Trang chính » Bàn Tròn: Nghệ Thuật & Chính Trị, Quan Điểm, Xuân Bính Thân: Đối Thoại Email bài này

Những tranh cãi xoay quanh cuộc triển lãm “Những Thế Hệ: 40 Sắc Màu Giữa Đen Và Trắng”

 

Ngay sau hôm tôi dự cuộc triển lãm “Những Thế Hệ: 40 Sắc Màu Giữa Đen Và Trắng” (Generations: 40 Hues Between Black & White) tại Trung Tâm Mỹ Thuật Ðương Ðại Orange County (Orange County Center for Contemporary Art – OCCCA), tôi đã có cơ hội nói chuyện về cuộc triển lãm này với những người bạn từng hoạt động trong lãnh vực chuyên môn về văn hoá nghệ thuật. Một luồng dư luận bỗng dấy lên, gây ra tranh cãi. Tôi đã tham khảo, ghi nhận và hứa với những người thắc mắc rằng tôi sẽ nêu ra những câu hỏi của họ với bà Ann Phong, chủ tịch của Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt-Mỹ (Vietnamese American Arts & Letters Association – VAALA) và cô Lê Đình Ysa, giám đốc điều hành hội. Tôi có liên lạc với hội VAALA và nhận được sự trả lời. Xin tổng kết những thắc mắc và trả lời thành hai phần, câu hỏi và trả lời, như sau:

HỎI

1) Địa điểm triển lãm:

Khi Hội VAALA kết hợp cùng OCCCA tổ chức cuộc triển lãm này, hội có lưu ý đến địa điểm tổ chức hơi xa trung tâm của người Việt ở cộng đồng Bolsa không? Nếu bảo rằng chủ đề của cuộc triển lãm xoay quanh những suy tư, quan tâm, sinh hoạt và những biến động trong cuộc sống của những người con Việt ở những thế hệ khác nhau trong vòng 40 năm tựa như các màu sắc giữa trắng và đen, thì tại sao cuộc triển lãm này lại diễn ra ở downtown phố Santa Ana, mà không phải ở trong khu vực Bolsa, là nơi có đông người Việt tị nạn cư ngụ? Điều này gây bất tiện và thiệt thòi cho người muốn thưởng lãm nghệ thuật, nhất là những người lớn tuổi ngại lái xe. Có người bảo rằng có phải hội VAALA có ý né tránh cộng đồng vì một lý do nào đó như chính trị chẳng hạn, phải không?

2) Vấn đề giám tuyển:

Cuộc triển lãm có hai giám tuyển viên: Stephen Anderson (Giám đốc của phòng tranh OCCA) và hoạ sĩ Lê Quang Đỉnh. Vai trò của giám tuyển viên rất quan trọng trong việc chọn tranh. Ngoài ông Anderson là giám đốc phòng tranh, không thể không kể, tại sao Hội VAALA và OCCCA lại chọn giám tuyển viên Lê Quang Đỉnh mà không là một hoạ sĩ thành danh tại hải ngoại? Hoặc một giám tuyển viên thứ ba định cư ở hải ngoại? Ông Đỉnh là một hoạ sĩ hiện đang sống, làm việc ở trong nước và là một hoạ sĩ có tên tuổi của Sàn Art ở Việt Nam. Trong quá khứ ông đã có những tác phẩm phản chiến, chống Mỹ và lên án chất độc màu da cam là một hành động diệt chủng. Nói tóm lại, góc nhìn về cuộc chiến Việt Nam của ông có thể không được trung thực.

3) Nội dung của cuộc triển lãm:

Nội dung của các tác phẩm không có sự cân bằng giữa các quan điểm về chiến tranh Việt Nam. Đa phần nói lên tính tiêu cực của cuộc chiến trong cách nhìn chỉ một phía của các nghệ sĩ có tác phẩm triển lãm. Điển hình là tác phẩm “For My Lai”, “Green Soldier Bleed”, “Hanoi Jane Fonda”… Ngoài ra còn có một tác phẩm miêu tả các nhà sư mặc cà sa vàng bị nhốt trong vòng rào dây kẽm gai, mang chủ đề đàn áp Phật Giáo của chế độ Việt Nam Cộng Hòa cũ.

Nói chung, nội dung cuộc triển lãm kém chất lượng, có lẽ vì thiếu thông tin nên không được sự tham dự đông đảo của các nghệ, hoạ sĩ thành danh. Còn phần lớn tác phẩm của những tác giả trẻ thì còn non tay, thiếu sự sáng tạo. Kể cả các tác phẩm của các nghệ sĩ, hoạ sĩ thành danh được mời như Đinh Cường, Nguyễn Phước, Nguyên Khai, Lê Thánh Thư, cũng chưa phải là những tác phẩm hay nhất, hay là những bức tranh tiêu biểu cho đẳng cấp của họ.

