Trang chính » Chuyên Đề, Kịch đương đại Việt Nam & thế giới, Nhận Định, Phụ Nữ & Giới Tính, Quan Điểm Email bài này

Khi còn niên thiếu, tôi thích “Miss Saigon.” Khi trưởng thành, tôi đòi hỏi nhiều hơn cho cộng đồng người Mỹ gốc Việt


♦ Chuyển ngữ:
1 bình luận ♦ 15.10.2019

 

clip_image002
Vivien Ngô, 16 tuổi, đóng vai cô điếm trong vở “Miss Saigon” do ban kịch trường trung học dàn dựng. Cô nhìn về quá khứ với những tình cảm lẫn lộn. Vivien Ngô)

Vivien Ngô là diễn viên trong phim truyền hình hàng tuần “Queen Sugar” của đạo diễn Ava DuVernay, được chiếu trên OWN (Oprah Winfrey Network). Cô hiện đang sản xuất và giữ vai trong một phim với sự công tác của các diễn viên và ê-kíp người Mỹ gốc Việt.

Bản dịch dưới đây của Phạm Văn được dựa trên nguyên bản Anh ngữ bài nhận định của Vivien Ngô trên báo Los Angeles Times (October 3, 2019).
 

 

“Miss Saigon” đã thay đổi đời tôi. Là con gái của người Việt tị nạn, tôi lớn lên ở Fountain Valley, cách Little Saigon không xa. Sinh ra và lớn lên giữa cộng đồng người Việt lưu vong đông nhất trên thế giới,  tôi vẫn ao ước nhìn thấy mình trong những câu chuyện Hoa kỳ.

Sách vở và các phương tiện truyền thông tiếng Anh thời niên thiếu của tôi ít trình bày hình ảnh người Á châu, nói gì đến người Mỹ gốc Việt. Tôi và cha mẹ xem trên truyền hình các bộ phim Trung Hoa hay Đại Hàn lồng tiếng Việt. Chương trình giải trí tiếng Việt đáng kể – “Paris By Night” và tuồng hát Việt Nam – chỉ trưng bày các tài tử xinh đẹp với làn da ngà ngọc mà tôi không cảm thấy có liên hệ.

Đó là lý do tôi đã mê đắm “Miss Saigon”, vở nhạc kịch ra mắt lần đầu năm 1989 do nhóm chủ trương vở “Les Misérables” dàn dựng. Vở kịch kể lại “một chuyện tình thương tâm” giữa cô điếm người Việt và anh lính Mỹ tham chiến ở Việt Nam.

Kinh nghiệm diễn xuất lần đầu của tôi là qua một vai trong vở “Miss Saigon” do ban kịch trường trung học tổ chức. Đó là một trong những lý do chính đã giúp tôi trở thành một diễn viên chuyên nghiệp của ngày hôm nay.

Tập dượt và trình diễn vở nhạc kịch giúp tôi kiềm chế nỗi buồn phiền và lo âu thời niên thiếu, khi trong gia đình có một người bị chấn thương chiến tranh kể như vô phương.

Ngoài ra, vở nhạc kịch giúp tôi tin, dù có thể là ngây thơ, rằng cộng đồng tôi và câu chuyện của chúng tôi đáng được biết đến. Thời niên thiếu tôi thấy “Miss Saigon” được Phương Tây ca tụng, và lần đầu tiên trong đời tôi, tôi háo hức và hãnh diện mình là người Việt ở Mỹ.

clip_image002[6]

Vivien Ngô, sau buổi trình diễn vở “Sweeney Todd”. (© Vivien Ngô)

Không chỉ háo hức muốn tìm hiểu thêm về câu chuyện của gia đình mình, tôi còn thôi thúc muốn giảng giải câu chuyện đó cho các bạn không phải là người Việt của tôi.

