Trang chính » Biên giới trong Văn Chương, Biên Khảo, Các Số Da Màu định kỳ, Chuyên Đề, Da Màu số 02, Phỏng vấn Email bài này

Đỗ Kh.: về Ngôn ngữ và Thơ

0 bình luận ♦ 19.08.2006

 

 

Ngôn ngữ

1. Trước hết, tôi không nghĩ là tôi xuất phát từ một nước cộng sản (hay không cộng sản, hay kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa…) Thứ nhì, theo tôi nghĩ, di dân không phải là định nghĩa đầu tiên của tôi mà là công dân, công dân của thế giới dù chỉ là công dân của một thế giới yếu kém (citizen of a lesser world). Tôi cũng không nghĩ là địa cầu này có những phân chia chủ yếu về địa lí, dân tộc hay màu da. Phân chia theo tôi là giai cấp, là quyền lực và trong văn học văn nghệ cũng như trong đời sống, có những tiếng nói thì thầm, có những tiếng nói bị bom át hay là bị những phương tiện đại chúng truyền thông bóp nghẹt.

Mạnh ai muốn nhận định gì thì nhận định, riêng tôi thì việc tôi dùng tiếng Việt ở nước ngòai chỉ là một tai nạn be bé, không phải là một đại họa gì hết. Thì tôi ở nước ngoài và tôi không biết dùng thứ tiếng gì khác! Kiểu tôi đang ở Cam Bốt ngồi uống trà đá mà hỏi tôi nó tách rời khỏi trà ấm trà nóng ở London thế nào thì tôi biết trả lời sao? Tôi không trả lời gì hết, tôi ngồi đó và uống trà đá tiếp tục.

2. Ngôn ngữ trong nước không có đợi tôi, và quả là ngôn ngữ chúng ta đang sử dụng chết đi mỗi ngày, không những vậy mà những người sử dụng nó còn chết đi mỗi ngày nếu ta đọc chia buồn cáo phó. Khi về nước, tôi vô tư mà cập nhật từ vựng “mới”, đây là việc sinh động mà tôi rất thích thú, vì tôi không thuộc tạng “bảo tồn”. Vả lại để trao đổi được với mọi người, cách tốt nhất vẫn là thích ứng. Thí dụ, tôi phát âm được giọng Bắc kỳ 54 rất tự nhiên mà phát âm giọng Sàigòn cũng chuẩn, dùng giọng này hay giọng kia tùy người đối diện. Giọng Trung phần thì tôi thua đã đành, nhưng giọng Hà nội (ngày nay) cái nhừa nhựa tôi phải uống sáu lon bia mới dám bắt chước, mà đời tôi đến giờ chưa bao giờ uống được đến sáu lon bia.

Không hẳn là phải cần viết và sống ở trong nước, ai muốn sống ở đâu thì sống, và viết ở đâu thì viết (tôi đang phân vân giữa quần đảo Société và quần đảo Cyclades), nhưng muốn nói điều gì, cách hay nhất là nhìn người trước mặt. Còn về cái thuần, thì ta (hải ngọai) mới là chuẩn chứ, đi sang Ai Cập, cái gì là thuần, xác ướp 4.000 năm hay là Kim tự tháp lưu niệm made in china?

 

Thơ

1. Tôi không tin vào vai trò gạch nối, văn học Việt Nam tự nó là gạch nối với và là bộ phận của thế giới. Thế giới, tôi chạnh nghĩ, không phải là 30 nước Tây phương hiện có hai triệu người Việt đang sinh sống mà là 150 quốc gia còn lại, năm tỉ người gần gũi chúng ta gấp bội về nhiều mặt. Tôi rất tiếc là chuyện gạch nối “thế giới” này chỉ là chuyện bắt quàng làm họ những người sang. Nếu phải có gạch nối, sao không nghĩ đến gạch nối với văn học Lào hay Philipines ở ngay cạnh, với văn học Hausa, gì đó Kikuyu ở xa?

Điều mỉa mai là các nước phát triển lại có tí ti quan tâm đến những văn học này, cũng như là họ có quan tâm (lạy giời) đến văn học Việt, thỉnh thỏang lại xoa đầu trong khi chúng ta (và các bạn đã nói đến cũng thế) thì chỉ nhìn lên chứ không nhìn ngang. Đây là hội chứng đầy tớ đợi được tăng lương và dè bỉu các bạn cùng hàng.

Văn học Việt kiều tự nó là gạch nối và bộ phận của văn học Việt nam và sự tồn tại của nó là ở nó thôi, nếu bộ phận này có mất thì tôi nghĩ văn học Việt cũng chẳng thiệt hại gì nhiều, nếu nó phát triển đến đâu thì văn học Việt được nhờ đến đấy. Riêng tôi, tác phẩm của tôi thì đặt vào giòng thơ quận Cam vậy, cũng có nghĩa là giòng thơ thế giới?

2. Tôi thấy là có, nhưng khoảng cách này ngày càng thu hẹp. Điều này trong âm nhạc chẳng hạn đã đi trước thơ và cho thấy trong thời gian tới, thơ trong hay ngoài nước cũng sẽ đều một giọng…Nam Triều tiên?

3. Tôi nghĩ pha trộn là tất yếu ở môi trường nước ngoài. Đây là một vùng sinh động khác cần phát triển. Ngay trong nước sự pha trộn nếu chưa có trong thơ thì đã có trong sinh họat và đời sống. Lịch sử, nói to tát, của văn hóa và của văn minh là lịch sử của pha trộn, nếu thuần túy thì ta vẫn còn ở trong hang và ngẩn người ra mỗi khi nhìn thấy lửa. Ngoài ra, lựa chọn này là của cá nhân, và của từng nhóm, sự đi đến đại đồng (chứ không phải là “tòan cầu hóa”) chỉ có thể trong tinh thần tôn trọng bản sắc riêng rẽ của từng cá nhân và từng tập thể. Nói thế, trong thí dụ trên, sự pha trộn không có nghĩa là lai căng và làm lõang, mà ngược lại, là bản sắc đặc thù và đáng quí, như thi ca Cham hay những thiểu số khác ở Việt nam cần được khuyến khích và bảo vệ. Như từ “thươngness” của Jenni Trang Lê, tôi thấy là “dễ …thươngly”.

 

 

 

.

bài đã đăng của Đỗ Kh.


Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)