Trang chính » Biên Khảo, Nghiên Cứu, Nhận Định, Thơ Email bài này

Hồn Chữ: Thơ Trừu Tượng – Abstract Poetry

9 bình luận ♦ 31.01.2014

 

(trích Đọc Thơ Trước Nửa Đêm)

 

Mark Rothko,  Untitled (Violet, Black, Orange, Yellow on White and Red), 1949

Đã nhiều năm tôi suy nghĩ về thơ Trừu Tượng. Hầu như chúng ta đều biết về nghệ thuật Trừu Tượng, nhất là về hội họa, cho dù lắm khi chúng ta không biết rõ tranh trừu tượng vẽ cái gì. Nhưng không thể lầm lẫn khi vẽ bậy, phết đại, sơn ẩu, rồi gọi là trừu tượng.

Thơ Trừu Tượng có phải như tranh Trừu Tượng, nghệ thuật tạo hình Trừu Tượng?

Thơ Trừu Tượng hầu như ít nghe nói. Người ta định nghĩa thơ Trừu Tượng là thơ chủ yếu sử dụng thanh sắc, kết cấu, nhịp điệu và vần điệu để diễn đạt tâm tình thay vì phó thác vào ý nghĩa của ngôn ngữ. ( Abstract poetry: Poetry that aims to use its sounds, textures, rhythms, and rhymes to convey an emotion, instead of relying on the meanings of words.) Định nghĩa này không nói ra được bản sắc đặc thù của Thơ Trừu Tượng. Tính tổng quát của thơ là thanh sắc, nhịp điệu, vần điệu để diễn đạt. Còn tình cảm và ngôn ngữ thì không thể phân biệt như trên lý thuyết hoặc trên lý tính.

Một định nghĩa khác, chuyên đề hơn: Thơ Trừu Tượng, như ý nghĩa tự tại trong tên gọi, là thơ không đặt nặng vào văn tự theo ý nghĩa cụ thể hoặc hiểu ngầm. Thông thường chữ trong thơ Trừu Tượng được sử dụng vì hồn chữ hơn là ý chữ, giống như nghệ thuật tạo hình Trừu Tượng chỉ dùng màu sắc và hình thể hơn là sáng tạo trình bày hình tượng. Loại thơ Trừu Tượng này còn được biết như là Thơ Âm Điệu (sound poetry) (2). Trên diện mở rộng, thơ Trừu Tượng cưu mang những hình tứ bất chợt đến từ vô thức và dùng những kỹ thuật của những nghệ thuật Trừu Tượng khác. Mặc dù không thích hợp cho mọi sở thích, loại thơ này cũng mang đến sự tồn tại của kinh nghiệm thẩm mỹ. (2)

“… Abstract poetry, as the name suggests, is poetry that does not lend itself to a literal, or concrete, interpretation. Often the words are chosen more for their sounds than for their meanings, in the same way that abstract visual art is often more about color and shape than about creating representational images. This kind of abstract poetry is also known as sound poetry. In a broader sense, abstract poetry is poetry that employs random images, stream-of-consciousness, and other abstract art techniques. Although not for all tastes, this kind of poetry can create memorable aesthetic experiences.” Trích: http://www.wisegeek.com/what-is-abstract-poetry.htm.

Có thể nói, thơ Trừu Tượng mang hai điểm nhấn:

– Không chú trọng vào ý nghĩa của ngôn ngữ mà nhấn mạnh đến sự sinh hoạt của chữ trong các kỹ thuật âm sắc, tiết tấu, vần điệu và trên hết là cảm nhận.

– Tứ thơ đến từ vô thức với bản sắc tình cờ và duyên phận của chữ.

Thực tế, khó mà phân biệt thơ Trừu Tượng và thơ Ấn Tượng ở chỗ thanh, sắc, vần, điệu. Khó phân biệt giữa thơ Trừu Tượng và thơ Siêu Thực ở tứ thơ qua hình ảnh và ngôn ngữ đến từ vô thức. Một sức tự động không biện giải.

Gần đây, người đọc thấy nhiều bài thơ Việt giống như ráp chữ, không mấy có nghĩa lý, xuất hiện trong văn trường, nhất là trên những mạng điện tử. Có phải đây là thơ Trừu Tượng?

“Đập một cái nhảy ra tiếng hét
ngoáy cát tình
buồn rầu bố cáo
mặt trời ầu ơ…”

Chữ nghĩa cứ như vậy tràn ra mặt bằng, mặt trắng, khiến cho người đọc ngẩn ngơ, không rõ có điều chi bí ấn hoặc thương đau trong lòng thi sĩ? Hoặc có ý nghĩa cao thâm nào đó mà thi sĩ phải diễn tả theo một phương pháp đặc thù?

Cũng không phải siêu thực, không phải ấn tượng, càng không phải biểu hiện hoặc biểu tượng, không phải thơ bình thường. Không lẽ là loại thơ Trừu Tượng.

Làm thơ thì không cần phải theo môn phái nào, không cần kỹ thuật nào, thậm chí không cần nghệ thuật thơ, thích là viết. Đơn giản chỉ vậy thôi.

Ý nghĩ đó thuộc về bất khả tư nghị. Không ai có thể đụng vào.

Chỗ có thể tư nghị là cho dù một người viết đại xuống một câu không đầu không đuôi vẫn thuộc về một loại nào đó của ngôn ngữ: Loại này, loại kia, loại tổng hợp, loại phối hợp và loại không thuộc loại nào. Thơ cũng không ngoại lệ.