4) Vấn đề thông tin:

Thông báo tuyển chọn các tác phẩm nghệ thuật không đủ hay không được quảng bá hay thông tin rộng rãi. Có một số hoạ sĩ ở Bắc Cali biết tin qua bè bạn, có ý muốn tham dự và liên lạc với hội VAALA qua trang web của hội, nhưng bị trở ngại vì không liên lạc được qua email hay điện thoại của trang web cung cấp.

Tôi có liên lạc với hội VAALA, được nói chuyện với cô Lê Đình Ysa, giám đốc điều hành hội, và bà Ann Phong, chủ tịch hội đồng quản trị của VAALA. Và dưới đây là nội dung của phần trả lời.

TRẢ LỜI

1) Điạ điểm triển lãm:

Ann Phong: Trước hết, cảm ơn Trịnh Thanh Thuỷ đã dành thì giờ đến xem triển lãm và làm trung gian đưa ra những câu hỏi này.

Về địa điểm của cuộc triển lãm: Từ Little Saigon, lấy đường Bolsa chạy thẳng đến OCCCA chỉ có 5.6 miles, có nghĩa là khoảng 9 phút lái xe. Xung quanh OCCCA có 2 parking garage lớn, chứa được hơn 500 chiếc xe.

Đây là nơi thị tứ, đông người qua lại, phòng triển lãm của OCCCA đã có danh là nơi triển lãm nghệ thuật đương đại của thành phố Santa Ana từ nhiều năm qua nên rất thích hợp cho một cuộc triển lãm quy mô với nhiều thể loại tạo hình như cuộc triển lãm “Những Thế Hệ: 40 Sắc Màu Giữa Đen Và Trắng” .Hơn nữa, chủ trương của OCCCA là tạo những chương trình mỹ thuật dành cho mọi người, mọi sắc tộc của quận Orange County, cả nghệ sĩ cũng như người xem, nên địa điểm rất thích hợp. Đây là lần thứ nhì VAALA kết hợp cùng OCCCA để tổ chức triển lãm. Nhận thấy có nhiều điểm thuận lợi, chúng tôi dự trù tiếp tục sự hợp tác này trong tương lai.

2) Vấn đề giám tuyển:

Lê Đình Ysa: Lê Quang Đỉnh (Dinh Q. Lê) là một trong những nghệ sĩ tạo hình người Việt Nam thành danh tại hải ngoại. Có thể nói ông là một trong số nghệ sĩ gốc Việt được mainstream biết đến nhiều nhất! Lê Quang Đỉnh tốt nghiệp cử nhân Mỹ Thuật tại University of California, Santa Barbara (UCSB) và nhận bằng cao học mỹ thuật (MFA) ngành Photography and Related Media tại School of Visual Arts, New York. Ông đã có nhiều cuộc triển lãm solo tại những địa điểm nổi tiếng như Museum of Modern Art (MoMA), New York, và Asia Society, New York; tác phẩm của Đỉnh cũng được triển lãm ở những chương trình quốc tế giá trị như Venice Biennale 2003, dOCUMENTA (13) 2012 (một cuộc triển lãm mỹ thuật đương đại kéo dài 100 ngày, cách 5 năm tổ chức một lần tại Đức), 2013 Carnegie International (một cuộc triển lãm chuyên về mỹ thuật đương đại lâu năm nhất của Bắc Mỹ). Năm 2007 Lê Quang Đỉnh đồng sáng lập Sàn Art, một gallery chuyên về mỹ thuật đương đại tại Saigon và lập những chương trình residency cho các nghệ sĩ trẻ. Chúng tôi cần một giám tuyển viên có bề dày hoạt động trong lãnh vực mỹ thuật đương đại và tiếp cận nhiều với các thể loại tạo hình đa dạng như Đỉnh.

Vào tháng 7 năm nay, viện bảo tàng nghệ thuật Mori tại Tokyo, Nhật Bản, đã thực hiện một cuộc triển lãm solo cho Lê Quang Đỉnh với chủ đề “Dinh Q. Lê: Memory for Tomorrow,” trình bày những tác phẩm xoay quanh chủ đề cuộc chiến Việt Nam. Để tìm hiểu kỹ hơn về tác giả và tác phẩm, chúng tôi mời quý vị tham khảo bài phỏng vấn “Cuộc chiến Việt Nam: Góc nhìn Lê Quang Đỉnh” do BBC thực hiện.

Sự phức tạp của đề tài mà một người nghệ sĩ theo đuổi trong 20 năm không thể gói ghém trong vài câu phiến diện.

Chúng tôi rất hân hạnh được hai nghệ sĩ Lê Quang Đỉnh và Stephen Anderson nhận lời làm giám tuyển viên cho cuộc triển lãm “Thế Hệ: 40 Sắc Màu Giữa Đen và Trắng.”

