Trang chính » Biên Khảo, Phê Bình Email bài này

Đọc Thơ Lưu Diệu Vân: Bản Thân Đàn Bà và Vận Tốc Thời Gian | A Review of She, Self-Winding by Luu Dieu Van

Thơ của Lưu Diệu Vân khẳng định bản thân phụ nữ trong thời gian. Nhà thơ tự lên giây đồng hồ cho chính mình. She, Self-Winding, tựa đề tuyển tập thơ thứ tư của cô, phản ảnh những tranh đấu và hòa giải giữa thế giới bên ngoài và đời sống nội tâm, giữa phong tục và trào lưu mới, quá khứ và hiện tại, lãng mạn và thực tiễn. Thơ của cô cũng hàm súc di sản chiến tranh và kinh nghiệm di dân.

Với cách dùng chữ bí hiểm nhưng súc tích, với những mâu thuẫn chua cay và thú vị, thơ của Lưu Diệu Vân làm người đọc nghĩ đến những chuyện cổ tích không thần tiên, những bài hát nhạc blues, những khoảng cách khó thở, gần như vượt ra ngoài ngôn ngữ. Thơ của Lưu Diệu Vân đôi lúc đượm nét trào phúng táo bạo của Hồ Xuân Hương. Thơ như truyện dài về các đấng trượng phu chưa tiến hoá.

Tôi muốn bàn đến ba bài thơ trong tuyển tập, là “My Stepmother’s Shoes,” (“Những Đôi Giày của Bà Mẹ Kế”), “Premier Funeral,” (“Đám Ma Đầu Tiên”) và Scent-Free Speeding” (“Vận Tốc Không Mùi”). Đây là những bài thơ về trạng thái nửa như phục tùng, nửa như lật đổ định mệnh. “Những Đôi Giày của Bà Mẹ Kế” kể chuyện bà mẹ kế vì tình yêu đã băng qua đại dương với chiếc va-li đựng đầy những đôi giày có màu sắc rực rỡ của miền nhiệt đới, nhưng không gặp được hoàng tử và chưa lần nào được dịp xỏ chân vào đôi hài thủy tinh của định mệnh. May mắn thay, ở tuổi bảy mươi, người mẹ kế đã biết cách tự “trói tay” vào hạnh phúc và thề sẽ không bao giờ rời giường ngủ của bà. Hai chữ “trói tay” tinh quái của Lưu Diệu Vân sẽ gây nhiều nghi vấn, vì nó không hẳn cho người đọc một happy ending mang thông điệp nữ quyền. Chúng ta sẽ luôn luôn hoang mang, và sẽ không bao giờ có một giải đáp thỏa đáng khi đọc thơ của Lưu Diệu Vân, vì trong thế giới mà chúng ta đang sinh sống, tuy đã tạo nhiều bước tiến cho phụ nữ, vẫn đầy dẫy những hà khắc, những taboo, những quy luật kiểm soát thể xác của phụ nữ, ở ngoài đời cũng như trong phòng ngủ.

Sự giằng co giữa tập quán và đời mới, yếu đuối và nghị lực, được diễn tả thật sâu sắc nhưng tế nhị trong thơ của Lưu Diệu Vân. Trong bài “Đám Ma Đầu Tiên” (“Premier Funeral”), tuy ông nội của nhân vật kể chuyện đã có tinh thần bình đẳng trong cách dành cho đứa cháu gái yêu quý những săn sóc ân cần, và mọi đặc quyền của một cháu trai đích tôn, người ông này lại có một tật bệnh rất cổ truyền, gần như cliché cho tất cả những người đàn ông trí thức của xã hội Khổng Tử, đó là bệnh nghiện thuốc phiện. Trong xã hội Việt Nam, tuy bất cứ một người đàn bà tầm thường nào cũng phải học cách đối phó với đời sống, sự tự do của một người đàn ông có học thật ra là những cách thức tự hủy, để trốn tránh bản thân, trách nhiệm gia đình, hoặc thời thế chính trị.

Sự hội nhập văn hóa vào xã hội Âu Mỹ của một thiếu nữ di dân là giấc mơ được xóa bỏ hiện tại để bay thẳng vào tương lai. Những huyền thoại thơ mộng về thời mới lớn của thanh thiếu niên Mỹ, qua những phim classic của Hollywood với những tài tử trẻ đẹp, lái xe hơi lộng lẫy như thuyền, theo điệu nhạc rock lướt qua những con phố tưng bừng hoa đèn của một xã hội Mỹ thật sạch sẽ, đã trở thành một hình ảnh gần như kinh dị trong thơ của Lưu Diệu Vân. Trong bài “Vận Tốc Không Mùi” (“Scent-Free Speeding”), một người bố Việt Nam, đầy mặc cảm tự ti từ dĩ vãng chiến tranh và nghề nghiệp thấp kém, lái chiếc xe Mustang Thunderbird qua những khu phố xập xệ đen tối, đồng thời sa sả chửi rủa người vợ và ba đứa con ngồi trong xe.  Đứa con gái lớn nhất chưa có kinh nguyệt, nhưng thích bôi sực nức nước hoa Trésor của Lancôme như một cách đốt giai đoạn để đi thẳng vào thế giới đàn bà, trong lúc đôi vớ lưới rẻ tiền, mà con bé đem diện vào giữa mùa hè, làm cặp đùi nó ngứa ngáy phát điên. Bài thơ cho người đọc cảm nhận gánh nặng của thân xác phụ nữ. Người đàn bà không thể đốt những giai đoạn phiền nhiễu của cơ thể, hay vượt tốc độ thời gian để đạt đến tương lai. Sống trong một cơ thể phụ nữ là phải chấp nhận những khó chịu, những mùi, những âm thanh miệt thị của hiện tại.