Chỗ có thể tư nghị là mọi thứ nếu tồn tại trên cõi sống đều có lý do của nó. Thơ cũng không ngoại lệ. Vậy thì, lý do của loại thơ bí hiểm như ví dụ trên là gì?

Có phải là thơ Trừu Tượng không? Có thể, nếu nhìn ngắm theo con đường tranh vẽ trừu tượng. Chấm-chấm-phết-phết-ngoáy-sọc-rảy……Trông có thể cảm được là có-thể-thử.

Nói như vậy là bôi bác. Nghệ thuật tranh Trừu Tượng là một nghệ thuật cao kỳ trong nghệ thuật tạo hình và hội họa hiện đại. Những nghệ sĩ tạo hình phái Trừu Tượng, những họa sĩ vẽ tranh trừu tượng trên thế giới, nổi tiếng có thể sắp thành một danh sách rất dài hàng chục trang.

Nhìn ngắm những sáng tác trừu tượng của thật, bắt chước và giả, thưởng ngoạn chỉ có thể kết luận: chỉ vì người sáng tác bôi bác.

Vì sao sáng tác bôi bác? Trong sáng tác chân chính: Đi tìm cái mới trong thơ cần can đảm và đam mê. Can đảm bỏ cái cũ đang được ưa thích, đang được ca tụng, đang được thành danh để đi tìm cái chưa thấy, chưa có, chưa biết ra sao. Một sự đánh đổi thiệt thòi được chọn lựa bởi lòng đam mê. Yêu cái tò mò, hồ nghi của kẻ đi tìm. Yêu cái thú vị khi đang mò mẫm. Yêu cái sung sướng khi tưởng đã tìm ra và yêu cái buồn bã khi thất vọng. Cuối cùng là yêu cái tâm hồn của người phiêu lưu trong thế giới văn chương.

Nói như vậy là sự suy nghĩ của người ngoài. Người trong cuộc cho là, đi tìm cách diễn tả mới là một nhu cầu không phải vì ngông cuồng, hoang tưởng. Lại càng không phải vì muốn thuyết phục. Khi cách vẽ chân dung đến độ cực kỳ cao cấp, vẫn không thể vẽ hết được người vì con người đa dạng và nhiều lớp vỏ. Ông Picasso mới vẽ chân dung ba mắt, hai mũi, miệng méo để khơi động cảm nhận của thưởng ngoạn về sự phúc tạp của con người. Nhưng trước tiên, ông Picasso tìm cách thỏa mãn khi diễn đạt chân dung con người trong tư duy, cảm thức và kinh nghiệm của riêng ông.

Làm nghệ thuật trừu tượng, trước hết là vì nhu cầu diễn đạt những gì mà lề lối thông thường, những kỹ thuật của nghệ thuật khác không thỏa mãn tác giả. Nói một cách khác, thi sĩ có những nỗi niềm cần được diễn đạt bằng cách trừu tượng. Sau đó là cá tính của tác giả. Chọn cách làm thơ là chọn cách biểu lộ cá tính. Nói ngược lại sẽ đúng hơn và dễ hiểu hơn, cá tính của một thi sĩ sẽ chọn cách làm thơ. Và cách làm thơ sẽ trở thành đặc thù khi nhà thơ đã thực sự là thi sĩ.

 

Kỹ thuật sáng tác nghệ thuật trừu tượng

Người lớn đút cơm cho con nít ăn là một ví dụ. Khi đưa muỗng cơm vào gần miệng đứa bé, đa số người lớn hả miệng trước. Nếu quan sát, sẽ thấy miệng của họ méo theo miệng của em bé mở ra, cơm vào, cơm rớt, miệng của người lớn diễn tả đầy đủ và chỉ ngậm lại vui mừng khi đứa bé đã ngậm trọn muỗng cơm.

Tại sao người lớn mở miệng?

Trả lời: – Để con nít bắt chước hả miệng theo.

Trả lời đúng hơn: – Phản ứng tự nhiên của tâm tình, vắng mặt lý trí, khi chú tâm cho con ăn. Nói một cách khác là "vui buồn" theo con trẻ.

Nghệ thuật trừu tượng, trước hết, là phản ứng tự nhiên của tâm tư, tâm tình, tâm sự về một đối tượng có sức thu hút làn đam mê của tác giả, như người đút cơm.

Và độc giả cảm nhận khi nhìn thấy "miệng hả, miệng méo" của tác giả mà sinh lòng "hả miệng" đón cơm, nhai thơ, thưởng ngoại chất trừu tượng.

Kỹ thuật làm thơ Trừu Tượng sử dụng các kỹ thuật của nghệ thuật tạo hình và hội họa trong phái Trừu Tượng.

Dùng chữ và thanh điệu sáng tạo một tác phẩm có ít nhiều tương quan hoặc độc lập với đối tượng thơ. Làm hồi sinh hoặc làm tái sinh ảnh tượng, ảo tưởng, ảo giác từ một sự việc cụ thể trong đời sống. Do đó, người ta còn gọi Nghệ thuật Trừu Tượng là nghệ thuật không đối tượng, nghệ thuật không tượng trưng.

