Trang chính » Điêu Khắc, Nghệ Thuật, Tạo hình Email bài này

KHÓI – Tony Smith (1912-1980)

FebMar08 034

SMOKE, 1967
Aluminum fabricated, 2005

KHÓI – SMOKE, một công trình kiến trúc lớn của nghệ sĩ Tony Smith, có kích thước 22 feet (6,7 mét) chiều cao, 45 feet (13,7 mét) chiều dài, và 33 feet (10 mét) chiều sâu. Lần đầu tiên được trình bày trước công chúng vào tháng Mười, năm 1967, bên trong mái che của khuông viên Corcoran (Corcoran Gallery of Art) ở Washington, D.C. Vào thời điểm đó, do giá thành cao nên tác phẩm được tạo dựng từ những ván gỗ, sơn đen, chỉ trưng bày trong thời gian ngắn, và đành phá hủy vì không có chỗ chứa. 38 năm sau, với nguyện ước của bà quả phụ Jane Smith, tác phẩm Smoke được tái cấu trúc bằng vật liệu nhôm, các mặt phẳng được ghép và  hàn lại, mài nhẵn, và sơn đen, tác phẩm tái sinh vào năm 2005. Jane Smith từ giã cõi đời vào tháng Tám, 2005.

Tony Smith là một nghệ sĩ với kiến thức và kinh nghiệm của kiến trúc sư, điêu khắc gia và họa sĩ. Được xem như một trong những nghệ sĩ quan trọng, tiên phong làm nên trường phái Nghệ Thuật Tối Giản (Minimalism), cho dù ông làm việc rất độc lập theo ý thích riêng tư của mình, không áp đặt những tiêu chuẩn, tính chất của khuynh hướng Nghệ Thuật Tối Giản trong quá trình sáng tác.

Nghệ Thuật Tối Giản xuất phát từ một nhóm nghệ sĩ New York đầu thập niên 1960, là nhóm nghệ sĩ trẻ hơn và rất gần gũi với nhóm nghệ sĩ thuộc trường phái Biểu Hiện Trừu Tượng (Abstract Expressionism). Ở đây sự gần gũi được hiểu như là trong cùng khoảng thời gian lịch sử, để đi đến sự chuyển tiếp. Các nghệ sĩ tạo nên phương thức tạo hình mới này, ít nhiều có sự liên hệ trực tiếp với nhóm Biểu Hiện Trừu Tượng, về mặt thời gian tiếp cận, cũng như địa bàn hoạt động, là thế hệ tiếp nối sau nhóm Biểu Hiện Trừu Tượng. Tony Smith là bạn rất thân thiết với các danh họa thuộc nhóm Biểu Hiện Trừu Tượng như Jacson Pollock, Mark rothko, Barnett Newman.

Biểu Hiện Trừu Tượng là nhóm đã làm nên lịch sử nền nghệ thuật tạo hình vào thế kỷ 20, ảnh hưởng rộng lớn đến nền nghệ thuật thế giới, tung hoành tại New York vào thập niên 1940 và 1950, với những tác phẩm tạo hình đồ sộ, đạt mức thượng thừa (những bộ tranh của Jackson Pollock, Willem de Kooning, Robert Motherwell, Franz Kline,…). Trước sự thành công vượt bật của trường phái Biểu Hiện Trừu Tượng, các nghệ sĩ trẻ hơn như Donald Judd, Agnes Martin, Robert Morris, Frank Stella, hoặc không trẻ nhưng sinh hoạt vào bộ môn nghệ thuật tạo hình trễ, như Tony Smith, đã tạo ra một làn sóng nghệ thuật mới, thiết lập ngôi vị mới, độc lập trong nền nghệ thuật tạo hình thế giới, một tham vọng rất dễ hiểu: truất phế ngôi vị độc tôn của nhóm Biểu Hiện Trừu Tượng vào thời điểm đấy, bởi vì muốn tạo ra tên tuổi của một nghệ sĩ, làm nên một dấu ấn trong lịch sử Mỹ thuật, thì không thể theo gót những gì đã hoàn thiện*.

Với làn sóng Nghệ thuật Tối Giản, các tác phẩm của họ chối bỏ những tình cảm nội tâm sôi nổi (thấy được qua cách vẽ Biểu Hiện Trừu Tượng, thể hiện bằng những nét vẽ phóng khoáng, dữ dội, màu sắc mạnh mẽ,… mang cá tính độc đáo trong tác phẩm). Giờ đây tác phẩm của những nghệ sĩ Nghệ Thuật Tối Giản là những phương thức tạo hình giảm thiểu đến mức tối đa, từ màu sắc, bố cục, ngay cả đến nét cọ cũng trơn nhẵn. Và mầu nhiệm thay, những tác phẩm thuộc trường phái Nghệ Thuật Tối Giản đem đến giới thưởng lãm nghệ thuật những cảm giác thăng hoa, cao sang, an bình, phản phất chất thiền định Đông phương như sự tĩnh lặng, trống không. Xã, thư giãn là những yếu tố cảm nhận được qua các tác phẩm của trường phái Nghệ thuật Tối Giản, do đó không lạ gì chính khuynh hướng Nghệ Thuật Tối Giản đã tạo được tiếng vang và chinh phục được giới yêu thích Mỹ thuật.

