Trang chính » Diễn từ, Kịch đương đại Việt Nam & thế giới, Phụ Nữ & Giới Tính, Quan Điểm, Tư Liệu Email bài này

Ta Tìm Tiếng Ta: Nói Cùng Tiếng qua Mẫu Tính*

 

minhngocasmothervn
Kịch gia Nguyễn thị Minh Ngọc

 

I. Sự diệu dụng và ngộ nhận của Ngôn Ngữ

Mỗi sáng nhìn một lượt các tin tức khắp nơi trên thế giới có lẽ các bạn thấy bên cạnh những tìm tòi để nâng cao cuộc sống con người thì máu vẫn còn đổ ở nhiều nơi vì khá nhiều ngộ nhận xuất phát từ chính kiến, niềm tin và cả từ sự không thấu hiểu nhau khi “bất đồng ngôn ngữ”.

Cái chết và sự tàn phá lẫn nhau vì lòng tham ác, sân hận và ganh ghét nhau xảy ra khắp nơi bất kể nước đó giàu hay nghèo, văn minh cao thấp, văn hóa rộng hẹp nông sâu và người đó dùng loại ngôn ngữ nào để trao đổi. Nếu trái đất là một bà mẹ thì hẳn ngày mỗi ngày bà phải đau đớn lắm vì những vết thương gây ra trên cơ thể bà và trên cơ thể những đứa con của bà do chính chúng nó gây ra.

Khi còn là một học sinh, vì viết một vở kịch, từ một học sinh thi vào trường đỗ đầu, tôi đã bị đưa ra Hội Ðồng Kỷ Luật và bị đuổi học. Trong vở kịch đó tôi đặt vấn đề: “Chưa chắc những người lớn tuổi hơn ta, thầy ta đã đưa ra những chân lý cho cuộc sống.” Cũng có nhiều giáo sư và bạn học của tôi ủng hộ tư tưởng đó. Họ đã bỏ học để ủng hộ tôi và bản án đuổi vĩnh viễn đã đổi thành đuổi một tháng.

Bài học ngay từ đó là: Ngôn Ngữ là một cái gì rất diệu dụng và rất dễ gây nên sự ngộ nhận

II. Ðể giảm bớt ngộ nhận giữa những người cùng ngôn ngữ

Mỗi quốc gia đều có một số vấn đề nhậy cảm của nó. Ðặc biệt đất nước của tôi, nơi có câu chuyện mở đầu cho một dân tộc là cặp vợ chồng Việt đầu tiên, sau khi có với nhau trăm đứa con đã phải chia tay nhau, chồng đem năm mươi con xuống biển, vợ đem năm mươi con lên núi.

Cùng một Ngôn Ngữ Việt, nhưng không hiểu nhau là chuyện bình thường. Chúng tôi thường nói đùa với nhau khi có ai đặt vấn đề về Việt, phải hỏi kỹ xem Việt nào? Việt Bắc, Việt Nam, hay Việt Trung, Việt Kiều hay Việt Cộng, Việt gian?

Tôi muốn kể ở đây, một trải nghiệm nữa về một mẫu diễn có thể hiểu theo nhiều cách. Những khi đi một mình, tôi thường diễn lại những vai mình đã viết, dựng hay diễn để một kiểu nào đó, bằng một cách gián tiếp, giúp người xem có thể hiểu hơn một Việt Nam nói chung và một sân khấu miền Nam đầy phức tạp và nhậy cảm. Một trong những cảnh tôi xử dụng là một người mẹ phải bỏ con trong chiến tranh để cứu sinh mạng của cả nghìn người. Ðã có ít nhất năm cách nhìn khác nhau với trích đoạn này.

– Ở những vùng quê, khán giả phải chèo ghe, đốt đuốc đến coi, những phụ nữ khóc vì thấy cuộc đời đầy hy sinh của chính họ trong đó.

– Một nam khán giả trẻ ở Mỹ xem trích đoạn đó với chín trích đoạn khác do một mình tôi diễn thì đề nghị đàn ông Việt Nam đừng xem Minh Ngọc diễn, vì anh nhìn thấy trong đó lời tố cáo sự vô trách nhiệm của đàn ông Việt Nam.

– Khi diễn ở một hội nghị phụ nữ trong sân khấu ở Manila, những tiết mục của Việt Nam được cho là mélodrame.

