Trang chính » Dịch Thuật, Giới thiệu tác giả, Phê Bình, Sang Việt ngữ Email bài này

Ngu Yên Đọc Jane Miller: “Whether The Goat Is a Metaphor?” (“Phải Chăng Con Dê Là Ẩn Dụ?”)

0 bình luận ♦ 3.10.2018

Bài thơ “Phải Chăng Con Dê Là Ẩn Dụ?” xuất hiện trên The New Yorker ngày 27 tháng Tám năm 2018, cùng nằm trong thi tuyển Who is Trixie the Trasher? and Other Questions (Copper Canyon Press: 2018) của Jane Miller.

Jane Miller (s. 1949- ): thi sĩ Hoa Kỳ. Giải thưởng National Poetry Series, Giải Guggenheim Fellowship for Creative Arts,  US & Canada. Giải Western States Book Award. Dạy học tại đại học Goddard College, Iowa, về sáng tác và đại học Arizona.

 

Trasher cover - Jane Miller

We go on talking and digging a pit in the earth
to spit-roast kid, [Chúng ta cứ tiếp tục nói và đào hố trên mặt đất để quay nướng trẻ em,]
since anyone working in a lively rhythm is not attached [từ lâu bất kỳ ai sinh động trong nhịp sống sẽ không dính dáng]
to the story. [đến câu chuyện.]
In saving her, he saves himself. [Để cứu cô ta, cậu tự cứu mình.]
It’s getting late. [Sắp muộn rồi.]
The story of the boy is that [Câu chuyện cậu trẻ như thế này]
by drinking water from a hoof he’s turned into a goat. [vì uống nước dưới móng chân cậu hóa thành con dê.]
If we separate magic from life, [Nếu tách biệt ảo thuật khỏi đời sống,]
we get art.
His sister, long story short, [sẽ tìm thấy nghệ thuật. Tóm lại, chị của cậu]
gets thrown into a river with a stone around her neck. [bị cột đá vào cổ thả xuống sông.]
His weeping stirs the neighbors with a silken net [Con dê khóc làm động lòng hàng xóm quăng lưới tơ]
to scoop her out. He turns three somersaults [vớt cô ấy lên. Dê nhảy lộn nhào ba lần]
of joy and lands on two feet as a boy again. [sung sướng rồi đứng dậy trên hai chân hóa lại cậu bé,]
How, in heaven’s name, will dinner be served, and when? [Trời ơi, biết chừng nào ăn mừng sao đây?]
Separate art from life, we get nothing. [Lấy nghệ thuật khỏi đời sống, chẳng còn gì nữa.]
We go on talking and digging. [Chúng ta vẫn nói liên tục và đào đất.]
I’ve got a million and ten things to do. [Tôi còn một triệu lẻ mười việc để làm.]
Of the multitude of things, it is emptiness [Trong vô số việc đó, là trống rỗng]
that’s necessary now, now that you’ve had time
to wash and dress. As a form [cần thiết cho hôm nay, lúc này có thời giờ tắm rửa và thay quần áo. Như ]
of enlightenment, the most unsuspecting guest
is your enemy in armor, or invisible, [một cách bừng sáng, một người khách không thể nghi ngờ nhất lại là kẻ thù mặc áo giáp, hoặc vô hình,]
who will clap you on the back [đập vào lưng]
when you choke on a bone at the banquet. [khi ta đang mắc xuơng nghẹn cổ giữa bữa đại tiệc.]

Dĩ nhiên, câu trả lời là ẩn dụ. Tác giả muốn nhấn mạnh ẩn dụ con dê, vì vậy mới đặt câu hỏi ngay ở tựa đề. Thông thường, một bài thơ hay có một tựa đề ý nghĩa, hoặc gợi lên lòng tò mò, cảm tưởng thú vị.

Tứ thơ mở đầu nổi bật với hình ảnh: đào lỗ để quay nướng trẻ con. Spit-roast: xuyên cây qua thú vật để quay trên lửa. Nướng trẻ con là hình ảnh kinh dị hứa hẹn một chuyện gì khác thường.

Bài thơ hàm ý về đời sống ngày nay đầy căng thẳng và áp lực. Không còn thời giờ cho những việc cá nhân dù chỉ là những sinh hoạt cần thiết. Càng bận rộn càng trống rỗng. Lối thoát duy nhất phải chăng là những mơ tưởng mang tính thần thoại của trẻ thơ, nơi con người có thể làm được đôi điều hữu ích, thỏa mãn nhân tính?

Sau phần mở đầu bài thơ khai thác ý tưởng về những điều người lớn dạy dỗ con nít. Những chuyện cổ tích, những chuyện thần thoại, mang khẩu thuyết giáo dục, thực chất là ước mơ của người trưởng thành. Họ đã xa rời tâm địa trong sáng vô tư thời trẻ. Hàng ngày mưu sinh toan tính. Đề phòng kẻ thù, kẻ gian. Ngụp lặn trong lợi ích sinh tồn và nhu cầu muốn hơn người khác. Mặt bên kia của tâm trạng đó là sự điều chỉnh của lương tri, giáo dục, đạo đức, và giá trị vô thức về chân thiện mỹ. Sự mâu thuẫn tạo ra ám ảnh tội lỗi mà bất kỳ người nào cũng phải cưu mang, cho dù là thầy tu hay linh mục.