Kỹ thuật của Trừu Tượng bao gồm cả các phái nghệ thuật tạo hình hoặc vẽ lại kinh nghiệm riêng tư về "ý tưởng" hoặc "quan niệm" hoặc "tình cảm", về đối tượng vô hình. Khi vẽ, đừng vẽ hình ảnh đang có trong đầu. Khi viết, đừng viết về đối tượng đang có trong tâm tư. Để cảm giác và cảm xúc dẫn chữ nghĩa xuất hiện. Cảm giác yêu đương, cảm giác sợ hãi, cảm giác giận dữ sẽ theo cảm xúc mà đến, tự động mang theo chữ. Như họa sĩ vẽ tranh trừu tượng Mark Rothko nói rằng, ông không quan tâm về hình thể hoặc sự tương quan giữa hình thể và màu sắc. Ông chỉ thích thú về diễn đạt những tình cảm căn bản của con người như sợ, yêu, sợ, hân hoan và những tâm tình như vậy… (Trích: Mark Rothko, an abstract colorfield painter, declared that he was in no way interested in form or the relation between form or color. He said, all he was interested in, was depicting basic human emotions like fear, love, exaltation and such.)

Như vậy, thơ Trừu Tượng có thể nói, bao gồm tất cả mọi loại thơ với nét đặc thù là diễn đạt một cảm giác, một kinh nghiệm không cụ thể như một ý tưởng chẳng hạn. Và ngôn ngữ tuông trào một cách tự nhiên và quan trọng là tình cờ. Nói theo chữ nhà Phật là duyên. Chữ xuất hiện tình cờ theo duyên số của nó.

Gió mùa đông rắc vôi vào trí nhớ
Mưa dĩ vãng râm ran lời gái Thổ

Cả nhân gian là nghĩa địa khổng lồ

Chết từ khi đang vùng vẫy thoát thai

Những tử thi ân ái với sương mai

Ma hú tiếng Phạn
Máu rớm Hoa Nghiêm

Dòng sông đen những xoáy mắt huyền

Chìm vào cõi hôn trầm chuông mõ

Con mèo đen liếm láp tuổi tàn đông

Nắng Linh Sơn đầu thai ở má hồng

Em vạch vú thâm ru trẻ khóc
Niềm tịch lặng đâm toác chiêm bao

Mạng nhện giăng trên những hư hao

Hỏa Ngục lại bội thu mùa vụ

Gió Ngọa Vân thét gào
Trúc Lâm bén lửa

Diêm Phù Đề thành sa mạc hoang liêu

Chỉ còn lửa đỏ

Và môi em đỏ

Rượu quánh những câu kinh

(Tháng Chạp. Thơ Thiện Lai. Nguồn: damau.org)

Đọc bài thơ Tháng Chạp của Thiện Lai: Những tứ thơ rời rạc, những câu thơ không luận lý, chỉ tương quan với nhau trong bài thơ để nói về một điều gì mơ hồ. Lộ liễu những cụm từ nhà Phật cùng một lúc với chữ trần tục, tạo ra sự phản kháng của tâm linh bó trong khuôn khổ. Thật ra, không cần phải biết tác giả nói điều gì, chỉ cần cảm nhận cái không khí đối chọi giữa bản năng và áp lực của thiêng liêng. Bài thơ không có chân dung, không có truyện, không có gì cụ thể. Chỉ có mơ hồ chuyện làm người. Làm người vốn đã khó. Làm người có cấp độ lại càng khó hơn.

 

Về kỹ thuật cụ thể và chi tiết, dựa trên kỹ thuật hội họa trừu tượng, có thể nói:

– Có cảm quan tổng quát về điều muốn viết. Bắt nguồn từ một kinh nghiệm sâu sắc hoặc thao thức nhưng không nhất thiết phải như kinh nghiệm đó khi diễn tả vì có khi cảm xúc sẽ dẫn tác giả đi rất xa, không về lại kinh nghiệm lúc đầu.

– Viết xuống những gì đang xuất hiện. Không cần phải lựa chọn. Chỉ cần ghi cho kịp chữ nghĩa đang trào ra theo cảm xúc.

– Khi ra khỏi cơn mê, tuyển chọn những gì theo sở thích. Bỏ bớt hay thêm vào, sữa chữ. sữa câu theo ý nguyện. Đừng thay đổi hoặc sữa những câu cú chữ nghĩa đến trong lúc xuất thần.

Sự chú tâm của người sáng tác nghệ phẩm trừu tượng được ví như người vũ ba-lê. Đặt hết trọng tâm vào sự tương quan của cử động và cảm giác của thân thể. Người sáng tác theo dõi sát cảm giác và diễn đạt cảm giác trong khi thể hiện kinh nghiệm lên bài thơ. Không cần phải diễn tả kinh nghiệm đó, chỉ cần diễn tả cảm giác về kinh nghiệm đó.

Tom Naylor nói: The bigger the real-life problems, the greater the tendency for the discipline to retreat into a reassuring fantasy-land of abstract theory and technical manipulation. (Những vấn đề khốn nạn càng lớn lao trong đời sống, càng tăng khả năng luyện tập sự rút lui vào vùng an toàn của tưởng tượng thuộc về nguyên lý trừu tượng và kỹ thuật sáng tác.)

Ông Pablo Picasso nói: There is no abstract art. You must always start with something. Afterward you can remove all trace of reality. (Không có nghệ thuật trừu tượng. Bạn cứ bắt đầu vẽ đi. Về sau dần dần xóa bỏ những hiện diện của hiện thực.) Trong một bài thơ viết xong, bỏ hầu hết hoặc toàn bộ những diễn tả thực tế, những luận lý xác thực, phần còn lại sẽ trừu tượng.

