Trang chính » Đọc và Đọc lại, Giới thiệu tác phẩm Email bài này

Cannery Row – những gợn sóng trên ghềnh đá

0 bình luận ♦ 3.01.2019

Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Vũ Đình Liên, “Ông đồ”

clip_image002Cannery Row của John Steinbeck kể lại cuộc sống quanh dãy phố có các nhà máy đóng hộp cá mòi trên bờ biển Monterey vào khoảng giữa thập niên 1930 và trước thế chiến thứ hai, lúc khủng hoảng kinh tế toàn cầu vẫn chưa dứt hẳn. Cách Steinbeck dựng truyện rất cổ điển, không ra vẻ thời thượng hay làm dáng độc đáo, không đao to búa lớn, không khua chiêng gõ trống mời gọi sự chú ý. Bằng giọng văn bình dị điểm chút khôi hài, vừa có âm điệu như thơ, vừa trần trụi như nắng quê ông, ông kể về từng nhân vật rồi để họ tự trôi đi, tự kết nối và lan ra như sóng biển đến mọi ngóc ngách của cuộc đời. Như Steinbeck viết ở đầu sách, ông chỉ “mở trang giấy ra và để các câu chuyện tự nó bò vào”, để ghi lại mùi hôi thối và tiếng ken két của dây chuyền nhà máy đóng hộp trên dãy phố, ghi lại tập quán cũng như giấc mơ của từng nhân vật.

Cannery Row xoay quanh Doc, nhà sinh vật học sống ở Monterey và thu lượm hải sản dọc bờ biển California để bán cho các trường đại học, phòng thí nghiệm và viện bảo tàng. Tính tình Doc hơi lạ: ông luôn luôn đội mũ đi mưa vì sợ ướt đầu, ông giở mũ chào các con chó đứng lơ ngơ bên đường lúc ông lái xe, và ông sẽ lắng nghe mọi câu hỏi dù vớ vẩn đến đâu để rồi tìm cách biến câu trả lời thành một thứ minh triết giải quyết hay làm rối thêm vấn đề của người hỏi.

Tuy nhiên, Doc chỉ là cái cớ để Steinbeck kể về các nhân vật khác ở quanh dãy phố có các nhà máy đóng hộp cá mòi ấy: Dora Flood, bà chủ ổ điếm Cờ Gấu, trang nghiêm và oai vệ, lương thiện và bác ái, với các cô gái vừa trong trắng vừa hoang dại dưới sự bảo vệ và dạy dỗ của bà; Lee Chong, ông Tàu chủ tiệm tạp hoá, lạnh lùng trong minh triết Đông phương, cần cù nhận mọi đồng xu lang bạt, và nhân hậu gửi thùng hàng đến cho các gia đình đang đau khổ, túng thiếu; Mack và một nhóm vô công rồi nghề, trung thành, tốt bụng, tinh tế, sành điệu, tháo vát, với một triết lý sống hiện sinh và thông thái đáng ngạc nhiên; từ bọn uống rượu ở quán La Ida, đến đám thủy thủ ghé vào Cờ Gấu, đến hai anh lính vô danh cùng bạn gái dạo chơi trong phố vắng lúc hừng đông; từ thằng bé Frankie ngờ nghệch, tới ông bà Sam Malloy sống trong nồi súp de phế thải của nhà máy đóng hộp, và họ dán màn cửa đăng ten lên vách nồi kín bưng, không cửa sổ; và bọn công nhân độc thân thuê chỗ ngủ trong mấy cái thùng lớn, tới ông già Tàu bí ẩn chỉ xuất hiện lúc trời đất nhá nhem với tiếng dép lẹp bẹp qua phố… Không rao giảng đạo đức hay phê phán, những nhân vật ở Cannery Row xuất hiện như tình cờ, như chẳng liên hệ gì với nhau, nhưng cùng làm thành bức bích hoạ muôn màu muôn thuở của đời người.

Là một trong những tác phẩm kinh điển của văn học Mỹ, Cannery Row kể câu chuyện tầm thường của những người tầm thường, không mang một đặc điểm thời sự lớn lao nào, không trực tiếp nêu lên một vấn đề vĩnh cửu nào, nhưng tác phẩm có thể lưu lại mãi trong lòng người đọc đồng cảm một dấu ấn mông lung, một hoài niệm xa xăm, hay suy nghiệm về một giá trị mơ hồ nào đó cho một tương lai chưa nắm bắt được.

Đã gần ba phần tư thế kỷ trôi qua từ khi Steinbeck viết Cannery Row, dãy phố nhếch nhác đã không còn nữa, đã biến mất cùng hàng tỉ con cá mòi và các nhà máy đóng hộp hôi thối. Dãy phố dài khoảng nửa cây số ngày nay là những cửa hàng trưởng giả, tươm tất phục vụ du khách. Nhà máy đóng cá hộp rải rác ven bờ và bên kia đường ngày nay trở thành bãi đậu xe, cửa hàng bán lẻ, tiệm ăn lịch sự, phòng thử rượu vang bài trí kiêu kỳ và xa lạ… Đường ray xe lửa phía sau dãy nhà bên kia đường còn đó, Trạm Hải dương học Hopkins còn đó, Hải đăng và nghĩa trang nhỏ êm đềm xa xa còn đó, vũng thủy triều nơi Doc bắt hải sản còn đó, và cũng còn đó là Đại lộ Hải đăng nơi đoàn diễn hành ngày lễ Độc lập mỗi năm mỗi đi qua mà Mack và các “triết gia chân chính” sẽ không buồn ngoái cổ nhìn. Nhưng tiệm tạp hoá Lee Chong, nhà hàng Cờ Gấu, Biệt thự Lữ thứ và Phòng Sinh vật Miền Tây đã biến mất cùng với linh hồn của khu phố.

Doc, Dora, Lee, Mack và cả bọn đã biến thành những bức tượng đồng trơ trơ giữa phố đông người, hay nếu chúng ta cố đi tìm và may mắn gặp, thì thỉnh thoảng họ sẽ ẩn hiện trong các gợn sóng vỗ vào ghềnh đá ở Monterey. Những ngọn sóng vui và buồn, ngây thơ và sành sỏi, hoang dã và thuần thành, lỗi lầm và sáng suốt, khôi hài và nghiêm nghị. Họ nhắc cho chúng ta về những ngày đã qua, kể cho chúng ta những đức tính cũng như những mê muội đằm thắm không còn tìm thấy nữa trong thời buổi vội vã này. Và khi gấp trang giấy lại, thoảng đâu đó người đọc dường như có thể nghe tiếng thở dài tiếc nuối và cam chịu, rất nhẹ.

Tháng 7.2018

Phạm Văn

bài đã đăng của Phạm Văn


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)