Trang chính » Chuyên Đề Trần Thị NgH., Phỏng vấn Email bài này

Đặng Thơ Thơ phỏng vấn Trần Thị NgH

 

 

clip_image002     

Tên thật Trần Thị Nguyệt Hồng, sinh trưởng ở miền Nam Việt Nam.

Viết văn từ năm 1965, có thơ và truyện ngắn đăng thường xuyên trên nhật báo Sống, mục Các Em Viết do nhà văn Duyên Anh phụ trách.

Truyện ngắn đầu tiên đăng báo người lớn: Chủ Nhật (Vấn Đề số 39 tháng 10 năm 1970 – nguyệt san văn học do Vũ Khắc Khoan và Mai Thảo chủ trương). Đã cộng tác với Văn, Vấn Đề, Thời Tập, Thời Văn, Tiền Tuyến…

Tác phẩm đã xuất bản:

Những Ngày Rất Thong Thả, nhà xuất bản Trí Đăng, Sài Gòn – Việt Nam (1975)
Tập truyện ngắn Trần Thị NgH, nhà xuất bản Văn Nghệ, California – Mỹ (1999)
Lạc Đạn và 10 truyện ngắn, nhà xuất bản Thời Mới, Toronto – Canada (2000)
Nhăn Rúm, nhà xuất bản La Frémillerie, Paris – Pháp (2012)
Nhà Có Cửa Khóa Trái, Lạc Đạn, Nhăn Rúm, Phương Nam Books & nhà xuất bản Hội Nhà Văn – Việt Nam (2012)
Ác Tính, nhà xuất bản Nhân Ảnh, Toronto – Canada (2018)
Ác Tính, Domino Books & nhà xuất bản Hội Nhà Văn – Việt Nam (2019)

Hiện rày đây mai đó.



1 –  Trần Thị NgH viết như nói, tưng tửng, chỏi chỏi, ngược ngạo mà trúng đích đau điếng người; viết trào lộng, tự trào, hài hước, châm biếm đến cay độc; viết như dùng dao sắc rọc tách tâm trạng, tim đen, phèo phổi nhân vật. Viết văn từ năm 16, đã xuất bản nhiều tác phẩm trong và ngoài nước, trước và sau 1975, chị nghĩ mình đứng đâu giữa những dòng chảy: văn học Miền Nam Việt  Nam, văn học ngoài lề, văn học hải ngoại, hay đứng riêng biệt như chính phong cách viết và sống rất riêng của chị?

– Mỗi lúc lại đứng một chỗ, tùy điều kiện địa lý và khí hậu. Nghĩ cho cùng, những người sáng tác có bao giờ định trước sẽ đứng ở đâu cho đến khi được cho một chỗ đứng. The Painted Bird của Jerzy Kosinski* kể về một con chim bị bắt, bị sơn màu mè lên lông cánh rồi được thả cho bay trở lại bầy. Nó đâu có được chấp nhận bởi đồng loại, trái lại còn bị xua đuổi, tấn công và hủy hoại cho đến chết. Thành ra, nhiều khi đứng đúng chỗ mà bộ cánh không giống ai cũng…chết như chơi.

2 Chị chia khuynh hướng sáng tác làm năm thời kỳ: quá độ (trước 1975), vô độ (1998-99), biên độ (tập Lạc Đạn 2000-2009), cá độ (2010, tập Nhăn Rúm) và ế độ (gần đây nhất, tập Ác Tính). Có một khoảng thời gian hơn 20 năm giữa hai thời kỳ quá độ 1975 và vô độ 1997, chị có thể cho biết vì sao?
Nhiều đôc giả theo dõi Trần Thị NgH nói rằng họ thích những sáng tác mới đây của chị, những 218, Lệch Một Khấc, Trổ Đồi Mồi, Đỏ Tía, Alois Đoá Hoa Vô Thường…Vậy tại sao lại ế độ?

