể đặt tên cho lập luận này là “tự bắn vào chân mình.” Nếu quả thật Trịnh Cung (và không chỉ Trịnh Cung) luôn mơ tưởng đến chính thể VNCH trong suốt 34 năm sống dưới chế độ mới, điều này không làm dấy lên bất cứ câu hỏi nào trong đầu ông Lữ Phương hay sao? Tất nhiên là sẽ rất dễ dàng để một ai đó lý giải rằng có những người không thể quên được vinh hoa hay đặc quyền ngày cũ. Liệu điều này có đúng với trường hợp của Trịnh Cung hay không nếu chúng ta so sánh địa vị và danh vọng ông đang tọa hưởng trong cái xã hội mới này với những gì ông có được hơn ba mươi năm về trước? “Nỗi cô trung chính trị” mà ông Lữ Phương ra sức chế diễu trong “Trong hai ông họ Trịnh này, ai mới là người có tham vọng chính trị?” nhất định phải đến từ một điều gì khác, và điều này phải đủ quan yếu để biện minh cho sự hiện hữu của một nỗi niềm như thế.

Điều này có thể được nói ra bằng nhiều phương cách, và ở đây tôi xin chọn mượn lời của bà Đặng Tuyết Mai, một thời là phu nhân của tướng Nguyễn Cao Kỳ, nói về một điều có liên hệ vô cùng mật thiết với cái đề tài đang được tranh cãi:

Anh [Nguyễn Cao] Kỳ, lúc đó, là người đang chiến đấu. Thành ra, anh Kỳ đã một lần công khai trong ban Không quân, do anh Lưu Kim Cương hay mời anh Trịnh Công Sơn tới, đã đả kích anh Trịnh Công Sơn là anh đã viết những bài phản chiến. Chị nhớ lúc đó, anh Trịnh Công Sơn nói rằng, anh không nghĩ đến viết phản chiến gì hết, mà chỉ là một người nghệ sĩ viết lên niềm đau của dân tộc, những điều mắt thấy tai nghe, đau đớn thôi. Anh Kỳ nói rằng là, đương nhiên anh viết như thế, những người lính ở mặt trận… Anh Trịnh Công Sơn mới nói, anh là người đứng giữa, một chứng nhân. Anh Kỳ có nói rằng, trong hai chiến tuyến đang đánh nhau, anh chọn là người đứng giữa anh sẽ bị trúng đạn của cả hai bên. Thành ra, có sự rất căng thẳng giữa anh Kỳ và Trịnh Công Sơn.

Xuyên qua lời kể chuyện của bà Đặng Tuyết Mai, chúng ta có thể rút ra đôi điều. Trước hết, ta thấy được một Trịnh Công Sơn vững  chãi, đầy phẩm tiết, không để bị khuất phục trước quyền lực. Thấy điều này, chúng ta cũng cần phải thấy được là Trịnh Công Sơn đã có cơ hội giữ được phẩm giá và sự bất khuất của mình. Và tôi cho rằng cái cơ hội này không chỉ đến với Trịnh Công Sơn mà còn với nhiều người khác, những người trong thời gian chiến tranh hoặc đứng giữa hoặc thiên hẳn về phía “cách mạng.” Bởi vì, ngay cả khi “có sự rất căng thẳng giữa anh [Nguyễn Cao] Kỳ và Trịnh Công Sơn,” người nhạc sĩ này vẫn tiếp tục được phép đánh bạn với đại tá Lưu Kim Cương và cả với phu nhân của ông thủ tướng đầy quyền uy và nhất là tiếp tục viết nhạc “phản chiến.” Cái cơ hội này đã không hề xảy ra sau 1975, và nếu có ai đó muốn gìn giữ phẩm tiết và sự bất khuất của mình, họ nhất định phải trả một cái giá rất đắt. Đắt đến độ hầu như không có ai, kể cả Trịnh Công Sơn, muốn trả, cho mãi đến những năm gần đây, khi cái giá phải trả có giảm đi phần nào.