– Một người Việt ở Mỹ thì đề nghị tôi đừng diễn cho sinh viên Mỹ xem vì văn hoá Mỹ không chấp nhận mẹ bỏ con vì bất cứ lý do gì.

– Một phụ nữ Việt ở Mỹ chưa được xem nhưng đã kết luận rằng tôi đã tôn vinh một người phụ nữ về sau làm chủ tịch hội phụ nữ ở Việt Nam với mục đích tuyên truyền cho chế độ hiện hành.

Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu còn khoảng vài chục cách nhìn khác với trích đoạn đó. Ngay chính tôi, khi nhìn lại những điều mình làm, tôi còn có những cái nhìn khác nhau thì không trách chi những người khác.

Ðôi khi tôi nghĩ, người mẹ ấy chính là tôi, dù tôi chưa một lần sinh nở và sẽ không bao giờ còn được hưởng hạnh phúc làm mẹ, nhưng đứa con ấy có khác nào những tác phẩm của tôi, trong định mệnh khắc nghiệt của đất nước, đôi khi chúng tôi phải bứt đi núm ruột của mình liệng đi, mặc tình sống chết giữa bão loạn bụi đời.

Chỉ có một điều chắc chắn, khi sáng tác, tôi đã thành thực với điều mình làm.

Thích ứng để tồn tại nhưng vẫn không được trá ngụy, phải chăng đó là đặc tính của dân tộc tôi?

Hãy hình dung một dân tộc có những người cha mẹ sớm chia lìa như thế, nay trong nước đã vỡ oà ra trên tám mươi triệu dân. Rồi trong thiên niên kỷ qua, chúng tôi đã có khoảng ngàn năm bị nước lớn phương Bắc tràn qua ảnh hưởng, khoảng trăm năm người Pháp vào xắn chúng tôi làm ba khúc Bắc, Nam, Trung. 1975, cái giá cho một Việt Nam thống nhất là nhiều sai lầm lẫn thù hận đẩy đưa mấy triệu người Việt trôi giạt ở nước ngoài. Rồi cũng chính mấy triệu đó đã có những đóng góp ngược trở về quê xưa qua nhiều tài sản vật chất lẫn tinh thần không nhỏ. Ở trong nước, hơn ba mươi năm hoà bình này chúng tôi đã phải đối diện với hai kẻ thù vô hình là cái Nghèo cùng cái Dốt (và hai cái này cọng lại dễ trở thành cái Ác).

Nếu không có một cái nhìn rộng lòng của một phụ nữ, là con cháu của một bà mẹ tổ quốc đã từng rứt từ trong tử cung của mình trăm đứa con liệng ra trăm hướng–thì những hận thù, gieo oán của chính chúng tôi sẽ triền miên vạn kiếp không thôi.

III. “Mẫu Tính” hay con đường thứ ba để hiểu được và được hiểu

Có nhiều người cho là văn hóa nước tôi (cả đàn ông lẫn đàn bà) nghiêng về Âm Tính, nhẹ phần lý trí mà nặng phần tình cảm, mang tính cách nghiệp dư hơn là chuyên nghiệp, nhiều lĩnh vực chịu ảnh hưởng của văn hoá của nước ngoài hơn là tự phát nội sinh. Tôi thích khái niệm “Mẫu tính” hơn là Âm tính.

Khi bạn bị sống trong một ngôi nhà có quá nhiều chính kiến chỉ mong giải quyết bằng thù hận và võ lực, quá nhiều những đứa con muốn yêu mẹ bằng cái cách riêng của mình. (càng có nhiều quyền, tiền và súng trên tay, họ càng muốn “độc quyền” yêu và bày cho những người khác kiểu yêu mẹ sao cho giống hệt cách họ đang yêu bà mẹ tổ quốc chung đó mà thôi)

Bạn là một “nghệ sĩ,” lại là một nghệ sĩ phụ nữ, Ngôn Ngữ của bạn không thể là súng dao đối chọi với súng dao, nhưng bằng trái tim người mẹ, cần phải mài sắc Ngôn Ngữ của mình để dạy con, để bảo vệ con và cả bảo vệ mình với con–những đứa con có thể giết ta. Mà tác phẩm đó cũng là con của ta thôi. Và cũng không được quên, những điều ta đang sáng tác đây còn vì những ruột thịt có miệng mà không nói được.