– 1975-1997 là thời kỳ… âm độ, cóng tay thiếu điều muốn rụng lóng. Dạo ấy ai cũng rét nên thúc thủ, chỉ lo co ro cho ấm bụng thôi. Run lẩy bẩy hơn 20 năm tính ra cũng hơi lâu. Trong thời gian này những hôm thân nhiệt đột ngột tăng lên vài khấc bèn viết nhật ký cho con, nghe ngóng và quan sát sinh-vật-lạ đang ngo ngoe đời nó giữa đời mình; hoặc hí hoáy ngay trong chỗ làm việc – là cái kho IMEXCO nóng như hỏa lò, nơi chứa/nhận/kiểm kê/phân phối dụng cụ y khoa và dược phẩm của Sở Y Tế.

– 2014-2018 ế độ đơn giản chỉ vì không còn quá độ, vô độ, hay dao động trong biên độ cực đại, cũng ngưng cá độ kinh doanh nội tạng đánh cược với bộ đồ lòng. Ế độ là tuyệt tình ca, là vớt vát chút đỉnh chơi như thua me gỡ bài cào, là tiết chế lăn tăn, là buổi chợ chiều chỉ lèo tèo một hai người dùng dằng bán nướng nhằm mót thêm vài người mua vốn thường qua quýt chọn bừa một bó rau héo rồi vội vã chạy về nhà kịp lo cơm tối, là sắp xếp và kiểm lại chanh ớt hành ngò để đánh giá hàng tồn, xem lại doanh thu. Là phân vân không biết sáng mai có nên lại dọn hàng ra chợ. Là soi mình như nhìn một hình nhân đối mặt qua tấm gương không có tráng thủy như Y Thị bản lai diện mục trong Trổ Đồi Mồi.

3 Nhà văn nếu không viết thật về chính mình, sẽ không thể viết thật về thế giới. Trong sự “soi mình như nhìn một hình nhân đối mặt qua tấm gương không có tráng thủy”, có khi nào chị tìm cách giữ lại điều gì khi viết?

– Không tính các chính trị gia và các giáo chủ, hơn ai hết nhà văn là kẻ ba hoa, xạo ke, láo khoét vì nắm trong tay ngòi bút như một vũ khí mang tính sinh tử đối với người-và-việc trong tác phẩm tùy theo cái cách ông ta vung vẫy nó. Nhân vật xưng tôi khi nói về chính mình thường dối một tí về tuổi tác, trọng lượng, chiều cao, phẩm chất. Thường nhân đôi hoặc chia hai. Thường cộng thêm hoặc trừ bớt. Nhưng như vậy không có nghĩa ông ta thiếu khả năng phanh phui sự thật của…ư…thế giới. Cũng có nhà văn he hé một vài sự thật về chính mình nhưng không quên chừa lại một mớ để mỗi tối còn có cái để ôm mà ngủ. Tâm lý thường tình của độc giả là loay hoay tìm hiểu xem có bao nhiêu phần trăm sự thật trong câu chuyện kể và đánh đồng tác giả với nhân vật. Tại vậy mà tự truyện rất ăn khách và Hollywood thường câu khán giả bằng cách thả mồi… “Based on a true story/dựa trên câu chuyện có thật” để bắt bóng. Rõ ràng là họ chỉ chiếu cái bóng của sự thật thôi. Đó có thể là lý do từ chiếu bóng được khai sinh – chữ này đến nay gần như đã thất truyền tuyệt chủng, uổng ghê.

4 Vâng, có rất nhiều bóng dáng sự thật trong tác phẩm của chị. Tất nhiên không thể nói nhân vật của chị là chính chị, nhưng khi chị chọn một câu chuyện để kể, sắp xếp và viết theo một phong cách nào đó, thì chất xúc tác thường là sự đụng chạm với người và việc quanh chị. Nhiều truyện của chị nẩy sinh từ những trục trặc trong giao tiếp với loài người?