3) Nội dung của cuộc triển lãm:

Ann Phong: Chủ đề của cuộc triển lãm chỉ khơi ý từ hai chữ Việt Nam. Dưới mắt nhìn của một người hoạ sĩ Việt Nam, hay không Việt Nam, và tuổi tác, nơi sống đã tạo được sự đa dạng cho cuộc triển lãm này.

Bấy lâu nay tôi có dịp xem tranh của hoạ sĩ Đinh Cường, những texture, những màu sắc đậm đà, những thiếu nữ nghiêng mặt đã tạo ra tên tuổi của người hoạ sĩ này. Lần này tôi nhìn tranh ông, tôi cảm động, tôi phục ông vì ông dám từ bỏ tất cả những thứ quen thuộc phù du ấy đi tìm sự “tĩnh không”. Có ai gặp qua thần chết nơi ngưỡng cửa mới biết bể dâu hằn nét trong lòng, và cảm được sự vô thường trong cuộc sống![1]

Từ San Antonio Texas xa xôi, hoạ sĩ Nguyễn Phước đã gởi sang một tác phẩm không nhỏ, size 38” x 49” với nhan đề “Homesick At Night”, cả không gian màu ấm ngọt ngào, trống vắng, bao trùm lên nguyên một khoảng lớn, tĩnh lặng. Nguyễn Phước cấu tạo bố cục theo hình thập tự giá. Hình đi theo bề ngang, buồn bã, đơn điệu, như đang nhớ nhà, như không biết tương lai về đâu. Hình đi theo bề dọc, cô đơn, toả sáng.

Tác phẩm “Made in Vietnam” của hoạ sĩ Trần Trọng Vũ khi nhìn từ xa, người xem sẽ không cảm nhận được gì hết, chỉ khi nào đến gần và cúi mặt xuống, chúng ta mới thấy được sự đau đớn trong đôi giày tầm thường đẫm máu.

Phần performance của hoạ sĩ Lara Nguyễn làm mọi người thích thú, vì cô ta lột bưởi hồng mời mọi người ăn trong đêm khai mạc. Tác phẩm nói về người mẹ của cô, bị mất đứa con đầu lòng khi chạy loạn tháng 3 năm 1975. Sau này cũng vào tháng 3 cô Lara sanh con đầu lòng. Để kết nối sự mất mát và sự có được, cô lấy bưởi hồng để nói đến sự đắng, màu hồng như màu thịt, những mảnh vỏ mỏng khi cô tuốt thịt bưởi ra, nó giống như bào thai đứa trẻ, rất mong manh.

Về hoạ sĩ Mỹ Jennifer Cawley với tác phẩm giấy dán tường có hình ảnh Mỹ Lai: cô nói về người cha của cô khi xưa là quân y sĩ trong cuộc chiến Việt Nam. Bao nhiêu năm qua cô ôm lấy cảm xúc có tội, cùng với cha cô, về cuộc chiến này. Chính việc sử dụng giấy dán tường đã đem cho người thưởng ngoạn như tôi, một sự xót xa. Màu sắc nhẹ nhàng của tác phẩm lại mang một cảm xúc nặng nề của quá khứ. Thường, quá khứ hay hiện về, lãng đãng giữa thực và mộng, dày xéo người giam bởi bốn bức tường trong phòng ngủ.

Kathy Sloane là một nhiếp ảnh gia người Mỹ gốc Châu Phi, hình ảnh trong cuộc triển lãm này là của cô ta tự chụp năm 2005 về những nhà sư của “Southeast Asia” nói chung, chứ không phải hình tài liệu cũ mà cô mượn của ai cả. Nó cũng không phải mang chủ đề đàn áp Phật Giáo của chế độ Việt Nam Cộng Hoà cũ.

Khi xem nhiếp ảnh gia Carolyn Yarnell đặt nhan đề “Hanoi Jane Fonda”, tôi đã giựt mình. Nhưng khi đứng lại trước tác phẩm một hồi, tôi ngắm ra được cái bà Fonda đó, cùng với những chiến xa đã bị Carolyn đẩy lùi vào quá khứ phủ độ màu trắng xám đen. Một cô gái trẻ người Mỹ gốc Việt với những hoa vàng trước mặt, được Carolyn nâng niu với màu sắc nhẹ nhàng. Sự kết hợp màu và không màu đã tạo được nét chính trong tác phẩm.