Đúng ra, tôi luôn luôn ghét nhân vật chính, Kim, và nhìn cô như một kẻ yếu đuối và phục tùng, nhưng khi tôi quyết định theo đuổi nghề diễn xuất, “Miss Saigon” lại cho tôi hy vọng rằng một ngày nào đó tôi có thể ghi trong bản tiểu sử liệt kê kinh nghiệm của mình là đã “diễn một vai chính ở Broadway.” Tôi thật sự muốn yêu thích “Miss Saigon”, tới nỗi tôi thậm chí biện hộ cho nó trước một lớp học đả kích nó tơi bời mà phần lớn sinh viên trong lớp không phải là người gốc Á châu.

Nhiều năm sau, tôi vẫn trìu mến những kỷ niệm về các buổi tập múa vui nhộn và nỗi háo hức trong đêm diễn đầu tiên của mình. Tôi cũng nhớ dàn diễn viên chạy ngược xuôi, đa số là da trắng, bôi kem nền màu vàng trên mặt, vẽ mắt loè loẹt, nhuộm tóc và đội tóc giả màu đen.

Tôi nhớ phải học hát những đoạn tiếng Việt lơ lớ và mách qué, một phần của kịch bản mà mãi đến khi tái diễn ở London năm 2014 mới được sửa lại. Tôi nhớ mình được khuyến khích vừa chạy quanh sân khấu vừa hét lên mấy câu tiếng Anh bồi. Tôi đau đớn thừa nhận rằng một thập niên trước đã thấy thích thú trong vai cô điếm áo quần hở hang chỉ biết  bập bẹ: “Gimme fie dollah!”

clip_image002[1]

Từ trái sang phải:  Johnny Trần, Vivien Ngô, đạo diễn LeVar Burton và giám đốc sản xuất/kịch gia Chad Gomez Creasey sau một buổi quay phim “NCIS: New Orleans” của đài truyền hình CBS năm 2018.
Vivien Ngô)

Giống như những cuộc tình phức tạp, mối liên hệ của tôi với vở nhạc kịch ngày càng dị biệt. Những kỷ niệm vui về buổi diễn ngày càng xa vời. Các bài tiểu luận về giới tính, chủng tộc và phong trào hủy bỏ chế độ thuộc địa bắt đầu dấy lên trong tôi những điều “Miss Saigon” chưa bao giờ cổ vũ. Tôi nhìn thấy Giấc mơ Mỹ nứt rạn, và bắt đầu tháo bỏ hai thập niên kỳ thị chủng tộc và giới tính trong suy nghĩ vô thức của chính mình.

Và tôi đã nhận ra rằng “Miss Saigon” chưa bao giờ là câu chuyện của tôi hay cộng đồng tôi. Nó chỉ là bộ máy làm tiền hiếm khi tuyển chọn hay ủng hộ người Việt, mặc dù nó kiếm lời trên quá khứ của chúng tôi.

Khi nhận thức ra điều ấy, tôi bỏ giấc mơ “Miss Saigon” của mình. Tôi dọn tới Los Angeles và bắt đầu theo đuổi một giấc mơ khác, một giấc mơ sẽ không bao giờ có tôi khát khao cất tiếng hát về một người đàn ông tưởng tượng sẽ “bảo vệ đời mình.”

Hai tháng trước tôi xem lại “Miss Saigon” ở rạp Hollywood Pantages. Tôi nhận được vé mời, vì thế tôi nghĩ, sao không đi? Lần tái diễn này được quảng cáo là có không khí sống động, xác thực hơn trước. Tôi tò mò muốn xem sự thay đổi này.

clip_image002[8]

“Miss Saigon” tái diễn ở London năm 2014, đến Broadway năm 2016 và có lịch trình diễn khắp nước Mỹ đến năm 2020. (Matthew Murphy và Johan Persson)

Sau vài phút mở màn, tôi lại chỉ thấy vẻ kệch cỡm cũ trên sân khấu. Một vài câu nói chuẩn tiếng Việt trong kịch bản vừa được tu bổ và hiện được quảng cáo rầm rộ — thay vì ngôn ngữ mách qué lố bịch trước kia —[1] vẫn không thể che giấu chuyện biến nỗi chấn thương chiến tranh của dân tộc tôi thành sản phẩm khổ ải cho khán giả không phải là gốc Việt thưởng thức.