– Tác giả nào cũng viết về cái mình cọ xát hàng ngày mà không nhất thiết phải xung đột với chúng hay trục trặc với đồng loại. Biến tác phẩm thành một bản cáo trạng để đấu tố hàng xóm, người thân, đồng nghiệp, cán bộ địa phương…thì rõ ràng là không cần đến văn học làm chi mà chỉ cần văn bản có chữ ký của đương đơn. Nhân vật của những sự việc khi được kể lại ở thì quá khứ chỉ là những xác chết bị lôi vào cõi giới tiểu thuyết của tác giả. Người này kiêm nhiệm luôn vai trò nhân viên nhà đòn dùng phấn son tô vẽ lại mặt mũi, thậm chí gắn thêm râu tóc nối lông mi sơn móng tay để phục chế thần sắc của kẻ đã qua đời. Chết nhưng phải trông tươi tỉnh đẹp đẽ như lúc sinh thời. Họ được hà hơi cho nhúc nhích thành những xác sống, đi đứng nói cười, hành xử, suy nghĩ, yêu và ghét và thù hận và tri ân…vân vân và mây mây theo kịch bản của tác giả. “…Lắm người không nhận ra chính họ, bởi có khi tôi chỉ mượn của ông nào đó vỏn vẹn một bộ ria, vì nó đẹp, rồi mang cắm vào cái cằm nhẵn nhụi của một bà. Còn bối cảnh thì, trời, trong truyện Lọt Xuống Tầng Hầm tôi hiên ngang bê trọn một ngôi nhà đồ sộ số 2 đường Maine thuộc Sceaux sang trồng bên đường Molé ở Antony. Không tin kiểm tra sẽ thấy” là câu trả lời cho lần Cổ Ngư phỏng vấn Trần Thị NgH về “nhân vật và chất xúc tác” trong một buổi ra mắt sách ở Châtenay-Malabry, ngoại ô Paris.

5 Nói về các nhân vật, chị tả người tình nhỏ của cô giáo Doãn:
“… Cái kiểu anh Cu xóm nhỏ ngày xưa mặc quần xà lỏn đá cầu được “tút” vội một cách thiếu căn bản để thành Việt Kiều, thứ này dạo đó chạy đầy đường như xe gắn máy nghĩa địa. Tóc nó thưa đi rồi, hơi hói, không cắt úp úp trước trán như George của Tứ Quái. Có xức nước hoa nữa nhưng hình như hơi lỡ tay.”(Người Đàn Bà Hai Con)      

hay vẽ hí hoạ một nhà văn/dịch giả:
Trong cự ly hai mét rưỡi tôi phác nhanh cái đầu tóc đinh muối tiêu – hơi ít tiêu nhiều muối, mắt mí lót viền hai hốc cạn – tuy thiếu tinh anh nhưng không thể cho là u ẩn, một đôi mắt không gây ấn tượng gì đặc biệt. Điểm nhấn nằm ở răng; môi trên bấu vô, môi dưới đỡ, chăm chăm níu hai dãy răng sứ trắng ởn vốn không có dấu hiệu gì sắp lọt ra ngoài. Với cấu trúc gáy hơi gập, va không nhìn thẳng theo đường chân trời mà vục mặt xuống rồi bắn ngược ánh nhìn lên, trông thật vất vả cho người nhìn lẫn người bị nhìn.” (Không Có Cửa)      

Chị đặt câu hỏi:
Có phải tất cả những người đàn ông đều giống nhau? Họ đều ngủ và ngáy sau trận mây mưa? Ai trong số họ cũng cần một cái lỗ để thỉnh thoảng đâm vào, ngoáy sâu đến hụt hơi, đứt phựt rồi ngã vật ra giường? Vì sao họ có thể ngủ say liền sau đó không trăn trở tư duy dằn vật? Họ tha lòng thòng của quý đi khắp nơi, vật bất ly thân có giá trị nhân chủng nhân bản nhân loại toàn cầu, có lúc nào họ quên là họ có nó không? Tôi đã thầm đặt những câu hỏi tương tự với bất cứ người đàn ông nào quen biết, gặp gỡ, nhìn thấy.(…) Tất cả bọn họ, dù hùng hục cày cấy hay nho nhã sáng tạo, cũng đang sục tìm một lỗ trống, chờ đợi cái lúc được đâm vào?” (Phục Chế Ảnh Cũ)

Cách nhìn nam giới của chị thường là khắt khe, nhiều lúc tàn nhẫn, ngay cả trong tình yêu. Kinh nghiệm sống đã ảnh hưởng đến phong cách/đề tài viết của chị theo chiều hướng nào?