Tôi cũng lặng người trước tác phẩm của một hoạ sĩ Việt Nam rất trẻ, cô Tiffany Le. Cô lấy chén dĩa bể để sắp xếp thành tác phẩm trên một bàn ăn nhỏ. Thoạt nhìn, ai cũng đoán cô ta nói về gia đình tan nát ly dị. Nhưng không, cô ta nói về một bữa ăn, sự không hiểu nhau giữa thế hệ trước và thế hệ trẻ đã làm cho những bữa ăn không hoàn chỉnh! Ngoài ý nghĩa sâu sắc, trình độ nghệ thuật của Tiffany rất hay. Những đường vẽ màu đậm trong sành sứ trắng, dù bị bể, vẫn dẫn người thưởng ngoạn đi vòng đến những đường vẽ màu trắng trong sành sứ nâu đen.

Chỉ mới giới thiệu về một số hoạ sĩ, tôi đã đi cùng quý vị từ thế hệ lớn tuổi đến thế hệ trẻ, từ hoạ sĩ Việt Nam đến hoạ sĩ Mỹ. Thế cũng đã thể hiện được một góc sự đa dạng và trình độ trong cuộc triển lãm này. Cuộc triển lãm quy tụ 56 hoạ sĩ đến từ nhiều lục địa khác nhau.

Vâng còn nhiều nữa, nếu quý vị có mặt tại phòng triển lãm, hỏi tôi tại sao tác phẩm của tôi không vẽ trên canvas mà lại vẽ trên áo vải, trùng trùng lớp lớp kề bên nhau, tôi sẽ cùng quý vị đi qua những mảnh áo chìm trong đại dương, đến những vùng quần áo màu nâu đậm, nơi đó có những người liều chết vượt biển trong đêm tối.

Và còn nhiều nữa…

Hoạ sĩ ngày nay thường đi tìm những đề tài rất thật với họ. Nhiều lúc thật đến mức phức tạp. Nhưng phòng triển lãm lại không dán artist statement (lời tự bạch của hoạ sĩ về tác phẩm) trên tường. Gallery ở Mỹ tôn trọng người thưởng ngoạn. Họ muốn người xem tự tìm cảm xúc trước. Sau đó, khi đọc artist statement của người sáng tác sẽ thấy được những điều mới lạ. Để tiện tham khảo, catalog của cuộc triển lãm với artist statements có thể mua tại Amazon: Generations: 40 Hues Between Black and White

Nghệ thuật tạo hình của thế kỷ 21 không thể ngắm bằng cách “cỡi ngựa xem hoa”. Có những tác phẩm giống con người, vì cái đẹp của nó không nằm ở bề ngoài. Phải để thời gian, phải trực diện, phải bỏ qua thành kiến, phải gạt qua hiểu biết phiến diện, mới cảm được tâm hồn của tác phẩm.

Tôi công nhận, không có cuộc triển lãm nào ở gallery có thể có 100% tuyệt tác. Trong kỳ triển lãm này, phòng tranh nhận được sự hưởng ứng của nhiều người đến xem. Ngày khai mạc, OCCCA ghi nhận có hơn 1200 vị đến thăm. Đây là một cuộc triển lãm thành công. Chúng tôi nhận được nhiều lời khen, từ người thưởng ngoạn Việt Nam đến những hoạ sĩ Mỹ. Có nhiều người đã gợi ý chúng tôi hãy đem cuộc triển lãm này đi xa hơn nữa. Chúng tôi cười và nói cám ơn.

Trong những cuộc triển lãm, ban tổ chức có thể chọn một trong hai cách:

– Một là chọn các hoạ sĩ mình quen biết, như thế các tác phẩm sẽ diễn ra đúng như ý.

– Hai là tạo một cuộc triển lãm mở rộng (open call for entry) với sự mời mọi người gởi tác phẩm về. Trong cuộc triển lãm kỳ này, VAALA và OCCCA đã chọn cách thứ hai. Vâng, đó là cả một sự thử thách, và chúng tôi rất vui mừng vì đã có dịp quen thêm một số hoạ sĩ, nhất là hoạ sĩ Việt Nam sống khắp nơi trên thế giới, thành danh có, trẻ có, từ cuộc triển lãm này.

Những nhận xét chung chung như “nội dung cuộc triển lãm kém chất lượng,” hay “những tác giả trẻ thì còn non tay, thiếu sự sáng tạo” hoặc những tác phẩm của các hoạ sĩ đã thành danh thì “không phải là tác phẩm tiêu biểu của họ”, thì không phải là những nhận xét mang tính thuyết phục. Cần phải có sự phân tích sâu xa hơn, thì mới có thể đưa ra những lời phê bình khách quan và công bằng cho các nghệ sĩ trong cuộc triển lãm.

4) Vấn đề thông tin:

Ann Phong và Lê Đình Ysa: Khi VAALA cùng với OCCCA bắt đầu loan báo về việc tuyển tác phẩm, chúng tôi có nhờ các đài truyền thông báo chí, truyền hình giúp phổ biến. Chúng tôi cũng dùng trang mạng Facebook, trang mạng Diacritics, và các trang mạng của hoạ sĩ Việt Nam Hải Ngoại cùng giúp phổ biến.

