Trang chính » Chuyên Đề, Dịch Thuật, Kịch, Kịch đương đại Việt Nam & thế giới, Sáng Tác, Sang Việt ngữ Email bài này

TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ


♦ Chuyển ngữ:
0 bình luận ♦ 23.12.2019

 

Anton CHEKHOV

 

Kịch độc thoại một màn

 

 

Anton Palovich Chekhov (1860-1904), sinh quán ở Taganrog, một tỉnh thuộc thành phố St. Petersbourg, Nga; tốt nghiệp Y Khoa, nhưng thay vì hành nghề y ông đã dành nhiều thời gian cho sáng tác văn học. Chékhov qua đời khi chỉ mới 44 tuổi, để lại cho nhân gian nhiều tác phẩm giá trị: thơ, truyện ngắn, truyện vừa, kịch – qua đó ông mô tả tinh vi và chính xác cuộc đời các nông dân, trí thức, tư thương, giáo sĩ, phụ nữ, trẻ em trên cái phông xã hội Nga cuối thế kỷ XIX.

 

Chekhov là nhà văn xuất sắc cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực phê phán và là người canh tân sân khấu Nga ở thế kỷ XIX. Ông còn là tác giả viết truyện không có câu chuyện.

Tác Hại Của Thuốc Lá (Les Méfaits Du Tabac, bản tiếng Pháp do Elsa Triolet dịch từ tiếng Nga) là vở kịch độc thoại một màn lấy bục diễn thuyết ở một câu lạc bộ tỉnh nhỏ làm bối cảnh, được sáng tác 1902, chỉ 2 năm trước khi ông qua đời.

 

 

 

Nhân vật: Ivan Ivanovitch Nioukhine – có vợ là hiệu trưởng trường nhạc và chủ một nhà trọ nữ.

 

NIOUKHINE, tóc mai dài, không râu mép, quần áo sờn cũ, trịnh trọng bước vào khán phòng, cúi chào và chỉnh lại áo gi-lê.

 