Trong bài viết của mình, ông Lữ Phương có đưa ra câu hỏi cho họa sĩ Trịnh Cung, một cách khá dài dòng, như sau: “Chẳng lẽ tới tuổi này rồi, sau khi cuộc chiến đã tàn từ lâu với bao nhiêu là thay đổi khắp mọi nơi, ông họa sĩ họ Trịnh vẫn khư khư tự cho mình cái sứ mệnh ôm mãi tấm cô trung cho một thực thể chính trị bóng ma, coi đó là cao sang, lý tưởng có thể làm mẫu mực để kết án một cách không khoan nhượng các kiểu cách ngây thơ chính trị khác không cùng tính chất với sự xác tín của ông?”  Tôi không nhớ là có đoạn nào trong bài viết “Trịnh Công Sơn & Tham Vọng Chính Trị” mà Trịnh Cung đã làm một hay nhiều cuộc so sánh giữa các chế độ/kiểu cách chính trị.” Rõ ràng ông có đề cập đến “Cộng sản” và “Cộng hòa,” nhưng chỉ như là các qui chiếu về các dữ kiện ông đưa ra để thuyết phục người đọc. Thật ra, chả cần phải so sánh! Chỉ cần tự trả lời câu hỏi “Ở thời điểm nào trong 34 năm qua dưới chế độ mới, một cá nhân đơn độc dám thẳng thắn bày tỏ thái độ bất khuất của mình với một lãnh tụ hàng đầu của chính quyền và vẫn tiếp tục được phép yên lành vui chơi và tiếp tục những sinh hoạt phản kháng của mình?” thì người ta có thể giải thích được tại sao có một hay nhiều ai đó cứ ôm mãi “tấm cô trung!” Và tất nhiên sẽ  là không tử tế nếu chúng ta cười cợt hoặc chế nhạo một cử chỉ như thế.

Những người công kích nhân cách Trịnh Cung mạnh mẽ nhất có thể núp đằng sau tấm bình phong đạo đức hoặc nhân danh tình bạn quý giá mà họ có được với Trịnh Công Sơn. Chúng ta có thể dễ dàng thông cảm hoặc dễ dàng gạt bỏ bằng cách sắp loại các phản ứng tương tự vào ngăn “cảm tính,” vốn thiếu chính xác và sẽ chóng qua đi. Tuy nhiên, khi không chỉ đả kích nhân cách trên giấy trắng mực đen mà còn truy chụp, vu vạ bằng những phương pháp thiếu quang minh chính đại như thư rơi hoặc đồn thổi, phần cảm tính không còn là động cơ chính yếu nữa. Trong bài viết mới nhất của mình, nhà phê bình Đặng Tiến đưa ra một câu hỏi: “Trước hằng loạt bài báo gây thương tổn, tôi thắc mắc: cuộc tranh luận không tốt đẹp này, có lợi cho ai?”

Cũng như Đặng Tiến, tôi không có câu trả lời. Và thật ra tôi không có trách nhiệm trả lời. Trách nhiệm này thuộc về những người đã  biến nghi vấn về tư thế chính trị của Trịnh Công Sơn thành một cuộc đấu đá chính trị.

*

Xin dành lời cuối cho những người bạn trẻ “không muốn biết đến hận thù,” những người mà ở một phần trước đây tôi đã nói rằng trái tim tôi ở với họ.

Vào một ngày cách đây khá lâu, tôi cùng hai người bạn làm một cuộc viễn du trên đường số năm, xa lộ huyết mạch của bang California, hướng về thành phố Cựu Kim Sơn. Ở một nơi nào đó trên con đường thiên lý, người bạn lái xe cho chúng tôi nghe đĩa nhạc “Ca Khúc Da Vàng” do Khánh Ly và một vài ca sĩ khác hát. Sau một vài bản, tôi và người bạn lái xe bắt đầu hát theo. Sau cùng, cô bạn đồng hành xinh đẹp ở băng sau lên tiếng phụ họa. Và cứ thế, chúng tôi hát đến vỡ lồng ngực nguyên đĩa nhạc, không chỉ một lần. Chuyến đi xảy ra vào năm 2000, và vào lúc đó, một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày chiến tranh kết thúc. Trong thời gian này, Trịnh Công Sơn hãy còn sống nhưng tôi đã không còn nghĩ về ông như là một người bằng xương bằng thịt nữa. Trịnh Công Sơn, trong tôi, đã trở thành một “nhân vật” mà tên tuổi gắn liền với một giai đoạn lịch sử đầy máu và nước mắt của dân tộc. Không quen biết, chưa từng gặp gỡ, nhưng vô cùng quen thuộc. Bởi vì âm nhạc của ông đã nhiều lần ghé thăm tôi trong suốt cuộc bể dâu.