Trang mạng chính là CAFE, một trang mạng mỹ thuật lớn nhất nhì thế giới, được rất nhiều hoạ sĩ khắp nơi biết đến.

Thông báo về cuộc triển lãm được phổ biến gần 3 tháng trước khi hết hạn nộp. Chúng tôi gia hạn thêm một tháng nữa với hy vọng là tin tức sẽ đến với những hoạ sĩ gốc Việt nhưng không sống gần cộng đồng Việt Nam.

Kết quả là chúng tôi nhận được gần 200 tác phẩm của một số hoạ sĩ sống trên vùng Bắc Cali, Nam Cali, vùng Minnesota, New York, Virginia, North Carolina, Florida, và xa hơn nữa như Canada, Pháp, Vũng Tàu, Saigòn… Nếu hoạ sĩ nào ở Bắc Cali liên lạc VAALA một lần không được, cũng nên tiếp tục liên lạc lần thứ hai, hay viết thư về địa chỉ VAALA, điều đó không khó làm.

Nhìn chung, chúng tôi thấy có cách giải quyết vấn đề:

– Nếu quý vị thấy nên có một phòng triển lãm ngay trong khu Little Saigòn, xin tất cả quý vị giúp chúng tôi tài chánh để VAALA có thể tìm một nơi làm phòng triển lãm đúng tiêu chuẩn của một phòng tranh.

VAALA là một hội bất vụ lợi. Tất cả chúng tôi ngày thường đều đi làm để mưu sinh như mọi người khác. Thời gian còn lại chúng tôi dành trọn cho việc phổ biến văn học nghệ thuật, không chỉ cho người trong cộng đồng Việt Nam mà là cho cả người của những cộng đồng khác để tạo nhịp cầu thông cảm và hiểu biết với nhau.

Đó là tất cả phần trả lời của hội VAALA.

NHẬN ĐỊNH CỦA TRỊNH THANH THUỶ VỀ CUỘC TRIỂN LÃM:

Tôi rất tiếc đã không được tham dự buổi khai mạc triển lãm, diễn ra vào chiều thứ Bảy 6 tháng 12, 2015, mà bà Ann Phong đã kể lại có 1200 vị quan khách đến tham dự. Tác giả Văn Lan của Nhật báo Người Việt đã tường thuật rất chi tiết trong bài “Ðộc đáo triển lãm: ‘Thế Hệ: 40 Sắc Màu Giữa Ðen Và Trắng” về buổi ra mắt này.

Để rộng đường dư luận tôi xin tường thuật tóm tắt những gì tôi ghi nhận được trong buổi đi xem triển lãm.

Tôi ghé phòng tranh OCCA vào một chiều thứ bảy. Phòng chia làm các khu, rộng và sâu, với trần và tường cao, rất chuyên nghiệp, đủ khoảng trống cho những bức tranh lớn và cao.

Ngay khi tôi bước vào cửa, hai bàn dài trưng bày các mô hình và những pho tượng điêu khắc nhỏ của Nguyễn Long đã gây chú ý cho tôi. Ông từng sáng tác hàng loạt hoạ phẩm dưới chủ đề “Tales of Yellow Skin”. Tác phẩm này ông kết hợp nhiều yếu tố từ ký ức chiến tranh đã từng gây cảm xúc và ấn tượng mạnh cho ông, trộn lẫn với ảnh hưởng tôn giáo như Cao Đài, Lão Giáo và Phật Giáo Tây Tạng, cùng ngũ quan, linh hồn, cảm xúc, và bộ phận sinh lý của cơ thể… Tất cả những sự tương quan ấy hoà quyện và hỗ trợ nhau làm nên màu da và con người trên toàn thế giới. Nó cũng chính là nguồn cảm hứng bất tận trong tác phẩm của ông. Nguyễn Long không chỉ là một nghệ sĩ có danh trong thế giới tạo hình hải ngoại, đã đoạt nhiều giải thưởng hội hoạ, ông còn là một diễn viên xuất sắc và đoạt giải “Best Actor” Awards trong Newport Beach Film Festival.

