Trang chính » Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Da Màu số 11, Dịch Thuật, Diễn từ, Song ngữ Email bài này

Tôi muốn kể một câu chuyện

0 bình luận ♦ 11.11.2006
  
Diễn từ nhận giải thưởng văn chương “Prince of Asturias” của Tây Ban Nha trao cho Paul Auster tháng 10-2006, đăng lại trên The Observer, 5-11-2006.
Paul Auster, một trong những người viết tiểu thuyết đang nổi tiếng của nước Mỹ, cho rằng dầu tiểu thuyết là một “vô dụng lộng lẫy”, sự sáng tạo và thú đọc sách lại là những nỗi vui có một không hai mà chúng ta phải nên tận hưởng.
 
 
Tôi không hiểu tại sao tôi lại làm những việc tôi làm. Nếu tôi biết, có lẽ tôi sẽ không cảm thấy thúc đẩy nào để làm. Tất cả điều tôi muốn nói, một cách hết sức chắc chắn, là tôi đã cảm thấy sự thúc đẩy này ngay từ thuở mới lớn. Tôi muốn nói về việc viết lách, viết như một phương tiện kể truyện, những truyện tưởng tượng, không bao giờ xảy ra trong nơi chúng ta gọi là “thế giới thật”. Đây rõ ràng là một cách sống không bình thường – ngồi một mình trong phòng, viết trong tay, giờ này qua giờ khác, ngày qua ngày, năm này tháng nọ, chật vật đem chữ nghĩa lên trang giấy, để tạo sự sống cho cái không hiện hữu – ngoại trừ những gì đang nằm trong đầu mình. Ai trên đời lại muốn làm như thế? Câu trả lời duy nhất tôi có thể nghĩ tới : bởi vì mình phải làm, bởi vì mình không còn một chọn lựa nào khác.
Nỗi đòi hỏi này, để dựng lên, bày vẽ, để sáng tác, chắc chắn phải là một thôi thúc căn bản của con người. Để tới đâu? Nghệ thuật, nhất là nghệ thuật viết tiểu thuyết, có mục đích gì trong “thế giới thật”? Tôi thật tình không nghĩ ra được một mục đích nào – ít ra là trên bình diện thực tế. Chưa bao giờ, một quyển sách đã đem được thức ăn vào bao tử của một đứa bé đang đói. Chưa bao giờ, một quyển sách đã chận được viên đạn bắn vào thân nạn nhân. Cũng chưa bao giờ, một quyển sách đã ngăn được trái bom rơi xuống đám thường dân vô tội trong một cuộc chiến.
Một số người thích nghĩ rằng lòng nhận thức nghệ thuật nhiệt tình có thể làm chúng ta trở nên người “tốt” hơn – công bằng, đạo đức, nhạy tính, thông cảm hơn. Điều này có thể đúng – trong một vài trường hợp cô lập, hiếm có nào đó. Nhưng chúng ta đừng quên rằng Hitler bắt đầu đời là một nghệ sĩ. Bạo chúa và độc tài cũng từng đọc truyện. Những kẻ giết người, trong tù, cũng đọc truyện. Có ai dám bảo rằng họ không tìm thấy được cùng một nỗi thích thú như những độc giả khác?
Nói một cách khác, nghệ thuật là vô dụng khi đem so sánh với việc làm của một thợ hàn, một bác sĩ, hay một kỹ sư đường sắt chẳng hạn. Nhưng sự vô dụng này có xấu tệ lắm không? Chỉ vì không có một mục đích thực tiễn nào, có phải chăng sách vở, tranh vẽ và âm nhạc đơn thuần chỉ là phung phí thời gian? Nhiều người nghĩ thế. Nhưng tôi mạn phép bàn rằng chính sự vô dụng này mới tạo nên giá trị của nghệ thuật. Và sáng tạo nghệ thuật chính là điểm phân biệt chúng ta với những sinh vật khác trên mặt đất; điều khẳng định chúng ta là loài người.
