Trang chính » Biên Khảo, Chụp và Chép, Chuyên Đề, Coronavirus Email bài này

thời trang mùa xuân và phức cảm Freud




1. Thời Trang Mùa Xuân – Khẩu Trang Làm Từ Ống Quần

Khẩu trang là thời trang mới của năm 2020.

Nghe nói trong tháng tới các nhà kiểu mẫu thời trang Zara, Gap, Chanel, Burberry và cả Louis Vuitton sẽ tung ra hàng loạt khẩu trang để đáp ứng nhu cầu toàn thế giới. Nhưng không gì bằng khẩu trang do bạn tự làm. Bởi vì bạn đang sáng tạo, tái tạo, chế tạo trong tinh thần nghệ thuật đương đại. Bạn đang recycle/tái chế và upcycle/thượng chế[i] từ những gì đang có, để tránh phí phạm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Nhưng…

Nếu bạn không có khăn choàng cổ bằng lụa, mịn màng, nghệ thuật và sang trọng như của Đinh Từ Bích Thuý?

Nếu bạn không mua được vải và dây thun để may khẩu trang?

Tệ hơn, nếu bạn không biết may vá?

Đừng lo!

Dưới đây là cách làm khẩu trang nhanh, dễ, và đầy ý nghĩa.

Hãy tìm trong tủ quần áo những cái quần quá dài so với đôi chân bạn. Quần vải mặc nhà, quần thun thể dục, quần tây ra đường, bất cứ quần gì. Cắt phăng hai ống quần đi. Mỗi ống quần sẽ là một cái khẩu trang hai lớp vải.

20200408_152114

Còn dây thun để mắc lên tai? Hãy tìm dây thun từ những cái lưng quần. Chẳng hạn như cái quần này, đã có nút bấm, thì dây thun là thừa. Hãy kéo cái dây ra:

20200408_134739

Cắt dây thành hai đoạn bằng nhau, mắc mỗi đoạn vào hai bên ống quần, cột lại:

20200414_203056

Thế là bạn đã có một cái khẩu trang đẹp để diện ra đường.

Còn cái quần bị cắt ống thì sao? Bạn vẫn mặc được như thường. Chỉ là nó có hơi ngắn hơn, mà lạị thành ra thời trang hơn. Quần lửng đi với áo thung, đeo khẩu trang cùng hàng với vải quần, quá đẹp! Thời trang mùa xuân đấy! Hãy nhìn người mẫu dưới đây:

20200408_153146

Nếu bạn muốn ngăn chặn vi trùng hữu hiệu hơn mà vải quần hơi mỏng? – Tròng hai ống quần vào nhau, bạn sẽ có một cái khẩu trang 4 lớp, kiên cố hơn N-95 là cái chắc:

20200407_00143220200407_001553

Đặc biệt với hàng thun, bạn có thể chế thành mũ trùm đầu và che mặt:

20200407_000623

Với loại khẩu trang trùm đầu này, bạn còn bảo vệ được mái tóc khỏi bị bụi và vi khuẩn bám vào.



2. Khẩu trang ống quần và phức cảm Freud

Tuần vừa qua tôi đã cắt đến mười mấy cái quần, chế ra vô số khẩu trang, phân phát cho người trong gia đình. Trong cơn sốt khẩu trang, tôi lục tung tủ quần áo, lôi ra tất cả những cái quần có thể dùng được, lăm le cây kéo trên tay. Suy tính, lựa chọn, cân nhắc, ngắm nghía, hết cắt phăng ống quần này lại rút dây lưng cái quần kia. Cứ như bị thôi thúc, ám ảnh, sai khiến…

Nhưng tại sao lại là ống quần? Chính tôi phải thắc mắc mà tự hỏi. “Thượng chế” từ những thứ khác cũng được chứ?

Rồi tôi lại quyết: Không thể là cái gì khác. Phải là ống quần. Phải tìm ra nguyên do. Phải hiểu vì sao cái ống quần lại ám ảnh mình đến thế.

Tất nhiên tôi có nghĩ ra vài lý do. Có những lý do thực tiễn và cả những lý do buồn cười. Tuy nhiên, để quảng cáo mặt hàng mới thì nên tìm cách đánh vào tâm lý. Một thứ gì liên quan đến xã hội học, hay tâm lý học, hay triết học nói chung.

Chẳng hạn như nhìn việc cắt ống quần dưới ánh sáng của Hiện Tượng Luận?

Hay là suy tư theo Duy Vật Biện Chứng? Nên lắm, cái ống quần thì hẳn là duy vật rồi!

Còn hành động cắt? Ý nghĩa gì quyết liệt ở đây? Hẳn nó phải mang một ẩn dụ nào đó chạm đến những tầng phức cảm mà mình không ngờ tới. Một thứ gì thuộc về ký ức, tiềm thức, hay vô thức chứ chẳng chơi.

Thôi rồi, phân tâm học là đúng nhất! Chẳng vấn đề gì mà phân tâm học không giải thích nổi. Mọi quan hệ tưởng như bình thường mà bị phân tâm học rọi vào là hoá ra phức tạp ngay. Chuyện khó tin đến mấy mà vận dụng phân tâm học cũng sẽ đầy thuyết phục. Thế thì xá gì cái ẩn ức, nếu có, của tôi.

Và Freud sẽ nói gì đây?