Phòng tranh ngoài là nơi treo những bức tranh, ảnh lớn như bức “Clothes In The Sea” (66”x50”) của Ann Phong, “Homesick At Night” (38”x49”) của Nguyễn Phước, “Desires” (45”x45”) của Micke Tong…

1- ann phong, Clothes In The Sea, acrylic, 66x50, 2015

Ann Phong, “Clothes In The Sea”

Tác phẩm “Clothes In The Sea” của Ann Phong là một kết hợp của những ô vuông những mảnh vải có vẻ chồng chất lên nhau một cách ngẫu nhiên, nhưng lại là một sắp xếp có chủ ý. Mỗi khoảng vuông là một mảnh đời, một câu chuyện kể, một số phận của những thuyền nhân vượt biển đi tìm tự do. Chen giữa và chung quanh những mảng màu nâu, đen, xám, rách tơi tả là những gamme màu xanh, lam và trắng nổi bật có thể tượng trưng cho những người may mắn thoát tai ương đến được bến bờ mong đợi, phần còn lại là những phần thân thể bị xé rách, nhàu nát của các phụ nữ bất hạnh bị hiếp, bị giết, bị quăng thây xuống lòng biển khơi thăm thẳm. Bà Ann đã có hàng trăm buổi triển lãm ở Hoa Kỳ, Canada, Thailand, Korea, China và Japan. Bà hiện đang giảng dạy về hội hoạ ở California State University Pomona.

2- nguyen phuoc, Homesickness 38x49small

Nguyễn Phước, “Homesick At Night”

Bức sơn dầu “Homesick At Night” của Nguyễn Phước gợi tôi nhớ đến hình ảnh xa xưa của các trại tị nạn cộng sản ở hải ngoại, vào những năm sau 1975. Tác giả mô tả một nam nhân khoác áo choàng trông giống một nhà sư ngồi trước một lon nhôm như lon Guigoz được đun nóng trên ba hòn gạch, giữa một đêm trăng có mây che mờ. Dáng ngồi nhớ nhà, co ro lạnh lẽo, chơ vơ, trên bãi cát mênh mông, khiến nỗi cô đơn vô hình càng vây kín kiếp người vô định, không rõ ngày mai. Những dãy nhà phía sau lưng nhà sư khiến tôi liên tưởng tới dãy lều trại bằng ghế bố của Camp Pendleton, Indiantown Gap, Fort Chaffee vào những ngày sau 30 tháng 4 năm 1975. Đêm càng sâu, lửa càng rụi, không gian càng im ắng, niềm thương, nỗi nhớ, càng chan chứa thênh thang trên tông màu nền nâu nhạt và thẫm chủ đạo.

Hoạ sĩ Nguyễn Phước là một hoạ sĩ thành danh có tên trong nhóm Hội Hoạ Sĩ Trẻ năm 1966, cùng thời với Đinh Cường, Nguyên Khai,… Ông tốt nghiệp trường Trang Trí Mỹ Thuật Gia Định và Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật, Sài Gòn. Ông đã có nhiều buổi triển lãm trong nước cũng như quốc tế.

Trong những bức tranh bà Ann Phong có nhắc đến ở phần trên, cố hoạ sĩ Đinh Cường, cũng là một tác giả có tranh được mời. Tác phẩm “The Moon and the Black Stone” (19”x38”) là một trong những sáng tác mới nhất trong năm 2015, trước lúc ông mất, nay thuộc bộ sưu tập của Dr. Ha Phan Ho.

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Đinh Cường, “The Moon and the Black Stone”

Bức tranh hình chữ nhật với nền màu đỏ nóng chủ đạo đã khiến hai vật thể “Mảnh trăng” màu trắng và “Đá đen” nổi bật đối xứng qua một lằn ranh mỏng manh màu đen, giống như hai phía của cuộc đời, con người và thiên nhiên, tĩnh và động… Chúng ta hãy tưởng tượng ra một hoạ sĩ Đinh Cường đang lang thang giữa bờ biển của Great Salt Lake ở Utah là nơi ông tạo tác bức tranh này. Cát nơi đây trắng trong như thuỷ tinh và bên trên là mảnh trăng treo lơ lửng phản ảnh màu trắng của cát, của Mẹ Đất. Tình cờ ông nhặt được một hòn đá đen còn lấm tấm bụi cát trắng và mang nó về nhà làm vật lưu niệm. Tuổi già thích hồi tưởng và tất cả ký ức đời ông sống lại. Những thăng trầm của cuộc sống, được mất, đua chen, tất bật cuộc đời qua đi, chỉ còn lại hòn đá đen trơ gan cùng tuế nguyệt. Hòn đá lấm bụi cát đời ông giờ cũng nằm xuống bình yên, thôi lao xao, bất động.

Hoạ sĩ Đinh Cường sinh năm 1939, tại Thủ Dầu Một, Bình Dương. Mất ngày 7 tháng 1 năm 2016 tại Hoa Kỳ. Ông tốt nghiệp Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế năm 1963, đến năm 1964 thì tốt nghiệp giáo khoa hội hoạ Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Gia Định. Ông từng sống tại Huế, Đà Lạt và Sài gòn trước khi định cư tại Hoa Kỳ.