Theo tâm lý học, người lớn, nhất là tuổi già, thường hay nhớ về trẻ thơ, vì thời ấy cho người lớn cảm giác yên ổn, vô tội. Câu chuyện hóa dê, được xem như “sự trừng phạt” cho đến khi “làm được điều gì tốt đẹp” mới được tưởng thưởng trở lại làm người. Điểm gây băn khoăn là vì sao lại uống nước dưới móng chân rồi hóa con dê? Hình ảnh này có ngụ ý gì?

Tại sao lại quay nướng trẻ em? “Một cách giáo dục, rèn luyện có hại.” Răn dạy trẻ em là một cách tự răn đe bản thân. “Để cứu cô chị, cậu em tự cứu mình”, là câu nói hoặc đầu môi chót lưỡi của kẻ đạo đức giả hoặc phát xuất từ kinh nghiệm của người lương thiện. Chỉ có kẻ thật sự lương thiện mới hưởng được sung sướng, hạnh phúc khi làm việc thiện. Kẻ giả lương thiện chỉ được mặt mũi.

Sắp muộn thôi, chưa muộn lắm, vì con người có thể tỉnh thức giữa lúc hưởng thụ giàu sang phú quí mà bị mắc xương, gặp thảm họa, sắp tắt thở, bỗng dưng được giúp đỡ, cứu nguy bởi những người mà họ không yêu thích, thậm chí ghét bỏ. Trong thực tế, hầu hết chúng ta đều có kinh nghiệm ít nhiều đã được giúp đỡ bởi những người không quen biết, không nợ nần, không đòi thù lao, trong những lúc gặp khó khăn. Khó khăn lớn liên quan đến sinh mạng, bệnh tật, tai nạn. Khó khăn nhỏ như hư xe, mượn tiền, được cứu trợ…Câu hỏi: Có bao giờ chúng ta trả lại những ân nghĩa đó bằng cách bớt oán trách, chê bai người chung quanh?

Tác giả sáng tác bài thơ trong tinh thần phong trào Tân Thành Thật (New Sincerity), chọn con đường hy vọng con người bừng tỉnh trước những chuyện phi lý, phi nhân. Tỉnh thức kịp thời trước những biến họa.

Tứ thơ nổi bật trong bài:

– Con dê nhảy lộn nhào ba vòng vì lòng quá sung sướng đã cứu được người chị. Chị biểu tượng cho người thân quen.

– Kẻ bị ta xem là thù địch, đề phòng toan tính (mặc áo giáp), lòng đầy mưu mẹo ác tâm (vô hình), lại giúp ta khạc ra xương đang mắc cổ. Người khó ngờ là kẻ thù biểu tượng cho nhân loại chung quanh. Không ai có thẻ biết ai là ai.

Quan điểm cần lưu ý là nghệ thuật và đời sống. Không có nghệ thuật, đời sống chẳng có gì thú vị. Nghệ thuật cho con người tất cả những gì có khả năng cân bằng khoa học, tôn giáo, luật pháp, phi lý và tàn ác. Tuy nhiên, tác giả báo động, chúng ta sử dụng hoặc lầm lẫn giữa nghệ thuật và ma thuật hoặc ảo thuật. Nếu biết lấy ma thuật, ảo thuật ra khỏi cuộc đời, mới có thể nhận chân và hưởng thụ nghệ thuật. Đây là quan điểm lớn, kinh nghiệm sâu sắc được chia sẻ.

Dịch:

Con Dê Phải Chăng Là Ẩn Dụ?

Người ta mãi mãi kể như đào lỗ quay nướng trẻ em,

Từ xưa đến nay ai đang chìm trong nhịp sống, không liên can câu chuyện.

Nhờ cứu cô chị, cậu ta tự cứu mình.

Sắp muộn rồi, hãy kể về cậu trẻ,

Vì uống nước dưới móng cậu hóa thành con dê.

Nếu tách rời ảo thuật khỏi đời sống, sẽ bắt gặp nghệ thuật.

Tóm lại, chị cậu bị cột đá vào cổ thả trôi sông.

Dê em khóc động lòng hàng xóm quăng lưới tơ cứu cô chị.

Dê sung sướng nhảy lộn ba vòng rồi đứng trên hai chân hóa lại cậu trai.

Trời đất quỉ thần, biết khi nào làm sao hậu tạ?

Lấy nghệ thuật khỏi đời sống, con người chẳng còn gì.

Người ta vẫn tiếp tục kể và đào lỗ.

Tôi còn một triệu lẻ mười chuyện khác phải làm.

Giữa rối nùi là trống rỗng

cần thiết cho hôm nay vì ít ra có thời giờ tắm rửa thay áo quần.

Sẽ thức tỉnh khi người khách khó ngờ là kẻ thù mặc áo giáp, ẩn thân, đến vỗ mạnh sau lưng cứu ta đang mắc xương nghẹt thở giữa buổi đại tiệc.

bài đã đăng của Ngu Yên


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)