Phải, tôi thường tự nhủ mình, hãy sáng tác vì những người không nói được. Ðó là những người đã chết oan khuất ở một xó biển núi tối tăm nào đó, những người bị giam cầm mất tự do, những người đang sống mà như đã chết, những đứa trẻ của các thế hệ sau chưa được sinh ra.

Theo tôi, những đồng dạng nam giới cũng sẽ có được Ngôn Ngữ tràn đầy “Mẫu tính” này nếu bên cạnh tài năng của lý trí, họ còn có được trái tim mẫn cảm và tầm nhìn khoáng đạt hơn của một người mẹ giàu tinh thần bao dung, trách nhiệm mà bây giờ đa phần đàn ông đều rất thiếu.

Cho đến hôm nay, tình cờ lại trôi giạt vào nghề nghiệp đầy nguy hiểm này, số lượng tác phẩm tôi được giải thưởng trong nước khá nhiều nhưng số tác phẩm gặp khó khăn, phải sửa đổi, thậm chí bị ngưng luôn cũng không phải là ít. Trong một bài phỏng vấn với tựa: “Tôi cám ơn những kẻ ghét mình” tôi đã nói, như những bà mẹ thương những đứa con bất hạnh của mình, tôi phải yêu hơn những “đứa con” bị cắt mũi, chặt tay và thậm chí bị chết trong trứng nước. Ðiều đáng nói là đa số những người trong Hội đồng kiểm duyệt ít khi có cùng chung Ngôn Ngữ với những người làm nghệ thuật. Nhưng nếu không nhờ sự không chịu thấu hiểu của họ, chưa chắc tôi đã tìm ra một con đường thứ ba đầy khó khăn và thú vị. Nếu theo đường số một, khăng khăng giữ ý mình, tác phẩm sẽ bị cấm, không đến được khán giả (là những người mà nếu không có họ tôi đã không sáng tác). Con đường thứ hai, cắt xén tác phẩm theo ý của Hội Ðồng thì đó không phải là con của tôi nữa. Muốn tác phẩm không bị cấm và tôi không bị mất mình, tôi phải suy nghĩ sao để có một con đường thứ ba.

Ví dụ, tôi có một vở kịch tên “Sau cái mặt cười”, trong đó nhân vật chính là Bạch, có khả năng đọc được những ý tưởng trong đầu người khác. Ai cũng muốn có anh ta trong tay để giúp họ, cô dâu muốn kiểm tra chú rể yêu mình hay yêu tiền của mình, người cha sắp chia gia tài cũng vậy, bọn xấu thì muốn dùng anh ta trong mục đích xấu. Bạch trốn vào nhà thương cũng bị mọi người vào đó truy lùng khiến anh phải trốn tiếp. Sau cùng, chúng đe doạ tính mệnh mẹ của anh để buộc anh phải ra mặt. Ðoạn cuối vở kịch, bọn xấu có Bạch trong tay nhưng anh bị câm. Chín người trong Hội đồng kiểm duyệt đồng ý cho vở ra nhưng chỉ có một người thấy ý định của tác giả là: « Những ai biết quá nhiều phải câm miệng lại » . Ông đề nghị vở chỉ được cấp phép nếu tôi bỏ chi tiết Bạch bị câm vào cuối vở. Cuối cùng, tôi đã cho Bạch nói một chữ và vở được ký giấy. Nếu là các bạn, các bạn chọn chữ gì ?

Câu hỏi này tôi đã hỏi nhiều với những sinh viên. Có người nói: No! người chọn: Why, Stupid, Crazy… Tôi chọn Mẹ! (Trong tiếng Việt, tùy cách phát âm, bạn có thể hiểu đó là tiếng kêu người mẹ thân yêu hay tiếng chửi tục F khi ban không thể dùng Ngôn Ngữ bình thường để nói chuyện được nữa.)

IV. “Mẫu tính” ảnh hưởng tràn sang những lãnh vực khác?

Đến với những lảnh vực khác trong cuộc sống bằng tính mẫu này, riêng ở đất nước chúng tôi, dân tộc chúng tôi, tôi tin rằng cái Ác, lòng Tham sẽ giảm nhiều. Khi ấy người ta sẽ biết cách sống hơn, bớt sân si ganh ghét và gây hấn với nhau hơn, biết hy sinh hơn, biết cho hơn, biết tự hỏi sẽ làm gì cho mẹ và con của mình hơn là đòi hỏi những người thân yêu ấy phải chết đi cho mình được sống.