Cắt ống quần là một “fixation”- nỗi ám ảnh không rời! Ấy là hiện tượng bị ức chế. Nó là cách “tiềm thức” phản kháng chuyện bị bó chân cẳng nằm nhà vì coronavirus. Nó là cách con người chống đối lại sự áp đặt! Nó có liên quan lắm lắm đến việc phát triển tâm sinh lý, chẳng hạn như phức cảm Oedipus và nỗi sợ bị thiến của đàn ông; hay mặc cảm bị khuyết tật của phụ nữ, sự ghen tị vì không có dương vật, nỗi buồn muôn thuở vì bị thiến-bẩm-sinh ngay từ lúc chào đời. Dám lắm! Cắt ống quần chính là ẩn dụ của việc thiến, trong trường hợp này là “double” thiến. Khi cầm kéo cắt phăng hai ống quần, tôi và bạn đang phá vỡ trật tự của chế độ phụ quyền/hệ thống quyền lực đang áp đặt lên sinh mệnh loài người, từ Tập Cận Bình đến Trump, qua Putin và Ủn,… toàn những lãnh tụ giống đực được Freud ưu ái.

Thì ra việc cắt ống quần mang ý nghĩa sâu sắc đến thế, trên mọi bình diện: cá nhân, tập thể, nữ quyền, nhân quyền. Nó là sự khiêu chiến. Một hành động chính trị.


3. Thời Trang- Nghệ Thuật Bốn Chiều

Mà thôi, tôi không nên nói đến chính trị ở đây, dễ làm mất lòng nhiều người. Vả lại, mục tiêu của bài viết này chỉ là để giới thiệu một kiểu khẩu trang hiện đang trở thành thời trang toàn cầu. Và thời trang này lại mang tính nghệ thuật. Nghệ thuật 4 chiều.

Khác với các tác phẩm tạo hình hai chiều trên mặt phẳng (hội hoạ và nhiếp ảnh), hoặc ba chiều trong không gian (điêu khắc và kiến trúc); thì thời trang là nghệ thuật tạo hình bốn chiều, vì ngoài hình thể và khối lượng, nó còn có thêm chiều chuyển động. Một bộ trang phục khoác lên pho tượng ‘mannequin’ chưa đủ. Chúng ta cần phải nhìn người mẫu đi lại trong trang phục ấy. Phải thấy họ đứng lên, ngồi xuống, co tay, duỗi chân để nhận ra hết cái đẹp, hay khuyết điểm, và công dụng của bộ quần áo trên người họ. Nếu tôi nhớ không lầm, thì nhà văn Võ Phiến đã nhận xét rất tinh tế rằng chiếc áo dài nếu đứng yên thì không có gì nổi bật so với những kimono hay sường sám; nhưng khi có gió thì khác hẳn, hai tà áo cho thấy gió, bay trong gió khác hẳn những loại quốc phục khác. Tôi cũng đã thấy những cái quần mặc trông rất đẹp, nhưng khi người mẫu di chuyển thì bước đi của họ làm lộ hai đường lằn bên háng, thành ra tục. Vì vậy phải nhìn thời trang trong chiều chuyển động mới đánh giá được hết tay nghề của người vẽ kiểu, người dệt vải, và người may cắt.

Khẩu trang cũng thế. Nó là tác phẩm nghệ thuật tồn tại trong không gian bốn chiều. Chiều thứ tư là chiều chuyển động của cặp môi mấp máy sau làn vải, của hơi thở bị giam giữ lại, của tiếng ho khan hay cái hắt hơi, hoặc của hàm răng lập cập vì sợ hãi…

Một thứ thời trang gắn liền với tâm trạng con người- năm 2020.




[i]

· Khi viết bài này, tôi có hỏi ý kiến Ban Biên Tập về cách dịch chữ “upcycle”.  Đinh Từ Bích Thuý đề nghị chữ “thượng chế”. Thuý giải thích:

“Mình có thể dịch “upcycle” là “thượng chế” bằng cách bỏ chữ “tái” ra khỏi cụm từ thượng [tái] chế được không? Dịch như vậy cũng khá sát nghĩa, vì upcycle là cách biến/tái chế một vật dụng thành một vật dụng khác, có phẩm lượng cao hơn vật nguyên thuỷ, kể như một sáng chế mới. Trong tiếng Anh, “upcycle” là động từ và “upcycled product” là danh từ, nhưng trong tiếng Việt mình có thể dùng “thượng chế” như động từ và danh từ. Thí dụ: Truyện Kiều của Nguyễn Du là “thượng chế” (upcycled product) từ Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân; Chinh Phụ Ngâm là thượng chế của Đoàn thị Điểm từ tác phẩm của Đặng Trần Côn; mọi dịch giả là thượng chế của tác giả, v.v.

Dĩ nhiên, ngay cả chữ “upcycle” đã mang tính cách chủ quan nhưng ở đây mình không tranh luận về tính chủ quan, mà chỉ muốn dịch thoát sự khẳng định (affirmative nature) vốn có của từ này. Thí dụ, mình có thể nói trong thời điểm này, những bao rác thu lượm ở các xứ nghèo, nếu được tái chế thành khẩu trang hay toilet paper, thì khẩu trang và toilet paper sẽ là “thượng chế,” ăn đứt quần áo và giầy dép, ví, bóp, được tái chế cũng từ những bao rác này.”

· Nói thêm, tôi cũng thích dùng chữ “thượng chế” như động từ, chẳng hạn:

“Coronavirus thượng chế từ dơi lên người” (khách quan)

“Thượng Đế thượng chế loài người từ hình ảnh ngài” (chủ quan!)




bài đã đăng của Đặng Thơ Thơ


Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)