Thi sĩ Hoa Kỳ Frank O’Hara (1926-1966) là một trong những thi sĩ hàng đầu của Hoa Kỳ trong thế kỷ 20. Ông viết bài thơ Sự Chết (Death), trong không khí thơ Trừu Tượng. Dẫn như một ví dụ nhưng không hoàn tất được vì âm sắc và vần nhịp của thơ Hoa Kỳ và thơ Việt quá cách biệt.

1.
Nếu nửa phần tôi xiên nướng
bởi chim chào mào lông tro
giữa những dây nho hứa hẹn
và thực tế tôi là nhà thơ
đau khổ vì đôi mắt
dâng tràn lệ đỏ

2.
có hiểm nguy nào lớn hơn
từ cơ duyên và khốn khổ là sinh khí
chờ thời như lửa cháy trên cây!—
mỗi ngày mỗi ý định
từ quá khứ ỡm ờ
lớn dần an toàn trong khung sáng mơ hồ

3.
Nửa phần tôi còn lại
do tôi làm chủ đến tận cùng
của riêng từng đặc tính
và vừa vặn xương sườn tôi khít khao

4.
có phải tôi chấp nhận phản bội
trong trừu tượng như thể thông suốt?
và tìm thấy từ những đốt tay
bằng đôi mắt nhăn nheo
theo lối thông thường của thời đại?

5.
Gió nào cười qua thép gai
không mơ hồ đủ để xác nhận
một bản tính cá biệt, không phải cho tôi

6.
Tôi chưa chết. Không còn gì riêng tư “để nói”
ngoại trừ tôi té ngửa
tôi cố thử điều mới và sẽ thành tựu như quá khứ.

Nếu nói hiểu, có lẽ không mấy ai dám nhận hiểu rõ. Nhưng cảm nhận được chất “hồn” qua những từ ngữ, cụm từ. câu cú và trên hết là cách diễn đạt của Frank O’Hara. Xin xem nguyên bản ở cuối bài. Chất trừu tượng ở đây làm bài thơ không có gì cụ thể, không hình dung, không câu chuyện. Chỉ là những ảnh tượng, tứ thơ rời rạc, lỏng lẻo bên nhau để khái quát hóa, xuất hiện ra trong tri thức những quan hệ từ bài thơ. Trừu tượng của tác giả và trừu tượng của mỗi thưởng ngoạn không hẳn giống nhau, chỉ là một khai phá liên hệ.

Ở điểm khai phá liên hệ, thơ Trừu Tượng giống như những nghệ thuật khác trong phái Trừu Tượng. Nhưng Thơ Trừu Tượng trong định nghĩa đương đại lại có nội dung bao gồm cả các loại thơ chú trọng dùng phần hồn của chữ để diễn đạt những chủ đề hoặc nội dung về đối tượng không cụ thể, không hình dung hoặc vô hình. Tính bao quát này bao trùm cả thơ Siêu Thực, thơ Ấn Tượng, Thơ Thiền, Thơ Biểu Tượng, thơ Biểu Hiện, thơ… thơ…. Và ưu điểm của thơ Trừu Tượng là tiếp cận được sự thật từ nhiều khía cạnh cho dù mơ hồ bằng cảm nhận.

 

Thơ Trừu Tượng, Vài Ví Dụ:

 

Hy vọng

Hy vọng vàng như hoa nở
Cảm thụ như buổi sáng mặt trời lên
Nghe như tiếng còi xa xa vọng lại
Nếm như Sô-cô-la ấm áp chảy tan
Ngửi như hơi biển trong lành bên bãi vắng
Sống trong sinh khí của kẻ có lòng tin

Hope

Hope is yellow like the blooming flowers
It feels like the sunrise in the morning
It sounds like a far away horn
It tastes like warm melted chocolate
It smells like the fresh air of the seaside
It lives in the strength of those who believe

Marinela Reka
(Nguồn: http://marinelareka.com/2009/09/12/abstract-poem/)

 

Tôi Chạy

Tôi đang chạy
Không nhớ đến từ đâu
Không biết đến nơi nào,
Nhưng tôi biết
Đang chạy.

Cảnh vật hai bên giật lui vèo vèo
Không ngừng lại,
Không biết đến nơi nào
Nhưng tôi biết
Đang chạy.

Gió đang thổi ngược
Chạy thở hổn hển thở hụt hơi
không biết đến nơi nào
Nhưng tôi biết
Đang chạy.

Tôi chạy, chạy, chạy.
Già dần, bạc nhược và yếu hơn,
Mất cả mơ mộng vào lúc cuối
Tôi không có gì trong cuộc đua.
Nhưng tôi chạy.

Cuối cùng, thời gian qua mặt tôi
và trò chơi chấm dứt.

 

I Run

I am running.
I can’t remember where I came from
I don’t know where I am headed,
But I see myself
Running.

The scenery around me whizzes past,
I stop not even for a moment,
I don’t know where I am headed,
But I see myself
Running.

The winds are blowing against my directions,
I puff and pant my way through
I don’t know where I am headed,
But I see myself
Running.

I run, I run, I run.
I have grown old and frail and weak,
I have lost the vision of the end,
I have gathered nothing in this race,
But I run.

In the end, time just outruns me,
and the game has ended.

Srividya (April 13, 08)
(Nguồn: http://srividya-rajesh.com/poetry/?p=56)

 

Ma

Vài con ma là đàn bà,
không vô hình không tái xanh,
vú ủ rũ như hai con cá chết.
Không phải là phù thủy, là ma
hiện ra, quơ hai tay vô dụng
như người hầu bị bỏ rơi.