Người phụ nữ Việt Nam duy nhất mà vở kịch coi là đáng phục là một thiếu nữ 17 tuổi, ngây thơ, cả tin, chỉ tìm thấy mình qua những mối liên hệ với đàn ông. Đàn ông tị nạn Việt Nam vẫn bị mô tả là kẻ gian manh thời cơ; khán giả vẫn cười rộ lên khi anh ta múa hát điệu nhạc rong.

Và chiếc trực thăng. Tôi thấy khán giả dùng điện thoại di động chụp lia lịa hình chiếc trực thăng biểu tượng của vở kịch. Hình ảnh có thể gây chấn động cho một nạn nhân chiến tranh bị giảm thiểu thành cơ hội phô diễn kỹ thuật trên sân khấu. Trong vở diễn “thật hơn” này, khán giả vẫn thấy nỗi chấn thương chiến tranh ngoạn mục hơn là sự thức tỉnh.

Tôi run người lúc khán giả đứng lên hoan hô. Trên sân khấu, tôi không thấy người phụ nữ đẹp thê thảm mà khán giả dường như đã say mê. Tôi thấy mình ở thời mới lớn – một con bé muốn tự sát vì cảm thấy bị giam hãm trong một thế giới coi nó cùng lúc như trẻ con và đối tượng tình dục.

Tôi thấy chị em người Việt của tôi, và chị em Á châu của chúng ta phải vất vả phấn đấu hàng ngày để được nghe và được tôn trọng. Khi thiên hạ nhìn chúng tôi, họ thường nghĩ chúng tôi là Kim, đáng được tha thiết thương hại nhưng không bao giờ có quyền thế.

“Miss Saigon” đã ảnh hưởng đến cách tôi tự đánh giá mình. Hình ảnh rập khuôn đơn giản hóa của vở kịch củng cố một phần nào cách cộng đồng di tản người Việt và người châu Á định nghĩa mình trong liên hệ với văn hóa da trắng.

Tôi không viết điều này để xin thương hại, và tôi cũng không muốn bàn luận về việc “Miss Saigon” nên bị hủy bỏ hay không.[2] Tôi thừa biết thực tế ra sao. Broadway tái diễn nó năm 2016, và sẽ còn nhiều buổi lưu diễn qua hết tháng 6 năm 2020.

Trên hết tôi muốn cổ võ một điều mà “Miss Saigon” đã khước từ chúng tôi bấy lâu nay –một tiếng nói chân thật và quyền sở hữu những câu chuyện mà mọi người Mỹ gốc Việt thừa hưởng trong giòng máu mình.

clip_image002[10]

Quí Nguyễn trong buổi diễn tập vở kịch của ông, “Poor Yella Rednecks”, về người tị nạn gốc Việt sống ở Arkansas trong thập niên 1980. Vở kịch ra mắt ở South Coast Repertory đầu năm nay. (Allen J. Schaben, Los Angeles Times)

Bắt đầu từ ngày mùng một tháng 10, “Miss Saigon” mở màn chuyến lưu diễn hai tuần ở Segerstrom Center, Costa Mesa. Ở cuối đường, South Coast Repertory đang diễn hai vở kịch được giới phê bình ca ngợi là “Vietgone” và “Poor Yella Rednecks” của Quí Nguyễn. Thật lạ lùng khi thấy “Miss Saigon” được diễn kề cận nơi ủng hộ hai tác phẩm có tính tiên phong như thế.

Hai rạp này không xa Little Saigon, nơi nhiều người Mỹ gốc Việt không tha thiết gì với “Miss Saigon”. Đối với họ, vở kịch ấy cho các người Mỹ khác xem. Không cần phải phản đối một vở nhạc kịch như “Miss Saigon”[3] ở Orange County, khi người ta có thể ủng hộ các cơ sở thương mại của người Việt di cư ở mọi ngóc ngách của Westminster, Garden Grove, Fountain Valley và xa hơn nữa.