Cũng như các bạn, tôi quý mến Trịnh Công Sơn, nhưng trong cùng một lúc, tôi không quên là ông có một chỗ đứng trong giòng lịch sử. Như tất cả các nhân vật lịch sử khác, cuộc đời của ông, không sớm thì muộn, sẽ được phân tích, soi rọi từ nhiều góc độ. Đừng chờ đợi sự toàn hảo. Nhất định chúng ta sẽ bắt gặp  những ứng xử rất người và ngay cả những lầm lỗi rất người của Trịnh Công Sơn.

Nhưng chắc là không hề gì, bởi vì chúng ta sẽ luôn luôn tìm thấy một hay nhiều điều gì đó ở Trịnh Công Sơn khiến chúng ta tiếp tục yêu mến ông.

Phùng Nguyễn
23.04.2009

bài đã đăng của Phùng Nguyễn


6 bình luận »

  • Ba Bàm viết:

    * Hai điểm đắt nhất trong bài này, cho thấy phản ứng của hai lớp người:
    1 – “…tham vọng chính trị” trong một giai đoạn nhất định của lịch sử Việt Nam hiện đại đồng nghĩa với những điều xấu ác…”
    Đó là lớp người tuổi trẻ đang nhìn vào. Họ không tin, không muốn người nhạc sĩ vĩ đại với những ca khúc thánh thiện của mình lại “cùng hội cùng thuyền” với “đám chính trị”.

    2- “Cùng với cái chết của Mặt trận là rất nhiều cái chết khác của ảo tưởng, và nỗi loay hoay về một cung cách ứng xử thích hợp bắt đầu nảy sinh và lớn lên từng ngày từng giờ…”
    Một lớp người bị chạm nọc, giãy nảy lên.

    * Một điểm bài báo chưa giải được: “nhà phê bình Đặng Tiến đưa ra một câu hỏi: “Trước hằng loạt bài báo gây thương tổn, tôi thắc mắc: cuộc tranh luận không tốt đẹp này, có lợi cho ai?” Cũng như Đặng Tiến, tôi không có câu trả lời…”

    Và xin được giải: Nó rất có lợi cho hậu thế; và, nếu như may ra, với vài người nóng nảy trong cuộc biết trấn tĩnh lại, rồi tự vấn.

  • Trinh-Trung Lap viết:

    -Bộ Phim “Đất Khổ” của Cố Đạo diễn Hà Thúc Cần và Cố Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đóng trước đây đã bị Chính quyền Việt nam cọng hòa cấm và hiện nay trong nước chưa cũng chưa thấy ai công khai trình chiếu. Thậm chí những trích đoạn rất ngắn trong buổi tưởng niệm ngày giỗ Trịnh ở Làng Bình Qưới, Sài gòn, Việt nam cũng không được phép của chính quyền.
    – Nhiều bài hát thời chiến tranh của Trịnh cũng bị cả hai chế độ không cho phép trình diễn.
    – Quan hệ của Trịnh rất rộng, từ cả 2 phía, từ những người lính quèn cho đến cán bộ lãnh đạo cao cấp của 2 chính quyền.
    – Gia đình của Trịnh có người là sĩ quan quốc gia cũ, có người hoạt động nội thành cọng sản, có người làm ăn sinh sống ở nước ngoài. Riêng Trịnh vẫn 1 lòng sắt son với quê hương, và đặt biệt là Sài gòn. Trịnh đã sống và bỏ thân xác lại trên mảnh đất này nơi mà sau 1975 Ông đã viết :”…Sài gòn mùa xuân còn thoáng lá vàng bay….”