– Anh Cu xóm nhỏ trong Người Đàn Bà Hai Con được nhìn qua lăng kính xã hội học; nhân vật “va” trong Không Có Cửa là nhận định từ quan sát cơ thể học; tập đoàn đàn ông trong Phục Chế Ảnh Cũ xét về mặt sinh học thì…bảng tổng kê này có điểm nào sai? Thử chuyển đổi giới tính của họ, biến họ thành những người nữ với những nét đặc trưng của phái yếu qua mô tả của một người viết giống đực nhìn từ góc độ xã hội, nhân chủng và sinh học – liệu có bị phê là khắt khe và tàn nhẫn?

– Đề tài ư? Người viết nào cũng ăn ngủ đi đứng sinh sống bình thường như những người không viết, có điều họ hái hoa bắt bướm nhiều hơn, nhặt nhạnh nhiều hơn, dừng chân thường xuyên hơn thành ra có kẻ đi mãi mà không tới nhà là vì vậy. Trong những gì nhặt được dọc đường, bỗng có thứ chi đó đùng một cái nở bung ra, thế là thành chuyện. Nó có thể là cát, đá, sạn, hoa dập, gai nhọn. Nhưng nó nở. Thảm kịch là, đã từng có người banh xác bỏ mạng khi chưa tới bến trong quá trình hái lượm chỉ vì không chịu trang bị máy dò mìn.

6 Trong “Người Đàn Bà Hai Con”, người học trò nghĩ về cô giáo Anh Văn:
Từ khi còn là thằng cắc ké nó đã có thể đánh thức người đàn bà ngủ đông, lột mặt nạ đạo đức giả của nhà mô phạm làm vẻ chuyên chính. Sáu năm sau nó thấy cô Doãn xấu, lỗi thời, so le. Vẫn những giáo trình Streamline, On Speaking Terms mà nó đã dùi mài trước đây; các nhóm học có nhiều khuôn mặt mới với mục đích học đã khác, dù cung cách làm việc vẫn nhiệt tình hào hứng, nó thấy lạc điệu sao sao. Có cái gì giả giả nơi người đàn bà đó với cái mu rùa an toàn bà ta ngoan cố chui ra chui vô mỗi ngày, cái tung tích bí ẩn mà hồi đó đã hút nó vào mê hồn trận.”

Trong “Bật Ngửa”:
Họ sẽ nhìn cô giáo như một người bệnh tâm thần, tệ hơn, một kẻ tỉnh táo nhưng độc địa với những toan tính nhỏ nhen ti tiện. Họ không quen với loại tự trào vì bấy lâu nay bị điều kiện hóa bằng sự tô hồng.”

Viết văn và dạy học, hai thứ này có thường mâu thuẫn với nhau không? Trong Trần Thị NgH, nhà văn và nhà giáo chiếm tỷ lệ như thế nào?

– Nhà giáo chiếm tỷ lệ 100% trong giờ dạy; nhà văn chiếm tỷ lệ 100% sau giờ dạy. Tính theo thời gian biểu hàng ngày: 30% thì giờ đầu tư cho sinh kế, 30% dành cho những thứ nhờ sinh kế mà có thể làm được, 40% còn lại để ăn ngủ, và tư duy về 60% kia. Nghề giáo rủ thêm nhân vật cho tiểu thuyết, nghề viết dụ thêm học trò tụ tập đông vui khiến thu nhập ổn định tạo điều kiện cho nhà văn nghèo không có nhuận bút nhưng có tiền mua vé máy bay thường xuyên đi mây về gió.