 

4-Cao Ba Minh. Those paintful years, acrylic,small

Cao Bá Minh, “Those Unforgettable Years”

Một trong những tác phẩm gây nhiều ấn tượng mạnh cho tôi là bức “Those Unforgettable Years” (44”x54”) của Cao Bá Minh. Bức tranh với gamme màu đỏ nóng chủ đạo làm nền thẫm đẫm những máu, chen lẫn trong những vệt trắng và đen. Di sản của chiến tranh chính là sự tàn phá và huỷ diệt con người chúng ta, cả về thể chất lẫn tinh thần. Hai mươi năm nội chiến, hai mươi năm chém giết, Việt Nam đã biến thành một lò sát sinh. Bao nhiêu thanh niên nam, nữ đã ngã xuống, hy sinh một cách vô lý cho cuộc chiến.

Cao Bá Minh hiện đang sống ở Nam California. Ông thường có khuynh hướng siêu thực trong cách nhìn về đường nét và hình tượng. Hội hoạ của Cao Bá Minh là một sự tổng hợp và pha trộn giữa hai cách nhìn trừu tượng và siêu thực. Ông có tranh triển lãm ở Việt Nam cũng như tại Hoa Kỳ.

 

5- nguyen khai, rain small

Nguyên Khai, “Rain”

Hoạ sĩ Nguyên Khai cũng đã góp phần sáng tác của mình trong bức sơn dầu “Rain” (40”x30”). Ông sinh tại Huế. Học trường Quốc Gia Cao Đẳng Mỹ Thuật Huế và Sài Gòn. Là một trong những sáng lập viên Hội Hoạ Sĩ Trẻ Việt Nam, ông đoạt Huy Chương đồng triển lãm Hội Hoạ Mùa Xuân 1963. Hiện định cư tại California. Đã tham dự nhiều cuộc triển lãm tại Hoa Kỳ và các quốc gia khác.

Bức “Rain” của ông miêu tả những hạt mưa rơi. Những hạt thuỷ tinh rơi xuống cho những giọt nước mắt dấy lên. Ông vẽ gì trong những dòng nước mắt tầng tầng, trùng trùng, điệp điệp ấy? Ông rung động thế nào trước nỗi buồn thê thiết của dân tộc chúng ta trải dài hơn nửa thế kỷ chiến tranh? Ông đau đớn thế nào khi hình dung ra bao nhiêu máu và nước mắt người dân Huế vô tội đã đổ xuống trong cuộc thảm sát Mậu Thân. Ôi những giọt nước mắt cha mất con, vợ mất chồng, giọt vơi, giọt đầy theo chân người vượt biên lênh đênh ra biển tìm tự do. Cách sử dụng màu nóng và lạnh, đỏ, nâu, lam, xanh và xám của ông đã chuyên chở đủ đầy tâm sự của ông với đất mẹ.

6-Le Thanh Thu. we live, we swim, we sink

Lê Thánh Thư, “We Live, We Swim, We Sink”

Hoạ sĩ Lê Thánh Thư ở trong nước cũng gởi ra hai bức tranh lớn khổ chữ nhật “We Live, We Swim, We Sink” (66”x27”). Ông đã dùng những hình tượng, vật thể cũng như nội dung để miêu tả hay phản ảnh không gian và thời gian của những người sống quanh ông, những cuộc sống đầy mâu thuẫn. Họ sống trong sự bức bối, với những ước vọng thoát ly đám đông quá bon chen, ước vọng đổi thay điều kiện sống mà họ đang chịu đựng, nhưng không ai có thể thoát ra.

Lê Thánh Thư sinh ở Quy Nhơn, Ông đang sống và làm việc tại Sài Gòn, Việt Nam. Ông có tranh triển lãm ở trong nước và quốc tế.

Riêng các hoạ sĩ trẻ, tranh của họ có thể chưa được điêu luyện nhưng tất cả đều có nét hay riêng trong những tư duy và những câu chuyện cá nhân rất có ý nghĩa. Bức “Viet Nam, Communist, Hue, Murdered, War, 1968” của Hugo Nguyen nói lên ký ức máu lửa của 7600 nạn nhân bị thảm sát trong trận Mậu Thân ở Huế.

 

7-dinh myloan, wading still

My Loan Dinh, “Wading Still”

Bức “Walding Still” của My Loan Dinh (sống tại Charlotte, NC, USA), nói lên tâm sự của một người như vô số người tị nạn phải đương đầu với thách thức của cuộc sống giữa những nền văn hoá khác biệt. Với nhan đề “Wading Still” (“Lội đứng”), bức tranh miêu tả đôi chân trần đứng vững vàng giữa cuồng lưu, phong ba, bão tố, nói lên sự kiên cường của những người di dân. Cảm nhận về đất mẹ, đất hứa, sự thay đổi và những câu hỏi về thân phận, căn cước mình, đã là nét đặc thù trong đề tài của một số tác phẩm của giới hoạ sĩ trẻ hải ngoại.