    Bấy nhiêu đó chưa đủ để hiểu Trịnh nữa hả các Ông Trời ?????!!!!!

    Xin cám ơn, cám ơn rất nhiều Tác giả Phung Nguyen 1 lần nữa vì cái nhận xét về suy nghĩ của những người trẻ Việt nam hiện nay đối với vấn đề này.Mặc dầu có thể Tác giả Nguyen sống xa quê hương chưa biết được hết những gì thế hệ trẻ đang suy nghĩ trong lòng nhưng dầu sao Ông cũng đã nói lên được phần nào tâm tư của họ rồi.

    Cuộc sống vốn rất đẹp, cũng như đóa hoa hồng vậy (hồng nào hồng chẳng có gai). Người làm lớn thì nói chuyện 10 năm sau, thậm chí trăm năm sau. Người dân thường thì nói chuyện ngày mai đây lấy gì mà bỏ trong nồi nuôi gia đình đây. Nhưng ước mơ hãy là ước mơ đi.
    Cho nên đừng phán xét con người qua 1 vài hành vi của họ.

    Con người thật cao cả nhưng cũng rất yếu đuối trước bản năng “tham, sân, si”.Riêng cái thiện, cái ác thôi mà mấy ngàn năm nay các Bậc Thánh Nho cãi nhau chưa dứt :

    “…….Nho giáo Khổng Mạnh cho : Nhân chi sơ tính bản thiện
    Tuân Tử cho : Nhân chi sơ tính bản ác
    Kẻ vô thần thì cho : Nhân chi sơ vô thiện vô ác
    Người khác lại cho : Nhân chi sơ cả thiện cả ác……”

    Vậy thì con người tập đi đến “thiện” từ việc dứt bỏ những “tham sân si”.
    Hay con người không cần bài “giáo thiện” nào cả vì đã “vô ác” hoặc “bản thiện” có sẵn rồi…

    Người Việt nam rất yêu quê hương đất nước, cần cù và chịu khó (…chịu khó tranh luận…hiii..hii..). Nhưng cái dở của chúng ta là không “thông minh” 1 tí nào cả. Người Nhật có nhận xét về chúng ta thế này : 3 người Việt cùng thi thố đào 1 cái hố thì nhanh hơn 3 người Nhật, nhưng nếu thi bên nào nhảy lên khỏi cái hố trước thì chắc 100% sẽ thua 3 người Nhật….(vì cái tôi còn lớn quá)

    Trường hợp của Trịnh cũng vậy, Trịnh thiên tài là vì Trịnh biết sống theo hơi thở của thời đại. Sáng tác cũng như quan hệ sống của Ông là bản năng sinh tồn của 1 người rất bình thường trước những vấn đề của thời đại. Người bạn ở hải ngoại hãy làm 1 cuộc thí nghiệm “tái sinh qua 34 năm nghèo khổ và gian truân” xem có còn giữ được cái cốt cách như Trịnh không. Tuổi trẻ bây giờ họ không còn biết về qúa khứ đâu. Kinh tế thị trường là vậy đó.

    100 năm sau chắc gì trong lãnh vực âm nhạc có 1 TCS thứ 2.

    Chân thành,

  • Mai Anh Vũ viết:

    Quả thật, khái niệm “phi chính trị” ở hai chế độ là hết sức khác nhau, không thể đánh giá theo cùng một cách được. Chỉ riêng việc TCS đã từ chối nhiều cơ hội ra nước ngoài định cư, nhất định ở lại với cái xứ sở đau thương này và tiếp tục sáng tác, đem lại rất nhiều niềm vui cho con người đã là một điều vô cùng đáng trân trọng.