Một biên kịch nước ngoài, sau khi quan sát tình hình Ðiện Ảnh nước tôi đã nói đùa: Một đất nước đã chiến thắng hai cường quốc là Mỹ và Pháp như Việt Nam không ngờ nay lại đại bại trước các nước Châu Á như Hàn Quốc, Trung Hoa trên mặt trận Ðiện Ảnh.

Năm 2004, vở “Giữa hai bờ sương khói” của tôi có cho thấy một số lớn tuổi trẻ ở nước tôi không nhớ nhiều lịch sử Việt Nam trong lúc khá am tường sử Tàu và đam mê các ngôi sao Hàn Quốc nhờ hệ thống Ti Vi và quảng cáo tại nước tôi.

Phải, khi đi dạy học, tôi đã từng khóc trước mặt sinh viên chỉ vì khi hỏi ra, các bạn trẻ ấy quá mù mờ về lịch sử lẫn địa lý của nước tôi. Rất ít biết những người có tên đặt tên trên những con đường họ đang đi qua thì còn mong gì họ nhớ đến những anh hùng, liệt nữ vô danh khác mà vì nhiều lý do không thể ghi hết sự hy sinh của những người đã chết để cho thế hệ hiện tại sống còn.

Ðánh thức “mẫu tính” nằm ở mỗi công dân trong nước để các lãnh vực khác có những tiến bộ hơn về nhận thức, là một công việc sẽ chỉ mang lại hiệu quả tốt nếu chính những người cầm quyền cũng có trái tim người mẹ, lý trí người cha và tầm nhìn vượt mọi biên giới, đầy tình thương và trách nhiệm của những người cõng trên lưng trọng trách sự sống và tương lai của cả một dân tộc có một quá khứ đáng tự hào như đất nước chúng tôi.

V. Tiếng nói nữ trong kịch nghệ

Chọn sân khấu làm phương tiện diễn đạt, là một phụ nữ, ở đất nước chúng tôi sẽ có nhiều ưu thế và cũng khá nhiều thất thế. Đa số các tác phẩm văn học học nổi tiếng của chúng tôi ngay cả do những người đàn ông sáng tác đều phải chọn nhân vật trung tâm là phụ nữ để gửi gấm vào đó tâm trạng và khát vọng của chính mình.

Phải chăng phụ nữ là biểu tượng cho cái Ðẹp, tính Thiện và cả sự Chân Thật? Và khi các lý tưởng đó bị xúc phạm, dù thành công hay thất bại trong việc bảo vệ và nâng cao Chân Thiện Mỹ thì số phận của người phụ nữ dễ lay động những người thưởng ngoạn hơn? Nhưng cho dù những người đàn ông có quan sát thấu tình, đạt lý tinh tế đến đâu vẫn khó thể chạm đến những điều sâu thẳm trong đáy tâm hồn của phụ nữ bằng chính những người trong cuộc.

Sống trong một đất nước có quá nhiều tấm gương đẹp của các bậc anh thư, tôi chỉ mong sao tâm tình, nỗi đau của họ được truyền đến đời này để chúng tôi tiếp tục có những hành vi sống đẹp.

Một hoàng hậu của nước tôi đã phải là hoàng hậu của cả hai vì vua để giúp cho đất nước thoát nạn ngoại xâm. Hằng năm khi mang chiếc kiệu của bà từ đền vua này sang vua kia trong ngày chết người ta vẫn còn quất vào chiếc kiệu ấy vì tội đã lấy hai chồng.

Cách đây đúng 700 năm, một công chúa của nước tôi cũng phải sang nước khác làm hoàng hậu để đổi lấy phần đất khá lớn ở ngay giữa nước tôi và về sau mảnh đất này được chọn làm kinh đô của triều đại cuối cùng.

Năm 2003, trong vở “Missing Woman” được mời sang diễn ở Manila, giờ chót tôi bị đề nghị phải bỏ hình ảnh của hai phụ nữ này ra thì vở mới được duyệt đi. Nếu tôi không đồng ý bỏ thì ban tổ chức đành phải mời nhóm phụ nữ Việt nam khác mang một vở của Trung Quốc đi diễn để … đại diện Việt Nam.