8- nguyen quoc trung, behind the stage

Quoc Trung Nguyen, “Behind the Stage”

Tuy nhiên màu sắc và bố cục của bức tranh lụa “Behind the Stage” (36”x48”), của Quoc Trung Nguyen (sống tại Charlotte, NC, USA) đã làm tôi rất ngạc nhiên.

Nếu Trung không kể rằng bức tranh của anh ra đời do cảm hứng từ nghệ thuật Hát Bội cổ truyền, thì không ai có thể đoán ra rằng những nét màu mềm mại, những đường cong uốn lượn lạ kỳ trong tranh ấy đến từ chiếc mũ (mão) lông chim trĩ dài cong vút lên cao của các nữ tướng ngày xưa trên sân khấu Hát Bội. Ký ức thơ ấu của anh ắt hẳn đã vang rền tiếng chiêng, trống, xiêm, áo, mũ miện, kẻ trung, người ác của sân khấu kịch nghệ cổ ca. Anh đã thể hiện được làn gió Đông ôm lấy làn gió Tây đầy quấn quyện. Một mảng màu kim nhũ trông như mây (lối vẽ mây của Nhật và Trung Hoa), như vảy rồng, đã bàng bạc đâu đó vẻ đẹp phương Đông. Tôi thấy được nét đẹp rực rỡ của một bức tranh lụa sống dậy, lung linh.

9-Genevieve Erin O'Brien.

Genevieve Erin O’Brien, “Snake Eats Itself in Saigon”

Cuối cùng, tôi xin giới thiệu đến bạn đọc một góc nhìn sâu sắc của nhiếp ảnh gia Genevieve Erin O’Brien. Cha của cô là người Mỹ, và mẹ của cô là người Việt. Cô đã về Việt Nam, ở Sài Gòn 3 tháng trời, ngồi tại các quán ăn hay quán cà-phê bên lề đường để quan sát, đôi khi thuê xe ôm đuổi theo những người đang chạy xe gắn máy trên đường phố. Cô đã chụp được 12 tấm ảnh với tất cả nội dung làm nên cái nhan đề “Snake Eats Itself in Saigon” (“Con rắn tự ăn chính mình ở Sài Gòn”).

Trong một xã hội tư bản, những nhãn hiệu đắt tiền và nổi tiếng chỉ dành cho một tầng lớp của những người có tiền của trong xã hội. Tuy nhiên, ở Sài Gòn chúng ta thấy nhan nhản trong nhà ngoài phố những hàng nhái hay đồ giả mạo hàng hiệu ở khắp mọi nơi. Xem qua bộ ảnh, ta thấy, tất cả đều được chụp từ phía sau. Những chữ tiếng Anh của hàng hiệu, Rolex, Calvin Klein, Playboy, Apple được dán, in , hay may lên bất cứ nơi nào trên áo, mũ, bóp, dù, quần áo, thắt lưng… một cách bừa bãi và lạm dụng quá mức. Đôi khi một chiếc áo có nhãn trong cổ là Nike, trước ngực in hình Calvin Klein và bên hông trong có thêm một nhãn Channel nữa!

Rosa Luxemburg, lý thuyết gia cộng sản, cho rằng tư bản giống như một con rắn, sẽ tự ăn cái đuôi của mình bằng chính cái đầu của mình, do đó tư bản sẽ tự chết. Oái oăm thay, hình ảnh thành phố Sài Gòn ngày nay lại chính là con rắn ấy. O’Brien đã hình dung ra Sài Gòn như một con rắn tư bản đang ăn thịt chính người dân Việt Nam sống trong chế độ xã hội chủ nghĩa, lại hướng ngoại, mơ về một tương lai Mỹ quốc. Sài Gòn được minh hoạ như một giai tầng xã hội thấp nhất của những công nhân ngồi may vá những quần áo giầy dép hàng hiệu Nike, Calvin Klein đắt giá mà không được dùng chúng.

Ngoài, tranh, ảnh, tượng điêu khắc, cuộc triển lãm còn có các hình thái nghệ thuật khác như video Clip và Performance Art (Nghệ Thuật Trình Diễn) . Nói tóm lại, tôi còn rất nhiều hứng thú về các tác phẩm khác nữa nhưng bài đã quá dài, xin dành phần ý kiến cuối cùng cho các bạn đọc.

Trịnh Thanh Thuỷ

____________

Chú thích:
(*) Những cảm nghĩ về tranh Đinh Cường mà hoạ sĩ Ann Phong viết trong phần trả lời là khi ông chưa mất. Điều này giống như một linh cảm trong tranh, báo trước phút ông ra đi. Khi tôi viết xong bài này, ông vừa qua đời.

 

Tài liệu tham khảo:
Generations: 40 Hues Betwe en Black & White Catalog

bài đã đăng của Trịnh Thanh Thủy


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)