Kính thưa các Quý Bà… và một vài Quý Ông… (vuốt tóc mai). Người ta muốn vợ tôi bảo tôi thực hiện một buổi diễn thuyết về đề tài gì đó nhằm mục đích phúc lợi. Diễn thuyết thì diễn thuyết, không sao. Có điều tôi không phải giáo sư, lại càng không dính líu chi đến khoa học, tuy nhiên đã 30 năm nay phải nói là tôi đã làm việc không ngơi nghỉ đến độ hao mòn cả sức lực, vắt cạn tâm trí cho những vấn đề mang tính chất cực kỳ khoa học, tôi tư duy và tôi viết, hãy tưởng tượng đi, những bài báo khoa học, có nghĩa là đúng ra thì không thực sự khoa học cho lắm, nhưng xin quý vị bỏ qua cho vấn đề thuật ngữ, cái mà người ta gọi là khoa học đó. Dạo này, ngoài những chủ đề khác, tôi đã viết một bài dài có tựa là “Hiểm họa từ một số côn trùng.” Mấy đứa con gái của tôi thích bài viết đó lắm, đặc biệt là phần phân tích về sâu bọ, nhưng tôi, sau khi đọc lại đã xé bỏ nó đi. Dù gì thì ta cũng chẳng thể dùng thuốc trừ sâu để tiêu diệt những gì ta đã viết ra. Ở nhà chúng tôi, rận rệp tá lả chui cả vào trong dương cầm…Hôm nay, đề tài của bài thuyết trình sẽ là cái hại mà thuốc lá tác động lên con người. Tôi thì tôi hút thuốc đấy, nhưng vợ tôi bảo thuyết trình về tác hại của thuốc lá, vậy thì càng có nhiều thứ để thảo luận chứ sao! Vấn đề thuốc lá, đối với tôi không thành vấn đề; về phần quý ông bà, xin quý ông bà nghiêm chỉnh lắng nghe bài diễn thuyết, không thì tôi cũng chẳng biết sao mà nói. Những ai sợ hoặc ghét phải tham dự một đề tài khoa học khô khan thì không nhất thiết phải nghe và có thể ra về (chỉnh áo gi-lê). Tôi xin nói riêng với các y bác sĩ có mặt ngày hôm nay và thỉnh cầu sự quan tâm của quý ông bởi vì rất có thể quý ông sẽ thu thập được nhiều thông tin hữu ích, thuốc lá, ngoài những tác hại của nó, cũng được sử dụng cả trong y khoa mà. Lấy thí dụ một con ruồi bị nhốt trong hộp thuốc lá, nó sẽ cho ta thấy những biểu hiện thần kinh hoảng loạn. Thuốc lá, nguyên là một loại thực vật….Khi tôi diễn thuyết tôi có thói quen máy con mắt bên phải, xin đừng để ý, chỉ là do xúc động đấy thôi. Nói chung tôi là một người dễ mất bình tĩnh, và mắt tôi đã bắt đầu giật vào ngày 13 tháng 9 năm 1889, cái ngày mà vợ tôi hạ sinh đứa con gái thứ tư, Varvara. Nhưng mà (nhìn đồng hồ đeo tay) vì còn quá ít thời gian, chúng ta không nên đi xa chủ đề của bài thuyết trình. Tôi xin lưu ý quý vị là vợ tôi điều hành một trường nhạc và một nhà trọ nữ, cũng không hẳn là một nhà trọ nhưng gần gần như thế. Giữa chúng tôi với nhau, vợ tôi thường than khóc kể khổ, thực ra bả có dành dụm được một số tiền khoảng bốn năm chục ngàn rúp gì đó, trong khi tôi chẳng có xu teng – thế…Tôi làm thủ quỹ cho nhà trọ, mua thực phẩm, giám sát người ăn người làm, trông coi sổ sách, bắt chí rận rệp, dắt chó của bả đi dạo, bắt chuột…Tối hôm qua tôi cân bột và bơ để làm món bánh kếp. Nói ngắn gọn là hôm nay, khi bánh kếp đâu đó đã sẵn sàng vợ tôi xuống bếp thông báo có 3 người ở nhà trọ bị đau a-mi-đan không ăn món đó được. Thế là dư một mớ bánh. Vậy phải làm sao đây? Ban đầu vợ tôi ra lệnh mang cất dưới tầng hầm, rồi sau một hồi đắn đo suy nghĩ bả đổi ý và