Là một phụ nữ sáng tác, tôi đã chứng kiến, không chỉ ở nước tôi, mà ở nhiều nơi trên thế giới, nhiều nữ đồng nghiệp của tôi phải bỏ nghề, thậm chí bỏ xứ vì bị khuấy rối tình dục, vì bị phân biệt đối xử so với đàn ông. Có người vẫn theo nghề thì phải giả ngu, giả điên hay biến thành người vô cảm trong những giai đoạn cần thiết; thậm chí biến cả thành đàn ông để tồn tại.

Riêng tiếng nói của một phụ nữ trong kịch nghệ của nước tôi, khi có thể tồn tại được, thường mang trong nó một giá trị kép, vừa nói giúp được thân phận phụ nữ tượng trưng cho những phần thân thể của đất nước bị bạo hành bởi cái Ác, lòng Tham, còn là tiếng thét câm của những người phụ nữ trong cơn “đau đẻ” sáng tác để có được những đứa con toàn vẹn ra đời.

VI. Sự khác biệt trong Ngôn Ngữ “nghệ sĩ” giữa những cộng đồng quanh nhu cầu khám phá của toàn cầu

Phụ nữ trên các quốc gia luôn chiếm một số đông hơn nam giới. Những phụ nữ làm nghệ thuật có thể không nhiều nhưng Ngôn Ngữ của họ luôn là Ngôn Ngữ của số đông. Bởi vì khi lao vào lĩnh vực nghệ thuật, những người đàn ông ít nhiều cũng đã để lan toả “mẫu tính” trong tác phẩm của mình. Dùng Ngôn Ngữ của số đông để nói giúp luôn những vấn đề của phần còn lại của thế giới, Ngôn Ngữ tràn đầy “mẫu tính” của những nghệ sĩ sẽ vô cùng thích hợp để giúp cho những cộng đồng thông hiểu nhau hơn dù họ đến từ nhiều nền văn hoá khác nhau.

Gần đây, trên việc nghiên cứu văn hoá của một dân tộc trước đây có lãnh thổ nằm trong đất nước tôi, chúng tôi cũng cảm động nhận ra là đã có một số tiếng của người Indonésia (Bahasa Indonésia) thông qua Ngôn Ngữ Chăm đã tồn tại trong Ngôn Ngữ (như pu lao-cù lao, ibu-mẹ, susu- cưng… v.v…). Dòng thơ lục bát trước đây chúng tôi ngỡ chỉ là đặc sản của dân tộc Việt, sau này mới biết, người Chăm đã có, chỉ chệch một chút gieo vần ở chữ thứ tư câu bát chứ không phải chữ thứ sáu.

Trong hoàn cảnh nước tôi, đôi khi cùng một vấn đề nhưng xử dụng một kịch nước ngoài sẽ dễ được duyệt hơn. Năm 2004, qua một vở kịch của Trung Quốc, chúng tôi mới truyền đươc thông điệp “Ðiều mà vua chúa cần là cần những người tôi tớ chứ không phải cần những hiền thần”.

Tuy nhiên, được nói bằng Ngôn ngữ của nước mình về những vấn đề gan ruột của hơn tám mươi triệu người dân nước mình, vẫn khiến chúng tôi hạnh phúc hơn nhiều khi phải đi mượn lời một dân tộc khác. Tôi cho đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến sinh viên của tôi có học nhưng dễ quên nhanh Sử Việt. (Thật ra, khi chọn kịch nước ngoài cũng chẳng dễ dàng gì. Trong số những vở nước ngoài tôi phóng tác và dựng cũng đã có vài vở không ra đời được.) Vấn đề đang nằm ở chỗ, như đã nói, giữa chúng tôi và Hội đồng kiểm duyệt ấy tuy dùng chung ngôn ngữ Việt nhưng vô cùng khó khăn để thấu hiểu ruột gan nhau.

Nhưng dù ngôn ngữ có khác biệt đến đâu, chúng tôi vẫn tin rằng sống trên trái đất này, mỗi một con người đều do một người mẹ sinh ra, đều hưởng nhiều điều tốt đẹp từ sự hy sinh của người mẹ, nên chẳng ai trong chúng ta muốn phải nhúng tay vào những điều làm tổn thất, xúc phạm đến cái Ðẹp, cái Thiện cùng sự Chân Thật.