Thử nghĩ, làm một việc chỉ vì niềm thú vị và cái hay cái đẹp của chính việc làm. Thử nghĩ đến sự cố gắng, những tháng năm thực tập và khuôn khép kỹ luật để trở thành một nhạc sĩ hoàn mỹ hay một vũ sĩ tài năng. Bao nhiêu khổ nhọc và tập luyện, bao nhiêu hi sinh để đạt được mục đích hoàn toàn rất … vô ích.
Dẫu vậy, tiểu thuyết lại nằm trong một lãnh vực hơi khác với những ngành nghệ thuật khác. Môi trường của tiểu thuyết là ngôn ngữ, mà ngôn ngữ lại là của chung của tất cả, để chia xẻ lẫn nhau. Ngay từ lúc tập nói, chúng ta đã bắt đầu nuôi dưỡng sự thèm khát những câu truyện kể. Chúng ta chắc nhớ lại nỗi hứng thú tuyệt vời thời tuổi nhỏ, những lúc được cha hoặc mẹ ngồi cạnh, trong buổi tối đèn lờ mờ, đọc truyện cổ tích trước khi ngủ.
Ai trong chúng ta, nếu là cha mẹ, chắc cũng đã thấy nỗi chăm chú say mê trong mắt con cái khi được ta đọc sách cho. Lòng khát khao mãnh liệt muốn được nghe đọc này đến từ đâu? Truyện cổ tích thường cũng có chi tiết tàn ác, hung tợn, mô tả cảnh chặt đầu, ăn thịt người, những đổi hình lố bịch hay bùa mê quỉ quái. Những cảnh trí này nghĩ là hơi khủng khiếp cho trẻ nhỏ, nhưng bù lại, chúng cho phép đứa trẻ chiêm nghiệm sự gặp gỡ với chính những nỗi lo sợ, dằn vặt nội tâm bên trong, giữa một môi trường an toàn và tin cậy. Đó là tính kì diệu của truyện kể – chúng có thể kéo lôi chúng ta xuống sâu thẳm của địa ngục, nhưng xong rồi thì chúng lại hoàn toàn vô hại.
Chúng ta lớn lên, nhưng lại không đổi thay gì mấy. Chúng ta tuy thạo đời hơn, nhưng nghĩ cùng chúng ta cũng như lúc nhỏ, vẫn háo hức muốn nghe một truyện nữa, và nghe tiếp nữa… Nhiều năm nay, trong các nước Tây phương, đã có bao nhiêu bài báo than phiền rằng càng lúc càng ít người đọc sách, rằng chúng ta đã đi vào “thời hậu-học-thức”. Điều này có thể đúng, nhưng cùng lúc, nó vẫn không làm suy giảm tính phổ thông của lòng khao khát truyện.
Mà không những chỉ có tiểu thuyết: phim ảnh, truyền hình và cả sách tranh vui, tung ra rất nhiều truyện kể, ra bao nhiêu thì quần chúng tiếp tục đam mê ngấu nghiến hết bấy nhiêu. Đó chỉ vì người ta cần truyện. Họ cần truyện dữ dội như cần thức ăn. Dầu trong môi trường trình bày nào – in trên giấy hay chiếu trên màn ảnh truyền hình – chúng ta không thể nào tưởng tượng được đời sống mà không có truyện.
Vì vậy, khi nghĩ về tình trạng bây giờ hay tương lai của tiểu thuyết, tôi cảm thấy có phần nào lạc quan. Khi bàn về sách vở, số lượng không quan trọng vì chung cục cũng chỉ có một độc giả, mỗi mọi lúc chỉ một người đọc. Điều này nói lên được mãnh lực của tiểu thuyết và, theo ý tôi, lý do tại sao tiểu thuyết, dưới một hình thức nghệ thuật, sẽ sống mãi. Mỗi cuốn tiểu thuyết như một cộng tác quân bình giữa người viết và người đọc; là nơi duy nhất để hai người hoàn toàn xa lạ có thể gặp nhau trong một thân mật tuyệt đối.
Tôi đã sống một đời để trò chuyện với những người tôi chưa từng gặp mặt, sẽ không bao giờ biết và hi vọng sẽ được tiếp tục như thế cho tới ngày tôi ngừng thở.
Đó là việc làm duy nhất tôi hằng mong muốn.