Không phải ma nào cũng đàn bà,
là đàn ông mập bụng phệ,
dương vật như miếng giẻ rách.
Không phải quỉ, là ma.
Con này đạp mạnh bằng chân trần, lắc lư
bên trên giường tôi.

Nhưng không chỉ có vậy.
Vài con ma là trẻ em.
Không phải thiên thần, là ma;
cong tròn như tách trà màu hồng
trên bất cứ gối nào, hoặc chân đá,
bày tỏ bản chất vô tội, khóc than
cho quỉ Lu-xi-phe.

 

Ghosts

Some ghosts are women,
neither abstract nor pale,
their breasts as limp as killed fish.
Not witches, but ghosts
who come, moving their useless arms
like forsaken servants.

Not all ghosts are women,
I have seen others;
fat, white-bellied men,
wearing their genitals like old rags.
Not devils, but ghosts.
This one thumps barefoot, lurching
above my bed.

But that isn’t all.
Some ghosts are children.
Not angels, but ghosts;
curling like pink tea cups
on any pillow, or kicking,
showing their innocent bottoms, wailing
for Lucifer.

Anne Sexton
(Nguồn: http://www.poetrysoup.com/famous/poem/10571/Ghosts)

 

 

Em Mỏi Mệt

Em mỏi mệt
(Tôi biết)
Từ những nan giải thường xuyên đời sống và công việc;
Anh cũng vậy.
Đi với anh
Chúng ta sẽ đi xa, xa thật xa
(Chỉ có em mới hiểu!)

Em đã vui chơi
(Tôi biết)
Rồi làm hư hỏng trò chơi em thích nhất
Và có chút chán bản bây giờ;
Chán vì những hư hao
Thật sự chán.
Anh cũng vậy.

Nhưng đêm nay anh đến với giấc mơ trong mắt
Vô vọng gõ cửa tim em bằng đóa hoa hồng
Hãy mở cửa đón anh!
Anh sẽ chỉ cho em một nơi không ai biết
Nếu em thích
Sẽ là nơi tuyệt vời để ngủ say.

Đi với anh!
Em sẽ kinh ngạc vì chùm bong bóng lạ kỳ mặt trăng
muôn đời trôi nổi và một ngày nào
sẽ hát cho em bài ca hoàng thạch
Có thể có từ những ngôi sao;
Anh sẽ cố những bước không khởi đầu trong mơ
Cho đến khi tìm thấy đóa hoa duy nhất
Khiến (tôi nghĩ) con tim nhỏ của em
Trong khi vầng trăng lên khỏi mặt biển

 

 

You Are Tired

You are tired
(I think)
Of the always puzzle of living and doing;
And so am I.
Come with me then
And we’ll leave it far and far away-
(Only you and I understand!)

You have played
(I think)
And broke the toys you were fondest of
And are a little tired now;
Tired of things that break and-
Just tired.
So am I.

But I come with a dream in my eyes tonight
And knock with a rose at the hopeless gate of your heart-
Open to me!
For I will show you the places Nobody knows
And if you like
The perfect places of Sleep.

Ah come with me!
I’ll blow you that wonderful bubble the moon
That floats forever and a day;
I’ll sing you the jacinth song
Of the probable stars;
I will attempt the unstartled steppes of dream
Until I find the Only Flower
Which shall keep (I think) your little heart
While the moon comes out of the sea.

Edward Estlin (E E) Cummings
(Nguồn: http://www.poetrysoup.com/famous/poem/412/You_Are_Tired)

 

 

GHI:

(1) Trích: http://answers.yahoo.com/question/index;_ylt=A0oG7mdezeJSlxUAh9NXNyoA;_ylu=X3oDMTE0ajYyYzhrBHNlYwNzcgRwb3MDMTQEY29sbwNhYzIEdnRpZANWSVAzNThfMQ–?qid=20090410072954AAC8ZCx)

(2) Hoặc thơ Ấn Tượng (Impressionist Poetry)

(3) Thơ Frank O’Hara:

Death

1.
If half of me is skewered
by grey crested birds
in the middle of the vines of my promise
and the very fact that I’m a poet
suffers my eyes
to be filled with vermilion tears

2.
how much greater danger
from occasion and pain is my vitality
yielding like a tree on fire!—
for every day is another view
of the tentative past
grown secure in its foundry of shimmering
that’s not even historical;it’s just me.

3.
And the other half
of me where I master the root
of my every idiosyncrasy
and fit my ribs like a glove

4.
is that me who accepts betrayal
in the abstract as if it were insight?
and draws its knuckles
across the much-lined eyes
in the most knowing manner of our time?

5.
The wind that smiles through the wires
isn’t vague enough for an assertion
of a personal nature it’s not for me

6.
I’m not dead. Nothing remains let alone “to be said”
except that when I fall backwards
I am trying something new and shall succeed as in the past.