Nhu cầu khám phá của toàn cầu, để cuối cùng vẫn phải đi đến một mục đích lớn là giúp con người sống với nhau có trách nhiệm, chia sẻ những niềm vui, nổi đau và tử tế với nhau hơn. Với mục đích đó, không gì thích hợp bằng dùng Ngôn Ngữ tràn đầy “mẫu tính”, là loại Ngôn Ngữ mà trong lúc nam giới còn phải khổ luyện thêm thì trong mỗi phụ nữ như chúng ta đã được có sẵn.

Khi chọn con đường sáng tạo chông gai này, dĩ nhiên chúng ta không chỉ dựa vào những gì thiên phú mà còn phải khổ học nhiều hơn nữa, ngày mỗi ngày, ý chí và não bộ cần tinh luyện hơn để vượt mọi thế lực muốn dập tan lửa sáng tạo, trái tim cần quả cảm hơn để chống mọi cám dỗ danh lợi đời thường, cần cả nuôi dưỡng nhiệt huyết tiềm ẩn để nếu cần thiêu đốt trọn nhục thân ta để hướng về lý tưởng sống cho những tiếng nói câm lặng, những kiếp người còn oan khuất quanh ta được thấu hiểu, vang xa.

VII. Trái tim người mẹ

Có lẽ nhiều người đã nghe câu chuyện về người mẹ đã rứt ngay tim cho cậu con trai khi cậu ta theo yêu cầu của cô người yêu đòi có được tặng phẩm độc đáo đó. Và có lẽ các bạn cũng nhớ trên đường hấp tấp mang trái tim của mẹ đến cho người yêu, cậu đã bị vấp ngã, quả tim trên tay rơi rớt bầm dập nhưng câu hỏi đầu tiên của trái tim ấy bật ra là:

– Con có đau không, con?

Ðể kết thúc bài nầy, tôi xin phép được thay mặt bà mẹ trái đất ấy và những nghệ sĩ phụ nữ, hỏi những người đang muốn dập tắt ngọn lửa sáng tạo và tấm lòng thành tha thiết yêu mến quê hương và cuộc sống này của chúng ta câu hỏi đầu tiên và cuối cùng đó:

– Con có đau không, con?

Và xin chúc mừng những phụ nữ nghệ sĩ đại diện những nghệ sĩ phụ nữ khác không có mặt hôm nay. Chúng ta đã tặng cuộc đời những tác phẩm lẫn những vết thương đi kèm theo những đứa con tinh thần ấy. Nếu không có một sự kiên trì, trầm tịnh, nhẫn nại, tiềm tàng trong những người phụ nữ, do thiên chức làm mẹ đã được trời phú sẳn cho mình, bạn rất khó đi đến cùng con đường mà mình đã chọn, con đường mà dường như người ta chỉ dễ nhìn thấy giá trị của nó khi bạn đã chết đi, như số phận của đa số những bà mẹ của chúng ta.

*Bài đọc của Nguyễn Thị Minh Ngọc tại Women Playwrights International (The 7th Triennial Conference 2006, Jakarta-Bali-Indonesia)
Chủ Ðề “Tự Do Văn Hoá Trong Một Thế Giới Ða Dạng”
Chuyển ngữ sang tiếng Anh: “Finding our Voices: Speaking a Common Language through Maternal Instinct”
Bởi: Nguyễn Sĩ Hồng Hạnh (12- 11-2006)
Hiệu đính: Diễm Châu & Khải Thư

bài đã đăng của Nguyễn Thị Minh Ngọc


1 Bình luận »

  • TN says:

    “Có nhiều người cho là văn hóa nước tôi (cả đàn ông lẫn đàn bà) nghiêng về Âm Tính, nhẹ phần lý trí mà nặng phần tình cảm, mang tính cách nghiệp dư hơn là chuyên nghiệp, nhiều lĩnh vực chịu ảnh hưởng của văn hoá của nước ngoài hơn là tự phát nội sinh. Tôi thích khái niệm “Mẫu tính” hơn là Âm tính.” là một mệnh đề có quá nhiều thành kiến. Chúng là những chuyện đầu làng cuối xóm vớ vẩn, và không nên trích dẫn khi chúng chưa được kiểm chứng bởi các khảo cứu bởi các đại học hay bởi các tác giả uy tín

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)