Trang chính » Giới thiệu tác giả, Giới thiệu tác phẩm, Kịch đương đại Việt Nam & thế giới, Phê Bình Email bài này

William Saroyan & kịch “Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao”

 

clip_image002

Nhà văn, kịch tác gia, đạo diễn William Saroyan thời trẻ

William Saroyan (1908 – 1981) là một nhà văn tài hoa và đầy thơ mộng, nhưng ông cũng là một người luôn cất lên tiếng nói thiết tha trước sự tàn phá con người, bôi đen nhân tính, của các xã hội hiện đại, với nền công nghệ cao mang đầy tính máy móc, và với tất cả những trò quay cuồng, điên đảo của nó. Saroyan viết về những con người thiết tha với mơ ước của mình, những con người trong trắng, ngây thơ, có một niềm tin vào lý tưởng mà họ ôm giữ trong lòng, có sự yêu thương nhân loại và chan hoà với người khác. Đó là những con người có ước mơ và phẩm cách, lòng dạ không vẩn đục sự tham luyến những của cải trần gian, trong một thế giới đầy tham vọng, cuồng điên với những tranh chấp để trèo lên cao, với các cuộc chiến đem đến những sự giết chóc và tàn phá phần nhân phẩm cao quý của con người.

Daring young Man Flying Trapeze

Truyện ngắn đầu tiên của ông khiến Saroyan nổi tiếng khắp thế giới là chuyện Chàng Tuổi Trẻ Gan Dạ Trên Chiếc Đu Bay (The Daring Young Man on The Flying Trapeze). Bút lực mãnh liệt và sự tài hoa, kỳ diệu trong văn chương của ông đã được chứng thực qua rất nhiều truyện ngắn đặc sắc, gần 30 vở kịch, ba quyển tự truyện, và một số tiểu thuyết. Tất cả tạo nên một thế giới sống động về con người và cuộc đời. Đó là một thế giới thơ mộng lạ lùng, đầy tưởng tượng, kỳ bí cho dù nó hiển hiện giữa đời thường, và, quan trọng hơn cả, đó là một thế giới với những nhân vật muốn (hoặc còn) lưu giữ niềm tin vào những giá trị con người. Nhân vật của Saroyan thường là những kẻ trong sáng, hồn nhiên, đáng mến nhưng luôn bơ vơ, thất lạc và hoang mang, thất bại trong cuộc đời. Một cuộc đời đối với họ thường mang bộ mặt xa khác, đầy những nét vẻ lạ lẫm, dị biệt và đi ngược với những xác tín mang những giá trị con người trong trái tim họ. Dù là những người già hay trẻ, nam hay nữ, người lớn hay trẻ con, một kẻ lang thang thất nghiệp hay một người già không chốn dung thân, mang tâm cảm mất quê hương, sống ở một cõi lưu đầy, tất cả những con người ấy, dù thế, đều sống thiết tha với trái tim, với tâm hồn mình. Cho dù họ có phải sống khốn khó để vượt qua hay vượt lên những trở ngại, khó khăn, cay đắng trong cuộc làm người ấy. Thế giới của họ, dù thế, không phải là một thế giới ảm đạm và u tối. Ngược lại, nó thường đầy tiếng cười, ánh sáng và sự trào lộng. Chính những tố chất ấy, cái ánh sáng và tiếng cười ấy, làm khán/thính giả cũng như người đọc nhớ mãi.

Ngoài ra, kịch và truyện của Saroyan thường như một ngọn gió mát, một làn gió ban mai hay một ngọn gió chiều, chuyên chở trong nó mùi thơm và những lời mách bảo dịu dàng và khôn ngoan của những cây trái và lá hoa vẫn được nuôi nấng và nở dậy trong trái tim người, mặc cho những nắng cháy và gió lửa của cuộc đời có muốn hun đốt và đẩy ngã con người sấp mặt. Đó cũng có thể là những minh triết của đời, ẩn giấu trong những lốt vỏ tưởng là tầm thường, đơn giản nhất.

Là một người có tổ tiên gốc Armenia, nhưng được sinh ra và lớn lên ở Mỹ, quen biết thân thuộc với những nét mặt tiêu biểu và thường hằng của đời sống xã hội Mỹ, Saroyan, trong truyện và kịch của mình, vẫn luôn cho thấy một tâm cảm xa lạc, lưu đầy, mất quê hương. Như một nhà hiền triết gắn bó với trái tim phương Đông, Saroyan nhìn thấu cái phù vân, trôi nổi của cuộc sống, cái phù phiếm, hư nguỵ của mọi thứ giá trị bề mặt và giả trá của cuộc đời. Ông đưa ra những lời nhắc bảo, khi che giấu bằng tiếng cười trào lộng, hồn nhiên, khi nghiêm khắc với sự lên án những điều độc ác, vô nhân hay trá nguỵ của đời. Tất cả, dù sao, đều đã được diễn tả trong niềm phấn khích đầy nét thiết tha mà vẫn không thiếu chất thơ mộng cố hữu của ngòi viết Saroyan. Ngoài nhiều truyện ngắn đặc sắc, hai tiểu thuyết của ông được nhiều người biết đến là The Human Comedy (Kịch Đời) My Name is Aram (Tên Tôi là Aram). Kịch Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao (My Heart’s in the Highlands) này là một trong vài vở kịch được biết đến nhiều nhất của Saroyan [ một vở kịch rất nổi tiếng khác có tên là The Time of Your Life (Thời của Đời Bạn) ]. Ông đã được trao cả giải Pulitzer (mà ông từ chối vì cho rằng những kẻ giàu tiền lắm bạc, những con người làm thương mại không thể đánh giá nghệ thuật) lẫn giải của Các Nhà Phê Bình Kịch Nghệ (the New York Drama Critics’s Circle Award). Ông cũng nhận được giải Academy Award cho Truyện Hay Nhất được chuyển thể thành phim. Nhà phê bình Stephen Fry cho rằng W. Saroyan xứng đáng được xếp ngang hàng với những người cầm bút kiệt xuất của nước Mỹ như Hemingway, Steinbeck và Faulkner.