nói: “Ăn dộng cho hết đi, đồ cái thứ vô tích sự!” Khi có tâm trạng không vui, bả coi tôi như một thằng hậu đậu, một quái vật hoặc một con quỷ. Gì thì gì, chứ tôi ma quỷ ở chỗ nào chứ? Bả lúc nào cũng bực bội tức tối. Còn mấy cái bánh kếp, tôi đâu có ăn, tôi nuốt trộng không cần nhai, tại vì lúc nào tôi cũng đói meo. Như hôm qua đó, bả không cho tôi ăn tối: “Không có lý do gì phải nuôi cái thứ đồ vô dụng…” Nhưng mà (nhìn đồng hồ đeo tay) nãy giờ mình tán phét, tán phét và hơi lạc đề rồi. Vậy thôi mình tiếp tục. Quý vị chắc chắn thích nghe một chuyện tình, một bản giao hưởng, hoặc một vở ca kịch… (cất giọng hát.) “Giữa chốn binh đao, chúng ta không hề nao nao…” Tôi cũng chẳng nhớ cái này ở đâu phọt ra nữa… À mà này, tôi quên nói với quý vị là ở trường nhạc của vợ tôi, ngoài nghĩa vụ phải làm việc nhà, tôi còn phụ trách dạy toán, hóa, địa, sử, nhạc lý, văn…vân vân. Còn múa hát vẽ vời thì bả mướn thêm một người chứ không thôi thì tôi phải đảm nhiệm luôn. Trường nhạc của chúng tôi tọa lạc ở số 13, hẻm Năm Con Chó, nhà chúng tôi có 13 cửa sổ…còn muốn gì nữa chứ. Thế đó. Muốn có thêm thông tin xin liên lạc với vợ tôi lúc nào cũng có mặt ở nhà bất kể giờ giấc, về chương trình học, nếu quý vị muốn biết, người quản gia có thể cung cấp mỗi bản giá 30 kopeks. (móc từ trong túi ra vài tờ chương trình.) Tôi cũng có thể phân phối cho quý vị với giá 30 kopeks một bản! Không ai cần sao? (Im lặng.) Không ai à? Thôi được, 20 kopeks một bản! (Im lặng.) Thôi, không sao. Nhà chúng tôi ở số 13 hẻm Năm Con Chó. Xin ghi nhớ. Thế đó, tôi chẳng làm được việc gì ra hồn, già rồi, lại ngốc nghếch…Giờ thì tôi đang diễn thuyết, và tôi có vẻ hài lòng với công việc này, trong khi thực ra thì tôi chỉ muốn hét lên, hoặc biến đi bất cứ chỗ nào khác không phải chỗ này. Rất cần một người nào đó để trút hết tâm can… để khóc…Sao, quý vị nói còn mấy đứa con gái của tôi đâu ư? Khi nói về chúng tôi chỉ muốn rũ ra cười thôi…Vợ tôi đẻ 7 đứa con gái…À không, xin lỗi, 6, nếu tôi không lầm…(linh hoạt hẳn.) Bảy chứ! Cô cả, Anna, 27 tuổi, cô út 17. Kính thưa Quý Ông ….Quý bà…. (Sau khi nhìn về phía cửa.) Tôi khổ lắm, tôi chẳng khác gì một thằng đần, một kẻ thiểu năng, vậy mà trước mặt quý vị lại là một người cha hạnh phúc nhất trên đời. Lẽ ra là phải như thế, chứ sao nữa, Ước chi quý vị biết! Tôi đã sống với vợ tôi 33 năm, phải nói là những năm hạnh phúc nhất đời, không hẳn là hạnh phúc nhất, tôi nói chung chung vậy thôi. Những năm đó đã biến mất như một khoảnh khắc hạnh phúc duy nhất và ngắn ngủi, khoảnh khắc đó đã bị quỷ tha ma bắt đi rồi. (Liếc nhìn về phía cửa.) Nhưng tôi tin là bả chưa đến, bả chưa có mặt, và tôi có thể thổ lộ tất tần tật…Tôi rất kinh hãi ánh nhìn của bả. Vâng, tôi có thể nói như thế này: mấy đứa con gái của tôi ế chồng vì chúng quá nhút nhát, vì bọn đàn ông con trai chẳng bao giờ thấy mặt chúng. Vợ tôi không muốn tổ chức những buổi dạ tiệc, không bao giờ mời ai đến dùng bữa, đó là một người đàn bà keo kiệt, bẳn tính và hung dữ, tại vậy mà chẳng ai lui tới nhà chúng tôi cả, nhưng tôi sắp tiết lộ với quý vị một bí mật…(tiến