7 Các nhân vật Hạnh trong Cải Lương và Diên trong Tuyệt Tác-Chín Biến Khúc, là một. Hai truyện này xoay quanh một nhân vật nam có thân hình “tuyệt tác”, nữ hơn nam 18 tuổi, nghệ sĩ, viết nhạc, vẽ tranh, yêu mê cuồng say nhưng lãng mạn platonique.
Không có những xoắn xít tầm thường, không lôi thôi tiền bạc. Thuần túy tình mẫu tử, tình chị em, tình thầy trò, tình bạn. Nó làm Hạnh đằm thắm, lãng mạn, sáng tạo; còn Hạnh làm nó khôn ra, lì hơn. Nó là chất xúc tác, nguồn cảm hứng. Nó là một nhân vật. Hạnh nhập cục mấy thứ tình kể trên, gọi đó là tình yêu. Cô cho phép mình lỏng tay một tí với những biểu lộ hơi quá trớn đại loại như vài nụ hôn không vượt quá răng, ngửi ngửi nhau như hai con chó tìm hơi quen, quấn tay nhau như sợ lạc.” (Cải Lương)      

Thế nào là tình yêu, theo định nghĩa của Trần Thị NgH?
Có phải Trần Thị NgH thích sống trong “tình ngỡ”, giữ khoảng cách vừa đủ để bảo vệ “cục tự do tổ bố” do tu luyện lâu năm (Không Có Cửa)?

– “Nếu biết rằng yêu là đau khổ/Thà dương gian đừng có chúng mình” là cách nhạc sĩ Đỗ Lễ định nghĩa tình yêu trong nhạc phẩm Sang Ngang. Theo tự điển tiếng Việt “thà” là một liên từ biểu thị điều sắp nêu ra, biết rõ là không hay, nhưng sẵn sàng chấp nhận với mục đích để tránh một điều khác được coi là bất lợi hơn và hoàn toàn không thể chấp nhận – (Tự Điển tiếng Việt, Trung tâm Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn Quốc Gia, nhà xuất bản Văn Hóa Sài Gòn).

 

8 Chị tiết lộ: “Để đẫm máu, đôi khi người ta phải tự cứa vào động mạch chủ.”
Nhiều nhà phê bình thì cho rằng văn chị trung tính, vô cảm… Thật lòng, chị nghĩ sao về nhận xét này?

– Lạm dụng cảm xúc lâu ngày có thể dẫn đến tình trạng xơ vữa động mạch, liệt cơ, thoát vị đĩa đệm đến không còn có thể nhúc nhích hay khóc cười tùy nghi. Về việc “tự cứa vào động mạch chủ để đẫm máu”, viết đôi khi đồng nghĩa với tự sát. Chỉ người viết mới có thể kích hoạt cảm xúc nội tại bằng cách tùng xẻo bản thân. Chờ đợi tác động từ các yếu tố ngoại tại là một hành trình vô vọng nếu đã mắc phải chứng lãnh cảm.

9 Nhiều độc giả “tò mò” đã suy đoán rằng thầy giáo Hoan trong “Phục Chế Ảnh Cũ” là Nguyễn Xuân Hoàng trong Telecom; còn nhà thơ lục bát Đinh Nhu tức nhà thơ thuỷ quân lục chiến tên Dự trong “Nghỉ Mát Ở Bãi Biển”, có phải được xây dựng từ một nhân vật có thật? Ngoài ra, chị có viết truyện nào về “Mối tình lớn” với nhà văn tỉnh nhỏ không?

– Theo chi tiết mô tả trong Phục Chế Ảnh Cũ, thầy giáo Hoan là anh em trong nhà, Đinh Nhu là tay thảo khấu lang bạt kỳ hồ. Như đã trả lời trong câu hỏi số (4), nhân vật tiểu thuyết chỉ là những xác sống đã được phục chế thần sắc bởi chuyên viên nhà đòn, ứng dụng photoshop để điều chỉnh độ phân giải (resolution), độ tương phản (contrast) và độ no màu (saturation); khung hình cũng được cắt xén (cropping) để cân lại bố cục. Vậy hà cớ gì sục kiếm làm chi ngoài đời một ông ba bị giống với thầy Hoan, rồi một thằng cha giống với một thằng cha khác không khác với với một thằng cha khác nữa trong một truyện khác. Vì sao biến chuyện đọc tiểu thuyết thành một công việc vất vả còn hơn cả viết tiểu thuyết cho người khác đọc?

– Nhà văn tỉnh nhỏ đã mượt mà rất nhiều về mối tình lớn của mình khiến đối tác ngẩn tò te, ú ớ hết còn chuyện gì để nói.