(4) Thơ Trừu Tượng:

http://www.poetrysoup.com/famous/poems/abstract

bài đã đăng của Ngu Yên


9 bình luận »

  • hai trầu viết:

    Lá Thư Từ Kinh Xáng

    Kinh xáng Bốn Tồng ngày mùng Một Tết Giáp Ngọ,
    (Nhằm ngày 31 tháng 01 năm 2014)

    Kính chào thi sĩ Ngu-Yên,
    Sáng ngày Mùng Một Tết với tách trà nóng bên vách lá với tiết xuân lành lạnh mà đọc được bài viết của thi sĩ về :”Hồn chữ: thơ trừu tượng”, thiệt tình là quá đã! Từ bấy lâu nay, tôi không sao hiểu nổi về những bài thơ “lạ”, nhưng qua cách viết vừa thơ vừa thực, vừa dí dỏm vừa văn chương của thi sĩ làm tôi học hỏi thêm được nhiều điều về thơ
    mà thi sĩ vừa đề cập.

    Thưa thi sĩ,
    Thú thiệt là dân quê tụi tôi đầu óc nông cạn và chất phác lắm nếu không muốn nói đa phần là dốt dữ lắm; nên mỗi khi nói về thơ là gì, thơ đến từ đâu thì ít ai dám rớ tới mấy ông kẹ như Mallarmé, Valéry, Breton, Roman Jakobson là những nhà thi pháp bậc thầy… Do vậy,gặp được nhà thơ như thi sĩ viết về thơ thì những người khoái đọc thơ như tụi tôi đa tạ thi sĩ nhiều lắm.

    Nhân ngày MùnG Một Tết Giáp Ngọ, xin kính chúc thi sĩ cùng quý quyến một Năm Mới 2014 nhiều sức khỏe, an khang, thịnh vượng.

    Trân trọng kính chào thi sĩ,
    Hai Trầu

  • Tin thứ Bảy, 01-02-2014 (Ba Sàm) | CHÉP SỬ VIỆT viết:

    […] Hồn Chữ: Thơ Trừu Tượng – Abstract Poetry (Da […]

  • black raccoon viết:

    Ông Pablo Picasso nói: There is no abstract art. You must always start with something. Afterward you can remove all trace of reality. (NY)

    Dường như là (Lâm Ngữ Đường?) cũng có 2 câu thơ diễn tả ý tương tự:

    Thường tương hữu nhật tư vô nhật
    Bất dĩ vô gian tư hữu thì

    Dịch:

    Tốt hơn hết là đem cái có nghĩ về ngày không có
    Chẳng nên đem cái không tơ tưởng đến cái có bộn bề

    Một anh đang cảnh nhà giàu nhưng lại hay suy nghĩ về những buổi hàn vi trong đời, anh ta có sự thú vị riêng.
    Hơn một anh đang nghèo nàn te tua, lại cứ tơ tưởng đến cảnh phồn hoa phú quý
    người đẹp chân… dài. Nguy hiểm!

  • NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ BẢY 1-2-2014 | Ngoclinhvugia's Blog viết:

    […] ĐỂU – KỲ 111 (Nhật Tuấn). – TƯƠNG LAI CÓ TÊN LÀ TỐT (Nguyễn Trọng Tạo). – Hồn Chữ: Thơ Trừu Tượng – Abstract Poetry (Da Màu). – Những tiệm sách ấy, bây giờ ở đâu – Ngô Bảo Châu (Học thế […]

  • thường mộng viết:

    Mùng Hai,
    Năm Ngựa,nhìn bức tranh Ngựa,rất”Ngựa”,và ngồi đọc tiếp-Hồn thơ…
    -Ngu Yên viết:
    “… dù lắm khi chúng ta không biết rõ tranh trừu tượng vẽ cái gì. Nhưng không thể lầm lẫn khi vẽ bậy, phết đại, sơn ẩu, rồi gọi là trừu tượng.”
    – Từ bức tranh của Mark rothco trên,tôi thử thả vào khung màu vàng một con Ngựa-bức tranh theo tôi-đáng yêu hơn;tôi thử thả vào một con Bồ câu nơi khung màu đỏ,tôi thấy nó buồn hơn,có phần ảm đạm;tôi thử thả vào phần đà đà một người thiếu nữ,trần gian bỗng hụt hẫng…
    Tiền cho người mượn,người không trả
    coi như tiền rơi trên sông Nghi
    Tình ta trao tặng,người không nhận
    coi như”tình tang”không can gì.
    -Thơ nói,thơ trở thành đối thể cùng ta quan hoài.Không phải cứ thơ trừu tượng là có hồn của chữ.Tất cả những bài thơ về Thần,về tình yêu,đều mang dạng trừu tượng-không phải tất cả đều có hồn thơ…
    “…thơ Trừu Tượng cưu mang những hình tứ bất chợt đến từ vô thức và dùng những kỹ thuật của những nghệ thuật Trừu Tượng khác”
    -Thơ,bất chợt mà đến,nhưng là chúng đến từ vùng “ý thức vô thức”hơn là một “vô thức” phẳng lặng.
    “Kỹ thuật làm thơ Trừu Tượng sử dụng các kỹ thuật của nghệ thuật tạo hình và hội họa trong phái Trừu Tượng.”
    -Sẽ không có một kỹ thuật làm thơ Trừu tượng,cũng sẽ không có một kỹ thuật nào để làm Thơ hay hơn.Chữ-vì đối thể mà chuyên chở.Thi nhân thả Hồn vào Chữ,Chữ mang Hồn thi nhân bước đi…
    Cảm ơn tạp chí Da màu,cảm ơn Thi sĩ Ngu Yên-Trong Xuân,cầu chúc những Hồn Thơ tràn đầy tâm thức sáng tạo.