Tony Smith nhận xét; các nghệ sĩ tiền phong của khuynh hướng Nghệ Thuật Tối Giản, đều suy ngẫm đắn đo trước những gì họ làm, sao cho đi đúng với con đường của trào lưu, còn ông thì cứ sáng tác một cách tự nhiên, mà chẳng bận tâm về khuynh hướng nghệ thuật gì cả. Tony Smith nói về tác phẩm 3 chiều của mình như là ranh giới giữa thực và mộng. Những dạng khối theo hình học thể; một mặt đầy sự tính toán thiết kế, một mặt vẫn cảm nhận tính ngẫu hứng, không kiểm soát từ vô thức. Một mặt của những hình thể và mặt phẳng trong bố cục rõ nét, một mặt đầy sự tưởng tượng và suy diễn của những khoảng không gian trống và đầy (khối thể xen kẽ với không gian xung quanh).

Donald Judd, một nghệ sĩ tiêu biểu cho trường phái Nghệ Thuật Tối Giản, đã viết về các tác phẩm của Tony Smith trong tạp chí nghệ thuật ARTS; những cấu trúc của Tony Smith mang tính chất huyền bí, một phần vì được sơn đen. Tony Smith thì cho rằng; thoạt đầu ông sơn các tác phẩm mẫu (model) màu đen, chỉ có ý che đi những khiếm khuyết do các chỗ nối được dán bằng băng nhựa (scotch tape), và ngay cả che phủ các mặt phẳng không được trơn tru sạch sẽ như ý muốn.

FebMar08 041

KHÓI, 1967
Tái cấu trúc bằng vật liệu nhôm, 2005

Cách thực hiện tác phẩm của Tony Smith đã mở ra cách thức làm việc mới cho các nghệ sĩ đương đại, một tác phẩm được đúc kết vào bản vẽ (blue print) để đưa đến các xưởng chế tạo kim loại. Chất liệu đất sét, thạch cao, sáp mền để làm khuôn (mould) được thay thế bằng bản vẽ thiết kế. Xưởng đổ đồng đúc tượng được thay thế bằng xưởng sản xuất và chế tạo công nghệ sắt thép. Những dụng cụ đục đẽo điêu khắc được thay thế bằng những mỏ hàn hơi đốt. Nơi làm việc của nghệ sĩ không cần phải rộng lớn, chỉ cần một bàn vẽ, nhiên liệu sáng tác là các vật liệu nhẹ để làm ra các mẫu thiết kế (model). Tony Smith đã tạo được tên tuổi vững chắc trong thế giới Mỹ thuật, các công trình kiến trúc rất đặc trưng của Tony Smith đã lần lượt được thiết kế và sưu tập vào những viện bảo tàng và công trình công cộng.

Trở lại tác phẩm KHÓI – SMOKE, tuy dạng cấu trúc theo hình học thể, thực ra cũng là những cấu trúc của những dạng vi phân trong thiên nhiên; như đi sâu vào chi tiết của phân tử, những thể kết tinh, hoặc nhóm tế bào liên kết. Dạng lớn hơn mà mắt nhìn có thể nhận thấy như dạng hữu cơ cấu trúc hình lục giác của tổ ong. Tony Smith lấy nguồn cảm hứng từ những mẫu mã trong thiên nhiên, được tái lập theo những trật tự có sẵn. Tác phẩm kiến trúc đồ sộ KHÓI, được đặt vào vị trí bên trong khuông viên hành lang Viện Bảo Tàng Nghệ Thuật Quận Hạt Los Angeles (Los Angeles County Museum of Art, LACMA), khách thưởng lãm sẽ không nhìn được từ xa, để khi bước vào tòa nhà và muốn đi qua dãy phòng tranh khác bắt buộc phải đi xuyên qua tác phẩm này.

Để thưởng lãm tác phẩm này, hầu như mọi người điều quan sát từ nhiều góc cạnh. Kích thước cao lớn của tác phẩm, và được đặt bên trong, đã tạo nên tầm mắt nhìn lên xuống, phải trái, chung quanh theo từng cấu trúc liên hồi của vật thể. Những khối thể đen nhẵn kết hợp với những khoảng trống của không gian, đã tạo nên vô số những bố cục phong phú theo tầm nhìn. Với cách thể hiện cấu trúc theo khuynh hướng Nghệ Thuật Tối Giản, những đường nét, góc cạnh, bề mặt bằng phẳng, được tái cấu trúc. Cách thức đều đặn này không làm tầm mắt nhìn bị vướng, không có cảm giác khựng lại, đều này cho ta cái cảm giác rất bình an khi quan sát dọc theo những đường nét, góc cạnh, bề mặt của cấu trúc. Chính sự thông suốt liên tục qua cách nhìn này, đôi lần tầm mắt sẽ đi theo các bề mặt, có lúc chuyển hướng lên xuống, trái phải, và có lúc cũng đi ra khỏi những mặt phẳng nầy để thả tầm nhìn vào khoảng không gian trống. Có phải đây là cái cảm tưởng nhìn làn khói uyển chuyển, tự do, không vướng bận, và tan vào không gian?

video by Nguyen Viet Hung

10/2009

Nguyễn Việt Hùng
www.art-hung.com

————

* Vào giai đoạn đầu thập niên 1960, một khuynh hướng nghệ thuật khác là Nghệ Thuật Thông Dụng/Đại chúng (Pop Art) được hình thành, cũng không ngoài mục đích là tạo được tiếng nói riêng của mình, và phủ nhận sự độc tôn của trường phái Biểu Hiện Trừu Tượng.

Tài liệu tham khảo:

– Một số dữ kiện thông tin từ internet.

– Hình chụp và đoạn phim ngắn: Nguyễn Việt Hùng thực hiện.

bài đã đăng của Nguyễn Việt Hùng


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)