gần xuống cử tọa.) Có thể gặp mấy đứa con gái của vợ tôi vào những dịp lễ lớn hàng năm ở nhà của dì chúng nó, Nathalia Sémionova, bả bị tê thấp, thường mặc một cái áo đầm màu vàng có họa tiết màu đen trông xa như bị lũ gián bu vậy. Ở nhà bà này người ta có thể tha hồ… (làm động tác nâng ly.) Xin thưa với quý vị rằng tôi chỉ cần một ly nhỏ là quắc cần câu, và thứ đó nó làm tôi ấm lòng gì đâu, nó cũng làm cho tôi buồn không bút mực nào tả xiết; rồi thình lình vô cớ mà tuổi xuân ta bỗng trào dâng khiến ta muốn bôn ba đào tẩu, a…. ước chi quý ông bà biết được khao khát đó! (Sôi nổi.) Bỏ trốn, bỏ lại sau lưng mọi thứ, nhất khứ bất phục hoàn…nhưng đi đâu? Đâu cũng được miễn sao thoát khỏi cuộc sống nhớp nhúa này, cuộc sống mạt rệp đã khiến tôi trở thành một lão già ngu ngốc thảm thương, thoát khỏi bà vợ keo kiệt, dốt nát, thô lỗ, hung ác, ác, ác, thoát khỏi người đàn bà đã làm tôi khốn khổ suốt 33 năm, thoát khỏi nhạc nhiếc, bếp biếc, và tiền bạc của bả, thoát khỏi tất cả những phi lý thô tục này…để rồi dừng chân đâu đó thật xa, xa thật xa, giữa một cánh đồng, đứng bất động như một cái cây, một cái cột, một thằng bù nhìn giữa vườn rau, bên dưới bầu trời mênh mông, và suốt đêm ngắm vầng trăng lưỡi liềm tuốt trên xa kia, yên ắng và tĩnh lặng, và quên, quên hết….Ôi! Tôi khao khát biết bao được quên tất cả!…Tôi mong muốn biết bao xé banh mớ quần áo bẩn thỉu trên người mà tôi đã mặc trong ngày cưới, tính đến nay đã 30 năm…(cởi áo) thứ mà tôi đã luôn luôn mặc mỗi khi tôi diễn thuyết cho mục đích phúc lợi…Này, cho mày biết! (Dẫm chân lên áo) này, áo này! Tôi già cũ, tồi tàn như chinh chiếc áo sờn lưng này đây… (Phơi lưng ra trước cử tọa,) Tôi không cần gì cả! Tôi vượt lên trên những thứ đó, tôi thanh khiết hơn nhiều, đã có một thời tôi trẻ trung và sáng chói, tôi học đại học, tôi mơ mộng và đối xử với bản thân như một con người…Giờ đây tôi chẳng cần gì nữa! Chẳng cần gì khác ngoài ao ước được nghỉ ngơi, chỉ nghỉ ngơi thôi. (Liếc nhìn ra cửa và nhanh nhẩu mặc lại áo.) Lúc này đây, kia rồi vợ tôi đang bước vào cửa….Bà ấy đây rồi, và bà ấy đang chờ tôi… (Xem đồng hồ đeo tay.) Đã hết giờ… Nếu bà ấy có chất vấn gì quý vị, xin làm ơn nói rằng buổi thuyết trình đã được thực hiện…rằng cái thứ đồ bất tài vô dụng, là tôi đó, đã làm tròn nhiệm vụ. (Đưa mắt nhìn về phía cửa, hắng giọng.) Bà ấy đang nhìn về phía này… (Cao giọng.) Vì thuốc lá vô cùng độc hại có thể dẫn đến những hậu quả khủng khiếp, như tôi vừa trình bày với quý vị, chúng ta không nên viện cớ này cớ nọ để phì phèo, tôi hy vọng bài thuyết trình về “tác hại của thuốc lá” mà tôi vừa cống hiến sẽ ít nhiều hữu ích cho quý vị hiện diện. Xin dứt lời. Dixi et animam levavi(*)!

 

Cúi chào và trịnh trọng bước xuống.

 

MÀN HẠ

 

Trần Thị NgH chuyển ngữ từ bản tiếng Pháp Les Méfaits Du Tabac của Elsa Triolet, Collection FOLIO, Editions Gallimard, 2017.

 

Chú thích của người dịch:

(*) Dixi et animam levavi (La-tinh): I have spoken and relieved my soul/Đã nói và đã nhẹ lòng.

bài đã đăng của Anton Chekhov


@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)