  • black raccoon viết:

    Nhân nhà thơ Ngu Yên trích dẫn phương ngôn của Picasso, tôi thấy hứng chí nên xin phép viết tản mạn thêm, góp vui ba ngày Xuân. Tôi thích xem tranh Picasso, tôi cũng sưu tập nhiều phim ảnh về cuộc đời ông. Tranh của ông tiềm tàng sinh lý và tính cách biểu thị mạnh mẽ. Nhưng trong cuộc đời, Picasso lại sống khá gần phong cách Đạo Sư phương Đông. Nhất là về tiền nong. Ông không vung vãi. Không hà tiện. Ông chỉ xem thường tiền bạc. Mặc dù ông là họa sĩ thành công và kiếm được rất nhiều tiền ngay lúc sinh thời.

    I’d like to live as a poor man with lots of money (Pablo Picasso)
    Tôi thích sống như một người nghèo có nhiều tiền

    Đó chính là Picasso trong đời thường. Thường, con người giàu mà xài tiền vung vít thì là chuyện thông lệ. Người nghèo nếu có dè sẽn thì cũng tự nhiên. Đằng nầy, giàu có tiền nhiều nhưng pại thật sự thích sống như người nghèo. Lạ. Và nghệ sĩ.

  • Ngu Yên viết:

    Góp ý chung:

    Chữ trong thơ, ở bất cứ ngôn ngữ nào, cũng có yếu tính huyền ảo. Một chữ hoặc một cụm chữ đều có thể mang:
    – Ý nghĩa cụ thể và giá trị trực tiếp của chữ/cụm chữ.
    – Ý nghĩ bóng/ngầm và giá trị bóng/ngầm.
    – Khai phá cho điều/sự vật/ý nghĩa gì khác hơn.

    Hồn chữ nằm ở nơi khai phá. Ví dụ như bốn câu thơ trong bài “Không Bờ” của thi sĩ Bùi Giáng
    …………….
    Xuân xanh xô cỗng chạy dài
    Bỏ sương tuyết phủ tượng đài phía sau
    Giã từ bến trước bờ sau
    Cánh chuồn chuồn mỏng trúc lau hao gầy
    ……………

    Chữ nghĩa của thi sĩ họ Bùi có thể rất rỏ trong nghĩa cụ thể và nghĩa bóng. Trong thơ, lại là một khai phá khác: nhân sinh phù phiếm.
    Xin tạm diễn:
    Khi đời người theo thời gian nhanh chóng phôi phai (xô cỗng chạy dài)
    Tất cả những nhiểu nhương chẳng qua là quá khứ (tuyết phủ tượng đài)
    Bỏ xuống những nặng nề của thế sự thăng trầmm (bến trước bờ sau)
    Đời người chẳng qua là phù du định số ( cánh chuồn chuồn.. ‘chuồn chuồn lớn lên muà xuân, chết vào mùa đông sau khi đẻ trứng xuống ao hồ sông suối’) Hoặc phù du như cỏ cây (trúc lau hoa gầy…)
    Lời diễn chỉ là một ví dụ. Đã là khai phá thì mỗi người đọc sẽ “khai phá” đồng dạng và khác nhau.

    Trong thơ những sự phân biệt chỉ có tính “phảng phất” nhưng cũng đủ để thấy xác chữ và hồn chữ. Còn sử dụng ra sao thì tùy mỗi người làm thơ. Dĩ nhiên, không phải đợi tới lúc làm thơ mới suy tư cách dùng chữ. Cách dùng chữ đã là nội lực tiềm tàng tích trử lâu ngày do cá tính mà có. Khi làm thơ, tư nhiên mà tuông ra.Do đó, đến một mức độ nào, mỗi thi sĩ đều khác nhau. Phần lớn là do cách diễn đạt và diễn đạt hồn chữ là một cách.

    Tương kính bằng hữu.

    Ngu Yên đóng góp.

  • thường mộng viết:

    Xuân với… Ngu Yên,

    “Xuân xanh xô cỗng chạy dài
    Bỏ sương tuyết phủ tượng đài phía sau
    Giã từ bến trước bờ sau
    Cánh chuồn chuồn mỏng trúc lau hao gầy”

    – Tôi chưa từng đọc bốn câu thơ trên,có điều,theo cái đề và tứ thơ của nó:
    “không bờ”-làm gì có”nhân sinh phù phiếm” ở trong.

    “Xuân xanh phát tiết muộn lời
    tâm hồn như lộc,trang đời như điên”…
    “xin chào nhau giữa con đường
    mùa Xuân phía trước miên trường phía sau”

    -Bốn câu trên từ cụ Bùi Giáng.Người ta thường nhìn “cách sống” của cụ như một “nhân sinh phù phiếm”,nhưng dường như chữ nghĩa của cụ không hề “phù phiếm” về cuộc đời.

    “Xuân xanh xô cỗng chạy dài”được nhà Thi Sĩ tài hoa của chúng ta hiểu là:
    “Khi đời người theo thời gian nhanh chóng phôi phai (xô cỗng chạy dài)”,nếu cụ Bùi còn tại thế,đọc được lời bình của Ngu Yên,hẳn vô cùng cảm thán:
    “đọc rồi ta mới thấy ra
    chữ là thế ấy nghĩa là thế kia”B.G.
    và,
    “…Cánh chuồn chuồn mỏng trúc lau hao gầy…” từ cảm nhận của Ngu Yên:
    Đời người chẳng qua là phù du định số ( cánh chuồn chuồn.. ‘chuồn chuồn lớn lên muà xuân, chết vào mùa đông sau khi đẻ trứng xuống ao hồ sông suối’) Hoặc phù du như cỏ cây (trúc lau hoa gầy…)
    -Cũng đành:
    “đọc rồi ta mới thấy ra
    nghĩa là thế ấy chữ là…ở đâu”
    Trừu tượng-cái huyền hoặc của Đông Phương,cái u trầm của ngôn ngữ,cái hý lộng của văn chương,cái sương khói của thi ca tỏa từ sông núi…
    Cảm ơn Thi Sĩ Ngu Yên.
    Cảm ơn tạp chí Da Màu.