Cộng đồng này đã nuôi dưỡng tôi, và cũng truyền cảm hứng cho tôi. Khi tôi quan sát những người ở nơi tôi được sinh ra, tôi thấy vẻ đẹp và sức mạnh xen lẫn với những khiếm khuyết và dị biệt riêng. Những hình ảnh kệch cỡm về nạn nhân chiến tranh, cả tốt lẫn xấu, không hiện hữu ở đó. Cộng đồng tôi, như mọi cộng đồng khác, không phải là không có vấn đề, nhưng nó đã có bốn thập niên nuôi dưỡng và xây dựng một ốc đảo kỳ diệu cho người Mỹ gốc Việt, bất chấp nạn kỳ thị chủng tộc và bài ngoại.

Tôi không trách ai đi xem vở kịch để ủng hộ các diễn viên người Mỹ gốc Á Châu đóng trong đó. Thật vậy, đoàn kịch có ba thành viên gốc Việt. Và tôi hiểu tại sao người ta nhận công việc mà tôi sẽ từ chối. Cuộc sống của diễn viên sân khấu rất khó khăn, nhưng đoàn lưu diễn Broadway trả lương và phụ cấp khá, và cũng là một cơ hội thăng tiến trong sự nghiệp.

Tuy nhiên, nếu bạn thật sự muốn xem câu chuyện do những người trong cộng đồng Việt lưu vong dàn dựng, thì Liên hoan phim Việt[4] đã diễn ra ở Orange County, ngày 11 tới 13 tháng 10, vào cùng cuối tuần mà “Miss Saigon” hạ màn ở Segerstrom. Buổi liên hoan giới thiệu và tôn vinh phim ảnh đa dạng của cộng đồng người Việt lưu vong trên thế giới. Đây là liên hoan phim do cộng đồng người Việt tổ chức và cho người Việt, với nhiều tác phẩm phong phú của những người kể chuyện Việt Nam tuyệt vời trên khắp hoàn cầu.

Thế nên tôi muốn hỏi bạn điều này: nếu bạn thật sự thích được xem những câu chuyện mà trong đó người Việt là trọng tâm, thì xem “Miss Saigon” có lợi ích gì?

 


[1] Adam Hetrick, “How This Miss Saigon Honors the Vietnamese Perspective,” Playbill, March 16, 2017

[2] Viet Thanh Nguyen, “Close the Curtain on ‘Miss Saigon,’’ New York Times, Aug 03, 2019.

[3] BWW News Desk, “Scholars Protest Madison Run of Miss Saigon Following Cancellation of Panel Discussions in A Season That’s ‘A One-Two Punch to Asian Americans,” March 29, 2019.

[4] Viet Film Fest 2019, “Celebrating Vietnamese Stories and Voices in Cinema,” October 11-13, 2019, AMC in Orange, CA.

bài đã đăng của Vivien Ngô


1 Bình luận »

  • Chu Hà says:

    Không gì dễ cảm thông cho bằng những cảm nghĩ của chính người trong cuộc. Do đó trong vấn đề này, tôi đồng tình với ý kiến sau ̣đây, ý kiến mà tôi đọc thấy ở phần Comments cho bài bình luận của Nguyễn Thanh Việt trên tờ New York Times ngày 3 tháng 8, 2019, tựa là: ‘Close the Curtain on ‘Miss Saigon’, và người cho ý kiến là Lalor Eubanks, một độc giả:

    “As the daughter of a Vietnamese woman and the American soldier she met during the Vietnam/American War, there is a truth here… in the desperation, in the struggle, in the reality of life and love during war time. It would be a disservice to censure or cancel this. This is my truth, even if it makes people uncomfortable.”

    https://www.nytimes.com/2019/08/03/opinion/miss-saigon-play.html#commentsContainer

    Your thoughts?

Phần Góp Ý/Bình Luận


Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.

*

@2006-2019 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up
Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)