Trang chính » Sáng Tác, Truyện ngắn Email bài này

MÙA XUÂN GIẢ ĐỊNH

Tưởng nhớ Thanh Tâm Tuyền

exodusExodus- Corey Barksdale


Có thể dòng suối đen nhảy vào một mùa cho mùa-xuân-đen*, cũng có thể lặn xuống làn nước sâu làm người-hái-hoa-đáy-biển**… Đại khổ nạn là đại-thắng-mùa-xuân, đã dẫn dắt lôi kéo bao sinh linh, phận người, vào một mùa xuân giả định.
Anh Tâm trở về Sài Gòn đúng ngày Ba Mươi Tết. Bảy, tám năm gì đó sau đại-thắng-mùa-xuân của bạo lực cường quyền, anh Tâm cùng bao người tù khác đón mùa xuân ở những nơi rừng thiêng nước độc vùng Việt Bắc, thời gian gọi là học-tập-cải-tạo. Hóa ra hắn là người đầu tiên được gặp người tù trở về. Người tới thăm anh Tâm trước hắn, khi vừa bước vào nhà, anh Tâm từ chối không tiếp. Anh Tâm nghe người nhà nói lại, anh chàng tới thăm anh, sau đại-thắng-mùa-xuân có liên quan với công an Việt cộng gì đấy.
Anh Tâm nói chuyện, chuyến tàu hỏa chở tù về Nam có dừng lại vài giờ ở Hà Nội. Hắn nhớ Hà Nội trong thơ văn anh Tâm: …Hay nửa đêm Hà Nội / Anh là thằng điên khùng / Ôm em trong tay mà đã nhớ em ngày sắp tới… Hắn hỏi anh Tâm:
– Anh có mua cái gì kỷ niệm của Hà Nội?
Anh Tâm cười khô khốc, nói:
– Cậu hỏi làm gì cái kỷ niệm của một người tù… À, tôi có thời gian lao động cải tạo ở Bỉnh Ri. Tới đó thấy nhớ cậu nhiều lắm…
Hắn không biết Bỉnh Ri là nơi nào, ngoài địa danh mà người anh ruột của hắn, đi theo người chú là nhà văn, tới sống ở đó một thời gian dài thời thơ ấu. Hắn từng kể chuyện Bỉnh Ri với anh Tâm, rằng người anh ruột hắn lúc đó mới chín, mười tuổi, đã chống tay cạnh sườn, vẻ kiêu hãnh, nói với mẹ: “Duật phải theo chú để học hỏi thêm chứ!… Đi một ngày đàng học một sàng khôn, chứ ru rú ở nhà với mẹ làm sao biết được cái gì!…” Hắn chỉ biết tới Bỉnh Ri ở chuyện như vậy, nói chuyện với anh Tâm về người anh ruột gan lì từ nhỏ, đọc nhiều sách kim cổ Đông Tây, và là tác giả những bài tiểu luận, phê bình văn học trên các báo văn nghệ tại Sài Gòn.
– Tôi cũng đi qua Thổ Tang quê cậu nữa, di chuyển qua đó thôi, không biết gì hơn, nhưng vẫn nhớ cậu có nói chuyện quê cậu thờ cọp…
Hắn không nhớ đã kể với anh Tâm chuyện quê hắn thờ cọp, hoặc kể với những ai nữa, ngoài Phương, cô gái hắn yêu đầu tiên trong đời. Chuyện quê hắn thờ cọp, về sau hắn viết thành một đoạn truyện, in trong tuyển tập truyện ngắn của hắn, đã xuất bản tại Sài Gòn, nhiều năm sau biến cố lịch sử Ba Mươi Tháng Tư.
Quê tôi ở Thổ Tang, thủ phủ của huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên. Xưa, không rõ xưa bao nhiêu năm, Thổ Tang đã nổi tiếng có nhiều người buôn bán giỏi. Một người đi buôn xa, cùng một đoàn gồm nhiều người ở những nơi khác, đi lạc trong rừng, giữa mùa đông rét buốt. Đêm không ai ngủ được vì quá rét, có người chết rét. Riêng người quê Thổ Tang ngủ ngon lành trọn đêm, không biết lá ở đâu được gom tới đắp kín cho người này ngủ. Xung quanh chỗ người này nằm đầy dấu chân cọp. Từ đấy làng Thổ Tang lập miếu thờ “Cụ.” Gọi cọp là cụ, nên từ đấy gọi các cụ già là mọ.
Hắn từng kể, câu chuyện quê hắn thờ cọp, trong căn nhà gỗ rộng rinh của gia đình Phương, giữa hơi giá rét và những cơn gió lộng từ rừng thông ngút ngàn luồn vào các khe cửa. Một nỗi buồn vẫn có lúc dấy lên, ảo tưởng của hắn về một tình yêu với Phương xinh đẹp thơ ngây, vẻ hiền hậu chất phác của những cô gái xóm đạo ở giáo xứ Tùng Lâm, vùng ngoại ô thành phố Đà Lạt. Phương sinh ra tại đó, vườn cây trái của gia đình Phương chung quanh đó, và Dòng Chúa Cứu Thế cũng ở gần đó. Hiểm nguy đã từng xảy ra và vẫn tiếp tục xảy ra: cọp về bắt heo trong chuồng trại liền sát nhà ở, có cả người trong khu xóm bị cọp vồ…, nhưng không ai nơi đây có ý định di dời tới nơi khác; nhất là Phương, nơi cất tiếng khóc chào đời của cô gái xóm đạo. Hắn nhớ thời gian hắn trú ngụ ở đây, vài lần cọp về cắn chết heo, tha đi từ chuồng trại của mấy nhà lối xóm. Những dấu chân cọp đi qua lối chuồng trại nhà Phương, đàn heo trong đó vẫn bình an vô sự.