Trên hết, kinh nghiệm đọc thơ Lưu Diệu Vân làm ta nghĩ đến thông điệp về tình yêu và hôn nhân của Thánh Phao Lồ, gửi đến dân cư vùng Corinth. Khi diễn tả những chuyện cười ra nước mắt, thơ của Lưu Diệu Vân vẫn giữ nguyên màu lãng mạn của chung thủy, của hy vọng, và của dung thứ. Faith. Hope. And Charity, như đoạn thơ rất cảm động trong bài “Of Dust and Us” mà tôi tạm dịch sang tiếng Việt là “Cát Bụi và Chúng Ta” với những giòng sau đây:

Em trao anh niềm tin trinh bạch, để anh gánh nhận đời sống
Sát na thành cát bụi

Ngôi nhà miền quê với mái nhà xuyên suốt hiện ra ở phía nam

Nơi thân phận chơi vơi của em luôn hướng về

Cũng là nơi có anh, gần gũi và kiên trì. 

Đọc thơ Lưu Diệu Vân thoạt đầu như nhìn qua một tấm gương mờ ảo, nhưng dần dần trực diện.

***

Lưu Diệu Vân’s poetry asserts the feminine self within time. The poet winds her own clock. She, Self-Winding, the title of her fourth collection, reflects the tensions between public and private, tradition and renewal, past and present, hardcore pragmatism and poignant romanticism. It also reflects on history, and histories, of war and immigration.

The narrative compression, mysterious wording, and dramatic irony in Lưu Diệu Vân’s poetry remind you of fractured fairytales, blues ballads, tragic novels with tongue-in-cheek endings, and all those moody, pregnant moments in the films of Wong Kar-wai.

Lưu Diệu Vân’s poems are about women submitting to, or ambiguously subverting, their narratives. The poems are both tragic and comic. Camp mixed with pathos. For example, “My Stepmother’s Shoes” is about a woman who crosses an entire ocean to join her lover who lives in a cold climate, bringing with her a suitcase full of summer shoes. She later finds out that this lover is only “a sweet talker/[who] didn’t even have a bank account.” But the Cinderella ending comes years later, with a twist. In her seventies, this stepmother finds herself “handcuffed” to happiness and won’t leave her bed! The word handcuffed is disturbingly cheeky —is she toying with the reader’s expectations of a happy feminist ending, or is she saying that enslavement becomes liberation when submitted willingly in an S&M context? We will never know, because we still exist in a world stranded between shame and fulfillment, silence and indecision. This world, while offering many advancements for women, still is full of taboos, still imposes rules and regulations on their bodies, in both the public and private realms.

The push-pull between tradition and progress, weakness and strength, is the liveliest, most incisive aspect of Lưu Diệu Vân’s poetry. In “Premier Funeral,” while a Vietnamese grandfather is enlightened enough to confer upon his beloved granddaughter the radical “privilege of the first-born, absent son,” he however succumbs to a seemingly inevitable and most cliché of endings. The grandfather’s death, by opium addiction, is the typical fate befallen many Confucian intellectuals. While a common Vietnamese woman’s destiny is to take care of her family, an educated Vietnamese man’s freedom is simply his ability to escape both private and public responsibilities.

There is no real assimilation for a cultural transplant, as her fractured experience has turned her into Frankenstein’s monster. The romance celebrated in Hollywood classic films, of well-scrubbed teenagers hot-rodding down antiseptic American streets while classic rock blaring on the radio, becomes a domestic horror tableau in Lưu Diệu Vân’s poem, something that could have been captured by the photographer Diane Arbus.  In “Scent-Free Speed,” an Asian father, “bitter of warfare and cesspit cleanup,” guns a Mustang Thunderbird through dilapidated neighborhoods while heaping verbal abuse on his family. His teenage daughter, “late in menstruating,” is desperate to be an adult. Lost in her private romance inspired by a cosmetic perfume ad, yet also trapped in the horrendous present, the girl feels drenched by the summer heat and rashy from dime store fishnet stockings.

Despite Lưu Diệu Vân’s frequent use of humor and irony, there is also a deep romanticism in her poetry, reminding you of the three tenets of love—faith, hope, and charity, celebrated in Paul’s Letter to the Corinthians. Let’s all hear the very moving closure of her poem, “Of Dust and Us”:

My hand gives you uncontaminated confidence to hold yourself accountable
flashes to ashes

The country house with see-through ceiling reappears to the south

Where my vagrant body always points

And yours, fearlessly near. 

            To read Lưu Diệu Vân’s poetry, is to see “through a glass, darkly; but then face to face.”

Đinh Từ Bích Thúy
09-15-22

 

 

 

bài đã đăng của Đinh Từ Bích Thúy

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

@2006-2022 damau.org ♦ Tạp Chí Văn Chương Da Màu
Đăng nhập | Entries (RSS) | Comments (RSS)