  • Ngu Yên viết:

    Góp ý từ ý của anh Thường Mộng:

    Viết của anh Thường Mộng có điểm rất đúng. Điểm mà chúng ta có thể chia xẻ với chung là sức khai phá của thơ trừu tượng. Khi thơ vào đến lòng người đọc thì khai phá những con đường khác nhau. Tùy vào cá tính, kiến thức/ kinh nghiệm của mỗi người mà những hình ảnh và ý tứ của bài thơ diễn giải: sẽ có một số đồng dạng và một số khác nhau. Việc này không quan trọng. Việc quan trọng là chúng ta đọc thơ và thích thú và hấp thụ cái hay cái giá trị của bài thơ, cho dù sự hấp thụ khác nhau.
    Ví như chuyện nhà sư Giác Viễn đọc Cửu Dương Chân Kinh trước khi qua đời, có ba người lắng nghe: Chú tiểu, đệ tử của ông, sau này là Trương Tam Phong. Quánh Tường, con gái út của Quánh Tỉnh/ Hoàng Dung. Và nhà sư thiếu lâm (lâu quá không ôn truyện chưởng , nay quên mất nhà sư tên gì, một trong ba cao thủ của thiếu lâm, Sư Không Kiến chăng?) Ba người nghe một chân kinh, ba người lãnh hội khác nhau, khai phá ba tiền đồ khác nhau. Phái Võ Đang do Trương Tam Phong lập nên. Phái Nga My do Quánh Tường thành lập….(Anh Hùng Xạ Điêu) Tuy là chuyện nói chơi nhưng hàmm ý cho thấy sự lãnh hội khác nhau từ đệ nhất chân kinh đã tạo ra nhữntg môn phài lừng lẫy giang hồ.
    Thơ hay cũng tạo ra những lãnh hội khác nhau. Chính những lãnh hội khác nhau sẽ làm cho thi ca phát triển. Hãy chia xẻ với anh Thường Mộng về những lãnh hội khác nhau. Không chừng bạn đọc cũng cảm nhận khác với Ngu Yên và anh Thường Mộng. Xin cứ xem nguyên bài của thi sĩ Bùi Giáng đính kèm.

    Đóng Góp Chung:
    Charles Simic: Poetry is an orphan of silence. The words never quite equal the experience behind them. Thi ca là đứa trẻ mồ côi của im lặng. Chữ nghĩa không bao giờ hoàn toàn đáp ứng được kinh nghiệm tàng ẩn trong chữ.

    Theo như sách vỡ ghi chép, thơ Trừu Tượng Tây Phương manh nha vào cuối thế kỷ 19, trưởng thành giữa thế ký hai mươi. So với thời gian, thơ u mặc của phái Thiền đã có từ lâu. Thơ Hài Cú, cũng vô cùng trừu tượng, đã có từ sớm. Nhưng điều đó chỉ là kiến thức thi ca. Sống ở hiện tại, chúng ta giao tiếp những khuôn mặt và linh hồn khác nhau của thơ. Không những chỉ Đông và Tây, còn có cả Nam và Bắc. Việc tìm hiểu nhiều khía cạnh của thi ca không phải là việc cần thiết, không phải là việc quan trọng, nhưng là việc vui chơi cho đáng cuộc chơi. Nghề chơi nào cũng công phu.

    Biết về nhiều loại lúa khác nhau để nấu cơm cho đúng mỗi loại lúa. Nấu cơm cho đúng cốt để ăn cho ngon. Ăn ngon cốt để thấy thỏai mái. Chỉ có vậy thôi.

    Nguyên bài Không Đề của Bùi Giáng là:

    Du dương bờ cõi một miền
    Tứ chi mình mẩy cỏ triền miên phơi
    Thiên thu lời tạ bên lời
    Hư vô hữu thể bên đời ngủ yên
    Trang hồng hạnh gió đưa nghiêng
    Tàn canh vẽ bóng sơn tuyền đã sai
    Xuân xanh xô cổng chạy dài
    Bỏ sương tuyết phủ tượng đài phía sau
    Giã từ bến trước bờ sau
    Cánh chuồn chuồn mỏng trúc lau hao gầy
    Cỗi nguồn trường mộng thơ ngây
    Trời kim nguyệt đã xưa đầy hai vai
    Đắn đo tơ tóc trong ngoài
    Liễu hoa tố vọng mỏng dày mấy phân
    Chở che dâu cỏ Yên Tần
    Suối em khe chị chớm gần đã xa
    Đạp Thanh hội cũ hào hoa
    Giấc vàng buổi Tảo Mộ đà cáo chung
    Phiền sương xuy ảnh phiêu bồng
    Sầu song thúy dựng điệp trùng trắng mây

    Các bạn cứ đọc và cứ khai phá. Niềm vui của thơ, không chừng là chỗ này.

    Tương kính đóng góp.

    Ngu Yên.

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)