 

10 Nhưng mà chị đã thổ lộ trong Lạc Đạn như thế này: “Tôi viết như tự cởi trói đồng thời sợ cuộc đào tẩu bị bắt quả tang, với tôi- chứng cớ hết chối cãi”. Như vậy những mâu thuẫn nảy sinh khi tự mình trưng ra chứng cớ phải giải quyết ra sao?

– Dùng đại danh từ ngôi thứ nhất để kể chuyện là tự biến chính mình thành nhân vật khiến người đọc đánh đồng nhân vật với người viết và hoang mang tự hỏi về tác giả – kẻ huênh hoang cho rằng viết là tự cởi trói. Trong khi bôn ba đào thoát để tìm tự do, kẻ này rất có thể sẽ vô tình phạm pháp hoặc thâm giao với vài đồng lõa trốn tù. Lúc bị bắt quả tang, bản năng sinh tồn của hắn sẽ giải quyết phần còn lại.

11 Trong thời kỳ quá độ, các nhân vật nữ chịu thiệt thòi khi lao đầu vào những mối tình với những người đàn ông từng trải. Trong những thời kỳ sau, chị cho nhân vật nữ đóng vai từng trải, vẽ chân dung người tình trẻ hơn mình 18 tuổi, với châm ngôn “đoạn chi yểm dương bế tâm trảm thủ” (cắt tay chân, thiến, khoá tim, chém đầu), gọi người tình là “em”. Vậy đây là hành động khẳng định nữ quyền, lật ngược cán cân về quyền lực giới tính?

– Chà chà, nghe giống mấy vụ báo thù trong giới võ lâm. Nữ kiếm khách ủ mưu lâu năm, ẩn mình trong hang sâu mài gươm dưới trăng, luyện rèn võ nghệ đến thượng thừa tuyệt chiêu, rồi cuối cùng xuống núi đi săn loanh quanh, không gặp được cao thủ ngang cơ bèn thộp cổ một thằng cắc ké vừa ngu vừa lỳ để phục hận. Lúc chém giết thịt rơi máu đổ nàng có biết chăng mình đang lật ngược cán cân về quyền lực giới tính, hay chỉ vung đao đoạn chi yễm dương bế tâm trảm thủ cho đã nư cái niềm riêng của một người đàn bà nhỏ nhen ti tiện khắt khe tàn nhẫn ngay cả trong tình yêu?

 

12 Chị viết về tình cảm đồng tính rất hay, thật dịu dàng, gợi cảm, erotic (hơn hẳn khi viết về tình yêu dị tính): nghệ sĩ Kat Dam và cô giáo Thúc Tâm trong “Bật Ngửa”, Từ Vi và Nhu Thị trong “Lệch Một Khấc”, và Y Thị trong tình yêu ảo với dương cầm thủ Khatia Buniatishvili qua “Trổ Đồi Mồi”:
Trong suốt bao nhiêu năm làm đàn bà, chưa có người đàn ông nào làm Thị vừa tròng trành vừa đau đớn đã đời như Vili.”
Chị nghĩ như thế nào về nhận định của Virginia Woolf: “In each of us two powers preside, one male, one female… The androgynous mind is resonant and porous… naturally creative, incandescent and undivided/Trong mỗi con người của chúng ta đều có tính nam và tính nữ…Tâm hồn lưỡng cực luôn vang vọng, hé mở, đầy sáng tạo, tỏa sáng và bất phân ly”.