Man with heart in highlands cover        My heart's in the highlands - Saroyan

Kịch Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao được khai triển từ truyện ngắn, gần như cùng tên, Người Có Trái Tim Trên Miền Non Cao (The Man with the Heart in the Highlands). Đây là một truyện ngắn tuyệt vời của Saroyan, cho dù nhà văn đã nghĩ là ông không nên viết truyện ngắn này; nhưng Saroyan ước sao là được xem truyện ngắn này do một nhà văn khác viết. Ông chắc hẳn, như thế, truyện ấy sẽ được viết một cách hay hơn. Vở kịch Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao, một vở kịch nổi tiếng được biết bao người yêu mến, đã làm cho tất cả các nhân vật cũng như khung cảnh, tình tiết của câu truyện do ông viết trước đó (trong truyện ngắn gần như cùng tên nói trên) trở nên sống động, linh hoạt, và có xương có thịt hơn nhiều. Nó là một vở kịch có thể làm cho người ta cười vui hạnh phúc, nhưng, cùng lúc, cũng làm cho người ta phải xót xa, đau nuối.

Ở một chỗ khác, Saroyan đã từng viết, như một lời dặn dò, mách bảo, một nhắc nhở chứa đựng minh triết cho chính mình, cũng như cho người đọc mình: “Hãy tìm kiếm điều lành, điều thiện ở khắp mọi nơi, và khi tìm gặp, hãy đưa nó ra khỏi chỗ khuất lấp, ẩn giấu của nó, để nó được tự do, không xấu hổ. Hãy đặt thật ít giá trị nơi vật chất và thân xác, vì chúng là những gì ôm giữ sự chết và sẽ phải qua đi. Hãy khám phá nơi mọi sự cái chiếu sáng và vượt lên trên sự tàn lụi (…) Hãy bỏ lơ cái gì hiển nhiên, rõ ràng, vì nó là cái không đáng với đôi mắt trong sáng, tinh tường và trái tim thiết tha, tử tế. Đừng cúi thấp trước một người nào, cũng đừng đứng trên ai. Hãy nhớ rằng mỗi một người là một dạng biến đổi của chính ta. Không một tội lỗi nào của bất cứ ai mà lại không phải là tội lỗi của ta, cũng như không sự trong sạch, vô tội của bất cứ người nào lại đứng cô lập, tách biệt riêng một chỗ …”

Trở lại với vở kịch Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao, ba nhân vật chính trong đó đều cho thấy một tâm cảm không-thuộc-về, một tâm thế xa lạc, mất quê hương. Đó là những con người đơn sơ, chân thật, biết nhìn, nghĩ đến người khác. Họ ý thức được sự vô nghĩa lý của đời sống nhưng vẫn cố gắng và cương quyết biến đổi nó để nó trở nên có ý nghĩa. Để neo giữ mình trong cuộc sống và vượt lên những nỗi khốn khó cũng như tâm thế xa lạc, mất quê hương của mình, một người bám vào âm nhạc, người kia bám vào thơ, còn kẻ thứ ba bám vào chính sự hồn nhiên-minh triết bên trong và niềm tin vào những giá trị con người của mình. Hay cả ba nhân vật này đều thiết tha với những điều ấy. Hay họ chính là những phân thân của cùng một con người. Con người tác giả. Con người Saroyan.

Trái Tim Tôi Trên Miền Non Cao. Nhân vật của Saroyan đã sống với cảm thức như thế. Một cảm thức hoài nhớ, vọng về. Ngoài ra, nó còn gắn với sự tìm kiếm, tin tưởng vào những điều ẩn kín, đẹp đẽ , sâu xa, những điều không hiển hiện trên bề mặt. Những giá trị nằm bên trong tâm hồn con người, bên dưới cái hiển nhiên của cuộc sống. Có lẽ như tâm nguyện của tác giả: “ (…) Hãy khám phá nơi mọi sự cái chiếu sáng và vượt lên trên sự tàn lụi (…) Hãy bỏ lơ cái gì hiển nhiên, rõ ràng, vì nó là cái không đáng với đôi mắt trong sáng, tinh tường và trái tim thiết tha, tử tế.” Cũng như thế, Saint-Exupery, nhà văn của thế giới với quyển Terre des Hommes (Cõi Người Ta), cũng đã để nhân vật “Hoàng Tử Bé”, trong cuốn truyện cùng tên nổi tiếng của mình, nói, đại ý: Sa mạc đẹp vì nó có ẩn giấu một cái giếng dạt dào ở đâu đó. (…) Cái hệ trọng, cái thiết yếu là cái mà con người ta không thể nhìn thấy bằng mắt thường. Nó vô hình.

Những suy nghĩ ấy có làm vang động trong tâm hồn chúng ta một điều gì không?

BVP

California, tháng VI, 2019

bài đã đăng của Bùi Vĩnh Phúc


1 Bình luận »

  • Sống giữa xã hội như những điều William Saroyan tuyên ngôn, rất thú vị. Với điều kiện là xã hội và môi trường bảo đảm cũng như để yên cho cá nhân hoặc nhóm nhỏ. Leave them alone. Nếu không, vô hình trung, con gười sẽ chống lại xã hội ngay chính những giá trị phổ thông nhất như nói thật, lịch sự, ước mơ, ngay thẳng, công bằng, liêm chính.

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)