Trang chính » Biên Khảo, Chuyên Đề, Màu Da và Ngôn Ngữ, Phỏng vấn Email bài này

Màu da và Ngôn ngữ: Câu Hỏi phần 1 & 2

Người Viết và Ngôn Ngữ – một lựa chọn


Ðặng Thơ Thơ và Nguyễn Hương đã thực hiện cuộc phỏng vấn với những người viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt về vấn đề ngôn ngữ lựa chọn khi sáng tác. Các tác giả toàn quyền chọn câu hỏi thích hợp. Cuộc phỏng vấn qua điện thư đã lôi cuốn được 10 người viết (không theo thứ tự nào): Việt Nguyễn, Ðinh Linh, Phan Nhiên Hạo, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Ðỗ Lê Anh Ðào, Trịnh Thanh Thủy, Nguyễn Danh Bằng, Nguyễn Thị Ngọc Nhung, Ðỗ Khiêm, và sau cùng, Ban Mai – một người viết trong nước cho cái nhìn của cô về văn chương di dân bằng tiếng Việt và tiếng nước sở tại. Xin xem thêm về khía cạnh ngôn ngữ trong văn chương da màu qua bài giới thiệu chủ đề “Màu Da và Ngôn Ngữ” của chúng tôi.

Câu Hỏi phần I

Ðứng giữa hành động viết và ngôn ngữ mình sử dụng là lịch sử, cảm xúc, và cả những suy tính thị trường hay quyền lực. Văn bản chúng ta viết, đọc giả và cả chúng ta là ai, tùy thuộc vào ngôn ngữ chúng ta lựa chọn.
Katherine Washburn—dịch giả của Paul Celan—từng ghi nhận chuyện Celan sau khi sống sót từ những trại tập trung Nazi và định cư ở Pháp đã chọn viết bằng tiếng Ðức—ngôn ngữ của kẻ thù và cũng là ngôn ngữ của mẹ ông. Sự lựa chọn này đã sản sinh ra một thứ thi ca “đóng kín trước ngôn từ, [đòi hỏi] sự phong phú chậm rãi và sự thiếu thốn kéo dài trong lưu đày ngôn ngữ,” một thứ thi ca “đứt lìa khỏi cội nguồn.” Gần hơn với bối cảnh thuộc địa của chúng ta, Ngũgĩ wa Thiong’o đã cầu khẩn: “Mỗi ngôn ngữ dù nhỏ bé đến đâu cũng chứa đựng ký ức của nó về thế giới. Ðàn áp hay thu nhỏ một ngôn ngữ của người bị trị chính là coi thường ký ức nó dung chứa, và cùng lúc đề cao ký ức chuyên chở bằng ngôn ngữ của kẻ thắng trận lên mức độ phổ quát.”
Khi chọn lựa viết bằng tiếng Anh, bạn có lo ngại về điều ấy? Hay bạn lo ngại tiếng nói lưu đày bị cắt lìa khỏi cội nguồn sẽ dần dà câm lặng? Nếu còn có những cách nghĩ nào khác về chuyện viết và ngôn ngữ, thì cái nhìn của bạn là gì trong trường hợp này?

The relationship between writing and the language in which we write has been one fraught with history, emotion, and power or market considerations. What texts we produce, who we are, and who our readers are, all depend on the language in which we write.
Katherine Washburn, a translator of Paul Celan, has noted how Celan, while living in France after surviving Nazi death camps, chose to write in German, the language of the enemy as well as that of his mother. His choice produced poetry ‘sealed against speech, [requiring] the slow richness and long deprivation of linguistic exile,” “cut off at the source.” Closer to our own colonial context, Ngũgĩ wa Thiong’o has pleaded, “Each language no matter how small carries its memory of the world. Suppressing and diminuting the languages of the colonized meant also marginalizing the memory they carried and elevating to a desirable universality the memory carried by the language of the conqueror.”
Do you worry about this when choosing to write in English? Or is it the impending silence of an exilic speech cut off from the source that worries you? If there are ways in which we could think differently about language and writing, what might they be in your particular case?

 

Câu Hỏi phần II

Nhiều người cho rằng: viết bằng tiếng Việt ở một đất nước ngoài Việt Nam là thường trực đối mặt với một khủng hoảng về căn cước. Theo Joseph Brodsky (Nobel văn chương 1987) người viết lưu vong là kẻ lao mình vào vũ trụ trong một phi thuyền đơn độc – phi thuyền ấy chính là ngôn ngữ họ mang theo. Thế giới mới của người lưu vong, nhìn một cách logic, là một thế giới phi tự nhiên hoặc không thật; và chính sự phi thực đó đã đem thế giới đến sát gần tiểu thuyết. Với những kẻ phi hành cô độc, nơi trú ẩn duy nhất, ngôi nhà duy nhất còn tồn tại trong thế giới bao la kinh hoàng đó, chính là hành động Viết.
Trong Hợp Lưu 81, Nguyễn Văn Lục đã kết thúc bài Nhận Diện Một Số Nhà Văn Việt Ðầu Thế Kỷ 21 bằng một nhận định về văn chương di dân như sau:

“Ðiều đó cảnh báo một tương lai không sáng sủa gì cho văn học di dân. Ðã thế sự nghiệp văn chương thì nhiều người còn mỏng. Và vẫn là thứ văn chương nghiệp dư… Cứ nhìn những nhà văn viết bằng tiếng ngoại quốc không khỏi làm chúng ta suy nghĩ. Những Linda Lê, Monique Trương, lê thị diễm thúy, Pedro Nguyễn, Valerie Tống Cường… phải chăng, muốn trở thành chuyên nghiệp thì chỉ có con đường chọn viết văn bằng ngoại ngữ?”

1. Là một người viết bằng tiếng Việt, bạn nghĩ sao về nhận định trên? Bạn có cho rằng nhận định đó mang mục đích xóa sổ toàn bộ nền văn học /văn chương di dân và lưu vong? Bạn đồng ý hay cảm thấy bị xúc phạm khi tiếng Việt – ngôn ngữ bạn dùng để sáng tạo đã bị đẩy xuống hàng phế phẩm, khi tiêu chuẩn để xác định giữa nghiệp dư và chuyên nghiệp chỉ là điều kiện viết bằng ngoại ngữ – mà phải là ngoại ngữ của một cường quốc có thế lực về chính trị và kinh tế?

2. Tại sao bạn vẫn chọn lựa viết bằng tiếng Việt – khi chúng ta đã sống ngoài quê hương, và giao tiếp với văn hóa/văn chương bản xứ chặt chẽ hơn là văn hóa/văn chương quốc nội – khi chúng ta đã đọc, nói và viết thành thạo một ngoại ngữ khác như người bản xứ? Hay bạn quan niệm: như một hình thái giao tiếp, chọn lựa một ngôn ngữ viết chính là chọn lựa một thế đứng trong xã hội, là chọn lựa một tiếng nói chính trị, là chọn lựa một thái độ trong cuộc sống?
3. Khi chọn tiếng Việt làm ngôn ngữ viết, bạn chấp nhận mãi mãi là kẻ đứng bên lề của văn chương dòng chính, kể cả văn chương quốc nội? Bạn có hài lòng với vị trí mà nhiều người cho là “khiêm nhượng” của những nhà văn Việt di dân? Với Ha Jin, viết bằng một ngôn ngữ khác tiếng mẹ đẻ cũng khó khăn và đau đớn như thể thay máu. Với bạn thì sao? Dù nhận thức rõ rệt nguy cơ bị bỏ quên, bị loại trừ, bị phủ nhận, bạn vẫn cứ sống chết với tiếng Việt, vẫn cương quyết từ chối một cuộc đổi máu để có cơ hội hồi sinh? Tiếng Việt cần yếu và mật thiết với bạn đến thế sao?

Vietnamese writers writing Vietnamese in a country other than Vietnam are said to be permanently dealing face to face with an identity crisis. According to Joseph Brodsky, the 1987 Nobel Laureate in literature, an exiled writer is a “man hurled into outer space in a capsule… and your capsule is your language.” The exiled’s new world, logically enough, is so unnatural that its unreality resembles the world of fiction. To the astronaut, writing is the only way that helps them feel there is still somewhere in this scary, immense universe a place they can finally call home and find shelter in.
In the 81st issue of Hop Luu, critic Nguyen Van Luc concluded his article on “Identifying Some Vietnamese Writers in the early 21st Century” with the following statement about immigrant literature:

“This foretells a not very promising future for immigrant literature. The literary careers of many [immigrant writers] are insignificant and their writing amateurish. Just look at such Vietnamese writers as Linda Le, Monique Truong, le thi diem thuy, Pedro Nguyen, Valerie Tong Cuong…, and we can’t help thinking that in order to become professional writers, there is only the path of writing in a foreign language.”

1. As a writer writing in Vietnamese, what is your response to the above statement? Do you think the statement nullifies everything written by immigrants and the exiled? Do you agree with this statement when Vietnamese, the language of your creativity, is considered invalid; and when a foreign language (this language must be one of an economic and political superpower) is used as the standard to distinguish between amateurism and professionalism?

2. Why do you still write in Vietnamese when we live in another country, and have closer contact with the culture of that country than with the culture back home in Vietnam; and especially when we read, write, and speak that language as fluently as native speakers? Or do you think that choosing a language for writing is to determine your position in society, your voice in politics and an attitude about life?

3. Do you always want to stand outside mainstream literature both at home and abroad when you choose to write in Vietnamese? Are you satisfied with the position that many people consider quite “modest”of Vietnamese immigrant writers? Ha Jin, a Chinese American writer, has said that writing in a language other than the mother tongue is as hard and painful as going through a blood transfusion. What about you? Why do you still stick with Vietnamese and categorically refuse a transfusion even when you are well aware of the danger of being forgotten, eliminated and denied?

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)