– Không ít người nữ có lúc bỗng hoang mang tự hỏi phải chăng mình đồng tính? Vì sao mình tròng trành sóng sánh khi thấy hai người đàn bà hôn nhau trong phim? Vì sao Y Thị yêu Vili theo kiểu audio-video/nghe-nhìn mà vẫn đã đời? Vì sao yêu đồng tính an toàn và ít đau đớn hiểu theo nghĩa đen lẫn nghĩa bóng nhưng người ta vẫn cứ mà…dị tính? Nhưng rồi áp lực gia đình, định kiến xã hội đưa đẩy khiến mình rốt cuộc lấy chồng đẻ con, tiếp tục âm thầm nuôi trong người một con đực và một con cái. Khi đã buông xả hết mọi ràng buộc cá nhân và định hình rõ nét mình là con gì, trong người con nào khủng hơn con nào, thì cái con đó không còn mấy tí cơ hội để gặp một con khác. Lúc bấy giờ chẳng lẽ do tuyệt vọng vì rối loạn lưỡng cực mà nhặt đá cuội nhét đầy các túi áo khoác và đi bộ xuống sông Ouse để trầm mình như Virginia Woolf? Cũng đừng nên bắt chước bà tự ca ngợi mình với một chùm tính từ resonant, porous, creative, incandescent and undivided. Đâu có phải ai vừa cong vừa thẳng cũng chói lòa như Virginia Woolf. Ngó thì biết.

13 Thường chị thích đọc những loại sách gì? Những tác giả nào chị đặc biệt thích? Âm nhạc và nghệ thuật tạo hình đóng góp cho chuyện viết như thế nào?

– Biển chữ mênh mông, rất nên bạ gì đọc nấy có khi gặp được bất ngờ. Thí dụ như Tilled Earth là một cái tựa gợi tò mò, và rồi tác giả người Canada – Manjushree Thapa – đùng một cái đẩy người đọc qua …Nepal. Theo nhận định của Time Out: “Thapa explores disparate lives in contemporary Napal, and weaves them into compact, jewel-bright narratives”/Thapa khui mở các phận đời khác nhau của một Napal đương đại rồi đan dệt lại thành những chuyện kể cô đặc, đẹp long lanh như đồ trang sức. Hoặc Flights của Olga Tokarczuk hay Angela Ashes của Frank McCourt. Ám ảnh âm nhạc trong văn chương là The Heart Is A Lonely Hunter của Carson McCullers, đẹp như tranh là Perfume của Patrick Suskind. Để theo dõi diễn biến của một câu chuyện ly kỳ thách thức độc giả dự đoán phần kết, truyện trinh thám là chọn lựa lý tưởng. James Hadley Chase có cái cách phá cho tan tành mọi kế hoạch tinh vi của một vụ cướp hay một âm mưu giết người ở vài trang cuối của quyển sách; nhưng phá như thế nào là điểm hấp dẫn của nghệ thuật dẫn truyện. Loại này thích hợp với tạng người ưa dọn dẹp tổng vệ sinh như Terminator/Kẻ Hủy Diệt (1984, James Cameron) hay Eraser/Kẻ Xóa Sổ (1996, Chuck Russell). Truyện tranh của Morris (Lucky Luke) và Hergé (Tintin) thú vị bất khả tư nghị đối với mọi lứa tuổi và mọi trạng thái cảm xúc.

– Trên sân khấu cải lương hoặc thoại kịch luôn luôn có tranh-sơn-thủy để dựng lớp (đã từng một thời tạo công ăn việc làm cho nhân viên vác phông cảnh theo gánh hát lưu diễn); đàn nhị, đàn bầu, đàn tranh, đàn kìm, kèn, trống, song loan, chập chõa… được tận dụng hết chức năng để tạo âm thanh nền khiến các tình tiết ở mỗi phân đoạn càng thêm mê ly. Ngày nay phụ trách phần việc này đã có hiệu ứng hình ảnh, ánh sáng, âm thanh kỹ thuật số. Tác phẩm văn chương là một sân khấu câm/tranh tối tranh sáng, dù cổ điển hay hiện đại. Người viết, trong hành trình đuổi bắt nhân vật, thường khi đu mình theo dư âm/dư hương/dư vị/dư ảnh/dư chấn của câu chuyện, giúp độc giả nghèo tưởng tượng tự phụ trách phần nền dựa vào lượng thông tin mà tác giả cung cấp.

Phía sau một khúc nhạc hay một bức tranh luôn luôn lấp ló một câu chuyện, ngược lại cũng vậy.

14 Nhà văn Ann Beattie nói “Viết truyện như băng qua dòng suối, đặt chân trên từng tảng đá một”. Nếu phải dùng một cách ví von nào đó để nói về chuyện viết, thì Trần Thị NgH sẽ nói gì?