*
Người cô, cũng là cô giáo của hắn ở trường làng, vào Sài Gòn thời gian sắp Tết, có ý định ở lại đón năm mới cùng gia đình hắn. Cô đã trọng tuổi, vẫn giữ nét duyên dáng của người phụ nữ một thời nhan sắc. Đại gia đình của hắn không ai phát âm lẫn lộn L và N như phần lớn người Thổ Tang, trong đó có cả nhà cách mạng Nguyễn Thái Học; có lẽ do anh chị em trong gia đình hắn sống trọn thời thơ ấu và đi học tại Hà Nội.
Người cô vào Sài Gòn được vài ngày, hắn tới phiên đi thăm nuôi người em cũng học-tập-cải-tạo” như anh Tâm , ở vùng Bù Đăng – Bù Đốp, cô muốn đi theo để gặp người cháu mà cô chỉ thấy mặt lúc còn nhỏ ở ngoài miền Bắc. Hắn không ngần ngại đi cùng cô thăm nuôi người em, dù người em vốn quyết liệt chống cộng thành cực đoan. Tới nơi, hắn dè chừng, bảo cô cứ ngồi đợi trên xe đò ở phía ngoài.
Hắn gặp người em, nói có người cô cùng lên thăm. Người em lắc đầu, bảo không muốn gặp bất cứ ai từ miền Bắc vào đây. Về Sài Gòn, không một biểu lộ buồn giận nào hơn chút ưu sầu trong ánh mắt cô. Hắn rủ cô vào thăm công viên Đầm Sen ở gần nhà.
– Ở công viên Đầm Sen có thông Đà Lạt, có cả khỉ đột, cọp vằn…
Nỗi hoảng sợ đột ngột trên vẻ mặt, cô nói thì thào:
– Cháu nói gì bậy bạ vậy? Sao dám gọi Cụ… Thôi, cô chả đi đâu. Cô vào Sài Gòn chỉ cốt gặp anh chị và các cháu…
Người cô hắn về Thổ Tang trước tết. Hắn ngỡ cô buồn về một đứa cháu cực đoan, một đứa cháu không tín ngưỡng.
– Cô cũng muốn ở lại ăn tết với gia đình cháu, nhưng nghĩ lại không được đâu. Ở nhà còn đứa con độc nhất của cô, em của cháu đấy, bị rồ dại từ nhiều năm rồi.
Người cô kể câu chuyện về đứa con độc nhất, vẫn là chuyện cọp. Năm gia đình hắn di cư vào miền Nam, đứa con của cô gặp trong ruộng dưa gang một con cọp có lẽ mới sinh được vài ngày, ngỡ con mèo, đem về nhà nuôi. Ai cũng nhận ra cọp, bảo đem thả, nhưng đứa con của cô khăng khăng không chịu thả. Cô lén mang cọp thả lại ở ruộng dưa, nhưng không thể biết đúng chỗ nào. Có thể vì vậy, dù cô đã cúng vái ở miếu thờ Cụ, đứa con ngày càng rồ dại, luôn hốt hoảng tìm chỗ ẩn nấp. Đêm đứa con vẫn kêu thét, vái xin, lập lại mãi một câu: “Lạy Cụ, lạy Cụ, con biết tội rồi…”
*
Anh Tâm định cư ở Hoa Kỳ, rồi anh qua đời. Những bài thơ anh Tâm làm trong thời gian học-tập-cải-tạo ở những nơi rừng thiêng nước độc, hắn được đọc, nhớ mãi một bài thơ ngắn về mùa xuân. Vợ con không ở gần / Bạn bè xa tất cả / Cùng mấy người tù thân / Uống trà ăn bánh đá // Trời còn mấy độ xuân / Đất bao nhiêu miền lạ / Chưa ngấy tiệc trần gian / Hồn run xanh búp lá. ( Thơ Thanh Tâm Tuyền).
Bây giờ anh Tâm ở cõi âm, như người ta vẫn nói, cõi mà anh chẳng biết có hay không. Nghĩa là có thể có cõi âm, có thể không có cõi âm, mà chỉ là chốn của cát bụi. Và nghĩa là, giả định rằng có cõi âm, cõi âm đó có thể có nhiều miền lạ hơn ở cõi trần.
Cũng có thể cõi âm chẳng có gì hết, trong khi người thi sĩ ấy phải từ biệt cõi trần với bao nhiêu miền lạ chưa từng biết. Hắn thì thầm, ở miền lạ nào đấy, hẳn là có một mùa xuân giả định cho người thi sĩ.


————————————–
*Tác phẩm Black Spring của Henry Miller
** Tác phẩm Người Hái Hoa Đáy Biển của Lan Đình

bài đã đăng của Nguyễn Đạt


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)