I want to tell you a story
Paul Auster (The Observer Sunday November 5, 2006)
Paul Auster, one of America’s greatest living novelists, argues that fiction is ‘magnificently useless’, but the act of creation and the pleasure of reading are incomparable human joys that we should savour

I don’t know why I do what I do. If I did know, I probably wouldn’t feel the need to do it. All I can say, and I say it with utmost certainty, is that I have felt this need since my earliest adolescence. I’m talking about writing, in particular, writing as a vehicle to tell stories, imaginary stories that have never taken place in what we call the real world. Surely it is an odd way to spend your life – sitting alone in a room with a pen in your hand, hour after hour, day after day, year after year, struggling to put words on pieces of paper in order to give birth to what does not exist – except in your head. Why on earth would anyone want to do such a thing? The only answer I have ever been able to come up with is: because you have to, because you have no choice. This need to make, to create, to invent is, no doubt, a fundamental human impulse. But to what end? What purpose does art, in particular the art of fiction, serve in what we call the real world? None that I can think of – at least not in any practical sense. A book has never put food in the stomach of a hungry child. A book has never stopped a bullet from entering a murder victim’s body. A book has never prevented a bomb from falling on innocent civilians in the midst of war.

Some like to think that a keen appreciation of art can actually make us better people – more just, more moral, more sensitive, more understanding. Perhaps that is true – in certain rare, isolated cases. But let us not forget that Hitler started out in life as an artist. Tyrants and dictators read novels. Killers in prison read novels. And who is to say they don’t derive the same enjoyment from books as everyone else?
In other words, art is useless, at least when compared, say, to the work of a plumber, or a doctor, or a railroad engineer. But is uselessness a bad thing? Does a lack of practical purpose mean that books and paintings and string quartets are simply a waste of our time? Many people think so. But I would argue that it is the very uselessness of art that gives it its value and that the making of art is what distinguishes us from all other creatures who inhabit this planet, that it is, essentially, what defines us as human beings.
To do something for the pure pleasure and beauty of doing it. Think of the effort involved, the long hours of practice and discipline required to become an accomplished pianist or dancer. All the suffering and hard work, all the sacrifices in order to achieve something that is utterly and magnificently … useless.
Fiction, however, exists in a somewhat different realm from the other arts. Its medium is language, and language is something we share with others, that is common to us all. From the moment we learn to talk, we begin to develop a hunger for stories. Those of us who can remember our childhoods will recall how ardently we relished the moment of the bedtime story, when our mother or father would sit down beside us in the semi-dark and read from a book of fairy tales.
Those of us who are parents will have no trouble conjuring up the rapt attention in the eyes of our children when we read to them. Why this intense desire to listen? Fairy tales are often cruel and violent, featuring beheadings, cannibalism, grotesque transformations and evil enchantments. One would think this material would be too frightening for a young child, but what these stories allow the child to experience is precisely an encounter with his own fears and inner torments in a perfectly safe and protected environment. Such is the magic of stories – they might drag us down to the depths of hell, but in the end they are harmless.
We grow older, but we do not change. We become more sophisticated, but at bottom we continue to resemble our young selves, eager to listen to the next story and the next, and the next. For years, in every country of the Western world, article after article has been published bemoaning the fact that fewer and fewer people are reading books, that we have entered what some have called the ‘post-literate age’. That may well be true, but at the same time, this has not diminished the universal craving for stories.
Novels are not the only source, after all. Films and television and even comic books are churning out vast quantities of fictional narratives and the public continues to swallow them up with great passion. That is because human beings need stories. They need them almost as desperately as they need food and however the stories might be presented – whether on a printed page or on a television screen – it would be impossible to imagine life without them.
Still, when it comes to the state of the novel, to the future of the novel, I feel rather optimistic. Numbers don’t count where books are concerned, for there is only one reader, each and every time only one reader. That explains the particular power of the novel and why, in my opinion, it will never die as a form. Every novel is an equal collaboration between the writer and the reader and it is the only place in the world where two strangers can meet on terms of absolute intimacy.
I have spent my life in conversations with people I have never seen, with people I will never know and I hope to continue until the day I stop breathing.
It’s the only job I’ve ever wanted.
© Paul Auster
· This is Paul Auster’s acceptance speech for the Prince of Asturias Prize for Letters, Spain’s premier literary honour, which he received last month

bài đã đăng của Paul Auster


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)