– Đâu mà mát mẻ dễ chịu và thơ mộng như đặt chân trên từng tảng đá để băng qua dòng suối! Lắm khi phải bì bõm trong một vũng sình, hoặc vùng vẫy tung tóe giữa dòng nước dữ vì không biết bơi, lại còn không định hướng được đâu là bờ bên kia vì dở địa lý. Viết văn mà dễ ợt vậy thì ăn ở không, thỉnh thoảng mua tờ vé số cầu Trời khẩn Phật cho con trúng lô an ủi cũng được.

15 Chị tả chân dung mình:
Chụp hình lúc quá 10 giờ đêm trong một phòng ảnh tự động tọa lạc ở ga xe điện là kinh nghiệm đầu tiên trong đời. Tôi nhìn soi bói 5 tấm hình rớt ra từ khe máy. Chân dung là một cái đầu ít tóc, hai đuôi mắt xệ tỉ lệ thuận với hai khóe môi trễ, mí mắt bùng nhùng dồn da xuống hai hàng lông mi còi làm hẹp lại tròng mắt trước đây vốn đã không lấy gì làm tinh anh. Hồ sơ, dù gì cũng coi như đã hoàn chỉnh.”

Trần Thị NgH nghĩ/muốn mình là hình ảnh như thế nào trong mắt người đọc, học trò, và loài người?

– Muốn có tấm chân dung đẹp để kẹp vào một hồ sơ tươm tất, không nên chụp hình lúc 10 giờ đêm trong một phòng ảnh tự động toạ lạc ở ga xe điện.



· Jerzy KOSINSKY: nhà văn gốc Ba Lan, sinh ra ở Nga năm 1933, định cư ở Mỹ từ 1957, giáo sư văn chương và kịch nghệ đại học Princeton, Wesleyan và Yale; đã được trao giải National Book Award với tác phẩm Steps và Best Foreign Book Award (Pháp) với The Painted Bird; chủ tịch hiệp hội P.E.N 1973 (International Association of the leading American poets, playwrights, essayists, editors and novelists)

bài đã đăng của Đặng Thơ Thơ


1 bình luận »

  • Trịnh Cung viết:

    1,
    Theo tôi, cuộc phỏng vấn này (văn chương) và cả những pv khác do Đặng Thơ Thơ thực hiện là rất giá trị cho tham khảo và nghiên cứu. Nếu được, cần tập hợp lại khoảng 10 tác giả cho một cuốn sách để xuất bản. Nếu cho in kèm các comment của bạn đọc thì càng tạo thú vị.

    2,
    Tôi thích cách đưa ra nhận định riêng có tính quyết đoán của ĐTT sau khi đọc tác phẩm của Trần Thị NgH., như thế mới tạo ra khác biệt giữa tác giả này và tác giả khác. Điều này từ lâu chúng ta rất thiếu do mắc bệnh kinh niên phát ngôn kiểu rào đón, “kiểu tôi đúng anh sai”, khen vừa vừa, chê thì phải thật khéo hoặc tránh né phê bình.

    Bolsa, July 15-19
    Trịnh Cung

Phần Góp Ý/Bình Luận

Xin vui lòng bày tỏ trách nhiệm và sự tương kính trong việc sử dụng ngôn ngữ khi đóng góp ý kiến. Da Màu dành quyền từ chối những ý kiến cực đoan, thiếu tôn trọng bạn đọc hoặc không sử dụng email thật. Chúng tôi sẽ liên lạc trực tiếp với tác giả nếu ý kiến cần được biên tập.

Lưu ý: Xin vui lòng bỏ dấu tiếng Việt để giúp tránh những hiểu lầm đáng tiếc từ độc giả trong việc diễn dịch ý kiến đóng góp. Bài không bỏ dấu sẽ không được hiển thị. Xin chân thành cám ơn.


*

@2006*2018 damau.org ♦ tạp chí văn chương Da Màu Web services provided by InfoResources Center, Inc. Scroll Up Log in | Entries (RSS) | Comments (RSS)