  • Minh Tran Nguyen viết:

    “Bất cứ là tại sao và để làm gì, tôi cho rằng “kế hoạch” kéo chằng hành động của Trịnh Cung vào với chế độ yểu mệnh VNCH là một hành động nông nổi. Cứ cho là “họ” thành công trong việc biến Trịnh Cung thành một người vô cùng xấu xa, “làm cái chuyện trời đất không tha là hám danh lợi mà bán đứng bạn bè đã quá cố của mình” theo cách nói của “Hứa Do” Thuận Nghĩa, làm thế nào để liên kết “tội lỗi” của Trịnh Cung với chế độ cũ? Trong suốt thời gian ba mươi bốn năm sau ngày đất nước thống nhất, cái môi trường mà Trịnh Cung đã hít thở, vẽ tranh, làm thơ, và thực hiện các sinh hoạt… tứ khoái có tên gọi là Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam, hoàn toàn không dây mơ rễ má gì với VNCH!”

    Tôi hoàn toàn đồng ý với tác giả Phùng Nguyễn trong nhận định này .
    Nếu đọc tiểu sử Trịnh Cung trên trang blog Trịnh Cung
    http://trinhcungartist.multiply.com/reviews/item/3

    toàn bộ sự nghiệp triển lãm cá nhân của Trịnh Cung đều xảy ra sau 75.

    SOLO GALLERY SHOWS:

    1995 Vietnam House Gallery, 23 Cardinal Lemoine, Paris
    1997 VAALA Gallery, Garden Grove, California
    1997 YFU International Center, Washington D.C
    1998 La Arcore Center, Los Angeles

    Trịnh Cung được ưu ái đi ra nước ngoài làm show , chứng tỏ ông có một sự liên kết chặt chẽ với hội Mỹ Thuật VN (mà ông là thành viên), chưa kể đến toàn bộ sách ông được in , có cuốn in ở Hà Nội . Đó là một dạng thoả hiệp .

    PUBLICATIONS:

    1990 Uncorked Soul, Vietnamese Arts Contemporary, published in Hong Kong
    1991 Fine Contemporary Vietnamese Art, published in Hong Kong
    1994 100 Vietnamese Fine Arts Contemporary, published in Singapore
    1996 100 Vietnamese Artists of 20th Centery, published in Ha Noi, Vietnam
    1996 Vietnamese Paintings Contemporary, published in Ha Noi, Vietnam
    1997 Southern Asian Art, published in Singapore
    1997 Echo of the land, published in USA
    2003 Vietnamese fine arts of 20th century, published in Ha Noi, Vietnam
    2003 Vietnamese painting from tradition to modernity, published in Paris

    Tôi liên hệ như một ví dụ , để người đọc thấy rõ .

    Nếu có thật một cuộc “ám sát nhân cách” Trịnh Cung, theo thiển nghĩ của tôi , có lẽ nó đến từ các tác giả viết với cảm tính nhiều , và có thể vì họ biết được Trịnh Cung như một người bạn ngoài đời thường (Như Nguyễn Đắc Xuân), hơn là với một tác giả XYZ nào đó viết bài “Trịnh Công Sơn và Tham Vọng Chính Trị “. Các tác giả ấy có thể liên hệ quá nhiều “con người Trịnh Cung” vào bài viết để lên án Trinh-Cung-tác – giả – bài viết . Có thể vì vậy phản ứng đôi khi đi quá đà vì những bức xúc khác (ngoài bài viết ) ?

    Cũng có thể , đối với văn hóa Á Châu nói chung, nó hơi … lạ khi một người bạn rất thân ( xem thêm http://trinhcungartist.multiply.com/photos/album/85/about_Trinh_Cong_Son, Trịnh Cung dành riêng một trang ảnh cho người bạn mình . Diễn thuyết về TCS ở các show nhạc, ra mắt sách ông làm cho TCS ở Bình Qưới , rồi bỗng dưng, … ), khi Trịnh Cung đăng bài viết trong ngày giỗ bạn (cũ) mình . Nếu xét về bình diện “tình nghĩa” , có lẽ nó hơi ác (tuy cái “ác” này nó không là “cốt lõi” của bài viết) . Vì thế nên có nhiều người lên án (nhân cơ hội) lên án “con người Trịnh Cung” chăng ?

