Trang chính » Hội Họa, Nhận Định Email bài này

Một chặng khác – trên Con Đường: họa sĩ Phan Ngọc minh và "tự họa với shiva"

 

 

DanBaPanduranga1

Đàn Bà Panduranga

Nếu nghệ thuật là cái mà con người  “thêm vào” giới tự nhiên và sau đó, khi con người đã quên đi, thì nghệ thuật, một lần nữa, tạo ra sự sống lại của thời gian.

Với họa sĩ Phan Ngọc Minh (PNM) – người mà hơn mười năm trước, giới thưởng ngọan  mỹ thuật đã biết đến qua những tác phẩm về Hội An và Mỹ Sơn, khi hai địa chỉ này còn chìm dưới lớp bụi quên lãng của thời gian –  nghệ thuật là tình yêu của sự lãng quên. Và tình yêu ấy có cội rễ từ hai mảnh đất Việt – Chăm : những bức tranh bút sắt sống động về ông tổng đánh trống, người thổi kèn, cụ bà bán hàng rong ở phố cổ. . . ; những bức tranh sơn dầu chứa đựng ánh lấp lánh của bóng tối về sự câm nín của mảng tường rêu ở Hội An, hay điệu múa thần linh chập chờn ký ức trên điêu tàng nền gạch – đất Mỹ Sơn. . .

KiUcXanh

Kí Ức Xanh

Thường thấy trong tranh PNM những sắc cực đoan như đỏ – đen. Tất nhiên, còn có các sắc chuyển tiếp: xám, trắng nhẹ. . . Và nhiều hình khối vuông – tròn. . . Đấy là những biểu tượng của căn ủy dòng sống (bức Ký ức Chăm). Và những đối cực tâm lý : đau buồn và hân hoan, sự tuyệt vọng và niềm tin (bức Nhịp điệu thời gian). Ở các bức tranh này, có thể thấy được sự hài hòa giữa màu sắc, hình khối và cấu trúc. Nhất là cấu trúc : các khối hình xuất hiện ở bề ngang và bề đứng như những vị thế vừa đối lập, vừa quân bình. Hay nói đúng hơn : an trụ trong sự chông chênh..
Nhưng, về mặt thăng tiến trong đời sống nội tâm của chính tác giả, những bức tranh ấy, hơn mười năm trước, mới chỉ là biểu hiện đầu tiên cho những dự cảm của PNM : người nghệ sĩ vốn có cái tố chất thấu thị; nhưng khả năng ấy phải được nghệ thuật mài giũa để đến một lúc nào đó, năng lực đó mới trở thành sức mạnh sáng tạo: xin nói về những tác phẩm gần đây của họa sĩ.
Mười lăm năm trước, một lần, tôi đã nói với Minh về chỗ đứng chưa rõ nét của những con người bình thường trong những bức tranh sơn dầu của anh. Khi ấy, với Minh, họ “. . . mới chỉ hiện lên trong tranh  như một tất yếu còn mù mờ”. Giờ đây, những tìm kiếm nghệ thuật đã  dẫn anh đến với tiếng kêu gọi của cuộc sống trần trụi qua hơn 20 bức tranh mới nhất (chất liệu tổng hợp trên vải) có chung chủ đề mang tên “Tự họa với Shiva”. Trong Ấn Độ giáo, nếu thần Víshnu tượng trưng cho sự bảo tồn, thần Brahma (thần Sáng tạo, có ý nghĩa sinh thành), thì Shiva là thần hủy diệt và tạo dựng. Không là tín đồ Ấn giáo, cũng không là người “làm công tác” về văn hóa Chăm, PNM chỉ là “người cầm bút vẽ yêu cái đẹp” qua những chuyến “đi lùi” về một quá khứ huyền thoại và đầy hoan lạc. Và sau hơn 20 năm, khoảng thời gian không ngắn cho cuộc rong chơi dài, tại sao bây giờ, anh lại đứng trước sự ám ảnh của Shiva (hủy diệt – để tái tạo)? Có phải chính cuộc sống này đã không cho phép anh đi mãi vào thế giới lãng quên kia nữa? Đã “tạm đủ” rồi, cho  ước muốn nghệ thuật của những ngày tháng ấy. Bây giờ, thì Nàng Thơ lại kêu gọi anh (hay chính anh, thêm một lần tự vấn), để quay lại với những ưu tư trước ngày – hôm – nay. “Tự họa với Shiva” là điệu múa của một thứ ý thức muốn chiếu dọi vào thực tại trên cái nền những tiếng trống bập bùng của hiện thực. Trong ý nghĩa ấy, họa sĩ đã từng bộc lộ : “Chúng ta mắc nợ quá nhiều từ đời sống, từ lịch sử, văn hóa. . .”. Tất nhiên, PNM tìm cách “trả nợ” theo kiểu thức của người nghệ sĩ. Đã trả được món nợ (đối với tất cả những ai biết đón nhận sự trao tặng từ quá khứ) ấy chưa? Không biết. Không cần biết. Và cũng không cần thiết. Vì, nghệ thuật không phải la lời đáp trực diện. Hay nói đúng hơn, “tự họa” đã chính là câu trả lời, trong mọi hình thức sáng tạo.

TronLongGom

Trong Lòng Gốm

Đoạn trên, đã nhắc đến “sự thăng tiến về đời sống nội tâm” của họa sĩ. Và mong, “Tự họa với Shiva” chính là bước quay trở lại, nhìn thật tường tận khuôn mặt cuộc đời, để rồi, sẽ chia – tay – mà – gặp – lại chính đời sống.
Vì sao? Bởi vì, PNM đã từng thâm cảm : các nghệ nhân Chămpa xưa là những đạo sư – nghệ sĩ : sự tận hiến cho lẽ Đạo lẽ Đời, thông qua sáng tạo.

Điều sau cùng muốn nói về PNM, với PNM: Đằng sau những bức vẽ của anh, tôi vẫn nhìn thấy, thấp thóang nét cười mơ hồ của thần Kala (thần thời gian). Thời Gian, nơi lưu giữ – che giấu – hiển lộ tất cả. Đang hiện ra như một Câu – Hỏi – Lời – Đáp.
Và, cái bóng nhẫn nại của người họa sĩ.
Trên Con Đường. . .

N.Đ.N
16.6.2009

bài đã đăng của Nguyễn Đông Nhật


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)