    “My 2 cents”
    Minh Tran Nguyen

  • Trần Dạ Dạ viết:

    Kính gởi ban biên tập,
    Đây là lần thứ hai tôi muốn nói lên vài suy nghĩ nhân tiện theo dõi loạt bài này : Đây thực sự là một đề tài bùng nổ ra biết bao tranh cãi. Điều tôi day dứt nhất là sự tử tế trong tranh cãi, chắc chắn sẽ không có ai, dù là vị, là ông hay là thằng …, phản đối về sự tử tế này. Nhưng muốn có được sự tử tế thì phải có tư thế bình đẳng với nhau trước đã. Ở đây tôi thấy tư thế bình đẳng đã không có, vì đại đa số bạn đọc và những người hâm mộ tôn sùng Ns Trịnh Công Sơn trong nước biết đến bài viết của Hs Trịnh Cung là qua bài phản bác của nhà thơ Lê Minh Quốc đăng trên báo Thanh Niên online và nếu muốn tìm hiểu thêm thì tự độc giả phải đi tìm bài viết của Hs Trịnh Cung trên trang web damau.org. Tại sao không đăng bài viết của đối tượng mà mình phản bác trên cùng cột báo ấy mà chỉ đăng bài phản bác của mình còn phần của đối tượng chỉ được trích đoạn. Thế nên, theo tôi nghĩ ngay từ khởi điểm đã thiếu sự bình đẳng tối thiểu rồi thì còn nói gì đến tử tế đối thoại nữa. Tôi cũng chắc là bài viết phản bác của nhà thơ Lê Minh Quốc, nếu muốn, có thể được đăng trên bất cứ báo nào trong vài trăm tờ báo ở đây, còn bài viết của Hs Trịnh Cung ? hoặc của chủ biên tập Phùng Nguyễn, của các độc giả trong diễn đàn này, cho đến bao giờ mới có được tư thế bình đẳng như những bài phản bác của Lê Minh Quốc, Lữ Phương, Nguyễn Đắc Xuân .v.v..
    Thôi đừng tranh luận, đừng đối thoại nữa, buồn lắm. Ở một nơi mà khi muốn phản bác, công kích ai, người ta có thể dùng bất kỳ phương tiện thông tin công cộng nào, phát thanh, truyền hình, báo chí để phát tán trong khi đối tượng bị phản bác hoặc công kích thì không bao giờ được phép nói nửa lời trên cùng những phương tiện truyền thông ấy. Tại sao ? hỏi ai ? ai hỏi ? …. “ẢI” .
    Xin cám ơn BBT damau

  • Da Vàng viết:

    Tôi thuộc thế hệ mà ở thời điểm 30/04/75 nhìn thấy cuộc chiến như là trò chơi trẻ con và thú thật lúc ấy mỗi tối tôi chờ đợi pháo kích để xem cảnh nháo nhào của gia đình như là niềm vui. Càng lớn tôi càng cảm nhận được cả gia đình tôi phải gánh chịu hậu quả cuộc chiến như thế nào cho đến tận ngày nay. Hơn ba thập kỷ đã đi qua, như quý vị đã thấy đó những người trẻ bây giờ rất ít quan tâm đến cuộc chiến, phần không biết gì, phần nghĩ có nhắc lại cũng chẳng được gì.

    Thật tình ở đây nếu không vào đảng thì chẳng làm được gì. Tôi nghiệm ra một điều muốn làm giàu thì phải làm chính trị hoặc phải được “các anh” đỡ đầu, còn không thì cứ vậy như đám môn đệ của ” Tinh tú lão quái ” thôi!

    Nhưng tôi thiết nghĩ dù là ai thì cũng có sai lầm theo ý kẻ khác. Những gì là lịch sử thì phải nói cho đúng để thế hệ sau biết sự thật, chứ chẳng nên quy kết hay chụp mũ theo ý riêng của mình, phán xét này nọ làm gì gây tranh cãi vô ích làm lợi cho người khác. Như tôi đây nếu ngày xưa ông, cha, các chú, các bác đánh đấm cho ra trò một chút thì giờ này chắc đã khác rồi phải không quý vị?

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)